مجله فارین افرز در تحلیلی نوشت با وجود آنکه جمهوری اسلامی ممکن است پس از پایان جنگ در برخی حوزهها قویتر ظاهر شود، این جنگ جایگاه تهران را در عراق تضعیف کرده است، بهگونهای که بغداد در حال کاهش نفوذ گروههای همسو با حکومت ایران و دنبال کردن مسیری مستقلتر است.
کامران پالانی، پژوهشگر ارشد و رییس واحد سیاستگذاری بریتانیا و اتحادیه اروپا در مجمع صلح و امنیت خاورمیانه دانشگاه آمریکایی کردستان، جمعه ۱۹ تیر نوشت جمهوری اسلامی در صورت اجرای مفاد تفاهمنامه خرداد، ممکن است پس از جنگ در موقعیتی قویتر ظاهر شود.
به نوشته او، اجرای این تفاهم میتواند به لغو بخش قابل توجهی از تحریمهای غرب، بازگشت تدریجی ایران به اقتصاد جهانی، رسمیت یافتن احتمالی کنترل جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز در قالب نوعی سازوکار مشترک دریافت عوارض و بازسازی توان موشکی بالستیک و پهپادی تهران منجر شود.
با این حال، پالانی معتقد است جنگ دستکم در یک عرصه، جمهوری اسلامی را بهطور محسوسی تضعیف کرده است: عراق.
کاهش نفوذ تهران در بغداد
پالانی نوشت جمهوری اسلامی از زمان سرنگونی صدام حسین در سال ۱۳۸۲، نفوذ گستردهای در ساختار سیاسی شیعه عراق به دست آورد، میان جناحهای رقیب میانجیگری کرد، بر شکلگیری دولتهای مختلف اثر گذاشت و از شبکههای قاچاق و مبادله ارز در عراق برای دسترسی به پول نقد استفاده کرد.
تهران همچنین از گروههای شبهنظامی عراقی حمایت کرد که در شکست داعش در سال ۱۳۹۶ نقش داشتند، اما مشارکت این گروهها در سرکوب خونین اعتراضات ضدفساد سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ عراق، نارضایتی عراقیها را از نفوذ جمهوری اسلامی افزایش داد.
به نوشته فارین افرز، تحولات ماههای اخیر مخالفت عراقیها را با تلاش تهران برای تبدیل کشورشان به پایگاهی برای مقابله با آمریکا و اسرائیل تشدید کرده و رهبران برخی احزاب و گروههای مسلحی را که زمانی به جمهوری اسلامی نزدیک بودند، به فاصله گرفتن از تهران سوق داده است.
پیش از آغاز جنگ، بغداد میکوشید میان تهران و واشینگتن توازن برقرار کند، اما حملات جمهوری اسلامی و نیروهای همسو با آن به مواضع آمریکا، نمایندگیهای دیپلماتیک ایالات متحده و امارات و زیرساختهای امنیتی، انرژی و غیرنظامی عراق، بهویژه در اقلیم کردستان، ادامه این سیاست را ناممکن کرد.
پالانی نوشت این وضعیت دولت عراق را ناچار کرد با پرسشی اساسی روبهرو شود: چه کسی اعمال زور در داخل مرزهای عراق را کنترل میکند؟
خبرگزاری رویترز ۲۹ خرداد به نقل از هشت منبع عراقی گزارش داد سپاه پاسداران گروههای مخفی تازهای در عراق ایجاد کرده است تا از خاک این کشور به اهدافی در کشورهای خلیج فارس حمله کنند.
شکاف در حشدالشعبی
فارین افرز نوشت خروج «سرایا السلام»، گروه وفادار به مقتدی صدر، از حشدالشعبی و تحویل سلاحهای آن به دولت عراق در سامرا در اوایل خرداد، نشانهای مهم از تضعیف شبکه نفوذ جمهوری اسلامی است.
سرایا السلام، با هزاران نیرو، نخستین گروهی بود که از این ائتلاف خارج شد و پذیرفت بهطور کامل در نیروهای مسلح عراق ادغام شود.
پس از آن، عصائب اهل حق، گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی به رهبری قیس خزعلی، نیز از قصد خود برای خلع سلاح و قرار گرفتن زیر فرمان دولت عراق خبر داد.
پالانی این تغییر موضع را تلاشی از سوی صدر و خزعلی برای بهبود روابط با مقامهای بغداد و واشینگتن دانست.
دولت تازه عراق به نخستوزیری علی الزیدی که انتخاب او در اردیبهشت با حمایت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، همراه شد، خلع سلاح شبهنظامیان و ادغام آنها در ساختار رسمی حکومت را در اولویت قرار داده است.
با این حال، کتائب حزبالله، حرکت نجبا و کتائب سیدالشهدا همچنان با خلع سلاح مخالفت میکنند و خروج نیروهای آمریکایی را شرط کنار گذاشتن سلاحهای خود میدانند.
به نوشته پالانی، با ادغام دیگر گروهها در ساختار دولت، این نیروها بیش از گذشته منزوی شدهاند و «نه بهعنوان پیشتازان یک جریان ملی، بلکه بهعنوان مدافعان منافع یک قدرت خارجی» دیده میشوند.
آمریکا نیز در ماههای اخیر فشار بر دولت عراق را برای محدود کردن نفوذ گروههای مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی افزایش داده است.
شاخون عبدالله، رییس فراکسیون حزب دموکرات کردستان عراق، ۲۳ اردیبهشت در گفتوگوی اختصاصی با ایراناینترنشنال گفت الزیدی توصیههای واشینگتن را درباره دور نگه داشتن گروههای مسلح از دولت، جدی گرفته است.
عراق در مسیر استقلال بیشتر
فارین افرز نوشت مرجعیت شیعه نجف، با وجود مخالفت با عملیات آمریکا و اسرائیل، از فراخواندن عراقیها به حمایت نظامی از جمهوری اسلامی خودداری کرد؛ موضعی که نشان داد حتی برای روحانیون دارای پیوندهای عمیق مذهبی با ایران نیز عراق در اولویت قرار دارد.
پالانی تاکید کرد شبهنظامیان همسو با جمهوری اسلامی در آستانه انحلال کامل نیستند و بغداد نیز بهدلیل خطر درگیری داخلی میان شیعیان، احتمالا از خلع سلاح گسترده و اجباری آنها خودداری خواهد کرد.
با این همه، به نوشته او، موازنه قدرت تغییر کرده و این اقتدار دولت عراق است که در حال افزایش است، نه شبکه وابسته به جمهوری اسلامی.
ادامه این روند عراق را به کشوری مخالف جمهوری اسلامی تبدیل نخواهد کرد، اما میتواند نفوذ تهران را کاهش دهد، زمینه نزدیکی بیشتر بغداد به کشورهای عربی خلیج فارس را فراهم کند، وابستگی عراق به گاز و برق ایران را کمتر سازد و این کشور را از تقابلهای جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، دورتر کند.
پالانی این تحولات را نشانه تضعیف بیشتر «محور مقاومت» دانست و نوشت جمهوری اسلامی پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه در سال ۱۴۰۳ و تضعیف شدید حزبالله لبنان در پی چند دور جنگ با اسرائیل، اکنون در عراق نیز بخشی از موقعیت خود را از دست میدهد.
او در پایان تاکید کرد حتی اگر حکومت ایران از جنگ جان سالم به در ببرد، ممکن است جایگاهش در عراق چنین سرنوشتی نداشته باشد.
این روزنامه جمعه ۱۹ تیر نوشت یکی از نتیجهگیریهای اصلی این است که برای پیشبرد چنین هدفی، باید محاصره اقتصادی ایران هرچه سریعتر از سر گرفته شود.
اسرائیلهیوم همچنین نوشت مقامهای دیپلماتیک غربی نسبت به «از بین رفتن خویشتنداری» و تلاشها برای آسیب رساندن به مقامهای جمهوری اسلامی، از جمله مسعود پزشکیان و عباس عراقچی که تفاهم با آمریکا را پیش بردهاند، هشدار دادند.
به نوشته این روزنامه، این مقامهای غربی معتقدند تلاشها برای آسیب رساندن به پزشکیان و عراقچی در جریان مراسم دفن علی خامنهای، دیکتاتور کشتهشده ایران، نشاندهنده از بین رفتن خویشتنداری سپاه پاسداران در قبال آنهاست.
از سوی دیگر، سیانان به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد اسرائیل این هفته اطلاعاتی را در اختیار آمریکا قرار داده که نشان میدهد جمهوری اسلامی بهتازگی طرح مشخصی برای ترور دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تهیه کرده است.
بر اساس این گزارش، یکی از منابع آگاه گفته است هشدار اسرائیل در هفته جاری به مقامهای آمریکایی منتقل شد.
منبع دیگری نیز گفته است نهادهای اطلاعاتی آمریکا در هفتههای اخیر بهطور مداوم اطلاعاتی درباره احتمال تلاش برای ترور ترامپ دریافت کرده بودند، اما اطلاعات ارائهشده از سوی اسرائیل جدید بوده و به یک طرح مشخص مربوط میشده است.
رییسجمهوری آمریکا پس از پایان نشست دو روزه ناتو در ۱۷ تیر، برخلاف انتظار با ایر فورس وان قدیمی، ترکیه را به مقصد بریتانیا ترک کرد.
تلاشهای دیپلماتیک پشت صحنه
همزمان یک مقام آمریکایی ۱۹ تیر به شبکه سیانان گفت تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش در درگیری آمریکا و جمهوری اسلامی، پشت صحنه ادامه دارد و واشینگتن، عامدانه پس از انجام حملات مکث کرده است تا از تشدید تنش جلوگیری کند و به دیپلماسی فرصت دهد.
به گفته این مقام، آمریکا همچنان فهرست اهداف احتمالی خود را بهعنوان اهرم فشار حفظ کرده است.
یکی از مقامهایی که اسرائیلهیوم او را آگاه از تحولات داخلی ایران معرفی کرده، گفت اختلافات داخلی پس از امضای تفاهم با آمریکا شدت گرفته و فرماندهان سپاه پاسداران ممکن است کنترل رهبری غیرنظامی را در دست بگیرند و برای برکناری دولت پزشکیان اقدام کنند.
این در حالی است که شورای سردبیری روزنامه والاستریت ژورنال ۱۸ تیر در سرمقالهای با تایید مواضع اخیر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره بینتیجه بودن مذاکرات با جمهوری اسلامی نوشت حکومت ایران در اتلاف وقت «بهترین» است و از گفتوگوها برای پیشبرد اهداف خود استفاده میکند.
در این مقاله آمده است با گذشت ۲۰ روز از مهلت ۶۰ روزه تفاهم اخیر تهران و واشینگتن، مذاکرات هستهای عملا هنوز آغاز نشده و در مقابل، جمهوری اسلامی به اقدامات خود در تنگه هرمز ادامه داده و همزمان میلیاردها دلار نفت صادر کرده است.
بهنوشته والاستریت ژورنال، تصاویر ماهوارهای تازه نشان میدهد جمهوری اسلامی ساختوساز در سایت زیرزمینی کلنگ گزلا را ادامه داده است؛ اقدامی که با تعهد تهران در تفاهمنامه مبنی بر «حفظ وضعیت موجود» برنامه هستهای مغایرت دارد.
۱۷ تیر، ترامپ در حاشیه اجلاس سران ناتو در آنکارا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
ترامپ با اشاره به کشتار گسترده معترضان در جریان اعتراضات دیماه افزود عملکرد جمهوری اسلامی نشان داده نمیتوان به وعدههای آن اعتماد کرد.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۹ تیر گزارش داد بهای نفت برنت با چهار سنت افزایش به ۷۶ دلار و ۳۴ سنت در هر بشکه رسید و نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با هفت سنت افزایش، بشکهای ۷۲ دلار و ۱۵ سنت معامله شد.
برنت در آستانه ثبت حدود شش درصد و نفت آمریکا در آستانه ثبت حدود پنج درصد رشد هفتگی قرار دارد.
همزمان با این تحولات، هند از ساخت یک ذخیرهگاه راهبردی جدید نفت خبر داد.
تحلیلگران میگویند با وجود عقبنشینی قیمتها از اوج میانه هفته، بازار همچنان تحت تاثیر ریسک قابل توجه اختلال در عرضه قرار دارد، زیرا تردد کشتیها در تنگه هرمز هنوز به شرایط عادی بازنگشته و زمان بازگشایی کامل این مسیر مشخص نیست.
با این حال، امیدواری به بازگشت آمریکا و جمهوری اسلامی به مسیر دیپلماسی، از افزایش بیشتر قیمتها جلوگیری کرده است.
به گفته برخی تحلیلگران، تصمیم دولت دونالد ترامپ برای خودداری از هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی ایران نیز تا حدی از نگرانیهای بازار کاسته است.
همزمان، گزارشها حاکی از آن است که واشینگتن در کنار ادامه تلاشهای دیپلماتیک، خود را برای احتمال ازسرگیری درگیری و حملات تازه به جمهوری اسلامی نیز آماده نگه داشته است.
حملات جمهوری اسلامی به سه کشتی تجاری در تنگه هرمز، از جمله یک کشتی قطری حامل گاز طبیعی مایع و حملات تلافیجویانه آمریکا به جنوب و شرق ایران، تردد در این آبراه را بهشدت کاهش داد و آتشبس سههفتهای را بیش از پیش متزلزل کرد.
حمله بعدی جمهوری اسلامی به زیرساختهای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز بازگشایی کامل تنگه را به تاخیر انداخت.
روحالله رحیمپور، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی، به ایراناینترنشنال گفت «تروریستی خواندن» حملات جمهوری اسلامی به کشتیها در تنگه هرمز از سوی رییسجمهوری آمریکا، میتواند با هدف دفاع از کشتیرانی و تجارت جهانی باشد و زمینه مشارکت بیشتر متحدان عربی و اروپایی آمریکا را برای تامین امنیت این آبراه فراهم کند.
تنگه هرمز پیش از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، مسیر انتقال حدود ۲۰ درصد از عرضه روزانه نفت و گاز جهان بود.
عبور محدود شماری از کشتیها از هرمز
با وجود ادامه تنشها و نزدیک بودن تردد کلی در تنگه هرمز به نقطه توقف، دادههای کشتیرانی نشان میدهد شماری از کشتیها در روزهای اخیر از این آبراه عبور کردهاند.
بر اساس دادههای کپلر و الاسئیجی، در روزهای اخیر دستکم پنج کشتی وارد تنگه هرمز شدهاند؛ چهار کشتی مرتبط با قطر انرژی و یک کشتی تحت کنترل شرکت کشتیرانی یونانی گسلاگ.
همچنین نفتکش بسیار بزرگ «نیسوس کیا» وارد تنگه شد و نفتکش «لیلا وادینار» از این آبراه خارج شد.
در همین حال، یاسوشی کانکو، وزیر حملونقل ژاپن، اعلام کرد از ۱۶ تا ۱۸ تیر، ۲۲ کشتی مرتبط با این کشور، از جمله شش نفتکش بزرگ حامل نفت خام، با عبور از تنگه هرمز از خلیج فارس خارج شدند.
به گفته انجمن مالکان کشتی ژاپن، شمار کشتیهای مرتبط با این کشور در خلیج فارس از ۴۵ فروند با حدود هزار و ۱۰۰ خدمه در آغاز درگیریها، به چهار فروند با حدود ۱۰۰ خدمه کاهش یافته است.
خاویر تانگ، تحلیلگر ارشد بازار در شرکت ورتکسا، گفت جمهوری اسلامی برخلاف آغاز درگیریها، بهجای هدف قرار دادن همه شناورها، کشتیهایی را هدف میگیرد که از «مسیر عمان» عبور میکنند.
به گفته او، این وضعیت ممکن است کشتیها را به استفاده از «مسیر ایران» یا خاموش کردن سامانههای رهگیری هنگام عبور از تنگه هرمز سوق دهد.
همزمان، با افزایش تنشها در تنگه هرمز، شرکتهای بیمه کشتیرانی زمان تعیین حق بیمه خطر جنگ برای کشتیهای عبوری از این آبراه را از ۲۴ تا ۴۸ ساعت به حدود شش ساعت پیش از عبور کاهش دادهاند. اقدامی که نشاندهنده افزایش ریسک امنیتی و نوسان سریع شرایط در این مسیر راهبردی است.
هند در پی تقویت ذخایر راهبردی نفت
در همین حال، شرکت نفت و گاز طبیعی هند (ONGC) اعلام کرد یک ذخیرهگاه راهبردی جدید نفت با ظرفیت یک میلیون و ۷۵۰ هزار تن در مانگالور، در جنوب این کشور، احداث خواهد کرد.
هند، سومین واردکننده و مصرفکننده بزرگ نفت جهان، از انسداد تنگه هرمز در پی حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی بهشدت آسیب دید و برای تقویت ذخایر اضطراری خود، همکاریهای حوزه انرژی با کشورهایی از جمله امارات متحده عربی و ژاپن را افزایش داده است.
شرکت نفت و گاز طبیعی هند اعلام کرد برای استفاده تجاری از ذخیرهگاه جدید از دولت فدرال مجوز خواهد گرفت.
دهلی نو اکنون سه ذخیرهگاه راهبردی در مانگالور، پادور و ویزاگ با ظرفیت مجموع پنج میلیون و ۳۳۰ هزار تن نفت خام در اختیار دارد که از سوی شرکت دولتی ذخایر راهبردی نفت هند اداره میشوند.
هند علاوه بر طرح جدید، ساخت دو مرکز دیگر با ظرفیت مجموع شش میلیون و ۵۰۰ هزار تن را نیز دنبال میکند.
آنتونیو سانز، وزیر بهداشت، امور ریاستجمهوری و امور اضطراری دولت محلی اندلس، جمعه ۱۹ تیر گفت آتش با سرعت بسیار زیادی در مناطق جنگلی اطراف لس گایاردوس گسترش یافت و بهویژه روستای بدار را تحت تاثیر قرار داد.
به گفته سانز، مقامها از ساکنان خواسته بودند در خانههای خود بمانند، اما به نظر میرسد قربانیان زمانی جان باختند که تصمیم گرفتند با خودروهای خود منطقه را ترک کنند.
او گفت چهار نفر که به دلیل قرار داشتن فرمان خودرویشان در سمت راست، به نظر میرسید بریتانیایی باشند، در یک خودرو جان باختند. هفت قربانی دیگر نیز پس از رها کردن خودروهای خود و تلاش برای فرار پیاده از مسیری خارج از مسیر تعیینشده برای تخلیه، جان خود را از دست دادند.
سانز افزود چهار نفر دیگر نیز با سوختگی شدید در بیمارستان تحت درمان هستند. او از ساکنان خواست دستورالعملهای رسمی را رعایت کنند و از به خطر انداختن جان خود بپرهیزند.
خبرگزاری رویترز نوشت عملیات جستوجو همچنان ادامه دارد، زیرا مقامها نگرانند افراد دیگری نیز مفقود شده باشند.
سانز این حریق را «ویرانگرترین آتشسوزی تاکنون در منطقه ما» توصیف کرد و وضعیت را «فاجعهای بیسابقه» خواند.
به گزارش رویترز، این مرگبارترین آتشسوزی جنگلی اسپانیا از سال ۲۰۰۵ به شمار میرود؛ سالی که ۱۱ آتشنشان در آتشسوزی استان گوادالاخارا جان باختند.
آن حریق بر اثر روشن کردن آتش برای کبابپزی آغاز شد و هزاران هکتار جنگل را سوزاند.
رویترز افزود آن آتشسوزی که یکی از بدترین فجایع از این نوع در اسپانیا بود، به اصلاحات گسترده در نظام پیشگیری از آتشسوزی و مدیریت شرایط اضطراری این کشور انجامید.
پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با ابراز «اندوه و تاثر عمیق» از پیامدهای آتشسوزی در استان آلمریا، به خانواده جانباختگان آتشسوزی جنگلی لس گایاردوس تسلیت گفت و برای مجروحان آرزوی بهبودی سریع کرد.
او همچنین با ساکنان مناطق آسیبدیده ابراز همبستگی کرد و نوشت نیروهای وزارت گذار زیستمحیطی، سازمان حفاظت مدنی و نیروهای انتظامی و امنیتی برای مقابله با آتش در حال فعالیت هستند و یگان اضطراری ارتش اسپانیا نیز بسیج شده است.
سانچز در پایان از مردم خواست نهایت احتیاط را به خرج دهند.
این آتشسوزی پس از حریقی خارج از کنترل در جنوب فرانسه در اوایل همین هفته رخ داد که باعث تخلیه بیش از ۱۰ هزار نفر از حدود ۲۴ شهر و روستای کوچک نزدیک مرز اسپانیا شد.
اروپا در هفتههای اخیر موجی کمسابقه از گرمای شدید را تجربه کرده است؛ گرمایی که به گفته کارشناسان، با خشک کردن پوشش گیاهی، خطر وقوع و گسترش آتشسوزیهای جنگلی را در بسیاری از کشورهای اروپایی افزایش داده است.
رویترز نوشت موجهای گرمای زودهنگام در ماههای اردیبهشت و خرداد، بخشهای وسیعی از غرب اروپا را خشک و آنها را در برابر آتشسوزیهای جنگلی امسال آسیبپذیرتر کرده است.
سازمان جهانی هواشناسی اعلام کرده است اروپا با نرخی بیش از دو برابر میانگین جهانی در حال گرم شدن است؛ روندی که احتمال وقوع دورههای طولانی گرما و آتشسوزیهای گستردهتر را افزایش میدهد.
یک مقام آمریکایی جمعه ۱۹ تیر به شبکه سیانان گفت تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش در درگیری آمریکا و جمهوری اسلامی، پشت صحنه ادامه دارد و واشینگتن عامدانه پس از انجام حملات مکث کرده است تا از تشدید تنش جلوگیری کند و به دیپلماسی فرصت بدهد.
به گفته این مقام، آمریکا همچنان فهرست اهداف احتمالی خود را بهعنوان اهرم فشار حفظ کرده است.
چند مقام آمریکایی نیز به سیانان گفتند برای حملات احتمالی آمریکا در پنجشنبه آمادگیهایی انجام شده بود، اما در حال حاضر دیپلماسی در اولویت قرار دارد.
سیانان همچنین گزارش داد خدمه ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» که ۱۸ تیر در دریای عرب مستقر بود، جنگندهها را به تسلیحات مجهز کردند و خلبانان برای آمادگی به منظور انجام هرگونه حمله احتمالی، تمرینهایی انجام دادند.
بر اساس این گزارش، فرمانده ناو به هزاران نفر از خدمه گفت اوضاع در حال متشنجتر شدن است و آنان باید مانند همیشه آمادگی خود را حفظ کنند.
همزمان با آمادهسازی برای حملات احتمالی، خلبانان جنگندهها عملیات معمول دفاعی را نیز انجام دادند و پروازها در سراسر روز و شب انجام میشد.
ساعاتی پیش از این نیز سیانان به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد اسرائیل این هفته اطلاعاتی را در اختیار آمریکا قرار داده است که نشان میدهد جمهوری اسلامی بهتازگی طرح مشخصی برای ترور ترامپ تهیه کرده است.
رییسجمهوری آمریکا ۱۷ تیر به خبرنگاران گفته بود: «آنها میخواهند رهبر آمریکا، یعنی من، را از میان بردارند. نامم در همه فهرستهایشان هست. شاید خوششانسیام زیاد دوام نیاورد. آنها آدمهای شرور و بیماری هستند و باید این سرطان را ریشهکن کرد.»
گفتوگوی ترامپ و نتانیاهو درباره وضعیت خلیج فارس
در همین حال، دفتر نخستوزیر اسرائیل اعلام کرد ترامپ شامگاه پنجشنبه در تماس تلفنی با نتانیاهو، درباره «اقدامات آمریکا در خلیج فارس» رایزنی کرده است.
بر اساس بیانیه دفتر نتانیاهو، دو طرف توافق کردند هماهنگی میان آمریکا و اسرائیل در جبهههای مختلف ادامه یابد.
در این بیانیه آمده است که ترامپ، نتانیاهو را در جریان اقدامات آمریکا در خلیج فارس قرار داد.
دفتر نخستوزیر اسرائیل افزود نتانیاهو در این تماس، خطرناک بودن اظهارات رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه و نزدیکان او علیه موجودیت اسرائیل را مطرح و بر ضرورت حفظ مناطق امنیتی در امتداد مرزهای اسرائیل تاکید کرد.
اردوغان که بهتازگی میزبان نشست سران ناتو در آنکارا بود، بارها اسرائیل را به تلاش برای تضعیف توافق آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی متهم کرده است.
حملات متقابل آمریکا و جمهوری اسلامی ۱۸ تیر برای سومین روز ادامه داشت و با کشیده شدن درگیریها به خلیج فارس، نگرانیها درباره فروپاشی آتشبس افزایش یافت.
نیروهای مسلح جمهوری اسلامی پنجشنبه از حمله به اهداف نظامی آمریکا در کویت، قطر، بحرین و اردن خبر دادند؛ حملاتی که دامنه درگیری را بیش از پیش به کشورهای حاشیه خلیج فارس کشاند.
این حملات در پی موج تازه حملات آمریکا در شامگاه چهارشنبه به اهداف نظامی در جنوب و شرق ایران انجام شد.
همزمان، کشورهای منطقه خواستار ازسرگیری مذاکرات و بازگشت جمهوری اسلامی و آمریکا به مسیر دیپلماسی شدند.
با وجود ادامه رایزنیهای دیپلماتیک، همزمانی تحرکات نظامی و هماهنگیهای سیاسی آمریکا و اسرائیل نشان میدهد احتمال تشدید دوباره تنشها همچنان منتفی نیست.
از چند روز قبل از شروع نشست ناتو در روزهای سهشنبه و چهارشنبه ۱۶ و ۱۷ تیر، مسیرهای منتهی به مجتمع ریاستجمهوری یکی پس از دیگری بسته شدند، موانع فلزی جای خودروها را گرفتند و در اطراف هتل محل اقامت هیاتها، حضور نیروهای امنیتی دائمی شد.
اولین چیزی که در شهر جلب توجه میکرد، سکوت بود. خیابانهایی که معمولا در ساعات کاری پررفتوآمد هستند، تقریبا خالی شدند.
کارمندان در ۹ منطقه آنکارا برای یک هفته به مرخصی اداری فرستاده شدند تا ترافیک پایتخت به حداقل برسد. حتی برگزاری مراسم و برنامههایی مانند جشنهای فارغالتحصیلی یا عروسی نیز برای یک هفته ممنوع اعلام شد.
فرمانداری هر نوع راهپیمایی و تجمع اعتراضی را قدغن کرد و عملا تنها ماموریت پایتخت، میزبانی از مهمترین نشست امنیتی جهان اعلام شد.
ترکیه برای اینکه نشست بدون دردسر برگزار شود، از هیچ اقدامی فروگذار نکرد؛ از بازسازی فرودگاه نظامی برای فرود سران تا آسفالت کردن مسیر کاروانهای دیپلماتیک، از ضدگلوله کردن پنجرههای هتل محل اقامت ترامپ تا بستن خیابان «ایران» برای ورزش صبحگاهی رییسجمهوری فرانسه.
همه جزییات از سوی تیم چند هزار نفری برگزارکننده نشست، پیشبینی شده بود.
شهر در تمام مناطقی که هیاتها ممکن بود حتی برای چند ثانیه از آن عبور کنند، بیشتر به یک دکور از پیش طراحیشده شباهت داشت. بیلبوردهای آبیرنگ با شعارهایی درباره صلح و امنیت در امتداد بلوارها دیده میشد تا زندگیهای معمولی پشت تابلوها را پنهان کند. پشت این نما، خیابانهای خلوت، کافههای خالی، ایستهای بازرسی پیاپی و گشتهای امنیتی متراکم، صحنهای ساخته بود که برخی گزارشهای تلویزیونی خارجی آن را به «قرنطینههای دوران کرونا» تشبیه کردند.
این آرامش ظاهری، روی دیگری هم داشت.
سازمانهای حقوق بشری از بازداشت صدها نفر در روزهای منتهی به اجلاس ناتو خبر میدادند. از استاد دانشگاه و وکیل گرفته تا روزنامهنگار و فعال مدنی چپگرا؛ هر کسی که احتمال مخالفتش با ناتو میرفت، بازداشت شد.
دولت ترکیه این بازداشتها را بخشی از «عملیات ضدتروریسم» توصیف کرده و ارتباط آن را با اجلاس ناتو رد میکند، اما همزمانی این دو اتفاق، موضوع گفتوگوی بسیاری از خبرنگاران خارجی شد.
شلوغی و جنبوجوش در کاخ ریاستجمهوری
داخل مجموعه ریاستجمهوری، از سکوت شهر خبری نبود.
مرکز رسانهای با نظم قابل توجهی اداره میشد. سرویسهای رفتوآمد، اینترنت، فضای کار، امکانات فنی و خدمات پذیرایی بدون وقفه در اختیار خبرنگاران و دیگر مهمانان قرار داشت. برخی خبرنگاران باسابقه که تجربه پوشش چندین اجلاس ناتو را داشتند، میگفتند از نظر خدمات رسانهای، این یکی از منظمترین نشستهایی بوده که دیدهاند.
با این حال، بحث اصلی میان خبرنگاران نه امکانات، بلکه اعتبارنامهها بود. حدود سه هزار خبرنگار برای پوشش اجلاس ثبتنام کرده بودند، اما تعدادی از رسانههای مستقل ترکیه موفق به دریافت مجوز نشدند که این موضوع اعتراض نهادهای مدافع آزادی مطبوعات را به همراه داشت.
در پاسخ، ناتو اعلام کرد درباره رسانههای محلی به ارزیابی کشور میزبان اتکا کرده است.
در این میان، رسانههای ترکیه گویا میخواستند فضای نشست را برای مخاطبان خود به یک رویداد خانوادگی و صمیمی تبدیل کنند و گزارشهای حاشیهای گاهی پررنگتر از بُعد خبری نشست ناتو بود.
در کنار پوشش مذاکرات و نشستهای رسمی، گزارشهایی درباره منوی شام رهبران، گربههای مجتمع ریاستجمهوری یا حتی زنی که ادعا میکرد دختر دونالد ترامپ است، سهم قابل توجهی از برنامههای تلویزیونی را به خود اختصاص دادند. گویی برای مخاطبان برخی رسانههای داخلی، حاشیهها بیش از متن اجلاس اهمیت داشت.
در تمام دو روز اجلاس اما یک نام بیش از نام بسیاری از کشورهای عضو ناتو شنیده شد: ایران. کشوری که نمایندهای در نشست نداشت، اما تقریبا در همه جلسات خبری، گفتوگوهای غیررسمی خبرنگاران و گزارشهای تلویزیونی، حضور داشت. از جنگ ۱۲ روزه گرفته تا حملات آمریکا، برنامه هستهای، امنیت تنگه هرمز و آینده منطقه؛ بسیاری از پرسشها در نهایت به ایران ختم میشد.
گاهی این احساس به وجود میآمد که کشوری غایب، بیش از برخی اعضای حاضر در اجلاس، در فضای رسانهای حضور دارد.
از صبح روز پس از پایان اجلاس، آنکارا کمکم به زندگی عادی خود بازمیگردد.
موانع جمع شدهاند، خیابانها باز شدهاند، کارمندان به ادارهها برگشتهاند و کافهها دوباره شلوغ شدهاند.
حالا تنها چیزی که از آن همه تدابیر امنیتی باقی مانده است، خاطره دو روزی است که پایتخت ترکیه برای میزبانی از رهبران جهان، زندگی عادی خود را متوقف کرد.
