حجت کرمانی، وکیل دادگستری، خبر داد ماموران امنیتی با مراجعه به منزل هومن جوکار و سپیده کاشانی، زوج فعال محیطزیست و زندانیان سیاسی پیشین، آنان را بازداشت و وسایل الکترونیکیشان را ضبط کردند. بهگفته او، سیما کاشانی نیز بهدست نیروهای امنیتی بازداشت شده است.
سایت امتداد چهارشنبه ۱۰ تیر به نقل از کرمانی گزارش داد بازداشت این زوج فعال محیطزیست حدود ساعت چهار و نیم عصر و پس از ضبط تمامی وسایل الکترونیکی آنها انجام شد.
این وکیل دادگستری افزود نیروهای امنیتی سیما، خواهر سپیده کاشانی را نیز بازداشت کردهاند.
به گفته کرمانی، تا این لحظه اطلاعی درباره نهاد بازداشتکننده این سه شهروند در دسترس نیست.
او با اشاره به تعطیلی طولانی پیش رو و بسته شدن مراکز قضایی گفت این بازداشتها نگرانی خانوادههای آنان را افزایش داده است.
کاشانی و جوکار پیشتر در سال ۱۳۹۶، همراه با هفت فعال محیطزیست دیگر، از سوی سازمان اطلاعات سپاه بازداشت شدند و پس از ماهها بازجویی، شکنجه و محاکمه، به اتهام جاسوسی به زندان محکوم شدند.
در این پرونده، مراد طاهباز و نیلوفر بیانی به ۱۰ سال حبس، هومن جوکار و طاهر قدیریان به هشت سال حبس، سام رجبی، سپیده کاشانی و امیرحسین خالقی به شش سال حبس و عبدالرضا کوهپایه به چهار سال حبس محکوم شدند.
گزارشهای متعددی از بدرفتاری، شکنجه و آزار جنسی برخی از متهمان، از جمله یکی از زنان بازداشتشده، برای گرفتن اعترافات اجباری منتشر شده بود.
کاووس سیدامامی، یکی از بازداشتشدگان این پرونده، یک ماه پس از بازداشت در جریان بازجویی در بند دو-الف سپاه جان باخت؛ مقامهای قضایی علت مرگ او را «خودکشی» اعلام کردند.
دیگر بازداشتشدگان این پرونده در بازههای مختلف تا ۲۱ فروردین ۱۴۰۳ از زندان اوین آزاد شدند.
پرونده فعالان محیطزیست از جنجالیترین پروندههای سیاسی سالهای اخیر جمهوری اسلامی به شمار میرود؛ پروندهای که نهادهای حقوق بشری و کارشناسان سازمان ملل بارها روند بازداشت، بازجویی و محاکمه متهمان آن را مورد انتقاد قرار دادهاند.
بازداشت دوباره این زوج فعال محیطزیست در حالی صورت میگیرد که در هفتههای اخیر گزارشهای متعددی از بازداشت فعالان مدنی، صنفی، سیاسی و شهروندان در شهرهای مختلف ایران منتشر شده است.
در ماههای گذشته و بهویژه پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، نهادهای امنیتی و دستگاه قضایی جمهوری اسلامی موج تازهای از بازداشتها و سرکوب فعالان مدنی، سیاسی و صنفی را آغاز کردند.
در همین حال، مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، در مصاحبهای که چهارشنبه ۱۰ تیر منتشر شد، حذف موضوع حقوق بشر از تفاهمنامه اخیر تهران و واشینگتن را «نگرانکننده» خواند و هشدار داد مردم ایران در این توافق نادیده گرفته شدهاند.
ساتو گفت وضعیت حقوق بشر در ایران پیش از جنگ، بهویژه پس از اعتراضات سراسری دیماه، «بحرانی» بود و اگر حقوق بشر در توافق نهایی با جمهوری اسلامی گنجانده نشود، خطر بازگشت به شرایط پیشین یا تشدید سرکوب وجود دارد.
هشدار ساتو در حالی مطرح میشود که همزمان با ادامه مذاکرات تهران و واشینگتن، نهادهای حقوق بشری از افزایش بازداشتها، احکام سنگین و فشار بر فعالان مدنی و سیاسی در ایران خبر میدهند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
