تحلیلگر ارشد در ایراناینترنشنال
نشستی از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی که در ۹ اسفند هدف حمله هوایی اسرائیل قرار گرفت، ممکن است به تصمیمگیری نهایی حکومت ایران درباره ساخت سلاح هستهای مرتبط بوده باشد.
در نهمین روز اسفند ۱۴۰۴ (آخرین روز فوریه ۲۰۲۶)، همزمان با انتشار گزارشهایی مبنی بر کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور ایران، در حمله اسرائیل، اعلام شد جلسهای از شورای دفاع نیز هدف قرار گرفته است.
ارتش اسرائیل در ۲۴ اسفند (۱۶ مارس) تایید کرد چندین مقام ارشد جمهوری اسلامی در این حمله کشته شدند.
در میان کشتهشدگان، علی شمخانی، مشاور ارشد خامنهای و دبیر شورای دفاع، عبدالرحیم موسوی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع، حضور داشتند.
همچنین دو چهره مرتبط با «سازمان پژوهشهای نوین دفاعی» (سپند) - که جانشین مستقیم برنامه تسلیحات هستهای در ایران پیش از سال ۱۳۹۲ محسوب میشود - نیز در این حمله کشته شدند.
این دو نفر، سرتیپ رضا مظفرنیا، رییس پیشین سپند، و سرتیپ حسین جبلعاملی، رییس جدید این سازمان بودند.
ایالات متحده بیش از ۳۰ نفر از عوامل سپند و چندین نهاد وابسته را تحریم کرده و این سازمان را به نظارت بر «فعالیتهای تحقیق و توسعه دوگانه با کاربرد در سلاحهای هستهای و سامانههای انتقال آن» متهم کرده است.
در حالی که تهران دنبال کردن ساخت سلاح هستهای را انکار میکند، آژانس بینالمللی انرژی اتمی (نهاد ناظر هستهای سازمان ملل) و قدرتهای غربی از جمله آمریکا و متحدان اروپاییاش معتقدند غنیسازی در سطح بالا (تا ۶۰ درصد) هیچ توجیه معتبر غیرنظامی ندارد.
جمهوری اسلامی در حال حاضر حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده نزدیک به سطح مورد نیاز برای ساخت بمب در اختیار دارد.
به گزارش آکسیوس، آمریکا و اسرائیل در روزهای اخیر درباره اعزام نیروهای ویژه به داخل ایران برای بهدست آوردن و کنترل این ذخایر در مراحل بعدی جنگ، گفتوگو کردهاند.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، ۲۸ اسفند گفت دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، معتقد است تهران هرچه بیشتر به توانایی هستهای نزدیک میشود. او این موضوع را غیرقابل قبول دانسته و همین امر به تصمیمش برای آغاز جنگ علیه تهران منجر شده است.
چرا نشست شورای دفاع میتواند به موضوع بمب اتمی مرتبط بوده باشد؟
چهار عامل نشان میدهد نشست شورای دفاع احتمالا به مرحله نهایی تصمیمگیری درباره ساخت سلاح هستهای مربوط بوده است.
نخست، ترکیب حاضران در جلسه نشانهای کلیدی است. حضور همزمان رییس پیشین و رییس فعلی سپند در کنار وزیر دفاع - که مافوق آنها محسوب میشود - نشان میدهد موضوع جلسه بیشتر به مسائل هستهای مربوط بوده تا عملیات میدانی.
اگر تمرکز جلسه بر جنگ بود، انتظار میرفت فرماندهان عملیاتی یا میدانی در آن حضور داشته باشند، نه مقامهای مرتبط با صنعت تسلیحات هستهای.
دوم، علی شمخانی ماهها پیش درباره سلاح هستهای بهطور علنی اظهارنظر کرده بود. او چهار ماه پیش از گزارش کشته شدنش، در مصاحبهای گفته بود اگر میتوانست به گذشته و دوران وزارت دفاع خود بازگردد، بمب اتمی میساخت.
سوم، جایگاههای شمخانی او را در مرکز هماهنگی میان چندین نهاد قرار میداد. او بهعنوان مشاور ارشد خامنهای و دبیر شورای دفاع، و همچنین وزیر دفاع پیشین، ارتباطات گستردهای با مقامهای وزارت دفاع، از جمله بخش مسئول توسعه تسلیحات ویژه یعنی سپند داشت.
همچنین از او بهعنوان فرماندهای ارشد یاد میشد که بر افسران سپاه پاسداران درگیر در توسعه تسلیحات هستهای نظارت داشت و حلقه اتصال این شبکهها با شخص خامنهای بود.
چهارم، شمخانی در یکی از آخرین اظهارات عمومی خود به شبکه المیادین لبنان گفته بود جنگ با آمریکا و اسرائیل اجتنابناپذیر است و جمهوری اسلامی باید برای آن آماده شود.
مجموع این عوامل میتواند نشان دهد نشستی که در این حمله هدف قرار گرفت، به مرحله نهایی تصمیمگیری درباره توسعه سلاح هستهای مرتبط بوده است.
با این حال مشخص نیست که آیا اسرائیل از ارتباط این نشست با بررسی احتمال ساخت سلاح هستهای آگاه بوده یا صرفا به این دلیل آن را هدف قرار داده که میدانسته مقامهای ارشد جمهوری اسلامی در آن حضور دارند.
نتانیاهو پنجشنبه ۲۸ اسفند در یک نشست خبری گفت: «نمیخواهم بگویم با چه کسی موافقم یا دقیقا چه کسانی قرار است آنجا رهبر باشند، اما فکر میکنم شاهزاده بهدنبال خیر مردم است.»
نخستوزیر اسرائیل ادامه داد: «او تلاش کرده مردم را برای یک دولت انتقالی دموکراتیک، مدرن و معتدل متحد کند. امیدوارم این اتفاق بیفتد، اما به نظر من هنوز برای قضاوت زود است.»
شاهزاده رضا پهلوی بارها تاکید کرده است برخلاف سیاستهای خصمانه جمهوری اسلامی، مردم ایران مشکلی با اسرائیل ندارند و پس از گذار از جمهوری اسلامی، روابط دو کشور میتواند در فضایی دوستانه و سازنده شکل بگیرد.
«جمهوری اسلامی قادر به غنیسازی اورانیوم و تولید موشکهای بالستیک نیست»
نتانیاهو در ادامه، اهداف سهگانه اسرائیل از کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی را برشمرد و گفت: «نابودی برنامه هستهای و برنامه موشکهای بالستیک حکومت ایران و فراهم کردن شرایطی تا مردم ایران سرنوشت خود را به دست بگیرند.»
او گفت: «اکنون پس از ۲۰ روز میتوانم به شما اعلام کنم: جمهوری اسلامی توانایی غنیسازی اورانیوم را ندارد و قادر به تولید موشکهای بالستیک نیست.»
نخستوزیر اسرائیل به کشته شدن شمار زیادی از مقامهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی در جنگ کنونی اشاره کرد و افزود: «اینها همان افرادی هستند که در سرکوب و کشتار گسترده نقش داشتهاند. فرقی نمیکند چه کسی جایگزین آنها شود. ما اطمینان حاصل میکنیم که ساختار آنها دوام چندانی نداشته باشد.»
نتانیاهو تاکید کرد طبق دستور او، ارتش اسرائیل و موساد اعضای سپاه پاسداران را حتی در داخل شهرها تعقیب میکنند و اکنون نیروهای حکومت «پراکنده و فراری» شدهاند.
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، اعلام کرد تعداد زیادی از نیروهای نظامی جمهوری اسلامی گریختهاند و رهبری حکومت نیز دچار آشفتگی شده است.
اسکانت بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز خبر داد افرادی که از ساختارهای دولتی یا نظامی جمهوری اسلامی جدا شده و سرمایههای خود را به خارج از ایران منتقل کردهاند، اکنون تحت نظارت واشینگتن قرار دارند: «ما به دنبال آن هستیم. آن را پس میگیریم و به مردم ایران بازمیگردانیم.»
نتانیاهو: میتوانیم شرایط را برای انقلاب مردم ایران فراهم کنیم
نخستوزیر اسرائیل در نشست خبری پنجشنبه از وجود «نشانههای زیادی» درباره فروپاشی جمهوری اسلامی خبر داد و در عین حال تاکید کرد نمیتواند در رابطه با سقوط حکومت ایران قولی بدهد.
او اضافه کرد: «میتوانم بگویم ما در تلاش هستیم شرایطی ایجاد کنیم تا فروپاشی رخ دهد، اما ممکن است رژیم ایران زنده بماند و اگر چنین شود، بسیار ضعیفتر از قبل خواهد بود.»
نتانیاهو ادامه داد: «در نهایت به مردم ایران بستگی دارد که لحظه مناسب را انتخاب و در همان لحظه اقدام کنند.ما میتوانیم شرایط را فراهم کنیم، اما آنها باید بتوانند از این شرایط در زمان مناسب استفاده کنند.»
به گفته او، اسرائیل در حال انجام کارهای زیادی از آسمان است، اما «لازم است که یک مولفه زمینی نیز وجود داشته باشد».
اسرائیل در روزهای اخیر کوشیده است با هدف قرار دادن مقرهای نظامی و انتظامی و ایستهای بازرسی در سطح شهرها، توان سرکوب جمهوری اسلامی را تضعیف کند.
کمال پنحاسی، سخنگوی فارسیزبان ارتش اسرائیل، ۲۷ اسفند تاکید کرد حملات این کشور به ایستهای بازرسی بسیج در ایران ادامه خواهد یافت.
وبسایت یورونیوز پنجشنبه ۲۸ اسفند نوشت در پی تداوم درگیریها و ایجاد اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز، عرضه جهانی نفت کاهش و قیمت آن بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
در همین حال، ایالات متحده برای مهار پیامدهای بحران کنونی، بخشی از تحریمهای مسکو را تعلیق کرده است.
بر اساس دادههای مرکز پژوهشهای انرژی و هوای پاک، روسیه تنها دو هفته پس از آغاز جنگ توانسته سود خود از صادرات نفت و بهطور کلی سوختهای فسیلی را بالا ببرد.
مسکو در ۱۵ روز ابتدایی ماه مارس (از ۱۰ تا ۲۴ اسفند) بهطور میانگین روزانه حدود ۳۷۲ میلیون یورو از صادرات نفت درآمد کسب کرد؛ رقمی که نسبت به میانگین روزانه ماه فوریه از رشد حدود ۱۴ درصدی حکایت دارد.
در مجموع، درآمد روسیه از صادرات نفت، گاز و زغالسنگ در این بازه زمانی به ۷.۷ میلیارد یورو رسید؛ یعنی حدود ۵۱۳ میلیون یورو در روز که در مقایسه با میانگین روزانه ۴۷۲ میلیون یورویی در ماه فوریه، ۸.۷ درصد افزایش داشته است.
۲۵ اسفند، نشریه فارین افرز نوشت کرملین برای نجات جمهوری اسلامی بهعنوان نزدیکترین متحدش در خاورمیانه عجلهای ندارد، جنگ ایران پیامدهای ناخواستهای دارد که در نهایت به سود مسکو تمام میشود.
تصمیم آمریکا برای تعلیق تحریمهای روسیه و واکنش اروپا
همزمان با ادامه تنشها در خاورمیانه، بهای نفت برنت ۲۸ اسفند به بیش از ۱۱۹ دلار در هر بشکه رسید.
وزارت خزانهداری آمریکا هفته گذشته مجوزی ۳۰ روزه برای خرید محمولههای نفتی روی دریای روسیه صادر کرد.
ایالات متحده همچنین معافیتی موقت برای هند در نظر گرفت تا این کشور بتواند نفت و فرآوردههای نفتی روی دریای روسیه را خریداری کند.
این تصمیم با مخالفت رهبران اروپایی روبهرو شده است، زیرا آنان معتقدند کاهش فشار تحریمها میتواند به افزایش درآمدهای مسکو و در نتیجه تقویت توان آن در جنگ علیه اوکراین بینجامد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با دفاع از این سیاست اعلام کرد معافیت روسیه از تحریمها «موقتی، محدود و ضروری» است و با هدف «تقویت ثبات در بازارهای جهانی انرژی و تلاش برای پایین نگه داشتن قیمتها» اعمال شده است.
بر اساس دادههای مرکز پژوهشهای انرژی و هوای پاک، هند و چین در مجموع نزدیک به سهچهارم درآمدهای نفتی روسیه را تامین میکنند؛ سهمی که نشاندهنده وابستگی قابل توجه مسکو به بازارهای آسیایی است.
در این میان، هند نقش پررنگتری ایفا کرده است. این کشور در فاصله اول تا پانزدهم مارس حدود ۱.۳ میلیارد یورو سوخت فسیلی از روسیه وارد کرد که معادل میانگین روزانه ۸۹ میلیون یورو است.
این رقم در مقایسه با میانگین روزانه حدود ۶۰ میلیون یورو در ماه فوریه، رشدی در حدود ۴۸ درصد را نشان میدهد.
یورونیوز در ادامه نوشت رهبران اروپایی، با وجود افزایش شدید قیمتها و خطر بروز بحران انرژی، همچنان بر حفظ تحریمهای سختگیرانه علیه مسکو تاکید دارند.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان و امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، همگی خواستار حفظ تحریمهای روسیه شدهاند.
در سوی دیگر، ویکتور اوربان، نخستوزیر مجارستان، تنها رهبر اروپایی بوده که خواستار تعلیق تحریمهای اتحادیه اروپا بر واردات انرژی از روسیه شده و دلیل آن را تهدید ناشی از جهش شدید قیمت انرژی عنوان کرده است.
ترامپ پنجشنبه ۲۸ اسفند در دیدار با سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، در کاخ سفید گفت: «رهبری ایران از بین رفته است. آنها دوباره به دنبال رهبران جدید هستند.»
او از فرار نیروهای نظامی جمهوری اسلامی پس از شدت گرفتن کارزار آمریکا و اسرائیل خبر داد و افزود: «آنها را بابت این کار سرزنش نمیکنم.»
اسکانت بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، نیز اعلام کرد افرادی که از ساختارهای دولتی یا نظامی جمهوری اسلامی جدا شده و سرمایههای خود را به خارج از ایران منتقل کردهاند، اکنون تحت نظارت واشنگتن قرار دارند.
او تاکید کرد: «در وزارت خزانهداری، دیدهایم که آنها پولهایشان را از کشور خارج کردهاند. ما به دنبال آن هستیم. آن را پس میگیریم و به مردم ایران بازمیگردانیم.»
پیشتر در ۲۶ اسفند، ایراناینترنشنال به نقل از منابع آگاه گزارش داد از زمان آغاز مناقشه کنونی، دستکم ۵ هزار نفر از نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی کشته و بیش از ۱۵ هزار تن دیگر زخمی شدهاند.
بر پایه این گزارش، بخش قابل توجهی از این تلفات در پی حملات هوایی اسرائیل و ایالات متحده به واحدهای موشکی و پهپادی حکومت ایران رخ داده است.
«انتظار دارم ژاپن نقش بیشتری ایفا کند»
ترامپ در ادامه سخنان خود در دیدار با نخستوزیر ژاپن تاکید کرد اقدامات واشینگتن در قبال تنگه هرمز به نفع همه کشورها خواهد بود.
ترامپ گفت ایالات متحده به کمک هیچ کشوری نیاز ندارد، اما مشارکت دیگران در قبال بحران کنونی را اقدامی مناسب میداند.
او افزود انتظار دارد توکیو نقش بیشتری در این خصوص ایفا کند.
تاکایچی نیز از اقدامات رییسجمهوری آمریکا تمجید کرد و گفت باور دارد تنها ترامپ است که میتواند به صلح دست یابد.
بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، هلند و ژاپن ۲۸ اسفند در بیانیهای مشترک، حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری در خلیج فارس را با شدیدترین لحن محکوم کردند.
در بخشی از این بیانیه آمده است: «ما آمادگی داریم در تضمین عبور ایمن کشتیها از تنگه هرمز مشارکت کنیم.»
۲۷ اسفند، ترامپ از مواضع متحدان واشینگتن در قبال تنگه هرمز انتقاد کرده و گفته بود کشورهایی که به تنگه هرمز وابسته هستند، باید مسئولیت تامین امنیت این آبراه را بر عهده بگیرند.
وضعیت تنگه هرمز و جریان انرژی جهانی به یکی از محورهای اصلی بحران خاورمیانه تبدیل شده است.
سازمان بینالمللی دریانوردی، وابسته به سازمان ملل، ۲۸ اسفند پس از نشست اضطراری دو روزه در لندن، خواستار ایجاد یک «کریدور امن کشتیرانی» در خلیج فارس شد تا شناورها و دریانوردان گرفتار بتوانند منطقه را ترک کنند.
آرسنیو دومینگز، دبیرکل این سازمان، گفت این «کریدور بشردوستانه» برای خروج کشتیها از خلیج فارس از طریق تنگه هرمز در نظر گرفته شده است.
«از نتانیاهو خواستم به تاسیسات انرژی ایران حمله نکند»
ترامپ در ادامه اعلام کرد از بنیامین نتانیاهو خواسته است تاسیسات انرژی در ایران را هدف قرار ندهد و نخستوزیر اسرائیل نیز با این درخواست موافقت کرده است.
نیروی هوایی اسرائیل ۲۷ اسفند به تاسیسات پتروشیمی پارس جنوبی در عسلویه حمله کرد. در پی این اقدام، جمهوری اسلامی تاسیسات گاز طبیعی «راس لفان» قطر و بندر ینبع در عربستان سعودی را با موشک هدف قرار داد.
در واکنش به این حملات، وزارت خارجه قطر اعلام کرد وابستههای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی باید ظرف ۲۴ ساعت خاک قطر را ترک کنند.
فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان سعودی، نیز هشدار داد اگر تهران گمان میکند کشورهای منطقه قادر به ایستادگی نیستند، «این یک محاسبه کاملا اشتباه است».
حسین شمخانی ژوئیه ۲۰۲۵ بهدلیل تامین میلیاردها دلار درآمد نفتی برای جمهوری اسلامی و روسیه، در فهرست تحریمهای آمریکا، بریتانیا و اتحادیه اروپا قرار گرفت.
وزارت خزانهداری ایالات متحده او را با نام «هوگو هایک» شهروند دومینیکا شناسایی کرده است.
پروژه گزارشدهی جرائم و فساد سازمانیافته، موسوم به OCCRP، پنجشنبه ۲۸ اسفند اعلام کرد ابوالفضل شمخانی نیز با نام مستعار «سامی هایک» گذرنامه دومینیکا را در اختیار دارد. این در حالی است که او تاکنون تحریم نشده است.
بر اساس گزارشهای پیشین، حسین شمخانی و نزدیکانش از برنامه دومینیکا برای اعطای شهروندی در ازای سرمایهگذاری استفاده کردند و با دریافت گذرنامه این کشور کوشیدند تا به سیستم بانکی بینالمللی دسترسی پیدا کنند.
چهار ویلای لوکس در دوبی به ارزش ۲۹ میلیون دلار
اسناد املاک امارات متحده عربی که به دست سازمان پروژه گزارشدهی جرائم و فساد سازمانیافته رسیده، نشان میدهد برادران شمخانی مالک دستکم چهار ویلای لوکس در دبی هستند که ارزش آنها در زمان خرید حدود ۲۹ میلیون دلار بوده است.
این داراییها با هویتهای دومینیکایی آنها به ثبت رسیدهاند.
بر اساس این گزارش، برادران شمخانی در ابتدا با نامهای ایرانی خود املاک لوکس دبی را خریداری کردند؛ «محمدحسین شمخانی» و «ابوالفضل علی شمخانی» ژوئیه ۲۰۱۹ بهعنوان خریداران دو ویلا در مجموعه اختصاصی «گُلف پِلِیس» ثبت شدند.
در کاتالوگ این پروژه، گلف پلیس بهعنوان یک مجتمع ویلایی لوکس با چمنزارهای سرسبز، مسیرهای پیادهروی پیچدرپیچ، پارکها، باغها و فضاهای باز گسترده معرفی شده است.
همچنین تصاویر ویلای ابوالفضل شمخانی فضاهای داخلی مدرن، تراسی مجلل برای پذیرایی و استخری مشرف به زمین گلف را به نمایش میگذارد.
بر پایه گزارشها، اسناد مالکیت این ویلاها اکنون با نامهای مندرج در گذرنامههای دومینیکای آنها، «هوگو هایک» و «سامی هایک»، ثبت شده است. هرچند زمان دقیق این تغییر روشن نیست، اما خریدهای بعدی برادران شمخانی نیز مستقیما با همین اسامی مستعار انجام گرفتهاند.
شمخانی و خامنهای در جریان حملات ۹ اسفند آمریکا و اسرائیل کشته شدند.
خرید املاک مجلل در جزیره جمیرا
طبق دادههای املاک امارات، حسین ژوئیه ۲۰۲۲ با گذرنامه دومینیکایی خود ویلایی در جزیره «جمیرا بِی»، منطقهای لوکس به شکل اسب آبی در سواحل دبی، خرید و ابوالفضل نیز در اکتبر همان سال با نام «سامی هایک» اقامتگاهی مجلل در همان منطقه تهیه کرد.
این املاک همچنان تحت همین اسامی در اختیار آنهاست.
روشن نیست که این دو برادر همچنان گذرنامههای دومینیکا را در اختیار دارند یا نه، هرچند گزارشها حاکی است که مقامات این کشور در پی تحریمهای آمریکا، گذرنامه حسین شمخانی را لغو کردهاند.
دومینیکا کشوری کوچک در دریای کارائیب است که برای طبیعت بکر، جنگلهای بارانی و مناظر آتشفشانیاش شهرت دارد.
این کشور علاوه بر جذابیتهای طبیعی، با اجرای برنامه اعطای شهروندی از طریق سرمایهگذاری، موسوم به «گذرنامه طلایی»، در کانون توجه رسانههای بینالمللی قرار گرفته است.
ردپای برادران شمخانی در اروپا
استفاده برادران شمخانی از نامهای مستعار «هایک» تنها به داراییهای شخصی در حوزه املاک محدود نبوده و ابعاد گستردهتری پیدا کرده است.
نام مستعار ابوالفضل، «سامی هایک»، در سوابق شرکتی اروپا نیز به چشم میخورد. بر اساس اسناد ثبت شرکت در قبرس در نوامبر ۲۰۲۴، او با استفاده از گذرنامه دومینیکا و نشانی محل سکونت خود در ویلای «گلف پلیس» در دبی، بهعنوان شریک محدود در Saleya Fund، صندوق سرمایهگذاری در قبرس، ثبت شده است.
هویتهای دومینیکایی این دو برادر در اسناد یک شرکت دیگر نیز دیده میشود؛ شرکتی در ترکیه که وزارت خزانهداری آمریکا آن را بهدلیل مشارکت در انتقال غیرقانونی نفت برای روسیه و جمهوری اسلامی تحریم کرده است.
طبق سوابق، هوگو و سامی هایک از سهامداران موسس «شرکت صنایع شیمیایی انرژی سبز» بودند که سال ۲۰۲۱ در ترکیه به ثبت رسید. آنها نوامبر ۲۰۲۳ سهام خود را به شرکت «میلاووس» مستقر در دبی منتقل کردند.
پیشتر در شهریور ۱۴۰۳، بلومبرگ فاش کرد شرکت میلاووس دوبی که حسین شمخانی گرداننده ارشد آن است، میلیاردها دلار از فروش کالا از مقصد ایران، روسیه و برخی کشورهای دیگر به جیب زده است.
