اندکی پس از آغاز کارزار نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، مجموعهای از اهداف را برای این عملیات برشمرد؛ از نابودی توان موشکی گرفته تا جلوگیری دائمی از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۲۷ خرداد نوشت پس از حدود ۱۱۰ روز از آغاز این کارزار و در شرایطی که تهران و واشینگتن به تفاهم دست یافتهاند، این پرسش مطرح میشود که ترامپ تا چه اندازه به اهداف خود دست یافته است؟
توان موشکی و پهپادی
پیش از آغاز جنگ، جمهوری اسلامی بزرگترین زرادخانه موشکهای بالستیک خاورمیانه را در اختیار داشت. برآوردها نشان میداد ایران بین ۲۵۰۰ تا ۶۰۰۰ موشک از انواع مختلف در اختیار دارد؛ موشکهایی که برخی از آنها با بردی تا ۲۰۰۰ کیلومتر قادر به هدف قرار دادن اسرائیل بودند.
بخشی از این تسلیحات نیز به کلاهکهای خوشهای مجهز هستند که رهگیری و مقابله با آنها دشوارتر است.
حکومت ایران همچنین از تولیدکنندگان مهم پهپادهای دوربرد به شمار میآید؛ بهویژه پهپاد انتحاری «شاهد» که افزون بر استفاده در نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، از سوی روسیه نیز در جنگ اوکراین به کار گرفته شده است.
حدود یک ماه پس از آغاز جنگ اخیر، رویترز به نقل از منابع آمریکایی گزارش داد یکسوم زرادخانه موشکی جمهوری اسلامی نابود شده و احتمالا یکسوم دیگر نیز آسیب دیده، از بین رفته یا زیر آوار مدفون شده است.
برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، ۲۴ اردیبهشت در سخنانی در کنگره اعلام کرد توانایی جمهوری اسلامی برای تولید و انباشت موشکها و پهپادهای دوربرد برای سالها به عقب رانده شده است.
او افزود آمریکا و متحدانش در جریان این درگیری بیش از ۱۵۰۰ موشک و ۶۰۰۰ پهپاد را رهگیری کردهاند.
هرچند مشخص نیست حکومت ایران چه تعداد موشک در اختیار دارد، اما همچنان توانایی هدف قرار دادن متحدان آمریکا در منطقه را حفظ کرده است. از جمله در ۱۶ خرداد، چند حمله موشکی کویت و بحرین را هدف قرار داد و یک روز بعد نیز موشکهایی به سوی اسرائیل شلیک شد.
توان نظامی متعارف
ارتش ایالات متحده اعلام کرده است توان نظامی متعارف حکومت ایران برای اعمال قدرت در منطقه یا تهدید عملیاتهای آمریکا تضعیف شده است.
فرمانده سنتکام در کنگره ایالات متحده گفت ارتش آمریکا ۱۶۱ شناور نیروی دریایی جمهوری اسلامی را منهدم کرده و ۸۲ درصد از سامانههای پدافند هوایی آن را از کار انداخته است.
او افزود نیروی هوایی جمهوری اسلامی که پیش از آغاز جنگ، روزانه تا ۱۰۰ ماموریت پروازی انجام میداد، اکنون عملا هیچ ماموریتی انجام نمیدهد.
با این حال، حکومت ایران توانست در جریان جنگ اخیر بهطور موثر تنگه هرمز را مسدود و عبور کشتیهای تجاری حامل حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی جهان را مختل کند.
این اقدام با بهرهگیری از قایقهای تندرو، مینهای دریایی، پهپادها و قایقهای موشکانداز انجام شد.
برنامه هستهای
رییسجمهوری ایالات متحده بارها تاکید کرده اولویت اصلی او جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای است.
رویترز نوشت کارزار نظامی اخیر تاثیر چشمگیری بر توانمندیهای هستهای جمهوری اسلامی نداشته است.
ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا در ماه گذشته نشان داد حکومت ایران برای تولید سلاح هستهای به کمتر از یک سال زمان نیاز دارد.
این برآورد پیشتر نیز در پی حمله به تاسیسات هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه مطرح شده بود.
پرونده هستهای جمهوری اسلامی یکی از محورهای اصلی مذاکرات تهران و واشینگتن پس از امضای یادداشت تفاهم خواهد بود.
ترامپ تاکید کرده ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی باید از ایران خارج شود، اما به گفته برخی منابع، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، با این موضوع مخالف است.
گروههای نیابتی
رییسجمهوری آمریکا در آغاز جنگ تاکید کرد نباید به تهران اجازه داده شود به حمایت مالی و تسلیحاتی از گروههای نیابتی خود در عراق، لبنان، نوار غزه و یمن ادامه دهد؛ نیروهایی که جمهوری اسلامی طی دهههای گذشته برای گسترش نفوذ منطقهای و اعمال فشار بر رقبای خود، به آنها متکی بوده است.
رویترز نوشت از زمان آغاز جنگ، حکومت ایران هیچ تمایلی برای توقف حمایت از گروههای نیابتی نشان نداده است.
با این حال، ارزیابیهای نظامی آمریکا و گزارشهای مستقل نشان میدهد شبکه گروههای نیابتی تهران نسبت به گذشته بهمراتب کماثرتر شده است.
روند تضعیف نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه پیش از آغاز جنگ اخیر نیز در جریان بود. اسرائیل پس از حمله هفتم اکتبر، بسیاری از رهبران ارشد حماس و هزاران نفر از نیروهای این گروه را در نوار غزه از پا درآورد.
همچنین شمار زیادی از رهبران حزبالله لبنان به دست ارتش اسرائیل کشته شدند.
علاوه بر این، جمهوری اسلامی پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه در سال ۲۰۲۴، یکی از مهمترین مسیرهای انتقال سلاح و تجهیزات به حزبالله را از دست داد.
تحریمها و مشکلات اقتصادی نیز توانایی حکومت ایران برای تامین مالی گروههای نیابتی را کاهش داده است.
گروههای مورد حمایت تهران نقش تعیینکنندهای در جنگ اخیر ایفا نکردهاند. حماس از نوار غزه حملهای علیه اسرائیل تدارک ندید و حوثیهای یمن نیز اختلال قابل توجهی در مسیر کشتیرانی در دریای سرخ ایجاد نکردند.
حزبالله ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ با شلیک موشک و پهپاد به سوی اسرائیل وارد جنگ شد.
اسرائیل نیز در واکنش، حملات هوایی گسترده و عملیات زمینی را علیه حزبالله آغاز کرد؛ عملیاتی که تاکنون به کشته شدن نزدیک به ۳۷۰۰ نفر و آوارگی حدود ۱.۲ میلیون نفر در لبنان انجامیده است.
در سوی دیگر، ۲۸ سرباز و ۴ غیرنظامی اسرائیلی نیز در این درگیریها جان خود را از دست دادند.
فرمانده سنتکام پیشتر در کنگره گفت حکومت ایران دیگر قادر نیست «بهصورت قابل اتکا» سلاحهای پیشرفته را به این گروهها برساند، هرچند جزییات بیشتری درباره ابعاد این محدودیت ارائه نکرد.
تغییر حکومت در ایران
رویترز نوشت ترامپ پیش از آغاز جنگ، معترضان ایرانی را به سرنگونی حاکمان خود تشویق کرده بود. او پس از جنگ نیز کشته شدن علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، را «بزرگترین فرصت» مردم ایران برای در دست گرفتن حکومت توصیف کرد.
رییسجمهوری آمریکا ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ اعلام کرد جنگ تنها زمانی پایان خواهد یافت که حکومت ایران «بدون هیچ قید و شرطی تسلیم شود» و رهبری جدید و «قابل قبول» در این کشور روی کار بیاید.
جنگ نتوانست به سرنگونی جمهوری اسلامی بینجامد، اما ترامپ بارها گفته به هدف خود دست یافته است، زیرا دیکتاتور پیشین ایران با پسرش، مجتبی خامنهای، جایگزین شده است.
او هشتم فروردین نیز اعلام کرد «رژیمی معقولتر» در ایران قدرت را به دست گرفته است.
به گزارش رویترز، ترامپ در هفتههای اخیر از تکرار درخواستهای خود برای سرنگونی رهبران جمهوری اسلامی خودداری کرده است.
سیانان در گزارش خود گفت مذاکرهکنندگان آمریکایی در حال تلاش برای انتشار سریع متن توافق میان واشینگتن و تهران هستند، اما همزمان میکوشند اهمیت مفاد دقیق این سند را کماهمیت جلوه دهند.
یک مقام آمریکایی به این شبکه گفت: «تیم مذاکرهکننده ترامپ متنی تهیه کرده که به ایران اجازه میدهد آنچه را برای مصرف سیاسی داخلی خود نیاز دارد، بیان کند.»
مقامهای آمریکایی به شبکه سیانان گفتند که متن توافق بیش از آنکه یک سند اجرایی دقیق باشد، چارچوبی سیاسی برای فراهم کردن فضای مناسب جهت مذاکرات فنی و حضوری آینده است.
به گفته این مقامها، متن تفاهمنامه بسیار کلی و مبهم تنظیم شده و هدف اصلی آن ایجاد شرایطی مساعد برای مذاکرات پیچیده بعدی و همچنین فراهم کردن امکان ارائه توافق به افکار عمومی داخل ایران است.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه ۲۵ خرداد به سیانان گفته بود این یادداشت تفاهم تنها یک و نیم صفحه است.
مقامهای آمریکایی به سیانان گفتند متن تفاهمنامه بازتابدهنده برخی تعهدات مهمی نیست که حکومت ایران از طریق کانالهای محرمانه به آمریکا ارائه کرده است.
بهگفته مقامهای آمریکایی، همین تعهدات غیرعلنی باعث شده واشینگتن با امضای توافق موافقت کند.
یکی از مقامها گفت:«نباید بیش از حد روی متن تفاهمنامه تمرکز کرد.»
او این سند را «یک سند سیاسی» توصیف کرد و افزود:«آنچه از خود سند مهمتر است، درک و تفاهمی است که میان ما وجود دارد. به همین دلیل مهم بود که این توافق انجام شود تا بتوانیم فضای لازم را برای گفتوگو درباره همه این موضوعات ایجاد کنیم. در متن اساسا گفته شده که تحریمها کاهش مییابد، درباره موضوع هستهای توافق خواهد شد و منابع مالی آزاد میشوند. اما زمان کاهش تحریمها به میزان پیشرفت بستگی دارد و منابع مالی نیز زمانی آزاد خواهند شد که درباره سازوکارهای آن توافق کنیم.»
خطر واکنش داخلی علیه دولت ترامپ
این رویکرد میتواند واکنشهای شدیدی را در داخل آمریکا علیه دولت ترامپ برانگیزد.
مقامهای آمریکایی ماهها برای دستیابی به توافق با ایران تلاش کردهاند تا به جنگی پایان دهند که در میان افکار عمومی آمریکا محبوبیت چندانی ندارد و موجب افزایش شدید قیمت سوخت شده است.
در همین حال، جناحهای تندرو محافظهکار خواستار انتشار متن توافق شدهاند، زیرا نگران هستند که ترامپ و دولت او برای پایان دادن به جنگ، امتیازات زیادی به ایران داده باشند.
ابهام درباره اورانیوم غنیشده ایران
بهگفته فردی که متن توافق را مشاهده کرده و جزییات آن را برای سیانان شرح داده است، در متن توافق بهطور مشخص توضیح داده نشده که ایران چه تعهداتی درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود پذیرفته است.
این در حالی است که ترامپ و دیگر مقامهای آمریکایی بارها تاکید کردهاند که آمریکا بر نابودی این ذخایر نظارت خواهد کرد.
در عوض، متن توافق تنها بهصورت کلی تصریح میکند که ایران:«بار دیگر تاکید میکند که هرگز سلاح هستهای تولید نخواهد کرد.»
تعهدی که تهران پیشتر نیز در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ با دولت باراک اوباما پذیرفته بود.
با این حال، مقامهای آمریکایی میگویند جمهوری اسلامی از طریق کانالهای محرمانه به واشینگتن اطلاع داده که آماده ارائه امتیازات مورد نظر دولت ترامپ است.
از جمله این امتیازات، مشارکت آمریکا در روند نابودی مواد غنیشده در داخل ایران و با هماهنگی آژانس بینالمللی انرژی اتمی عنوان شده است.
مقامهای آمریکایی تاکید کردهاند که این تعهد بهطور صریح در متن توافق ذکر نشده است.
جزییات کمکهای مالی به ایران
در مقابل، متن توافق درباره مزایای مالی احتمالی ایران جزییات بیشتری ارائه میدهد.
بر اساس اظهارات مقامهای آمریکایی، در صورت اجرای تعهدات از سوی تهران، ایران میتواند در آینده به یک صندوق توسعه و بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری دسترسی پیدا کند.
ترامپ و ونس بارها تاکید کردهاند که منابع این صندوق از بودجه یا مالیاتدهندگان آمریکایی تامین نخواهد شد.
در مورد داراییهای بلوکهشده ایران، متن توافق شفافیت کمتری دارد. در این سند تنها آمده است که این منابع در صورت پیشرفت مذاکرات آزاد شده و «به طور کامل در دسترس» ایران قرار خواهند گرفت، اما هیچ جدول زمانی مشخصی برای این موضوع تعیین نشده است.
آغاز فوری فروش نفت ایران
بر اساس متن توافق، جمهوری اسلامی بلافاصله پس از امضای تفاهمنامه میتواند صادرات نفت و محصولات پتروشیمی ایران را از سر بگیرد.
همچنین آمریکا متعهد خواهد شد معافیتهای تحریمی لازم را صادر کند تا جمهوری اسلامی بتواند از درآمد این صادرات بهرهمند شود.
در پاسخ به پرسشها درباره این معافیتها، یکی از مقامهای آمریکایی بار دیگر تاکید کرد: «این توافق مبتنی بر عملکرد است.»
او افزود: «ایران تنها در صورتی از مزایای تفاهمنامه بهرهمند خواهد شد که به تمام تعهدات خود پایبند باشد؛ از جمله نداشتن سلاح هستهای، خنثیسازی مواد غنیشده و عدم ایجاد اختلال در آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز.»
فشار رهبران غربی برای شفافسازی
اگرچه دولت آمریکا هنوز متن توافق را منتشر نکرده، نسخههایی از آن در میان مقامهای اروپایی و دیگر کشورهای عضو گروه هفت که این هفته در فرانسه گرد هم آمدهاند، در حال گردش است.
بهگفته یک منبع آگاه، رهبران حاضر در نشستهای برگزارشده در شهر اویان-له-بن فرانسه از ترامپ خواستهاند درباره برخی بندهای توافق توضیح بیشتری ارائه کند.
اختلاف بر سر زمان انتشار متن توافق
محرمانه ماندن متن توافق حتی در میان برخی متحدان ترامپ نیز انتقادهایی را برانگیخته است.
منتقدان میپرسند چرا توافقی که امضا شده، همچنان نباید منتشر شود.
ونس بهصورت علنی گفته است آمریکا خواهان انتشار توافق است، اما «تشریفات دیپلماتیک» و درخواست جمهوری اسلامی و کشورهای میانجی باعث شده انتشار آن به تاخیر بیفتد.
او روز سهشنبه به شبکه فاکسنیوز گفت: «قطریها و پاکستانیها در تمام این مذاکرات میان ما و ایرانیها نقش میانجی را ایفا کردهاند و عملا از ما خواستهاند روند انتشار توافق بهصورت مرحلهبندیشده انجام شود.»
بهگزارش سیانان در پشت صحنه، برخی مقامهای دولت ترامپ خواهان انتشار فوری متن هستند، اما برای پیشبرد روندهای داخلی در ایران به تهران فرصت دادهاند.
یکی از مقامهای آمریکایی گفت: «ما میخواهیم متن منتشر شود. آنها از ما خواستهاند تا جمعه صبر کنیم، اما ما در حال بررسی این هستیم که آیا میتوان آن را زودتر منتشر کرد یا نه. دقیقا همین کاری است که اکنون در حال انجام آن هستیم.»
نقش مجتبی خامنهای
سیانان در ادامه گزارش خود نوشت یکی از عوامل پیچیدهکننده روند انتشار توافق، مجتبی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی، عنوان شده است.
مقامهای آمریکایی میگویند او بهطور ضمنی با تفاهمنامه موافقت کرده و در داخل ایران بحثهایی درباره صدور بیانیهای از سوی او پیش از مراسم رسمی امضای توافق در سوئیس در روز جمعه در جریان است.
بهگفته این مقامها، انتشار زودهنگام متن توافق ممکن است صدور چنین بیانیهای را دشوار کند.
ترامپ: میتوانم متن توافق را از حفظ بخوانم
ترامپ سهشنبه به خبرنگاران گفت که منتظر یک «فضای رسمی» برای انتشار توافق است، اما مدعی شد آنقدر به مفاد آن افتخار میکند که میتواند متن را کلمه به کلمه مقابل دوربینها بازگو کند.
او همچنین اظهار داشت که دور بعدی مذاکرات برای حل مسائل باقیمانده از مرحله نخست آسانتر خواهد بود.
یکی از مقامهای دولت ترامپ این مرحله بعدی را که شامل مذاکرات فنی و تخصصی است، «دوره آزمایشی ایران» توصیف کرد.
در طول این دوره ۶۰ روزه که از روز جمعه با مذاکرات حضوری هیاتهای جمهوری اسلامی و آمریکایی آغاز خواهد شد، دولت ترامپ فرصت خواهد داشت میزان جدیت حکومت ایران در اجرای تعهدات و امتیازاتی را که حاضر است در حوزه هستهای ارائه کند، ارزیابی کند.
یکی از مقامهای آمریکایی در پایان گفت:
«تمرکز ما بیشتر بر دستیابی به توافق نهایی است؛ یعنی بر محتوا و ایجاد اعتماد. این موضوع از مدیریت روایتها و فضای رسانهای مهمتر است.»
براساس این گزارش که سهشنبه ۲۶ خرداد منتشر شد، انتظار میرود این توافق به جمهوری اسلامی اجازه دهد در طول دوره ۶۰ روزه مذاکرات، نفت ایران را آزادانه به فروش برساند. همچنین این توافق راه را برای کاهش گستردهتر تحریمها، دسترسی به داراییهای مسدودشده و حتی ایجاد صندوق سرمایهگذاری احتمالی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران در صورت دستیابی به توافق نهایی هستهای هموار میکند.
بهنوشته اکسیوس منتقدان میگویند ترامپ پس از خروج از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ در دوره نخست ریاستجمهوری خود، اکنون عملا همان مسیر را دنبال میکند؛ یعنی آزادسازی منابع مالی ایران در ازای امتیازات هستهای. به اعتقاد آنها، طرح صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری حتی میتواند گامی فراتر از توافق دولت باراک اوباما باشد.
کاخ سفید اما میگوید فضای بحثها تحت تاثیر «اطلاعات نادرست حکومت ایران» قرار گرفته و ساختار «پاداش در برابر عملکرد» بهترین راه برای دستیابی به قویترین توافق ممکن است.
اکسیوس در عین حال تاکید کرد که با این همه، مقامهای آمریکایی اذعان دارند که دستکم بخشی از مزایای اقتصادی از همان ابتدا به جمهوری اسلامی خواهد رسید.
وضعیت فعلی
یادداشت تفاهمی که قرار است جمعه بهطور رسمی امضا شود، برای آغاز ۶۰ روز مذاکرات درباره یک توافق جامعتر هستهای طراحی شده است.
مقامهای آمریکایی میپذیرند که هنوز مشخص نیست در نهایت توافق هستهای بلندمدتی حاصل شود یا نه، اما تاکید میکنند که منافع اقتصادی عمده ایران به تحقق چنین توافقی وابسته است.
در همین حال، کمبود اطلاعات رسمی درباره مفاد واقعی تفاهمنامه باعث شده ادعاهای مختلفی درباره انتقال میلیاردها دلار به ایران مطرح شود.
یک مقام آمریکایی در پاسخ به پرسشهای اکسیوس گفت: «این یک توافق مبتنی بر عملکرد است. ایران تنها در صورتی میتواند از مزایای تفاهمنامه بهرهمند شود که به تمام تعهدات خود پایبند باشد؛ از جمله نداشتن سلاح هستهای، خنثیسازی مواد غنیشده و عدم ایجاد اختلال در آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز.»
ایران چه چیزهایی را فورا دریافت میکند؟
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت توافق شامل معافیتهای موقت تحریمی است که به ایران اجازه میدهد تا زمانی که مذاکرات ادامه دارد نفت بفروشد؛ موضوعی که میتواند منبع درآمدی بسیار بزرگی باشد، بهویژه با پایان یافتن محاصره دریایی آمریکا.
رسانههای حکومتی در ایران گزارش کردهاند که تهران صرفا با امضای یادداشتتفاهم به داراییهای بلوکهشده خود دسترسی فوری خواهد یافت. مقامهای آمریکایی این ادعا را به شدت رد میکنند.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت ایران ممکن است در ازای اقدامات اولیه برای اجرای توافق، «نشانههایی از حسن نیت» مانند کاهش محدود تحریمها یا دسترسی به بخشی از منابع مسدودشده دریافت کند.
گزارشهایی درباره توافقهای جانبی احتمالی که بر اساس آن کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند امارات و قطر داراییهای بلوکهشده ایران را آزاد کنند، از سوی یک مقام ارشد آمریکایی «مضحک» توصیف شده است.
با این حال، متن تفاهمنامه همچنان امکان تفسیرهای مختلف را باقی میگذارد. بر اساس گفته یک منبع آگاه از متن توافق، آمریکا متعهد شده است که داراییهای مسدودشده ایران را «پس از اجرای این تفاهمنامه، به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد.»
ایران در صورت دستیابی به توافق هستهای چه به دست میآورد؟
بهنوشته اکسیوس طبق توضیحات منابع آگاه از متن توافق، اگر توافق نهایی هستهای حاصل شود، آمریکا متعهد خواهد شد همه تحریمهای ایران را بر اساس یک جدول زمانی توافقشده لغو کند.
کاخ سفید میگوید هر توافق نهایی باید شامل انتقال یا حذف اورانیوم با غنای بالا، توقف غنیسازی در آینده و ایجاد یک نظام بازرسی هستهای باشد.
یکی از مقامهای ارشد دولت آمریکا گفته واشینگتن ظرف دو تا سه هفته آینده متوجه خواهد شد که آیا ایران واقعا برای ارائه امتیازات هستهای جدی است یا نه. به گفته او، اگر چنین نباشد، مزایای مالی جمهوری اسلامی بسیار محدود خواهد بود.
صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری
یکی از جنجالیترین بندهای احتمالی توافق، ایجاد صندوقی برای بازسازی ایران است.
بر اساس متن تفاهمنامه، هر توافق نهایی باید شامل «برنامهای قطعی و مورد توافق دو طرف» برای ایجاد صندوقی جهت «بازسازی و توسعه اقتصادی ایران» باشد.
منابع آگاه از مذاکرات گفتهاند ایده ایجاد «صندوق شکوفایی» ابتدا از سوی قطر مطرح شده و طی هفتههای اخیر میان آمریکا و جمهوری اسلامی نیز مورد بحث قرار گرفته است.
بر اساس این طرح، سرمایهگذاری بخش خصوصی از کشورهای حاشیه خلیج فارس و کشورهای شرق آسیا تامینکننده منابع این صندوق خواهد بود.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز تاکید کرد که منابع این صندوق از مالیاتدهندگان آمریکایی تامین نخواهد شد و تنها در صورتی فعال میشود که ایران بهطور دائمی برنامه هستهای خود را متوقف کند، از ذخایر اورانیوم غنیشده خود صرفنظر کند و بازرسیهای هستهای را بپذیرد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نوشته است این اقدام به بخشی از تلاشهای تقریبا هفتگی قانونگذاران برای محدود کردن اختیارات دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تبدیل شده است؛ آن هم در شرایطی که دولت او در حال پیگیری طرحی جدید برای پایان دادن به جنگی است که نزدیک به چهار ماه از آغاز آن میگذرد.
سناتورهایی از هر دو حزب نسبت به توافق در حال شکلگیری میان دولت ترامپ و حکومت ایران ابراز تردید کردهاند و از خودداری کاخ سفید در ارائه جزییات آن ناراضی هستند. آنها انتظار برگزاری یک جلسه توجیهی از سوی دولت را دارند، اما تا پیش از ضربالاجل تعیینشده برای امضای توافق در روز جمعه، هیچ جلسهای برنامهریزی نشده است.
نتیجه رأیگیری ۴۷ رأی موافق در برابر ۴۸ رأی مخالف بود. چهار سناتور جمهوریخواه به همراه اکثر دموکراتها از قطعنامه اختیارات جنگی حمایت کردند، اما این تعداد برای کسب اکثریت لازم و پیشبرد طرح کافی نبود.
رافائل وارناک، سناتور دموکرات ایالت جورجیا و پیشنهاددهنده این قطعنامه، پیش از رأیگیری گفت: «در مهار جنگطلبی غیرقانونی این رییسجمهوری به من بپیوندید.»
او افزود:«همیشه زمان مناسبی برای انجام کار درست وجود دارد.»
این نهمین بار بود که سناتورها تلاش میکردند قطعنامهای برای پایان دادن به جنگی که آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی بهدلیل برنامه هستهای آن آغاز کردهاند، به تصویب برسانند. ترامپ بدون مجوز کنگره این جنگ را آغاز کرد، اما با طولانی شدن درگیری، نگرانی قانونگذاران درباره هزینهها، راهبرد و هدف نهایی جنگ افزایش یافته است.
کنگره به تدریج در جنگ نقشآفرین میشود
بهگزارش آسوشیتدپرس، مجلس نمایندگان آمریکا در اوایل ماه جاری برای نخستین بار قطعنامه مشابهی را برای توقف عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی تصویب کرد؛ اقدامی که با پیوستن شماری از جمهوریخواهان به دموکراتها امکانپذیر شد.
در مقابل، سنای آمریکا همچنان در الگوی تکراری خود باقی مانده است؛ هر بار تنها یک رأی کمتر از حد نصاب لازم برای تصویب این طرح.
لیزا مورکوفسکی از آلاسکا، سوزان کالینز از مین، رند پال از کنتاکی و بیل کسیدی از لوئیزیانا چهار سناتور جمهوریخواهی بودند که به این قطعنامه رأی مثبت دادند. در سوی دیگر، جان فترمن، سناتور دموکرات پنسیلوانیا، با آن مخالفت کرد.
بیل کسیدی که ماه گذشته در انتخابات مقدماتی حزب جمهوریخواه برای تجدید انتخاب خود شکست خورده بود، برای نخستین بار از خط مشی حزبش فاصله گرفت و به پایان عملیات نظامی علیه ایران رأی داد. ترامپ از رقیب او در انتخابات حمایت کرده بود.
تام تیلیس، سناتور جمهوریخواه کارولینای شمالی که از جمله چهرههای مورد توجه در این رأیگیری بود، اعلام کرد از اقدامات ترامپ در قبال ایران حمایت میکند، هرچند جزئیات توافق در حال شکلگیری را با دقت دنبال میکند.
او گفت: «فکر نمیکنم دادن یک رأی اعتراضی به موضوعی که اساسا از آن حمایت میکنم، سازنده باشد.»
تیلیس افزود: «من از اقدام علیه ایران حمایت میکنم، اما نگاه دقیقی به محتوای توافق خواهم داشت.»
رأیگیریهای بیشتری درباره جنگ ایران در راه است
تیم کین، سناتور دموکرات ایالت ویرجینیا، رهبری تلاشهای حزب دموکرات برای متوقف کردن جنگ ایران را بر عهده داشته و تاکید کرده است که این اقدامات را تقریبا به صورت هفتگی ادامه خواهد داد.
کین معتقد است در حالی که مذاکرات برای پایان دادن به درگیریها در جریان است، کنگره باید اطمینان حاصل کند که آمریکا بدون مجوز قانونگذاران بار دیگر حملات نظامی را از سر نخواهد گرفت.
او گفت: «اگر واقعا وارد دورهای از ثبات شدهایم، نباید اجازه دهیم بدون دخالت کنگره دوباره جنگ آغاز شود.»
کین همچنین افزود: «اگر توافقهایی روی میز قرار دارد، نمیدانم آیا باید رییسجمهوری به تنهایی تصمیم بگیرد که آن توافق خوب است یا نه. او ممکن است بگوید این توافق کافی نیست و دوباره به جنگ بازگردیم. اما یک لحظه صبر کنید؛ شاید ما هم بخواهیم در این تصمیمگیری نقش داشته باشیم.»
بحث درباره نظارت کنگره بر توافق ایران
به گزارش آسوشیتدپرس سناتورها همچنین به تدریج در حال بررسی این موضوع هستند که کنگره چه نقشی در نظارت بر توافق احتمالی دولت ترامپ با جمهوری اسلامی خواهد داشت.
برخی از سناتورها معتقدند هرگونه توافق هستهای با تهران باید به رأی سنای آمریکا گذاشته شود، در حالی که گروهی دیگر چنین رأیگیری را ضروری نمیدانند.
کنگره آمریکا در سال ۲۰۱۵ «قانون بازبینی توافق هستهای ایران» (Iran Nuclear Agreement Review Act) را تصویب کرد؛ قانونی که دولت را ملزم میکند هر توافق مرتبط با برنامه هستهای ایران را برای بررسی به کنگره ارائه کند.
او در گفتوگویی با شبکه آیتیوی بریتانیا که سهشنبه ۲۶ خرداد پخش شد، گفت مردم ایران برای آزادی، رهایی و دموکراسی جان باختند اما بهشکلی عجیب در هیچ یک از این مذاکرات حضور ندارند.
شاهزاده رضا پهلوی با اشاره به موج اعدامها گفت: «جمهوری اسلامی در حالی که درباره مذاکره صحبت میکند، همچنان به کشتن شهروندان خود ادامه میدهد.»
او بار دیگر تاکید کرد که هرگونه گفتوگو درباره آینده ایران باید خواستههای مردم این کشور را در مرکز توجه قرار دهد و صرفا به موضوعاتی مانند پرونده هستهای یا امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز محدود نشود.
شاهزاده رضا پهلوی، دوشنبه ۲۵ خرداد نیز در گفتوگویی با مجله تایم با تاکید بر اینکه هر توافقی با جمهوری اسلامی شکست خواهد خورد، گفت تازهترین توافق با این رژیم از نظر اخلاقی غلط و از نظر راهبردی گمراهکننده است و نتیجه معکوس خواهد داد.
او تاکید کرد: «هر توافقی با این رژیم در نهایت شکست خواهد خورد. هرگز نمیتوان به آن اعتماد کرد. این رژیم همچنان از جهان باجخواهد خواست، ایرانیان شجاع و بیگناه را سرکوب خواهد کرد و ترور و بیثباتی را در منطقه و در سطح بینالمللی، از جمله در خیابانهای بریتانیا، گسترش خواهد داد.»
شاهزاده رضا پهلوی هرگونه توافق با جمهوری اسلامی را از نظر اخلاقی «غلط» خواند و گفت: «جامعه بینالمللی باید از مبارزه مردم ایران برای آزادی حمایت کند. آنها را در مرکز هر مذاکره و در سیاست خود در قبال ایران قرار دهد. توافق با رژیمی که در دی ماه طی دو روز ۴۰ هزار معترض را کشت، از نظر اخلاقی غلط و از نظر راهبردی گمراهکننده است. نتیجه معکوس خواهد داد.»
او افزود: «اما بگذارید روشن بگویم: با حمایت بینالمللی یا بدون آن، این رژیم سقوط خواهد کرد. مردم ایران خود را از استبداد آزاد خواهند کرد.»
«باید تغییر رژیم رخ دهد»
شاهزاده رضا پهلوی در گفتوگو با مجله تایم گفت حملات آمریکا و اسرائیل از سوی مردم بهعنوان یک مداخله انسانی، تقریبا همچون اقدامی آزادیبخش، و نه یک تهاجم خارجی دیده شد.
او افزود: « تغییر رژیم تنها پاسخ ممکن است. هیچ راهی وجود ندارد که این رژیم بتواند با جهان، بهویژه جهان آزاد، آنگونه که میشناسیم، کنار بیاید.»
با این حال، بهنوشته تایم به نظر میرسد پنجره فرصت در حال بسته شدن است یا در برخی موارد حتی بسته شده است. ترامپ اهمیت تغییر رژیم را کمرنگ کرده و گفته است پهلوی گزینهای جدی نیست، هرچند «آدم خوبی» است. در مقابل، ترامپ تلویحا گفته است محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شور ای اسلامی، چهرهای «بسیار معقول» و «بسیار محکم» است که میتواند شریک قابلقبولی برای ایالات متحده باشد.
شاهزاده رضا پهلوی درباره قالیباف به تایم گفت: «او فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود. به اندازه نفر بعدی در این سیستم دستش به خون آلوده است. نمیتوان ناگهان او را زیبا جلوه داد. مثل این است که روی خوک رژ لب بزنید.»
شاهزاده رضا پهلوی افزود: «آنچه از رییسجمهوری ترامپ و رهبر هر کشور دیگری که از بیرون به ایران نگاه میکند انتظار دارم این است که بدانند این ما هستیم که باید تعیین کنیم رهبر بعدی ایران چه کسی باشد. این به مردم ایران بستگی دارد. آمریکا بهعنوان یک دموکراسی غربی همیشه طرفدار این بوده که مردم تصمیم بگیرند. بگذارید صندوق رأی، آینده را تعیین کند.»
او با تاکید بر اینکه حتی بدون حمایت ترامپ، تغییر رژیم در ایران ممکن است، گفت این تغییر از سوی مردم ایران خواهد آمد.
نفتالی بنت این سخنان را در حالی مطرح کرد که بسیاری از مخالفان حکومت ایران نگراناند توافق در حال شکلگیری میان آمریکا و جمهوری اسلامی به بقای و تقویت حاکمان تندرو در تهران منجر شود.
بنت در گفتوگو با بابک اسحاقی، خبرنگار ایراناینترنشنال، افزود: «ما هر کاری که در توانمان باشد انجام خواهیم داد تا در نهایت این رژیم وحشتناک را سرنگون کنیم.»
او خطاب به مردم ایران افزود: «میخواهم به ملت ایران، این ملت فوقالعاده، بگویم امید خود را از دست ندهید.»
بنت ادامه داد: «این رژیم وحشتناک، فاسد، جداافتاده از مردم و شرور سقوط خواهد کرد. شما آزاد خواهید شد.»
نخستوزیر پیشین اسرائیل که خود را بهعنوان یکی از اصلیترین رقبای بنیامین نتانیاهو مطرح کرده است، گفت قدرتهای خارجی باید برای زمانی که مردم ایران بار دیگر علیه جمهوری اسلامی قیام کنند آماده باشند.
او اظهار داشت: «کاری که ما انجام خواهیم داد این است که اطمینان حاصل کنیم دفعه بعد که مردم ایران قیام کردند، ابزارهای لازم مانند ابزارهای ارتباطی یا دیگر ابزارها را برای پیروزی در اختیار داشته باشند.»
بنت افزود: «این رژیم پوسیده دیر یا زود سقوط خواهد کرد. وظیفه ما این است که این روند را تسریع کنیم.»
اظهارات بنت در شرایطی مطرح میشود که بسیاری از مخالفان جمهوری اسلامی نسبت به امضای احتمالی تفاهمنامه میان آمریکا و ایران در روز جمعه ابراز نگرانی کردهاند. آنان بیم دارند واشینگتن و تهران به توافقی دست یابند که پس از ماهها جنگ، سرکوب، قطعی برق و تحریمها، ساختار حاکم را حفظ کند.
پس از سرکوب اعتراضات دی ماه که هزاران کشته و دهها هزار مجروح و بازداشتی برجای گذاشت، هم دونالد ترامپ و هم بنیامین نتانیاهو وعده داده بودند از ایرانیانی که برای سرنگونی حکومت تلاش میکنند، حمایت خواهند کرد.
برنامهای جامع برای سرنگونی جمهوری اسلامی
اما توافق در حال شکلگیری باعث شده بسیاری از مخالفان حکومت احساس کنند مردم عادی بیشترین هزینه را پرداخت کردهاند، در حالی که رهبری تندروتر جمهوری اسلامی نه تنها باقی مانده بلکه ممکن است از طریق دیپلماسی فرصتی برای تجدید قوا به دست آورد.
بنت در پاسخ به این نگرانیها گفت که «یک طرح جامع و مفصل» برای سرنگونی جمهوری اسلامی آماده کرده است.
او به ایراناینترنشنال گفت: «من یک برنامه جامع و دقیق تدوین کردهام که هدف نهایی آن سرنگونی رژیم آیتاللههاست.»
به گفته بنت، این برنامه متکی بر «ابزارهای متعدد و نه صرفا جنگ» خواهد بود و شامل «ابزارهای اقتصادی، دیپلماتیک، عملیات آشکار و پنهان» و همچنین اقداماتی برای توانمندسازی مردم ایران میشود.
بنت همچنین هشدار داد که توافق احتمالی میان آمریکا و جمهوری اسلامی نباید به کاهش فشارها بر تهران منجر شود، مگر آنکه هر توافق نهایی به نابودی کامل برنامه هستهای، برنامه موشکی و شبکه نیروهای نیابتی تهران بینجامد.
او گفت: «این یک توافق موقت است. هنوز راه زیادی باقی مانده است. باید اطمینان حاصل کنیم که توافق نهایی، توافقی خوب باشد؛ توافقی که برنامه هستهای ایران، برنامه موشکهای بالستیک و شبکه تروریسم منطقهای آن را به طور کامل برچیند.»
نخستوزیر پیشین اسرائیل تاکید کرد: «این آزمون نهایی خواهد بود. تا زمانی که این اهداف محقق نشدهاند، نباید از تحریمها و سایر فشارها علیه این رژیم وحشتناک دست برداریم.»
اظهارات بنت در حالی بیان میشود که در اسرائیل نسبت به توافق در حال شکلگیری نگرانیهایی وجود دارد. شبکه ۱۲ اسرائیل گزارش داده است که مقامهای اسرائیلی از واشینگتن خواستهاند متن پیشنویس تفاهمنامه را مشاهده کنند، اما آمریکا پیش از ارائه آن پیش از مراسم امضا که قرار است جمعه در سوئیس انجام گیرد، خودداری کرده است.
این اقدام، نگرانیهایی را در اسرائیل ایجاد کرده مبنی بر اینکه توافق ممکن است با خواستههای اعلامشده نتانیاهو، از جمله برچیدن تواناییهای هستهای ایران، محدود کردن برنامه موشکی و مهار شبکه منطقهای تهران، فاصله داشته باشد.
پیام به مردم ایران و رهبران جمهوری اسلامی
بنت جمهوری اسلامی را با اتحاد جماهیر شوروی در سالهای پایانی عمر آن مقایسه کرد و گفت نظامهای اقتدارگرا ممکن است بسیار سریعتر از آنچه انتظار میرود فروبپاشند.
او گفت: «این رژیم سقوط خواهد کرد.»
بنت افزود: «این رژیم رژیمی فاسد، جداافتاده از مردم و ناتوان است؛ بسیار شبیه رژیم اتحاد جماهیر شوروی در دهه ۱۹۸۰.»
او ادامه داد: «اگر در سال ۱۹۸۵ از من میپرسیدید آیا آن رژیم سقوط خواهد کرد، شاید پاسخ مشخصی نداشتم. اما فقط چهار سال بعد فروپاشید.»
بنت خطاب به مردم ایران گفت: «سرتان را بالا بگیرید. به خود افتخار کنید. قوی باشید. ما مراقب شما هستیم.»
او همچنین بهطور مستقیم به رهبران جمهوری اسلامی داد و گفت: «به آن رهبران، به آن آیتاللهها میگویم: زمان شما رو به پایان است. ما به دنبال شما هستیم. دقیقا میدانیم چه کسانی هستید و مدت زیادی در قدرت باقی نخواهید ماند. ممکن است کمی زمان ببرد، اما دوران شما به سر آمده است.»
