در حالی که دونالد ترامپ از دستیابی به «توافقی بزرگ» با ایران سخن میگوید، گزارش والاستریت ژورنال نشان میدهد روزهای منتهی به اعلام این تفاهم با تلاشهای فشرده دیپلماتیک، اختلاف نظر در دولت آمریکا و نگرانی از فروپاشی مذاکرات همراه بوده است.
به نوشته والاستریت ژورنال، ترامپ عصر یکشنبه ۲۴ خرداد، ساعاتی پیش از اعلام عمومی تفاهم برای توافق، نسخهای از سندی را امضا کرد که قرار است چارچوب پایان جنگ چهار ماهه میان آمریکا و حکومت ایران را فراهم کند.
او روز تولد ۸۰ سالگی خود را در حالی سپری کرد که میان تماسهای تبریک و گفتوگوهای فشرده با مقامهای ارشد دولت و رهبران خارجی در رفتوآمد بود تا توافق اولیه میان تهران و واشینگتن را نهایی کند.
ترامپ پس از امضای این سند، از «توافقی بزرگ» سخن گفت که به گفته او «صلح و امنیت را برای سراسر منطقه به ارمغان خواهد آورد». با این حال، این اعلام حتی برخی از مقامهای ارشد دولت او را غافلگیر کرد، زیرا آنان همچنان تصور میکردند مذاکرات درباره مفاد توافق ادامه دارد.
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، متن کامل توافق هنوز منتشر نشده و مقامهای ارشد آمریکایی گفتهاند این سند تنها حدود یک صفحه و نیم است.
تلاش برای جلوگیری از شکست توافق
والاستریت ژورنال نوشت در ساعات پایانی پیش از اعلام توافق، ترامپ سرگرم مهار تنشهایی بود که میتوانست کل روند مذاکرات را از مسیر خارج کند.
او پس از حملات اسرائیل به لبنان، در تماس با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از این اقدام ابراز نارضایتی کرد.
ترامپ گفت: «آنها حمله میکنند، طرف مقابل پاسخ میدهد، بعد دوباره حمله میشود و این چرخه در خاورمیانه هرگز پایان نمییابد.»
او همچنین گفت: «بیبی نباید این کار را میکرد.»
به نوشته والاستریت ژورنال، توافق کنونی پس از آخر هفتهای پرتنش شکل گرفت. دورهای که ترامپ از تهدید تهران به «گزینه نهایی» در صورت شکست مذاکرات، به ستایش آنچه «عاقلترین گروه از رهبران ایران» خواند، رسید.
با وجود اعلام توافق، ابهامها درباره محتوای آن همچنان ادامه دارد. بسیاری از جمهوریخواهان و حامیان سیاست فشار حداکثری علیه جمهوری اسلامی، میگویند هنوز متن توافق را ندیدهاند و نمیدانند آیا این توافق میتواند مساله برنامه هستهای در ایران را حل کند یا نه.
جیمز لنکفورد، سناتور جمهوریخواه، در این باره گفت: «همه ما سوال داریم. هیچکس متن را ندیده است.»
توافقی که جزییاتش هنوز روشن نیست
به نوشته والاستریت ژورنال، ترامپ از زمان آغاز حملات نظامی آمریکا به جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بارها گفته بود توافق با تهران نزدیک است، اما مذاکرات هر بار بدون نتیجه نهایی پایان یافت.
بر اساس اطلاعاتی که تاکنون از چارچوب تفاهم منتشر شده، جمهوری اسلامی تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد و در مقابل، آمریکا محاصره دریایی بنادر و کشتیرانی ایران را پایان خواهد داد.
همچنین آتشبس برای ۶۰ روز تمدید میشود تا دو طرف درباره برنامه هستهای تهران مذاکره کنند.
رسانههای حکومتی در ایران نیز گزارش دادند این توافق شامل پایان درگیریها در همه جبههها، از جمله لبنان، است و کنترل جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز را حفظ میکند.
با این حال، هیچ یک از دو طرف هنوز متن توافق را منتشر نکردهاند و قرار است این کار در روزهای آینده انجام شود.
بر اساس سندی که کاخ سفید در اختیار متحدان سیاسی خود قرار داده و والاستریت ژورنال به آن دست یافته است، دولت ترامپ این توافق را دستاوردی برای شهروندان آمریکایی معرفی کرده است.
واشینگتن گفته است بازگشایی تنگه هرمز به کاهش قیمت انرژی کمک خواهد کرد و آمریکا را از گرفتار شدن در یک جنگ طولانی دیگر، دور نگه میدارد.
این سند همچنین تاکید دارد فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا، برنامه هستهای حکومت ایران را به شدت تضعیف کرده است.
فاصله با شعارهای آغاز جنگ
به نوشته والاستریت ژورنال، مفاد شناختهشده توافق بسیار محدودتر از خواسته «تسلیم بیقید و شرط» است که ترامپ پس از آغاز جنگ مطرح کرده بود.
او ۲۴ خرداد گفت هرگز بهدنبال تغییر حکومت در ایران نبوده است. موضعی که با سخنانش در روزهای آغازین جنگ، تفاوت آشکاری دارد.
ترامپ همچنین برخلاف اظهارات پیشین خود درباره ضرورت تصرف فوری ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران، اکنون گفته است مواد هستهای باقیمانده، خطری فوری ایجاد نمیکنند.
مقامهای آمریکایی به والاستریت ژورنال گفتند زمانی که میانجیهای قطری در اواسط هفته گذشته با پیشنهاد تازهای از تهران بازگشتند، دولت آمریکا به این جمعبندی رسید که توافق موجود، هرچند کامل نیست، اما بهترین گزینه در دسترس است.
ترامپ سپس حملات برنامهریزیشده جدید علیه جمهوری اسلامی را متوقف کرد و به نتانیاهو اطلاع داد انتظار دارد ظرف چند روز، توافق نهایی شود.
در روزهای پایانی مذاکرات، برخی چهرههای تندرو در آمریکا و همچنین گروههایی در داخل جمهوری اسلامی از توافق انتقاد کردند، اما به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، مخالفان توافق نیز راهکار جایگزین مشخصی ارائه نکردند.
در نهایت، به گزارش والاستریت ژورنال، ایران با چارچوب توافق موافقت کرد و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، یادداشت تفاهم را به صورت الکترونیکی امضا کرد.
قرار است مراسم رسمی امضای این توافق، جمعه ۲۹ خرداد در ژنو برگزار شود.
سه ساعت پس از امضای سند، ترامپ در میان تشویق هزاران نفر در محوطه کاخ سفید حاضر شد؛ در حالی که جیدی ونس و استیو ویتکاف، دو تن از مذاکرهکنندگان اصلی توافق، پایان یکی از فشردهترین تلاشهای دیپلماتیک ماههای اخیر را جشن میگرفتند.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
