رسانههای دولتی ترکیه گزارش دادند یک دادستان، دستور بازداشت ۴۸ نفر از جمله شهردار منطقه «بایرامپاشا» در استانبول را در چارچوب یک پرونده فساد صادر کرده است. این جدیدترین مورد از تحولات یکسال اخیر در راستای سرکوب گسترده حزب جمهوریخواه خلق بر اساس «اتهامات فساد» است.
شبکه دولتی «تیآرتی خبر» گزارش داد که پلیس، بامداد شنبه ۲۲ شهریور به ۷۲ نقطه مختلف یورش برده تا اسناد را ضبط و مظنونان را به اتهاماتی از جمله «اختلاس، رشوهخواری و تبانی در مناقصهها» بازداشت کند.
حسن مطلع، شهردار منطقه «بایرامپاشا» در استانبول، از حزب جمهوریخواه خلق (CHP)، حزب اصلی مخالف دولت، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس تاکید کرد که چیزی برای پنهان کردن ندارد و این تحقیقات را «یک عملیات سیاسی بر اساس تهمتهای بیاساس» خواند.
این بازداشتها در حالی انجام میشود که نزدیک به یک سال است فشارها بر حزب جمهوریخواه خلق و شهرداریهای تحت مدیریت آن افزایش یافته و صدها عضو این حزب، بازداشت و زندانی شدهاند.
همچنین قرار است دوشنبه حکمی قضایی صادر شود که میتواند به برکناری رهبر این حزب منجر شود. پروندهای که بهطور گسترده آزمونی برای تعادل شکننده میان نهادهای دموکراتیک و قدرت متمرکز در ترکیه تلقی میشود و فشارهای حقوقی بر این حزب را تشدید خواهد کرد.
حزب جمهوریخواه خلق که از سوی مصطفی کمال آتاتورک، بنیانگذار سکولار ترکیه مدرن تاسیس شد، اتهامات علیه خود را «سیاسی و هدفمند» خوانده است.
دولت ترکیه با تاکید بر استقلال قوه قضاییه، انگیزه سیاسی پشت این تحقیقات را رد میکند.
طی تحقیقات دستگاه قضایی ترکیه، بیش از ۵۰۰ نفر از جمله ۱۶ شهردار در استانبول و سایر شهرداریهای تحت کنترل حزب جمهوریخواه خلق در یک سال گذشته بازداشت شدهاند.
رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، این شبکه را به «اختاپوسی» تشبیه کرده که «بازوهایش به سایر نقاط ترکیه و خارج از آن» کشیده شده است.
اکرم اماماوغلو، شهردار سابق استانبول از حزب جمهوریخواه خلق، اصلیترین رقیب سیاسی اردوغان در انتخابات ریاستجمهوری پیش رو در ترکیه بود که در اسفند سال ۱۴۰۳ به اتهام فساد، بازداشت شد.
بازداشت او بزرگترین اعتراضات بیش از یک دهه اخیر ترکیه و کاهش شدید ارزش لیر را به همراه داشت.
دور بعدی انتخابات ریاستجمهوری ترکیه برای سال ۲۰۲۸ در نظر گرفته شده اما اگر اردوغان بخواهد دوباره کاندیدا شود، مجبور است این انتخابات را زودتر برگزار کند که چنین تصمیمی نیازمند کسب رای اکثریت نمایندگان مجلس ترکیه خواهد بود.
این تجمع شنبه ۲۲ شهریور در محوطه عمومی Forrest Place شهر پرت برگزار شد و حاضران در آن نام مهسا امینی را فریاد زدند.
برگزارکنندگان این تجمع سالگرد جنبش «زن، زندگی، آزادی» در ۲۲ شهریور برابر با ۱۳ سپتامبر را فرصتی برای «تجدید پیمان» با مهسا و جانباختگان راه آزادی دانستند.
آنها همچنین هدف خود را پیگیری حق آزادی و زندگی، رفع تبعیض علیه زنان، جامعه رنگینکمانی، گروههای اتنیکی، دگراندیشان، اقلیتهای دینی و حمایت از مطالبات کارگران، معلمان و بازنشستگان عنوان کردند.
مهسا (ژینا) امینی، شهروند ۲۲ ساله اهل سقز، شهریور ۱۴۰۱ پس از بازداشت بهدست ماموران گشت ارشاد در تهران جان باخت؛ رخدادی که جرقه اعتراضات سراسری با شعار «زن، زندگی، آزادی» شد.
برگزارکنندگان تجمع شهر پرت (گروه اتحاد برای ایران-استرالیا) از این واقعه با عنوان «قتل حکومتی» یاد کردند و بر شعارهای «ما زندهایم، ما ادامه داریم» و «مقاومت زندگی است» تاکید کردند.
حاضران در این تجمع با اشاره به ادامه بازداشتها، اعتراضها و اعتصابها در ایران گفتند تا زمانی که «مقاومت در زندانها و دادخواهی خانوادهها» جریان دارد، این حرکت اجتماعی نیز زنده خواهد ماند و هدف آن، «در هم پیچیدن چرخه استبداد» است.
برگزارکنندگان همچنین از شهروندان ایرانی در دیگر کشورها خواستند در سالگردها و رویدادهای مشابه، صدای مشترک اعتراض و دادخواهی را تقویت کنند.
نرگس محمدی، فعال حقوق بشر و برنده جایزه صلح نوبل نیز ۲۲ شهریور در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت جنبش «زن، زندگی، آزادی» هنوز زنده است و زنان عاملیتی یافتهاند که تحولات عمیقی را در بطن جامعه ایجاد کرده است.
۲۱ شهریور، امجد امینی، پدر مهسا امینی، در پستی در اینستاگرام با یادآوری اینکه ۲۵ شهریور سومین سالگرد قتل حکومتی دخترش خواهد بود، نوشت: «مهسا (ژینای) عالمتابم، نامت هنوز ورد زبانهاست که در دل هر انسانی جای دارد. یاد و نامت گرامی باد.»
انتشار این پست با واکنش گسترده در شبکههای اجتماعی روبهرو شد و شمار قابل توجهی از کاربران آن را نشاندهنده برگزاری مراسم یادبود مهسا امینی در تاریخ ذکرشده دانستند.
پیشتر گروههای حقوق بشری و فعالان ایرانی خارج از کشور نیز در آستانه سومین سالگرد قتل حکومتی مهسا امینی، فراخوان برگزاری تجمعاتی در شهرهای مختلف جهان را صادر کردند.
حامد اسماعیلیون، از اعضای هیئت مدیره انجمن خانوادههای جانباختگان پرواز پیاِس۷۵۲، از برگزاری همزمان تظاهرات و تجمعات در بیش از ۲۰ شهر در سراسر جهان به مناسبت سومین سالگرد قتل ژینا خبر داد و از ایرانیان دعوت کرد در این تظاهرات شرکت کنند.
۲۴ تشکل کارگری و اجتماعی نیز ۱۷ شهریور در بیانیهای به مناسبت سومین سالگرد خیزش «زن، زندگی، آزادی»، تاکید کردند این مبارزه متوقف نخواهد شد.
دهها تن از جمهوریخواهان داخل ایران نیز با انتشار بیانیهای در آستانه سومین سالگرد قتل حکومتی مهسا امینی و برآمدن جنبش «زن، زندگی، آزادی»، بر لزوم احترام به حریم خصوصی و آزادیهای فردی شهروندان و برابری کامل جنسیتی در کشور تاکید کردند.
رسایی، شامگاه جمعه ۲۱ شهریور در حساب کاربری شبکه ایکس خود نوشت مطابق تبصره ماده ۸۴ آییننامه داخلی مجلس، بیش از ۶۰ نماینده برای اطلاع از مفاد توافق و شنیدن توضیحات عراقچی، وزیر امور خارجه و لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، درخواست جلسه فوقالعاده کردهاند.
او همچنین با اشاره به برنامهریزی قبلی برای تعطیلی مجلس شورای اسلامی، اتهام تعطیل کردن این مجلس به منظور «جلوگیری از حاشیهسازی برای توافق جمهوری اسلامی با آژانس» را «غیر منصفانه» خواند.
۱۸ شهریور، رسانههای داخلی خبر دادند مجلس شورای اسلامی تا پنجم مهر تعطیل خواهد بود. مرکز ارتباطات رسانه و امور فرهنگی مجلس با تایید این خبر، علت این تعطیلی را رسیدگی نمایندگان به امور حوزههای انتخابیه اعلام کرد.
چه کسی درخواست جلسه فوقالعاده کرد؟
درخواست مورد اشاره رسایی از سوی حامد یزدیان، نماینده اصفهان ارائه شده است.
کمی پیش از رسایی، او در حساب شبکه ایکس خود علت درخواست تشکیل جلسه فوقالعاده را «بررسی توافق انجام شده در قاهره و میزان انطباق آن با قانون مجلس» عنوان کرد.
علاوه بر رسایی، برخی نمایندگان شناخته شده جریان موسوم به اصولگرا نظیر مالک شریعتی، دبیرکل جمعیت رهپویان انقلاب اسلامی، تشکل نزدیک به طیف علیرضا زاکانی و پرویز سروری، نیز از این درخواست حمایت کردند.
عراقچی سهشنبه ۱۸ شهریور در قاهره، پس از مذاکره با مدیر کل آژانس در یک کنفرانس خبری مشترک با رافائل گروسی و بدر عبدالاطی، وزیر خارجه مصر، با اشاره به محدودیتهایی که مجلس برای همکاری با آژانس مشخص کرده، اعلام کرد: «گامهای عملی توافقشده کاملا با قانون مجلس منطبق است، به نگرانیهای امنیتی ما پاسخ میدهد و چارچوبی برای استمرار همکاری فراهم میکند.»
او تاکید کرد: «این تفاهم همزمان حقوق مسلم ایران را تضمین و الزامات فنی آژانس را تامین میکند.»
به گفته عراقچی، توافق تازه با آژانس تضمین میکند که همکاری «با رعایت حاکمیت ملی ایران» ادامه یابد.
قانون تعلیق همکاری با آژانس
چهارم تیر، مجلس شورای اسلامی قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی» را تصویب و همان روز، شورای نگهبان آن را تایید کرد.
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم نیز ۱۱ تیر آن را ابلاغ کرد.
همزمان با جنگ اخیر با اسرائیل، برخی مقامات و چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی، گروسی را تهدید کردند. از جمله لاریجانی که ۳۱ خرداد و پیش از انتصاب به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، نوشت: «جنگ تمام شود به حساب گروسی خواهیم رسید.»
پنجشنبه ۲۰ شهریور، در تجمعی که بهوسیله نیروهای وفادار به جمهوری اسلامی مقابل ساختمان شورای عالی امنیت برگزار شد، شرکتکنندگان پلاکاردهایی در دست داشتند که با طعنه به جمله لاریجانی روی آن نوشته شده بود: «جناب دبیر شورای عالی امنیت ملی؛ منتظر بودیم به حساب گروسی برسید، نه اینکه مجوز جاسوسی مجدد صادر بفرمایید.»
کمک «تندروها» به «اصلاحطلبان»
فروردین ۱۴۰۴، زمانی که موضوع مذاکره با آمریکا مطرح بود، جریانی که در داخل کشور به «تندرو» مشهور است، مخالفت خود را با گفتوگوها ابراز میکرد. در این شرایط، با انتقاد جریان اصلاحطلب از مخالفت تندروها، رسایی در یک تلویزیون اینترنتی گفت: «ایشان (عراقچی) که میرود آنجا (مذاکره با آمریکا) مینشیند باید بگوید فکر نکن تو هر چه بگویی من میتوانم بگویم بله، ما مجلس و نمایندگان مردم را داریم و آنها اجازه نمیدهند.»
او تصریح کرد: «عراقچی به ما میگوید آقا چهار تا انتقاد از ما کنید؛ من باید قدرت چانهزنی وزیر خارجه را بالا ببرم.»
هم چوب خوردیم، هم پیاز
همزمان با تجمع پنجشنبه، جواد حسینیکیا، نایبرییس کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی، با انتقاد از توافق قاهره، گروسی، مدیرکل این نهاد را «عامل موساد» خواند و اعلام کرد او در صورت سفر به ایران، بازداشت خواهد شد.
مقامهای جمهوری اسلامی و نیروهای وفادار به آن، آژانس را به جاسوسی از برنامه هستهای تهران به نفع اسرائیل متهم میکنند و آن را از عوامل حمله اسرائیل به جمهوری اسلامی میدانند.
پنجم شهریور، شماری از نمایندگان مجلس ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران را محکوم و دولت پزشکیان را تهدید به شکایت و اعلام جرم کردند.
اکنون با توافق قاهره، تناقضی برای نیروهای وفادار شکل گرفته است. در همین رابطه، محمدرضا صباغیان، نماینده یزد، گفت: «وزیر امور خارجه رفت مصر با کسی که نماینده غرب، جاسوس و هموار کننده راه حمله به ایران [بوده است] و بنا بود او را تنبیه کنیم، توافق کرد.»
صباغیان تاکید کرد: «به خاطر تصمیمات ما، مردم هم چوب خوردند و هم پیاز.»
خبرگزاری رسمی کرهشمالی (KCNA) شنبه ۲۲ شهریور گزارش داد که کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، در بازدید از مراکز تحقیقاتی تسلیحاتی طی روزهای پنجشنبه و جمعه گفت: «کنگره نهم حزب کارگران کره، سیاستی را در زمینه دفاع ملی مطرح خواهد کرد که همزمان بر توسعه توان هستهای و نیروهای متعارف متمرکز باشد.»
کیم همچنین جمعه بر یک رزمایش تیراندازی ارتش کره شمالی نظارت کرد و از محل ساخت یک بیمارستان بازدید کرد.
فعالیتهای داخلی پس از دیدارهای خارجی
این سلسله فعالیتهای داخلی کیم در حالی انجام میشود که او اوایل ماه جاری میلادی در پکن در بزرگترین نشست چندجانبه بینالمللی خود حضور یافت و با رهبرانی چون شی جین پینگ، رییسجمهوری چین و ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه دیدار کرد. دیدارهایی که به افزایش وزن دیپلماتیک او انجامید.
از سوی دیگر، نمایندگان مجلس کره جنوبی تاکید کردند که رهبر کره شمالی، جایگاه دخترش، کیم جونگ آئه را بهعنوان جانشین احتمالی خود مستحکم کرده است. موضوعی که به گفته آنان، بر اساس گزارش سازمان اطلاعاتی این کشور و در پی سفر کیم به چین، روشنتر شده است.
بهگفته لی سئونگ-کوون، عضو کمیته اطلاعاتی پارلمان کره جنوبی، کیم جونگ آئه در جریان سفر به پکن در سفارت کره شمالی اقامت داشت و در انظار عمومی ظاهر نشد اما همین همراهی با پدرش «برای ساختن روایت جانشینی کافی بود».
سازمان اطلاعات کره جنوبی به نمایندگان این کشور اطلاع داد که مقامات پیونگیانگ در طول سفر تلاش کردهاند «هیچ اطلاعات زیستیای» از کیم و دخترش در دسترس قرار نگیرد.
به گفته این نهاد، از هواپیمای ویژه برای انتقال زبالهها استفاده شده و محل اقامت آنان، تنها سفارت کره شمالی بوده است.
واکنش به مانور آمریکا و کره جنوبی
خبرگزاری رسمی کره شمالی شنبه در تفسیری جداگانه، یک تمرین نظامی شبیهسازی شده را که قرار است هفته آینده بهطور مشترک از سوی ایالات متحده و کره جنوبی برگزار شود، «رزمایش جنگ هستهای» خواند.
این تفسیر، تاکید کرد که چنین اقداماتی «توجیهی برای تقویت بیشتر سیاست هستهای کره شمالی» است.
خبرگزاری رویترز شنبه ۲۲ شهریور گزارش داد که انحلال پارلمان و اعلام برگزاری انتخابات در پنجم ماه میلادی مارچ، ساعاتی پس از آن رخ داد که رییس پیشین دیوان عالی، بهعنوان نخستوزیر منصوب شد.
این انتصاب پس از اعتراضهای خونین ضد فساد که به استعفای نخستوزیر «کی.پی. شرما اولی» انجامید، صورت گرفت. شارما اولی، ۱۸ شهریور در پی تداوم اعتراضات مردمی، از مقام خود کنارهگیری کرد.
در بیانیه دفتر ریاستجمهوری آمده است: «رییسجمهوری، مجلس نمایندگان را منحل کرد ... و پنجشنبه ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ را برای برگزاری انتخابات تعیین کرد.»
جمعه، خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت انتخاب نخستوزیر جدید، پس از مذاکرات رییسجمهوری با «آشوک راج سیگدل»، فرمانده ارتش و رهبران جنبش اعتراضی موسوم به «نسل زد» انجام شد.
اعتراضهای گسترده که بدترین ناآرامی سالهای اخیر نپال توصیف شده، در پی اعمال ممنوعیت استفاده از شبکههای اجتماعی آغاز شد. این ممنوعیت بعدا لغو شد.
سخنگوی ارتش نپال پنجشنبه اعلام کرده بود که ارتش با معترضان «نسل زد» گفتوگو میکند تا نخستوزیر موقت جدید این کشور تعیین شود.
در جریان درگیریها در نپال دستکم ۵۱ نفر کشته و بیش از هزار و ۳۰۰ نفر زخمی شدند.
نسل زد و انتخاب کارکی
تظاهرات نپال بهطور عام بهعنوان «اعتراضات نسل زد» شناخته میشود زیرا بیشتر شرکتکنندگان، جوانانی هستند که از ناکامی دولت در مبارزه با فساد و ایجاد فرصتهای اقتصادی مناسب ابراز ناخرسندی میکنند.
به گفته طرمن کومار کارنا، دبیر انجمن وکلای دادگاه عالی که با معترضان گفتوگو کرده، معترضان خواستار انتخاب کارکی بهعنوان نخستوزیر موقت شده بودند.
کارکی به شبکه خبری هندی سیانان گفت: «زمانی که آنها از من درخواست کردند، من پذیرفتم.»
گزارشهای رسانههای محلی حاکی است که همزمان دو وزیر دیگر نیز در دولت موقت منصوب خواهند شد.
با فروکش کردن بحران، زندگی در پایتخت بهتدریج به حالت عادی بازمیگردد؛ مغازهها بازگشایی شده و خودروها دوباره در خیابانها در حرکتاند.
پلیس که در روزهای گذشته سلاح گرم در دست داشت، اکنون با باتوم در خیابانها حضور دارد. با این حال، برخی جادهها همچنان مسدود هستند و خانوادهها در بیمارستانهای کاتماندو، پایتخت نپال، در حال تحویل گرفتن پیکر جانباختگان هستند.
یکی از بستگان قربانیان به خبرگزاری رویترز گفت: «وقتی دوستانش از اعتراض عقب کشیدند، او تصمیم گرفت ادامه دهد. بعد به ما گفتند در بیمارستان جان داده است.»
خانواده دیگری گفت که یکی از قربانیان تنها یک ماه پس از ازدواج، در اعتراضها کشته شده است.
سخنگوی نظامی حوثیها گفت موشک پرتاب شده در حمله اخیر کلاهک چند لایه داشته است.
ارتش اسرائیل هیچ اظهار نظری در مورد اینکه این موشک کلاهک چند لایه داشته، نکرده است.
صداوسیمای جمهوری اسلامی ۲۰ شهریور گفتوگویی با عابد الثور، مقام نظامی حوثیها، پخش کرد که در آن او یهودیان و ساکنان اسرائیل را تهدید کرد که «در آن کشور امنیت نخواهند داشت» و همزمان گفت این گروه سلاحهای پیشرفته در اختیار دارد.
جمهوری اسلامی همواره ارسال مستقیم سلاح به یمن را انکار میکند و اصرار دارد که حوثیها توانایی تولید موشکهای برد بلند و پهپادهای خود را دارند.
مسعود پزشکیان، شهریور ۱۴۰۳ درباره استفاده شبهنظامیان «انصارالله» یمن از موشک هایپرسونیک ایرانی گفت: «موشکی که انصارالله پرتاب کردند اصلا ما در ایران نداریم اما ما با هم هماهنگیم.»
همان زمان، بسیاری این سخنان پزشکیان را غیرواقعی دانسته و خبرنگار الجزیره نیز به او گفت که جمهوری اسلامی چنین موشکی در اختیار دارد و پزشکیان برای لحظاتی دستپاچه شد.
پیش از این و در ۱۷ شهریور، مرکز تحقیقات تسلیحات جنگی (سیایآر) مستقر در بریتانیا در گزارشی اعلام کرد بخش عمدهای از تجهیزات بهدست آمده در محمولههای تسلیحاتی که به حوثیها در یمن قاچاق میشوند، ارتباط قوی این گروه را با شبکههای تامین مرتبط با جمهوری اسلامی نشان میدهد.
در این گزارش آمده بود توقیف یک محموله بزرگ دریایی تنها دو روز پس از آتشبس میان ایران و اسرائیل از سوی نیروهای مقاومت ملی یمن، «بزرگترین ضبط تسلیحات متعارف پیشرفته ایرانی» در تاریخ این نیروها بوده است.
معمر الاریانی، وزیر اطلاعرسانی دولت قانونی یمن نیز ۱۵ شهریور در مصاحبه با روزنامه نشنال اعلام کرد حوثیها در مناطق تحت کنترل خود با همکاری جمهوری اسلامی اقدام به راهاندازی کارخانهای برای تولید سلاحهای شیمیایی کردهاند.
این نخستین بار بود که یک مقام رسمی دولت یمن چنین اتهامی را بهطور مستقیم متوجه جمهوری اسلامی و نیروهای وابسته به آن در یمن کرد.
۱۴ شهریور، ابراهیم علی احمد حیدان، وزیر کشور یمن، از توقیف یک کارخانه تولید قرص کپتاگون متعلق به جمهوری اسلامی در این کشور خبر داد.
هشتم شهریور نیز یک مقام ارشد حوثیها در مصاحبه با صداوسیمای جمهوری اسلامی، از حمایتهای تهران از این گروه تمجید کرد و گفت حکومت ایران «در اولویت و رهبری محور مقاومت» قرار دارد.
احمد العلی، عضو مجلس شورای حوثیها، با بیان اینکه «هیچ ابایی» ندارد بگوید «اصل تکنولوژی موشکی» خود را از حکومت ایران گرفته است، گفت: «یمن از تجربه جمهوری اسلامی بهترین استفاده را کرده است و امروز کلاهکهای خوشهای را بهسوی اسرائیل شلیک میکند.»
با مطرح شدن موضوع استفاده از موشک «فلسطین-۲» و انتشار گزارشهایی درباره شبکههای تامین تسلیحاتی، نزاع موشکی و جنگ روایتها میان حوثیها و اسرائیل، رویارویی تهران و تلآویو وارد مرحلهای تازهتر شده و خطر گسترش تنش در منطقه پابرجا مانده است.
