محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، گزارشها درباره موافقت تهران با دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان را رد کرد و گفت بازرسان آژانس حق بازرسی از سایتهای هستهای بمبارانشده توسط آمریکا را ندارند.
قالیباف در گفتوگو با صداوسیمای حکومت ایران، گزارشها درباره موافقت تهران با دسترسی بازرسان آژانس به تاسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان را رد کرد و آنها را «کذب» خواند.
او گفت: «بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی حق بازرسی از سایتهای هستهای که توسط آمریکا بمباران شدهاند را ندارند.» قالیباف همچنین افزود: «در حال حاضر بازرسان تنها به دو محل دسترسی دارند؛ نیروگاه اتمی بوشهر و راکتور تهران.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز جمعه در نشست خبری خود در ژاپن گفته بود: «توافقی وجود دارد و برای اجرای آن، آژانس باید دسترسی داشته باشد و بازرسی انجام دهد.» او در عین حال مشخص نکرد که منظورش کدام تاسیسات هستهای است.
موضوع دسترسی بازرسان آژانس به تاسیسات هستهای ایران در روزهای اخیر به یکی از مهمترین محورهای اختلاف در مذاکرات تبدیل شده و تهران و آژانس بهصورت علنی دیدگاههای متفاوت خود را درباره دامنه این بازرسیها مطرح کردهاند.
در همین زمینه، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۱۰ تیر گفته بود که روند خلع سلاح هستهای جمهوری اسلامی در حال پیشرفت است و نشستهای اخیر دو طرف در قطر نیز بهخوبی برگزار شده است.
این موضعگیری قالیباف ساعاتی پس از آن خبرساز شد که پخش گفتوگوی ضبطشده او از شبکه خبر صداوسیما بهطور ناگهانی متوقف شد؛ اقدامی که واکنش گسترده رسانههای داخلی و گمانهزنیها درباره اختلافات درون حاکمیت بر سر روند مذاکرات با آمریکا را به دنبال داشت.
مرکز رسانه مجلس در اطلاعیهای اعلام کرد این مصاحبه حدود دو ساعت پیش از زمان پخش در اختیار صداوسیما قرار گرفته بود و اگر قرار بود بخشی از آن حذف شود، باید با مجلس هماهنگی انجام میشد. به گفته این مرکز، یکی از مهمترین بخشهای حذفشده، پاسخ قالیباف به «ادعای کذب» درباره بازرسی آژانس از تاسیسات هستهای ایران بود. همچنین بخشهایی درباره پیگیری آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، اعتبار ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی در تفاهمنامه، پاسخ به اظهارات دونالد ترامپ و پیام اخیر مجتبی خامنهای نیز پخش نشد.
رسانههای داخلی این اقدام را نشانه تشدید اختلافات در ساختار قدرت جمهوری اسلامی توصیف کردند. پایگاه انتخاب توقف پخش این مصاحبه را «بدعتی جدید» خواند و نوشت برنامه زمانی قطع شد که قالیباف درباره توافق دولت ابراهیم رئیسی با آمریکا برای انتقال شش میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران از کره جنوبی به قطر سخن میگفت. تابناک نیز گزارش داد مصاحبه در بخشی متوقف شد که قالیباف درباره استفاده از این منابع برای خرید غلات و گندم توضیح میداد.
همزمان، فرارو این اقدام را نشانه «انحصارگرایی جناحی» در صداوسیما دانست و نوشت این سازمان اکنون حتی تحمل روایت رسمی رییس مجلس را نیز ندارد. در مقابل، خبرگزاری فارس به نقل از صداوسیما اعلام کرد بخش دوم این گفتوگو قرار است شامگاه چهارشنبه پخش شود.
به نوشته وبسایت خبری جوئیشفید (JFeed) تصاویر ماهوارهای تازه با وضوح بالا که از سوی شبکههای بینالمللی پایش منتشر شدهاند، از تحرکات جدید در برخی از تاسیسات هستهای ایران، از جمله نطنز، فردو و اصفهان، خبر میدهند. این تصاویر، به گفته تحلیلگران، نشانههایی از فعالیتهای لجستیکی و تغییرات دفاعی در اطراف تونلهای زیرزمینی این مراکز را نشان میدهند.
در مجموعه تصاویر مربوط به تاسیسات هستهای نطنز، نمایی نزدیک از ورودی تونلهای واقع در اطراف کوه «کلنگ گزلا» منتشر شده است. تحلیلگران میگویند در ورودی غربی مجموعه اصلی تونلها چندین خودروی حملونقل و پشتیبانی مستقر شدهاند؛ موضوعی که به باور آنها میتواند بیانگر ادامه فعالیتهای لجستیکی در بخشهای زیرزمینی این مجموعه باشد.
تصاویر دیگری نیز از تاسیسات غنیسازی فردو منتشر شده که در آنها موانع فیزیکی تازهای در مسیرهای اصلی منتهی به محدوده حفاظتشده دیده میشود. همچنین تصاویر مربوط به مجتمع هستهای اصفهان و شبکه تونلهای زیرزمینی اطراف آن، از ایجاد تغییرات مشابه در ساختارهای دفاعی این مجموعه حکایت دارد.
این تصاویر در ادامه گزارشهای ماهوارهای ماه مه منتشر شدهاند که از تغییرات سازهای در پناهگاههای عمیق زیرزمینی این مراکز خبر داده بودند. مقایسه با تصاویر ماه آوریل نشان میدهد دو ورودی شرقی یکی از این مجموعهها اکنون تا حدی با تودههای بزرگ خاک مسدود شدهاند؛ در حالی که تصاویر اول آوریل نشان میداد این ورودیها کاملا باز و بدون مانع بودهاند.
بر اساس این گزارش، اگرچه تودههای خاک دهانه تونلها را بهطور کامل مسدود نکردهاند، اما به گونهای قرار گرفتهاند که ورود و خروج سریع خودروهای پشتیبانی را دشوار میکنند. تحلیلگران معتقدند این اقدامات میتواند با هدف افزایش حفاظت از تاسیسات زیرزمینی، تجهیزات حساس هستهای و مواد رادیواکتیو در برابر حملات هوایی انجام شده باشد.
پیش از این، در ۱۶ اردیبهشت، موسسه علوم و امنیت بینالمللی با استناد به تصاویر ماهوارهای گزارش داده بود جمهوری اسلامی احتمالا اقداماتی «دفاعی» را در سایت زیرزمینی کلنگ گزلا، واقع در جنوب تاسیسات نطنز، انجام داده است.
بر اساس آن گزارش، دو دهانه تونل شرقی این سایت بهطور جزئی با «مواد خاکی خاکستری» مسدود شده بودند. اقدامی که به گفته موسسه علوم و امنیت بینالمللی ظاهرا با هدف جلوگیری از ورود خودرو به این دو دهانه انجام گرفته بود. به نظر میرسد این ورودیها از دوم اردیبهشت مسدود شده باشند. پیشتر تصاویر ثبتشده در ۱۲ فروردین، دهانههای تونل را کاملا باز و بدون هیچ گونه مانعی نشان میدادند.
به گزارش موسسه علوم و امنیت بینالمللی، برخلاف ورودیهای تونل در سایتهای فردو و اصفهان، این مواد دهانههای تونل شرقی تاسیسات کلنگ گزلا را بهطور کامل مسدود نکرده بودند.
پیش از آن نیز در ۱۰ بهمن ۱۴۰۴، همزمان با افزایش تنشها بر سر سرکوب خونین انقلاب ملی ایرانیان به دست جمهوری اسلامی، تصاویر ماهوارهای از فعالیتهای تازه در دو سایت هستهای نطنز و اصفهان حکایت داشت.
انتشار تصاویر تازه همزمان با افزایش تنشهای لفظی میان حکومت ایران و اسرائیل صورت گرفته است. ئسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، در مراسم یادبود نظامیان کشتهشده این کشور گفت: «حوادث هفتم اکتبر به همه ما آموخت که نباید منتظر بمانیم تا تهدید به درِ خانههایمان برسد.» او همچنین تاکید کرد اسرائیل تاکنون «دو حمله پیشدستانه» علیه حکومت ایران انجام داده و هشدار داد که «در صورت لزوم، بار سوم نیز حمله خواهد کرد.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، در واکنش به این تهدیدها از دولت آمریکا خواست مانع اقدامات اسرائیل شود و گفت: «ترامپ وعده داده بود حیوانات خانگی خود در تلآویو را مهار کند؛ اگر این کار را نکند، ما خودمان این کار را انجام خواهیم داد.»
در همین حال، گزارشهایی نیز منتشر شده که حاکی از آن است تهران و واشینگتن بهطور غیرعلنی درباره آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور به تفاهم رسیدهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز در گفتوگو با خبرنگاران با اشاره به برنامه هستهای ایران گفت روند «خلع سلاح هستهای ایران» بهخوبی در حال پیشرفت است. او با اشاره به برگزاری چند دور گفتوگو افزود: «چند نشست خوب برگزار شده و باید ببینیم نتیجه چه خواهد شد.»
ترامپ در پایان همچنین گفت: «ما سه شب بهشدت آنها را هدف قرار دادیم، اما اوضاع خوب پیش میرود و قیمت نفت هم اکنون در حال کاهش است.»
وبسایت آمریکایی اکسیوس در گزارشی که عصر چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، نوشت استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه دونالد ترامپ، تلاش کردهاند در این دور گفتوگوها این پیام را به هیات جمهوری اسلامی منتقل کنند که پافشاری تهران بر دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز میتواند احتمال رسیدن به توافق را بهطور کامل منتفی کند؛ توافقی که در نهایت میتواند برای جمهوری اسلامی بسیار مفید و سودمند باشد.
یک مقام آمریکایی به این رسانه گفت: «پیام آمریکا به ایران این بود: بزرگتر فکر کنید.»
این مقام مدعی شد مبالغی که جمهوری اسلامی در صورت لغو همه تحریمها میتواند از توسعه و فروش آزادانه نفت و دیگر منابع به دست آورد، «برای آنها ۱۰۰ برابر ارزشمندتر و آسانتر از توسل به باجگیری دریایی خواهد بود.»
او افزود: «ما آنها را تحت فشار میگذاریم تا در چارچوب یک توافق گستردهتر هستهای و عدم مداخله منطقهای، بزرگتر به ظرفیتهای خود فکر کنند.»
مذاکرهکنندگان آمریکایی و جمهوری اسلامی از شامگاه سهشنبه گفتوگوهایی را در دوحه آغاز کردهاند که محور اصلی آن تنگه هرمز است. این گفتوگوها تا پایان روز چهارشنبه ۱۰ تیر به وقت محلی ادامه داشت.
چارچوب اصلی این گفتوگوها یادداشت تفاهمی است که هر دو طرف در آخرین روزهای خرداد امضا کردند. در این یادداشت تفاهم، مهلتی ۶۰ روزه و قابل تمدید برای رسیدن به یک توافق جامع هستهای تعیین شده است، اما دو هفته پس از آغاز این بازه زمانی، اختلاف طرفین بر سر مفاد یادداشت تفاهم همچنان ادامه دارد.
افزون بر این، پس از چندین تبادل آتش، آمریکا و جمهوری اسلامی روز یکشنبه بر سر کاهش تنش در تنگه هرمز بهمدت یک هفته به تفاهم رسیدند.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت: «ما به این تفاهم رسیدهایم که در هفته پیش رو اوضاع را آرام نگه داریم تا پیشرفت در همه جنبههای یادداشت تفاهم بتواند در فضایی سازنده و بدون پرتاب موشک دنبال شود.»
او افزود: «رییسجمهوری بهصراحت گفته است که هر بار آنها شلیک کنند، ما بیشتر شلیک خواهیم کرد؛ آن هم به اهدافی که موقعیت آنها را در تنگه بیش از پیش تضعیف کند.»
اکسیوس ارزیابی کرد در شرایط فعلی، فروپاشی این تفاهم اولیه محتملتر از دستیابی به توافق نهایی به نظر میرسد.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۱۰ تیر گفت تیم فنی آمریکا «در دوحه با ایرانیها، قطریها و دیگران دور میز نشسته است... تا اطمینان حاصل شود که ما همچنان پیشرفت میکنیم.»
او افزود: «هنوز خیلی زود است، اما مذاکرات خوب پیش میرود.»
مقامها در دوحه چه میکنند؟
استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه ترامپ، سهشنبه در دوحه با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، و دیگر مقامهای قطری که میان آمریکا و ایران میانجیگری میکنند، دیدار کردند. آنان چهارشنبه با تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، نیز دیدار کردند.
دولت قطر در بیانیهای محور دیدار فرستادگان ترامپ با امیر قطر را «بررسی آخرین تحولات منطقه، بهویژه روند مذاکرات میان تهران و واشینگتن و وضعیت لبنان» اعلام کرد.
اکسیوس نوشت فرستادگان ترامپ امیدوار بودند به تفاهمهایی برسند که آغاز مذاکرات میان تیمهای فنی آمریکا و ایران را ممکن کند. دو منبع منطقهای به این رسانه گفتند این دیدارها خوب پیش رفت و راه را برای گفتوگوهای فنی هموار کرد. با این حال، روشن نیست ویتکاف و کوشنر هیچ تعامل مستقیمی با مقامهای جمهوری اسلامی داشتهاند یا نه.
بهگفته این منابع، مسائل اصلی مطرحشده در دوحه، وضعیت تنگه هرمز، داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی و آتشبس در لبنان بود.
همزمان با حضور این دو در دوحه، هیاتی از سوی تهران به ریاست کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در دوحه حضور داشت. با این حال، رسانهها و مقامات جمهوری اسلامی بارها تاکید کردند که هیچ دیدار مستقیمی بین هیاتها انجام نشده است.
غریبآبادی پس از یکی از دیدارهای روز چهارشنبه گفت جلسات هیات جمهوری اسلامی در دوحه بهصورت مشترک و سهجانبه با هیاتهای قطری و پاکستانی و بدون حضور هیات آمریکایی، برای پیگیری اجرای مفاد یادداشت تفاهم، «بهویژه درباره لبنان و آزادسازی داراییهای مسدودشده»، برگزار شد.
او پس از دیدار با نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر و شرکت در نشست سهجانبه مذاکرهکنندگان ارشد جمهوری اسلامی، قطر و پاکستان، گفت مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی با آمریکا هنوز آغاز نشده است.
غریبآبادی افزود کارگروههای پیگیری اجرای یادداشت تفاهم و مذاکره برای توافق نهایی تشکیل شدهاند، اما رایزنیها برای تعیین زمان و مکان آغاز مذاکرات از طریق میانجیگران ادامه دارد. او گفتوگوهای چهارشنبه را متمرکز بر پیگیری اجرای مفاد یادداشت تفاهم و بررسی موانع اجرای آن توصیف کرد.
رویترز نیز به نقل از یک منبع آگاه از مذاکرات نوشت سفر ویتکاف و کوشنر به قطر با هدف زمینهسازی برای انجام مذاکرات فنی صورت گرفته است، هرچند آنان خود در مذاکره با هیات جمهوری اسلامی حضور نخواهند داشت.
مساله لاینحل: مدیریت تنگه هرمز
اکسیوس در گزارش ۱۰ تیر خود به نقل از منابع آگاه نوشت مسائل اصلی مطرحشده در نشستهای سهشنبه و چهارشنبه دوحه، وضعیت تنگه هرمز، داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی و آتشبس در لبنان بود.
این رسانه یکی از محورهای اصلی اختلاف را «برداشت متفاوت دو طرف از سازوکارهای آینده در تنگه هرمز» دانست.
بهنوشته اکسیوس، مقامهای جمهوری اسلامی آشکارا اصرار دارند که ایران و عمان بر این تنگه حاکمیت مشترک دارند و پس از پایان دوره ۶۰ روزه یادداشت تفاهم، مدیریت آن را در دست میگیرند و عوارض عبور مطالبه میکنند.
برداشت آمریکا از یادداشت تفاهم این است که هرگونه سازوکار تازه در تنگه هرمز، که یک آبراه بینالمللی است، باید مورد تایید کشورهای خلیج فارس نیز قرار گیرد. در مقابل، برداشت جمهوری اسلامی این است که تنگه در آبهای سرزمینی ایران قرار دارد، بنابراین کشورهای خلیج فارس میتوانند نظر خود را بیان کنند، اما تصمیم نهایی در اختیار تهران است.
این اختلاف یکی از موضوعات کلیدی در گفتوگوهایی بود که مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، هفته گذشته در بحرین با همتایان خود از شش کشور خلیج فارس داشت.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت: «کشورهای خلیج فارس اکنون در حال گفتوگو درباره این هستند که پس از [پایان اعتبار یادداشت تفاهم] تنگه چگونه باید مدیریت شود و این گفتوگوها با مذاکرات آمریکا و ایران همگرا شده است.»
آزادسازی داراییهای مسدود شده
موضوع آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی بخش دیگری از مذاکرات سهشنبه و چهارشنبه در دوحه بود.
العربیه ظهر چهارشنبه ۱۰ تیر گزارش داد تهران و واشینگتن در جریان گفتوگوهای دوحه به تفاهمی درباره آزادسازی نخستین بخش از داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی در قطر رسیدهاند.
یک منبع منطقهای در گفتوگو با اکسیوس این موضوع را تایید کرد و گفت این سه میلیارد دلار بهصورت نقدی به ایران منتقل نخواهد شد، اما بانک مرکزی ایران میتواند از آن برای خرید کالاهای بشردوستانه استفاده کند. او گفت: «قرار است دستکم بخشی از این کالاها از بازار آمریکا تامین شود.»
با این حال، مقامهای آمریکایی دستیابی به چنین تفاهمی را رد کردند و گفتند هیچ پولی آزاد نشده است.
غریبآبادی نیز پس از جلسه با مقامهای قطری اعلام کرد نحوه هزینهکرد بخشی از شش میلیارد دلار اولیه بررسی و مقرر شد خرید کالاهای مورد نیاز انجام و در اختیار ایران قرار گیرد.
او افزود هیات ایرانی در دوحه تاکید کرده است که تعهدات یادداشت تفاهم، مجموعهای یکپارچه است و نمیتوان آنها را جدا از هم دید.
قطعه بزرگ پازل: لبنان
در کنار تنگه هرمز و داراییهای مسدودشده، مساله لبنان و مهار اسرائیل نیز از محورهای گفتوگوها در دوحه بود.
اکسیوس به نقل از یک منبع منطقهای نوشت مذاکرهکنندگان آمریکایی در جریان گفتوگوهای دوحه به ایرانیها منتقل کردند که واشینگتن قصد دارد به مهار اسرائیل ادامه دهد و اطمینان حاصل کند که اسرائیل به آتشبس در لبنان پایبند میماند.
این منبع گفت آمریکا تاکید کرده است عقبنشینی اسرائیل از دو منطقه آزمایشی در جنوب لبنان گام نخست است و اگر بهدرستی اجرا شود، میتواند به عقبنشینیهای بیشتر منجر شود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «رییسجمهوری آمریکا این کشور را متعهد کرده است که دستپروردههایش در تلآویو را پوزهبند بزند. اگر آنها از ارباب خود سرپیچی کنند، ایران به آنها درس خواهد داد.»
آسوشیتدپرس چهارشنبه ۱۰ تیر گزارش داد ارتش آمریکا از همان ابتدا شواهدی در اختیار داشت که نشان میداد دستکم یک موشک آمریکایی به این مدرسه اصابت کرده است، اما این شواهد تاکنون به پذیرش رسمی مسئولیت یا انتشار عمومی یافتههای تحقیقات پنتاگون منجر نشده است.
این بازسازی بر پایه اطلاعات متنباز، ویدیوها، تصاویر ماهوارهای، گزارشهای نهادهای حقوق بشری و گفتوگو با مقامهای آمریکایی، پژوهشگران، فعالان حقوق بشر، معلمان و ساکنان میناب در داخل و خارج از ایران انجام شده و جزئیات تازهای از این حمله را روشن کرده است.
ابهام درباره نتایج تحقیقات پنتاگون و بهرهبرداری تبلیغاتی جمهوری اسلامی از این حمله، بررسی مستقل آن را دشوار کرده و خانواده قربانیان را همچنان بیپاسخ گذاشته است.
ترامپ چهارم تیر گفت شاید هرگز مشخص نشود چه کسی مسئول حمله مرگبار به مدرسه دخترانه میناب بوده است. او نقش آمریکا در این حمله را رد کرد و گفت مدرکی ندیده که نشان دهد موشک شلیکشده آمریکایی بوده است.
پرسشها درباره تخلیه مدرسه پیش از حمله
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، مسئولان مدرسه پس از اطلاع از شروع بمبارانها تصمیم گرفتند دانشآموزان را زودتر راهی خانه کنند و با والدین تماس گرفتند تا برای تحویل گرفتن فرزندانشان به مدرسه بروند.
بررسی ایراناینترنشنال بر اساس زمانبندی اعلامشده از سوی مقامهای جمهوری اسلامی، پرسشهایی را درباره روند تخلیه مدرسه مطرح میکند.
حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی حدود ساعت ۹ و ۴۰ دقیقه صبح ۹ اسفند آغاز شد و رسانههای حکومتی ساعت ۱۰ و ۱۵ دقیقه خبر تعطیلی مدارس سراسر کشور را منتشر کردند.
با این حال، مجتبی قهرمانی، رییس کل دادگستری هرمزگان، دوم تیر اعلام کرد نخستین پرتابه ساعت ۱۱ و ۱۵ دقیقه به مدرسه اصابت کرده است. بهگفته او، در زمان حمله حدود ۳۶۰ دانشآموز و ۳۵ نفر از کادر آموزشی همچنان در مدرسه حضور داشتند.
این زمانبندی این پرسش را مطرح میکند که چرا با وجود گذشت حدود یک ساعت از اعلام تعطیلی مدارس و نزدیک به یک ساعت و نیم از آغاز حملات، هنوز بخش بزرگی از دانشآموزان و کارکنان مدرسه تخلیه نشده بودند.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، حدود ۱۰ دقیقه پس از آنکه یکی از پدران فرزندش را از مدرسه خارج کرد، صدای انفجارها بلند شد. تحلیل تصاویر ماهوارهای نشان میدهد چندین مهمات به این محوطه اصابت کرد و دستکم پنج ساختمان هدف قرار گرفت؛ انفجار صدها کیلوگرم مواد منفجره نیز ساختمان مدرسه را فروریخت.
در ویدیوهای منتشرشده از صحنه انفجار و روایتهای نقلشده از ساکنان میناب، امدادگران در میان آوار، کیفهای مدرسه، نقاشیهای کودکان، مدادرنگیها، برگههای تمرین و پیکرهای تکهتکهشده را پیدا کردند.
بر اساس تصاویر ماهوارهای و نقشههای متنباز، این مدرسه در محوطهای دیوارکشیشده و کنار یک پایگاه سپاه پاسداران قرار داشت؛ محوطهای که پیشتر بخشی از همان پایگاه بود، اما بیش از یک دهه قبل جدا و به مدرسه تبدیل شده بود.
برخی دانشآموزان فرزندان نیروهای سپاه بودند و بسیاری دیگر از خانوادههای محلی، از جمله شهروندان بلوچ سنیمذهب میناب، در آن تحصیل میکردند.
این گزارش به نقل از شیوا عاملیراد، نماینده بینالمللی تشکلهای صنفی معلمان ایران، نوشت گرچه این مدارس برای خانوادههای نزدیک به سپاه ایجاد شدهاند، کودکان غیرنظامی محسوب میشوند و «هرگونه حمله به مدرسه بهطور قاطع محکوم است.»
جمهوری اسلامی پس از این حمله، با بهرهگیری از نام و تصاویر دانشآموزان کشتهشده، آن را به محور روایت رسمی خود از جنگ بدل کرد؛ از برگزاری مراسم حکومتی و ساخت گورهای یکشکل تا کارزارهای رسانهای، برنامههای فرهنگی، دیوارنگارههای شهری، تولیدات آموزشی، مستندها، رویدادهای هنری و نمادهای مرتبط با تیم ملی فوتبال ایران.
عفو بینالملل نیز پیشتر نوشته بود مقامهای جمهوری اسلامی از رنج خانوادهها و کودکان بازمانده برای اهداف تبلیغاتی بهرهبرداری کردهاند.
نقص اطلاعاتی و تحقیقات پنتاگون
در بخش دیگری از گزارش آمده است بررسیهای داخلی ارتش آمریکا نشان میدهد یکی از تحلیلگران اطلاعاتی دستکم هفت سال پیش ساختمان مورد نظر را بهعنوان مدرسه شناسایی کرده بود، اما این اطلاعات بهطور کافی میان واحدهای اطلاعاتی و نظامی منتقل نشد.
در نتیجه، هنگام طراحی عملیات، این ساختمان برای طراحان اهداف بهعنوان مدرسه شناخته نشده بود؛ موضوعی که بهگفته یک مقام آمریکایی میتواند نشاندهنده نقص ساختاری در روند شناسایی و بازبینی اهداف باشد.
رییس کل دادگستری هرمزگان نیز دوم تیر گفته بود مدرسه شجره طیبه از سال ۱۳۹۴ فعالیت خود را آغاز کرده بود.
آسوشیتدپرس همچنین به نقل از وس برایانت، رییس پیشین بخش ارزیابی آسیب به غیرنظامیان در پنتاگون، نوشت پس از روی کار آمدن پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، دفتر «مرکز برتری حفاظت از غیرنظامیان» کوچک شد و فعالیت این دفتر برای بهروزرسانی فهرست مراکز ممنوعه برای حمله، از جمله مدارس، بیمارستانها و اماکن مذهبی، متوقف ماند.
بر اساس تازهترین بررسیهای گروه «ایروارز»، هویت ۱۵۷ نفر از جانباختگان این حمله شناسایی شده است؛ از جمله ۱۲۳ کودک ۱۳ ساله و کمتر، ۳۴ بزرگسال، ۲۶ نفر از کارکنان مدرسه که یکی از آنان باردار بود و پنج نفر از والدینی که هر یک دستکم یک فرزند خود را از دست دادند.
این گروه شمار جانباختگان را بین ۱۵۷ تا ۱۶۸ نفر و تعداد مجروحان را بین ۹۵ تا ۱۱۱ نفر برآورد کرده است؛ آماری که با ارقام اعلامشده از سوی مقامهای حکومتی در ایران تفاوت دارد.
مقامهای جمهوری اسلامی گفتهاند حمله ۹ اسفند ۱۴۰۴ که همزمان با آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی و کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور وقت ایران، رخ داد، به جان باختن بیش از ۱۷۵ دانشآموز و معلم انجامید. با این حال، در هفتههای گذشته بارها از عبارت «میناب ۱۶۸» برای یادبود ۱۶۸ دانشآموز کشتهشده استفاده کردهاند.
آسوشیتدپرس در پایان نوشت تحقیقات پنتاگون درباره این حمله تا حد زیادی تکمیل شده، اما فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، همچنان در حال بررسی یافتههاست و هنوز مشخص نیست گزارش نهایی منتشر خواهد شد یا نه. همزمان، شماری از اعضای کنگره آمریکا خواستار شفافیت و انتشار کامل نتایج این تحقیقات شدهاند.
موضعگیریها و گزارشهای پیشین
برد کوپر، فرمانده سنتکام، ۲۹ اردیبهشت در کنگره آمریکا گفت تحقیقات نظامی درباره این حمله «پیچیده» است، زیرا این مرکز آموزشی در محل یک سایت فعال موشکهای کروز جمهوری اسلامی قرار داشت.
او چهار روز پیش از آن نیز احتمال اصابت یک بمب آمریکایی را رد نکرده، اما تاکید کرده بود تحقیقات همچنان ادامه دارد و ارتش آمریکا هنوز مسئولیت این حمله را نپذیرفته است.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ گفت ارتش آمریکا هرگز عمدا اهداف غیرنظامی را هدف قرار نمیدهد و جمهوری اسلامی را مسئول چنین حملاتی دانست.
رویترز و شبکه انبیسی نیوز نیز در ۱۵ و ۱۶ اسفند ۱۴۰۴، به نقل از منابع آگاه، گزارش دادند بررسیهای اولیه ارتش آمریکا احتمال نقش ایالات متحده در حمله موشکی به مجتمعی در میناب را مطرح کرده است؛ مجتمعی که مدرسه شجره طیبه در آن قرار داشت.
در مقابل، یک مقام اسرائیلی این روایت را رد کرد و گفت اطلاعات موجود بیشتر به خطای شلیک موشکهای جمهوری اسلامی اشاره دارد.
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، ۱۴ اسفند حملات آمریکا و اسرائیل را «غیرقانونی» خواند و با اشاره به حمله به مدرسه میناب گفت بیش از ۱۶۰ دانشآموز جان باختند و بیمارستانها و مناطق پرجمعیت نیز هدف حملات قرار گرفتند.
نیویورکتایمز در گزارشی که چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، نوشته است محمد بن سلمان پیشتر از ترامپ خواسته بود جمهوری اسلامی را از پا درآورد، اما در جریان تحولات جنگ او خواستار آتشبس شد و اکنون نیز در پی تحقق اولویتهای امنیتی خود است.
در این گزارش به تلاش آمریکا در قالب پروژه «آزادی» برای باز کردن تنگه هرمز و محافظت از کشتیهایی که از این تنگه عبور میکنند اشاره و گفته شده است که مخالفت عربستان سعودی در عمل باعث شد که این طرح تنها کمتر از ۴۸ متوقف شود.
پس از آنکه آمریکا اعلام کرد نیروی دریایی و نیروی هوایی ایالات متحده در طول یک آتشبس شکننده از کشتیها محافظت و هرگونه حمله جمهوری اسلامی را دفع خواهند کرد، بهشدت غافلگیر شدند زیرا عربستان سعودی در اقدامی غیرمنتظره هشدار داد که نیروهای آمریکایی اجازه استفاده از حریم هوایی این کشور را برای پروژه آزاد ندارند. آمریکا پیش از آغاز عملیات با سعودیها هماهنگیهای لازم را انجام نداده بود.
بهنوشته نیویورکتایمز، این موضوع موجی از تماسهای تلفنی فشرده، پرتنش و فوری میان واشینگتن و ریاض را به راه انداخت. بهگفته مقامهای آمریکایی، ترامپ که بهشدت خشمگین شده بود، در ۴ مه، یعنی نخستین روز عملیات، با ولیعهد عربستان سعودی گفتوگو کرد و در دو روز بعد نیز دوباره با او تماس گرفت.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری، نیز در تماسی جداگانهای با ولیعهد گفتوگو کرد. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، نیز با او تماس گرفتند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی کاخ سفید، نیز با همتای سعودی خود گفتوگو کرد، اما محمد بن سلمان بر موضع خود ایستاد. او بیم داشت که طرح آمریکا دوباره آتش جنگ را شعلهور کند.
در نتیجه، دولت ترامپ ناچار شد کمتر از ۴۸ ساعت پس از آغاز عملیات، پروژه آزادی را متوقف کند.
بهنوشته نیویورکتایمز، تلاش همهجانبه کاخ سفید برای متقاعد کردن محمد بن سلمان و همچنین دیگر لحظات حساس جنگ، نشان داد که مقامهای آمریکایی و سعودی بیش از پیش درباره نحوه برخورد با مسائل امنیتی منطقه، بهویژه در قبال ایران و اسرائیل، دچار اختلاف شدهاند.
همچنین سعودیها بیش از گذشته دولت آمریکا را شریک قابل اعتمادی نمیدانند و حتی گاهی آن را خطری برای کشورهای عرب حوزه خلیج فارس تلقی میکنند.
بهنوشته نیویورکتایمز، از زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند سال گذشته به ایران حمله کردند، عربستان سعودی تلاش کرده است برای حفظ منافع خود مسیر میانهای را در پیش بگیرد.
این کشور از نظر نظامی و دیپلماتیک از ایالات متحده حمایت کرد و خود نیز هدف حملات جمهوری اسلامی قرار گرفت.
اما عربستان در مقاطع حساس با ترامپ مخالفت کرد و هر زمان احساس کرد اقدامات آمریکا و اسرائیل خطرات بزرگتری ایجاد میکند، تلاش کرد قدرت و نفوذ خود را به نمایش بگذارد.
در حالی که ترامپ در تلاش است مذاکرات دیپلماتیک با جمهوری اسلامی را با تمرکز بر برنامه هستهای تهران پیش ببرد، عربستان سعودی همچنان ابتکارهای مستقل خود را دنبال میکند؛ ابتکارهایی که از اولویتهای آمریکا فاصله گرفته و بر تقویت روابط با کشورهای دیگر متمرکز است.
این رویکرد شامل پاکستان و چین نیز میشود؛ دو کشوری که در سال ۲۰۲۳ به میانجیگری برای آغاز فصل جدید روابط دیپلماتیک میان عربستان و جمهوری اسلامی کمک کردند.
وزیر امور خارجه عربستان نیز این هفته در چین به سر میبرد.
به دلیل همین گشایش، مقامهای سعودی اکنون بهطور مستقیم با تهران درباره کنترل ایران بر تنگه هرمز، زرادخانه موشکی این کشور و حمایت تهران از گروههای شبهنظامی منطقه گفتوگو میکنند؛ موضوعاتی که رهبری عربستان آنها را تهدیدی بزرگتر از مساله هستهای میداند.
نیویورکتایمز در گزارش خود تاکید کرده که محمد بن سلمان در تمام سال همین سیاست موازنه را دنبال کرده است.
بهگفته افرادی که از طریق مقامهای آمریکایی در جریان قرار گرفتهاند، او پیش از آغاز جنگ، خطرات آن را برای ترامپ تشریح کرد؛ اما بعدتر از رییسجمهوری آمریکا خواست برای نابودی حکومت ایران به جنگ ادامه دهد. هرچند عربستان سعودی این موضوع را رد کرده است.
پادشاهی عربستان، همراه با امارات متحده عربی، در مقطعی از جنگ حملات تلافیجویانه مخفیانهای علیه ایران انجام داد.
با این حال، بهگفته مقامهای فعلی و سابق آمریکا، محمد بن سلمان به اندازه رهبر امارات از تشدید درگیری استقبال نمیکرد. در عین حال، ولیعهد عربستان از همتایان خود در قطر و عمان، که نقش میانجی دیپلماتیک میان آمریکا و جمهوری اسلامی را بر عهده دارند، مواضع تهاجمیتری داشت.
اکنون که دولت ترامپ در تلاش است فراتر از توافق اولیه آتشبسی که در ۱۴ ژوئن اعلام شد، به توافقهای جدیدی با ایران دست یابد، عربستان سعودی و دیگر کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در پی نتیجهای هستند که در صورت از سرگیری درگیریهای گسترده میان جمهوری اسلامی و اسرائیل یا آمریکا، آنها را از پیامدهای آن مصون نگه دارد.
با توجه به تغییر مواضع مکرر ترامپ در طول جنگ، سعودیها این پرسش را مطرح میکنند که آیا آمریکا در یک درگیری آینده اصلا از آنها حمایت خواهد کرد یا قضاوت درستی از شرایط خواهد داشت.
بهنوشته نیویورکتایمز، عربستان از سال ۲۰۱۹ نسبت به ترامپ بدبین شد؛ زمانی که او از پاسخ نظامی به حمله پهپادی و موشکی ایران به تاسیسات نفتی عربستان خودداری کرد.
با این همه برخی از جنبههای شراکت آمریکا و عربستان همچنان مستحکم باقی مانده است.
یک مقام آمریکایی به نیویورکتایمز گفت دو دولت ماههاست درباره نحوه آغاز برنامه هستهای غیرنظامی عربستان، بر پایه توافقی که سال گذشته میان دو کشور حاصل شد، در حال گفتوگو هستند.
دولت ترامپ ممکن است بهزودی طرح خود را به کنگره ارائه کند؛ هرچند برخی قانونگذاران آمریکایی و مقامهای اسرائیلی نگراناند که محمد بن سلمان در نهایت تلاش کند به سلاح هستهای دست یابد.
واشینگتن و ریاض همچنین درباره ایجاد مسیرهای زمینی که تنگه هرمز را دور بزنند، در حال رایزنی هستند.
عربستان سعودی همچنان بزرگترین خریدار تسلیحات آمریکایی در جهان است و در هر دو دوره ریاستجمهوری ترامپ، عربستان نخستین مقصد مهم سفر خارجی او بود.
جرد کوشنر، داماد ترامپ و فرستاده ویژه او در امور ایران، همچنان روابط نزدیکی با محمد بن سلمان دارد و با وجود آنکه هیچ سمتی در دولت ندارد، بهطور مرتب به ریاض سفر میکند.
چهار سال پیش، کوشنر دو میلیارد دلار سرمایهگذاری از صندوقی دریافت کرد که تحت هدایت ولیعهد عربستان قرار دارد.
با این حال، ترامپ در طول جنگ بهصورت علنی محمد بن سلمان را به تمسخر گرفت.
در ماه مارس، ترامپ با لحنی تحقیرآمیز گفت ولیعهد عربستان، او و دولتش را دستکم گرفته بود.
ترامپ در یک نشست سرمایهگذاری که توسط عربستان سعودی در میامی برگزار شده بود، گفت: «او فکر نمیکرد آخرش مجبور شود اینقدر چاپلوسی مرا کند.»
نشانههای دیگری از تنش نیز وجود دارد.
زمانی که مارکو روبیو هفته گذشته به کشورهای حوزه خلیج فارس سفر کرد، برخلاف سفرهایش به بحرین، کویت و امارات متحده عربی که رقیب اصلی عربستان محسوب میشود، از سفر به عربستان خودداری کرد.
نیویورکتایمز در پایان این گزارش تاکید کرده است که اگرچه عربستان از برقراری آتشبس احساس آسودگی میکند و از امضای یادداشت تفاهم میان جمهوری اسلامی و آمریکا استقبال کرده، اما توافق اولیه هیچیک از دشوارترین مسائل برآمده از جنگ را حل نکرده است.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۱۰ تیر بهنقل از یک منبع که بهطور مستقیم در جریان مذاکرات است و یک مقام جمهوری اسلامی گزارش داد تهران و واشینگتن گفتوگوهای فنی غیرمستقیمی را در دوحه برگزار کردند.
هدف این گفتوگو توافق بر سر جریان کشتیرانی از تنگه هرمز و تثبیت آتشبسی پایدار اعلام شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۱۰ تیر در واکنش به این مذاکرات گفت که روند خلع سلاح هستهای جمهوری اسلامی در حال پیشرفت است و نشستهای اخیر دو طرف در قطر نیز بهخوبی برگزار شده است.
ترامپ به خبرنگاران گفت: «روند خلع سلاح هستهای ایران بهخوبی در حال پیشرفت است. آنها نشستهای بسیار خوبی داشتهاند و باید ببینیم چه میشود.»
او با اشاره به حملات اخیر علیه اهدافی در ایران افزود: «همانطور که میدانید، ما سه شب بهشدت آنها را هدف قرار دادیم، اما اکنون روابطمان بسیار خوب پیش میرود. روند خلع سلاح هستهای در جریان است و همهچیز بهخوبی پیش میرود.»
او با اشاره به اقتصاد آمریکا از جمله سرمایهگذاریها و بازار سهام گفت که جمهوری اسلامی نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند، زیرا در غیر این صورت، همه این چیزهایی که درباره آنها صحبت میکنیم و همه اقداماتی که انجام میدهیم، تحت تاثیر قرار میگیرد.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین با اشاره به بازارهای جهانی گفت قیمت نفت به ۶۸ دلار کاهش یافته است؛ رقمی که به گفته او، از زمان آغاز حمله به ایران با هدف جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هستهای نیز پایینتر است.
به گفته مقام جمهوری اسلامی، این مذاکرات با میانجیگری قطر و پاکستان از سهشنبه شب آغاز شد و روز چهارشنبه ادامه داشت.
خبرگزاری فرانسه نیز در گفتوگو با یک دیپلمات، برگزاری این مذاکرات را تایید کرد و نوشت گفتوگوها بر یادداشت تفاهمنام و پیگیری پیشرفتهای حاصلشده در نشست سوئیس متمرکز خواهد بود.
منبع آگاه از مذاکرات به رویترز گفت این گفتوگوها در قالب نشستهایی میان مذاکرهکنندگان ارشد و متخصصان برگزار میشود.
او افزود جرد کوشنر، داماد رییسجمهوری آمریکا، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه او، با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، دیدار کردند تا زمینه را برای مذاکرات فنی فراهم کنند، اما خودشان در نشستهای چهارشنبه حضور نداشتند.
گزارشها درباره آغاز این مذاکرات در حالی منتشر شد که اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۹ تیر گفته بود در روزهای آینده «هیچ نشست مذاکراتی در هیچ سطحی» با طرف آمریکایی برگزار نخواهد شد.
او تاکید کرده بود: «اینکه نمایندگان آمریکا به قطر سفر میکنند، ارتباطی با سفر هیات ایرانی ندارد.»
این گفتوگوها بر پایه یادداشت تفاهم ۱۴ مادهای انجام میشود که ۲۷ خرداد امضا شد؛ توافقی که قرار بود جنگ آغازشده با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند را متوقف کند، تنگه هرمز را دوباره بازگشایی کند و زمینه ۶۰ روز مذاکره برای دستیابی به توافق صلح دائمی را فراهم آورد.
با این حال، آمریکا و جمهوری اسلامی درباره این یادداشت تفاهم بهطور علنی اختلاف داشتهاند. این اختلاف به حملات نظامی تلافیجویانه در هفته گذشته منجر شد و تردیدهایی درباره پیشرفت در موضوعات پیچیدهتر، از جمله برنامه هستهای جمهوری اسلامی، ایجاد کرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها اعلام کرده خارج کردن اورانیوم بسیار غنیشده ایران یکی از اولویتهای اصلی اوست.
وضعیت ناروشن تنگه هرمز
رویترز چهارشنبه ۱۰ تیر در گزارش دیگری به نقل از دو منبع ارشد ایرانی نوشت جمهوری اسلامی مصمم است کنترل خود بر تنگه هرمز و تواناییاش برای دریافت عوارض از کشتیهایی را که وارد خلیج فارس میشوند یا از آن خارج میشوند، به رسمیت بینالمللی برساند و اگر ناچار شود این کار را با زور انجام خواهد داد.
تهران بهطور علنی اعلام کرده است که اولویتهایش شامل توافق بر سر مدیریت تنگه و آزادسازی شش میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده است. مقام ایرانی نیز گفت دور کنونی گفتوگوها بر همین دو موضوع متمرکز خواهد بود.
در مقابل، یک منبع آگاه از مذاکرات گفت اولویت اعلامشده آمریکا تضمین جریان آزاد رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز است.
روزنامه نیویورکپست نیز ۱۰ تیر در گزارشی به نقل از یک مقام دولت آمریکا نوشت که جمهوری اسلامی هنوز هیچ بخشی از شش میلیارد دلار دارایی مسدودشده خود را دریافت نکرده و تا وقتی به «شاخصهای تعیینشده» نرسد چیزی دریافت نخواهد کرد.
رفتوآمد کشتیها از این آبراهه تا حدی از سر گرفته شده است اما اقدامهای خصمانه سپاه علیه کشتیهای باری روند خروج کشتیها از تنگه هرمز را با اختلال مواجه کرده و سبب تردید شرکتهای کشتیرانی نسبت به تردد در این مسیر شده است.
خبرگزاری صداوسیمای جمهوری اسلامی ظهر چهارشنبه گزارش داد یک فروند کشتی خارجی که به گفته این رسانه از مسیری غیر از مسیر تعیینشده جمهوری اسلامی در تنگه هرمز تردد میکرد، به گِل نشسته است.
این رسانه در گزارش اولیه خود جزئیات بیشتری درباره هویت کشتی، ملیت آن یا وضعیت سرنشینان و محموله آن ارائه نداد، اما حدود ۶ ساعت بعد، تصاویری از این کشتی منتشر کرد. در این تصاویر یک یدککش در کنار این کشتی دیده میشود که به نظر میرسد در حال تلاش برای کمک به آن است.
تانکرترکرز، نهاد مستقل ردیابی کشتیها، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر این کشتی فقط ۱۰ متر داخل آب واندانا هاری، بنیانگذار شرکت تحلیل بازار نفت «واندا اینسایتس»، نیز به رویترز گفت: «تنگه هرمز همچنان در حال بازگشایی است، اما این روند پراکنده، غیرقابل پیشبینی است و شفافیت کامل ندارد.»
