اندکی پس از آغاز کارزار نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، مجموعهای از اهداف را برای این عملیات برشمرد؛ از نابودی توان موشکی گرفته تا جلوگیری دائمی از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۲۷ خرداد نوشت پس از حدود ۱۱۰ روز از آغاز این کارزار و در شرایطی که تهران و واشینگتن به تفاهم دست یافتهاند، این پرسش مطرح میشود که ترامپ تا چه اندازه به اهداف خود دست یافته است؟
توان موشکی و پهپادی
پیش از آغاز جنگ، جمهوری اسلامی بزرگترین زرادخانه موشکهای بالستیک خاورمیانه را در اختیار داشت. برآوردها نشان میداد ایران بین ۲۵۰۰ تا ۶۰۰۰ موشک از انواع مختلف در اختیار دارد؛ موشکهایی که برخی از آنها با بردی تا ۲۰۰۰ کیلومتر قادر به هدف قرار دادن اسرائیل بودند.
بخشی از این تسلیحات نیز به کلاهکهای خوشهای مجهز هستند که رهگیری و مقابله با آنها دشوارتر است.
حکومت ایران همچنین از تولیدکنندگان مهم پهپادهای دوربرد به شمار میآید؛ بهویژه پهپاد انتحاری «شاهد» که افزون بر استفاده در نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، از سوی روسیه نیز در جنگ اوکراین به کار گرفته شده است.
حدود یک ماه پس از آغاز جنگ اخیر، رویترز به نقل از منابع آمریکایی گزارش داد یکسوم زرادخانه موشکی جمهوری اسلامی نابود شده و احتمالا یکسوم دیگر نیز آسیب دیده، از بین رفته یا زیر آوار مدفون شده است.
برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، ۲۴ اردیبهشت در سخنانی در کنگره اعلام کرد توانایی جمهوری اسلامی برای تولید و انباشت موشکها و پهپادهای دوربرد برای سالها به عقب رانده شده است.
او افزود آمریکا و متحدانش در جریان این درگیری بیش از ۱۵۰۰ موشک و ۶۰۰۰ پهپاد را رهگیری کردهاند.
هرچند مشخص نیست حکومت ایران چه تعداد موشک در اختیار دارد، اما همچنان توانایی هدف قرار دادن متحدان آمریکا در منطقه را حفظ کرده است. از جمله در ۱۶ خرداد، چند حمله موشکی کویت و بحرین را هدف قرار داد و یک روز بعد نیز موشکهایی به سوی اسرائیل شلیک شد.
توان نظامی متعارف
ارتش ایالات متحده اعلام کرده است توان نظامی متعارف حکومت ایران برای اعمال قدرت در منطقه یا تهدید عملیاتهای آمریکا تضعیف شده است.
فرمانده سنتکام در کنگره ایالات متحده گفت ارتش آمریکا ۱۶۱ شناور نیروی دریایی جمهوری اسلامی را منهدم کرده و ۸۲ درصد از سامانههای پدافند هوایی آن را از کار انداخته است.
او افزود نیروی هوایی جمهوری اسلامی که پیش از آغاز جنگ، روزانه تا ۱۰۰ ماموریت پروازی انجام میداد، اکنون عملا هیچ ماموریتی انجام نمیدهد.
با این حال، حکومت ایران توانست در جریان جنگ اخیر بهطور موثر تنگه هرمز را مسدود و عبور کشتیهای تجاری حامل حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی جهان را مختل کند.
این اقدام با بهرهگیری از قایقهای تندرو، مینهای دریایی، پهپادها و قایقهای موشکانداز انجام شد.
برنامه هستهای
رییسجمهوری ایالات متحده بارها تاکید کرده اولویت اصلی او جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای است.
رویترز نوشت کارزار نظامی اخیر تاثیر چشمگیری بر توانمندیهای هستهای جمهوری اسلامی نداشته است.
ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا در ماه گذشته نشان داد حکومت ایران برای تولید سلاح هستهای به کمتر از یک سال زمان نیاز دارد.
این برآورد پیشتر نیز در پی حمله به تاسیسات هستهای ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه مطرح شده بود.
پرونده هستهای جمهوری اسلامی یکی از محورهای اصلی مذاکرات تهران و واشینگتن پس از امضای یادداشت تفاهم خواهد بود.
ترامپ تاکید کرده ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی باید از ایران خارج شود، اما به گفته برخی منابع، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، با این موضوع مخالف است.
گروههای نیابتی
رییسجمهوری آمریکا در آغاز جنگ تاکید کرد نباید به تهران اجازه داده شود به حمایت مالی و تسلیحاتی از گروههای نیابتی خود در عراق، لبنان، نوار غزه و یمن ادامه دهد؛ نیروهایی که جمهوری اسلامی طی دهههای گذشته برای گسترش نفوذ منطقهای و اعمال فشار بر رقبای خود، به آنها متکی بوده است.
رویترز نوشت از زمان آغاز جنگ، حکومت ایران هیچ تمایلی برای توقف حمایت از گروههای نیابتی نشان نداده است.
با این حال، ارزیابیهای نظامی آمریکا و گزارشهای مستقل نشان میدهد شبکه گروههای نیابتی تهران نسبت به گذشته بهمراتب کماثرتر شده است.
روند تضعیف نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه پیش از آغاز جنگ اخیر نیز در جریان بود. اسرائیل پس از حمله هفتم اکتبر، بسیاری از رهبران ارشد حماس و هزاران نفر از نیروهای این گروه را در نوار غزه از پا درآورد.
همچنین شمار زیادی از رهبران حزبالله لبنان به دست ارتش اسرائیل کشته شدند.
علاوه بر این، جمهوری اسلامی پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه در سال ۲۰۲۴، یکی از مهمترین مسیرهای انتقال سلاح و تجهیزات به حزبالله را از دست داد.
تحریمها و مشکلات اقتصادی نیز توانایی حکومت ایران برای تامین مالی گروههای نیابتی را کاهش داده است.
گروههای مورد حمایت تهران نقش تعیینکنندهای در جنگ اخیر ایفا نکردهاند. حماس از نوار غزه حملهای علیه اسرائیل تدارک ندید و حوثیهای یمن نیز اختلال قابل توجهی در مسیر کشتیرانی در دریای سرخ ایجاد نکردند.
حزبالله ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ با شلیک موشک و پهپاد به سوی اسرائیل وارد جنگ شد.
اسرائیل نیز در واکنش، حملات هوایی گسترده و عملیات زمینی را علیه حزبالله آغاز کرد؛ عملیاتی که تاکنون به کشته شدن نزدیک به ۳۷۰۰ نفر و آوارگی حدود ۱.۲ میلیون نفر در لبنان انجامیده است.
در سوی دیگر، ۲۸ سرباز و ۴ غیرنظامی اسرائیلی نیز در این درگیریها جان خود را از دست دادند.
فرمانده سنتکام پیشتر در کنگره گفت حکومت ایران دیگر قادر نیست «بهصورت قابل اتکا» سلاحهای پیشرفته را به این گروهها برساند، هرچند جزییات بیشتری درباره ابعاد این محدودیت ارائه نکرد.
تغییر حکومت در ایران
رویترز نوشت ترامپ پیش از آغاز جنگ، معترضان ایرانی را به سرنگونی حاکمان خود تشویق کرده بود. او پس از جنگ نیز کشته شدن علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، را «بزرگترین فرصت» مردم ایران برای در دست گرفتن حکومت توصیف کرد.
رییسجمهوری آمریکا ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ اعلام کرد جنگ تنها زمانی پایان خواهد یافت که حکومت ایران «بدون هیچ قید و شرطی تسلیم شود» و رهبری جدید و «قابل قبول» در این کشور روی کار بیاید.
جنگ نتوانست به سرنگونی جمهوری اسلامی بینجامد، اما ترامپ بارها گفته به هدف خود دست یافته است، زیرا دیکتاتور پیشین ایران با پسرش، مجتبی خامنهای، جایگزین شده است.
او هشتم فروردین نیز اعلام کرد «رژیمی معقولتر» در ایران قدرت را به دست گرفته است.
به گزارش رویترز، ترامپ در هفتههای اخیر از تکرار درخواستهای خود برای سرنگونی رهبران جمهوری اسلامی خودداری کرده است.
