وبسایت اکسیوس نوشت ایده ایجاد «صندوق شکوفایی» ابتدا از سوی قطر مطرح شده و در هفتههای اخیر میان واشینگتن و تهران نیز مورد بحث قرار گرفته است. مفاد هنوز محرمانه توافق آمریکا با حکومت ایران، بحثی داغ و جنجالی را درباره میزان منافع مالی احتمالی تهران به راه انداخته است.
براساس این گزارش که سهشنبه ۲۶ خرداد منتشر شد، انتظار میرود این توافق به جمهوری اسلامی اجازه دهد در طول دوره ۶۰ روزه مذاکرات، نفت ایران را آزادانه به فروش برساند. همچنین این توافق راه را برای کاهش گستردهتر تحریمها، دسترسی به داراییهای مسدودشده و حتی ایجاد صندوق سرمایهگذاری احتمالی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران در صورت دستیابی به توافق نهایی هستهای هموار میکند.
بهنوشته اکسیوس منتقدان میگویند ترامپ پس از خروج از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ در دوره نخست ریاستجمهوری خود، اکنون عملا همان مسیر را دنبال میکند؛ یعنی آزادسازی منابع مالی ایران در ازای امتیازات هستهای. به اعتقاد آنها، طرح صندوق بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری حتی میتواند گامی فراتر از توافق دولت باراک اوباما باشد.
کاخ سفید اما میگوید فضای بحثها تحت تاثیر «اطلاعات نادرست حکومت ایران» قرار گرفته و ساختار «پاداش در برابر عملکرد» بهترین راه برای دستیابی به قویترین توافق ممکن است.
اکسیوس در عین حال تاکید کرد که با این همه، مقامهای آمریکایی اذعان دارند که دستکم بخشی از مزایای اقتصادی از همان ابتدا به جمهوری اسلامی خواهد رسید.
وضعیت فعلی
یادداشت تفاهمی که قرار است جمعه بهطور رسمی امضا شود، برای آغاز ۶۰ روز مذاکرات درباره یک توافق جامعتر هستهای طراحی شده است.
مقامهای آمریکایی میپذیرند که هنوز مشخص نیست در نهایت توافق هستهای بلندمدتی حاصل شود یا نه، اما تاکید میکنند که منافع اقتصادی عمده ایران به تحقق چنین توافقی وابسته است.
در همین حال، کمبود اطلاعات رسمی درباره مفاد واقعی تفاهمنامه باعث شده ادعاهای مختلفی درباره انتقال میلیاردها دلار به ایران مطرح شود.
یک مقام آمریکایی در پاسخ به پرسشهای اکسیوس گفت: «این یک توافق مبتنی بر عملکرد است. ایران تنها در صورتی میتواند از مزایای تفاهمنامه بهرهمند شود که به تمام تعهدات خود پایبند باشد؛ از جمله نداشتن سلاح هستهای، خنثیسازی مواد غنیشده و عدم ایجاد اختلال در آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز.»
ایران چه چیزهایی را فورا دریافت میکند؟
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت توافق شامل معافیتهای موقت تحریمی است که به ایران اجازه میدهد تا زمانی که مذاکرات ادامه دارد نفت بفروشد؛ موضوعی که میتواند منبع درآمدی بسیار بزرگی باشد، بهویژه با پایان یافتن محاصره دریایی آمریکا.
رسانههای حکومتی در ایران گزارش کردهاند که تهران صرفا با امضای یادداشتتفاهم به داراییهای بلوکهشده خود دسترسی فوری خواهد یافت. مقامهای آمریکایی این ادعا را به شدت رد میکنند.
یک مقام ارشد آمریکایی گفت ایران ممکن است در ازای اقدامات اولیه برای اجرای توافق، «نشانههایی از حسن نیت» مانند کاهش محدود تحریمها یا دسترسی به بخشی از منابع مسدودشده دریافت کند.
گزارشهایی درباره توافقهای جانبی احتمالی که بر اساس آن کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند امارات و قطر داراییهای بلوکهشده ایران را آزاد کنند، از سوی یک مقام ارشد آمریکایی «مضحک» توصیف شده است.
با این حال، متن تفاهمنامه همچنان امکان تفسیرهای مختلف را باقی میگذارد. بر اساس گفته یک منبع آگاه از متن توافق، آمریکا متعهد شده است که داراییهای مسدودشده ایران را «پس از اجرای این تفاهمنامه، به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد.»
ایران در صورت دستیابی به توافق هستهای چه به دست میآورد؟
بهنوشته اکسیوس طبق توضیحات منابع آگاه از متن توافق، اگر توافق نهایی هستهای حاصل شود، آمریکا متعهد خواهد شد همه تحریمهای ایران را بر اساس یک جدول زمانی توافقشده لغو کند.
کاخ سفید میگوید هر توافق نهایی باید شامل انتقال یا حذف اورانیوم با غنای بالا، توقف غنیسازی در آینده و ایجاد یک نظام بازرسی هستهای باشد.
یکی از مقامهای ارشد دولت آمریکا گفته واشینگتن ظرف دو تا سه هفته آینده متوجه خواهد شد که آیا ایران واقعا برای ارائه امتیازات هستهای جدی است یا نه. به گفته او، اگر چنین نباشد، مزایای مالی جمهوری اسلامی بسیار محدود خواهد بود.
صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری
یکی از جنجالیترین بندهای احتمالی توافق، ایجاد صندوقی برای بازسازی ایران است.
بر اساس متن تفاهمنامه، هر توافق نهایی باید شامل «برنامهای قطعی و مورد توافق دو طرف» برای ایجاد صندوقی جهت «بازسازی و توسعه اقتصادی ایران» باشد.
منابع آگاه از مذاکرات گفتهاند ایده ایجاد «صندوق شکوفایی» ابتدا از سوی قطر مطرح شده و طی هفتههای اخیر میان آمریکا و جمهوری اسلامی نیز مورد بحث قرار گرفته است.
بر اساس این طرح، سرمایهگذاری بخش خصوصی از کشورهای حاشیه خلیج فارس و کشورهای شرق آسیا تامینکننده منابع این صندوق خواهد بود.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز تاکید کرد که منابع این صندوق از مالیاتدهندگان آمریکایی تامین نخواهد شد و تنها در صورتی فعال میشود که ایران بهطور دائمی برنامه هستهای خود را متوقف کند، از ذخایر اورانیوم غنیشده خود صرفنظر کند و بازرسیهای هستهای را بپذیرد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
