رویترز فاش کرد که ارتش آمریکا برای حفظ جریان صادرات انرژی از خلیج فارس بر دهها عملیات محرمانه انتقال نفت طی دو هفته گذشته نظارت کرده و در این عملیات، از همان ابتکاری بهره گرفته که جمهوری اسلامی سالها برای دور زدن تحریمها استفاده کرده است.
خبرگزاری رویترز در گزارشی که ۲۶ خرداد منتشر شد، به نقل از ۱۱ فرد آگاه از این عملیات نوشت که دو محل مشخص که انتقال رفت و برگشتی کشتی به کشتی در آنها انجام میشود، شناسایی شده است؛ یکی در نزدیکی ساحل فجیره در امارات متحده عربی و دیگری در نزدیکی بندر صحار عمان.
این عملیات اوایل ماه مه (نیمه دوم اردیبهشت) آغاز شد و بر اساس دادههای کشتیرانی و تصاویر ماهوارهای بررسیشده از سوی رویترز، دستکم ۹۲ کشتی در این انتقالها دخیل بودهاند.
بر اساس تصاویر ماهوارهای بررسیشده از سوی رویترز، تا ۲۱ خرداد، ۱۷ جفت کشتی در این دو محل بهطور همزمان در حال انتقال نفت دیده میشدند.
دو نقطهای که این انتقالها در آنها انجام میشود، در دریای عمان و نزدیک خروجی تنگه هرمز قرار دارند و به مرزهایی نزدیکاند که «نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» بهعنوان محدوده تحت کنترل حکومت ایران تعیین کرده است.
این نهاد ۱۵ اردیبهشت و در جریان بحران تنگه هرمز تاسیس شد و شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی نیز ایجاد آن را بهطور رسمی در ۲۸ تایید کرد.
ارتباط بالگرد آپاچی ساقطشده با عملیات انتقال نفت
ارتش ایالات متحده با استفاده از پهپادهای هوایی و دریایی و بالگردها از کاروانهای در حال حرکت به سوی نفتکشهای حاوی نفت پشتیبانی میکرد.
چهار منبع، از جمله یک مقام پیشین آمریکایی آگاه به حملات آمریکا، به این رسانه گفتهاند بالگرد آپاچی که ۱۹ خرداد در نزدیکی سواحل عمان هدف نیروهای جمهوری اسلامی قرار گرفت و سقوط کرد، در عملیات انتقال نفت دخیل بود. سقوط این بالگرد به بمبارانهای تلافیجویانه ایالات متحده منجر شد.
رویترز با استفاده از تصاویر ماهوارهای، در روزی که آپاچی سرنگون شد، ۱۲ نفتکش را کنار هم و در محدودهای کوچک در نزدیکی بندر صحار شمرده است.
بندر فجیره نیز در دورهای که عملیات انتقال محرمانه نفت به رهبری آمریکا در جریان بود، بارها از سوی سپاه هدف قرار گرفت.
این رسانه به نقل از یک مقام دفاعی آمریکا نوشت که هیچ نیرویی از فرماندهی مرکزی آمریکا در عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی در دریا مشارکت ندارد.
کاخ سفید پرسشهای رویترز را به سنتکام ارجاع داد و حکومت ایران نیز به درخواستهای این رسانه برای اظهارنظر درباره عملیات انتقال پاسخ نداد.
جمهوری اسلامی در واکنش به جنگ آمریکا و اسرائیل، تنگه هرمز را بست. مسدود شدن آبراهی که یکپنجم مصرف جهانی نفت از آن عبور میکند، بزرگترین اختلال در عرضه جهانی انرژی در تاریخ را ایجاد کرد و به تورم در سراسر جهان دامن زد.
شیوه اجرای عملیات
هشت منبع، از جمله یک پیمانکار امنیتی خصوصی که در این عملیات انتقال دخیل بوده است، به رویترز گفتند این عملیات بهطور کامل تحت کنترل ارتش ایالات متحده اجرا شد.
به گفته یکی از منابع و همچنین بر اساس تصاویر ماهوارهای، نفتکشها باید پیش از رسیدن به تنگه به یک نقطه ملاقات بروند و سپس زمان حرکت خود را طوری تنظیم کنند که حدود ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ متر از هم فاصله داشته باشند. به گفته چهار منبع، فرستندههای شناسایی آنها خاموش باید خاموش و چراغهایشان کمنور شده باشد.
در این روش، چند نقطه مشخص در مسیر تعیین میشوود تا ارتش آمریکا بتواند حرکت نفتکشها را مرحلهبهمرحله زیر نظر بگیرد. با این حال، یکی از منابع گفت نظارت آمریکاییها در عمل دائمی است و آنها در تمام طول مسیر کشتیها را رصد میکنند.
رویترز در توضیح انتقال نفت میان دو کشتی نوشت: «وقتی نفتکشها از تنگه هرمز عبور میکنند، درست آن سوی منطقهای که ایران آن را تحت کنترل خود ترسیم کرده است، کنار نفتکشهای غولپیکرِ دریافتکننده قرار میگیرند تا انتقال نفت آغاز شود. تکمیل این انتقالها بین ۲۴ تا ۴۰ ساعت طول میکشد. سپس نفتکشهای خالی دوباره از تنگه بازمیگردند و نفتکشهای بسیار بزرگ نفت خام که تازه بارگیری کردهاند به مسیر خود ادامه میدهند.»
این عملیات کشتیبهکشتی از آن رو امکانپذیر شده که چند شرکت کشتیرانی، با وجود محاصره ایران، پذیرفتهاند کشتیهای خود را از تنگه عبور دهند و نفت را به نفتکشهایی برسانند که در انتظار دریافت محمولهاند.
رونوشتی از روش آزمودهشده تهران و پکن
جمهوری اسلامی سالهاست از روش انتقال کشتی به کشتی برای دور زدن تحریمها استفاده میکند، زیرا این روش منبع نفت را پنهان میکند. تفاوت روش کار جمهوری اسلامی با آنچه آمریکا در هفتههای گذشته آزموده است، تغییر کشتیهای دخیل در انتقال است.
به گزارش رویترز، جمهوری اسلامی برای اجتناب از شناسایی و هم به این دلیل که صادرات نفت پیش از جنگ ۴۰ روزه نسبتا محدود شده بود، در هر نوبت انتقال دو کشتی دخیل در فرآیند را تغییر میداد.
اما در عملیات به رهبری آمریکا که شامل انتقالهای گسترده است، به تولیدکنندگان خلیج فارس محافظت بیشتری در برابر حملات تلافیجویانه ایران میدهد تا بتوانند نفت خام، میعانات گازی و فرآوردههای نفتی را به خریداران بینالمللی منتقل کنند.
رویترز با بررسی بیش از دوازده تصویر ماهوارهای از فاصله ۲ مه تا ۱۱ ژوئن (۱۲ اردیبهشت تا ۲۱ خرداد) مواردی از انتقال نفت از کشتیهای متعلق به ناوگانهای دولتی خلیج فارس به نفتکشهای بینالمللی را شناسایی کرد. دادههای کشتیرانی الاسایجی و کپلر نیز نشان میدهد نفتکشهای فعال در این منطقه در همین مدت بارها در نقاطی مشخص کنار هم قرار گرفتهاند.
مایکل فرومن، رییس اندیشکده شورای روابط خارجی، مستقر در آمریکا، جمعه ۲۲ خرداد در یادداشتی الگو گرفتن ایالات متحده از «دفترچه راهنمای چین، روسیه، کُره شمالی و ایران» را «طنزآمیز» خوانده بود.
دریافتکنندگان نفت: گردانندگان بینالمللی نفتکشها
رویترز نوشت بررسی سوابق کشتیرانی نشان میدهد طرف دریافتکننده نفت در این عملیات عمدتا شرکتهای بینالمللی ادارهکننده نفتکشها هستند. از جمله این شرکتها «دیناکام تانکرز منیجمنت» مستقر در یونان است که از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، به تلاش برای یافتن راههای ابتکاری انتقال نفت از تنگه اشاره کرده است.
متخصصان امنیت دریایی و مقامهای صنعت کشتیرانی درباره ریسکهای این عملیات برای کشتیهای دخیل در آن گفتند فرستندههایی که برای اعلام موقعیت کشتیها استفاده میشوند باید در این روش خاموش شوند. به این ترتیب، شرکتها از طریق مراکز گزارشدهی معمول گزارش نمیدهند و این مساله خطر برخورد میان کشتیهایی را که شبانه، با چراغهای خاموش حرکت میکنند، افزایش میدهد.
چهار منبع آگاه به رویترز گفتند شرکتهایی که میخواهند از این سامانه استفاده کنند، باید پیش از دریافت زمان عبور از تنگه، از یک روند بررسی و تایید عبور کنند و اطلاعات لازم را به دفتر «همکاری و راهنمایی دریایی برای کشتیرانی» نیروی دریایی آمریکا در بحرین ارائه دهند.
دو سند اولیهای که رویترز بررسی کرده نشان میدهد این شرکتها باید سوابق کامل ردیابی کشتیها، اطلاعات مربوط به مالکیت نهایی، اسناد محموله و همچنین آمادگی خود را برای اجازه دادن به آزمایش محموله ارائه کنند.
در صورت تایید، برای کشتیهای مشارکتکننده بازههای مشخصی برای عبور تعیین میشود و آنها در طول سفر با دفتر نظامی آمریکا در بحرین در تماس میمانند.
به نوشته رویترز، بررسی سوابق کشتیرانی نشان میدهد صادرات امارات بخش قابل توجهی از این عملیات انتقال نفت تحت نظارت آمریکا را تشکیل میدهد. شش منبع گفتند شرکت ملی نفت ابوظبی، ادنوک، از فعالترین مشارکتکنندگان در این انتقال بودهاند.
شرکت نفتکش کویت نیز در این عملیات فعال بوده است. بر اساس دادههای تانکر ترکرز، نهاد مستقل ردیابی کشتیها، در ۶ ژوئن (۱۶ خرداد)، یکی از شلوغترین روزهای این انتقالها، حدود ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه نفت خام از یکی از کشتیهای این شرکت در نزدیکی ساحل صحار به کشتی دیگری منتقل شد. کشتی دریافتکننده، با نام «سی روبی»، پنج روز بعد در نزدیکی ساحل جنوبغربی هند دیده شد و به سوی چین در حرکت بود. انتظار میرفت محموله آن در چین تخلیه شود.
دولت امارات، ادنوک و شرکت نفتکشهای کویت به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
رویترز بر اساس تصاویر محاسبه کرد که از اوایل ماه مه (نیمه دوم اردیبهشت) ممکن است دستکم ۹۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی از این شبکه دریایی عبور کرده باشد. این حجم که بر اساس ظرفیت حمل نفتکشها محاسبه شده است، همچنان در مقایسه با میانگین پیش از جنگ، یعنی حدود ۲۰ میلیون بشکهای که روزانه از تنگه عبور میکرد، اندک است.
نوام ریدان، پژوهشگر ارشد موسسه واشینگتن و متخصص ریسک دریایی که یافتههای رویترز در این گزارش را بررسی کرده است، این روش انتقال را «راهحلی موقت در شرایطی استثنایی» توصیف کرد و گفت چنین کاری نمیتواند یک راهحل دائمی باشد.
ترامپ سهشنبه ۲۶ خرداد در حاشیه دیدار با تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، به برخی گزارشها درباره اختصاص منابع مالی به تهران در چارچوب توافق اخیر واکنش نشان داد و گفت: «ما پولی در ایران سرمایهگذاری نمیکنیم. دیروز هم شایعهای در این باره منتشر شد که مضحک بود.»
او با انتقاد از سیاستهای باراک اوباما، رییسجمهوری پیشین آمریکا، در قبال پرونده هستهای جمهوری اسلامی افزود: «ما مثل اوباما برای این موضوع پول پرداخت نکردیم. او میلیاردها دلار پرداخت کرد. ۱.۷ میلیارد دلار را با هواپیما بهصورت نقدی پرداخت کرد. این دیوانگی بود.»
امیر قطر نیز در دیدار با ترامپ، از توافق اخیر تهران و واشینگتن استقبال کرد و در عین حال یادآور شد: «هنوز کارهای زیادی باقی مانده است.»
در هفتههای گذشته، ترامپ بارها برجام را مورد انتقاد قرار داده و آن را «توافق بد» خوانده بود.
آمریکا و حکومت ایران بامداد ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان دادن به جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم قرار است جمعه ۲۹ خرداد بهطور رسمی در سوئیس امضا شود.
روزنامه فایننشالتایمز ۲۵ خرداد به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد دولت ترامپ آماده است در صورت دستیابی به توافق نهایی با جمهوری اسلامی بر سر برنامه هستهای و پایان دادن به جنگ، زمینه ایجاد یک صندوق سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری را برای حکومت ایران فراهم آورد.
ترامپ: به تغییر رژیم اعتقادی ندارم
رییسجمهوری آمریکا در ادامه اظهارات خود در حاشیه نشست گروه هفت اعلام کرد به «تغییر حکومت» اعتقادی ندارد.
ترامپ گفت: «من به تغییر رژیم اعتقاد ندارم. سالها شاهد تغییر رژیمهای مختلف بودهام. هرگز نتیجه نمیدهند.»
او حاکمان کنونی جمهوری اسلامی را «افرادی بسیار منطقی» خواند و اضافه کرد آنها «افراطی نیستند و در پی کمک کردن به کشورشان هستند».
رییسجمهوری آمریکا بار دیگر اظهارات پیشین خود را درباره کنار رفتن دو گروه از رهبران ارشد جمهوری اسلامی در جریان جنگ اخیر تکرار کرد و گفت حاکمان فعلی «باهوشتر از گروههای اول و دوم هستند».
ترامپ همچنین پیشبینی کرد مرحله بعدی مذاکرات با حکومت ایران «آسانتر» خواهد بود.
او در عین حال هشدار داد اگر تهران به دنبال دستیابی به سلاح اتمی باشد، «جهنم بر آنها نازل خواهد شد».
نشست گروه هفت که از ۲۵ تا ۲۷ خرداد در منطقه اویان-له-بن فرانسه برگزار میشود، رهبران کشورهای فرانسه، بریتانیا، کانادا، آلمان، ایتالیا، ژاپن و ایالات متحده را به همراه نمایندگان اتحادیه اروپا، گرد هم آورده است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، رهبران اروپایی در این نشست به ترامپ گفتند که یک توافق «موقت و سطحی» ممکن است به تثبیت برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی منجر شود.
رویترز نوشت فرانسه، بریتانیا و آلمان میکوشند جایگاه خود را در مذاکرات آینده درباره پرونده هستهای جمهوری اسلامی بازیابند.
ترامپ: اسرائیل رسیدگی به مساله حزبالله را به سوریه واگذار کند
ترامپ در ادامه سخنان خود، مناقشه لبنان را «جزئی» خواند و اعلام کرد با وجود ادامه تنشها بر سر پرونده لبنان، توافق با حکومت ایران میتواند پابرجا بماند.
رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد حزبالله بهعنوان نیروی نیابتی جمهوری اسلامی، همچنان مشکل اصلی در لبنان به شمار میرود.
او در عین حال از عملکرد اسرائیل انتقاد کرد و گفت: «اسرائیل مدت زیادی است با حزبالله میجنگد و افراد بسیار زیادی کشته میشوند. لازم نیست هر بار که به دنبال یک نفر هستید، یک ساختمان مسکونی را ویران کنید، زیرا افراد زیادی در آن ساختمانها زندگی میکنند و همه آنها عضو حزبالله نیستند.»
ترامپ همچنین خبر داد به اسرائیل پیشنهاد کرده است سوریه مسئولیت مقابله با حزبالله را بر عهده بگیرد.
ترامپ رابطه خود را با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، «بسیار خوب» توصیف کرد و در عین حال افزود او باید اکنون در قبال لبنان «مسئولانهتر رفتار کند».
اظهارات ترامپ یک روز پس از آن مطرح شد که مقامهای اسرائیلی تاکید کردند با وجود تفاهم تهران و واشینگتن، نیروهای اسرائیلی از جنوب لبنان عقبنشینی نخواهند کرد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، ترامپ سهشنبه ۲۶ خرداد اعلام کرد تفاهم برای توقف درگیری میان تهران و واشینگتن «انجام شده» و اکنون وارد مرحله دوم میشود.
با این حال، جزییات این توافق هنوز منتشر نشده و هر دو طرف تاکید کردهاند مذاکرات برای دستیابی به آتشبس دائمی، همچنان ادامه خواهد داشت.
بر اساس چارچوب توافق موقت، آتشبسی که ۱۹ فروردینماه اعلام شد، برای ۶۰ روز دیگر تمدید میشود و تنگه هرمز نیز بازگشایی خواهد شد. گذرگاهی راهبردی که تهران از زمان حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در اسفندماه، عملا آن را مسدود کرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت مذاکرات مرحله بعدی از جمعه ۲۹ خرداد در سوئیس آغاز خواهد شد و موضوعهای پیچیدهتری، از جمله آینده برنامه هستهای ایران، در آن بررسی میشود.
آمریکا و حکومت ایران بامداد ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان دادن به جنگ خبر دادند. قرار است این یادداشت تفاهم ۲۹ خرداد بهطور رسمی در سوئیس امضا شود.
با این حال، دو موضوعی که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از آنها به عنوان دلایل آغاز جنگ نام میبردند - یعنی حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی خود در منطقه و برنامه موشکی تهران - ظاهرا در دستور کار مذاکرات آینده قرار ندارند.
ترامپ در حاشیه نشست گروه هفت گفت: «توافق ما با ایران انجام شده و باید موفقیتآمیز باشد. اکنون وارد مرحله دوم میشود که به گمان من حتی آسانتر خواهد بود.»
قرار است جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی، در مراسم رسمی امضای توافق در ژنو حضور داشته باشند.
توافق نهایی هنوز شکل نگرفته است
همزمان با انتشار خبر توافق، قیمت نفت به پایینترین سطح خود در سه ماه گذشته رسید. با این حال، فعالان صنعت انرژی میگویند بازگشت کامل تولید و صادرات نفت و گاز خاورمیانه به شرایط عادی، ممکن است ماهها زمان ببرد.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۲۷ خرداد در شبکههای اجتماعی نوشت توافق موقت «گامی مهم» برای توقف جنگ است، اما تاکید کرد توافق نهایی برای برقراری آتشبس پایدار هنوز شکل نگرفته است.
ونس نیز در گفتوگو با سیانان، یادداشت تفاهم امضاشده را «سندی بسیار کلی» توصیف کرد و گفت جزییات آن طی دو روز آینده منتشر خواهد شد.
او افزود این توافق شامل «بستهای بسیار مهم از کاهش تحریمها» برای ایران است. ونس همچنین به فاکسنیوز گفت ترامپ ممکن است پیش از مراسم جمعه متن توافق را منتشر کند.
جنگی که از ۹ اسفندماه آغاز شد، دستکم هفت هزار کشته بر جای گذاشت که بیشتر آنها در ایران و لبنان بودند و همزمان بازارهای جهانی انرژی را با بحران مواجه کرد.
رویترز نوشت که این توافق برای ترامپ نیز بدون هزینه سیاسی نیست: «بخشی از جمهوریخواهان و حامیان سیاست فشار حداکثری نگراناند که تهران از مزایای اقتصادی توافق بهرهمند شود، بیآن که امتیازهای اساسی در زمینه برنامه هستهای خود بدهد.»
در مقابل، مقامهای جمهوری اسلامی امیدوارند رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و احتمال ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی خسارتهای جنگ، فشار اقتصادی داخلی را کاهش دهد. فشاری که در سالهای اخیر یکی از عوامل اصلی نارضایتیهای اجتماعی بوده است.
تنگه هرمز و لبنان؛ دو گره مهم توافق
با وجود توافق بر سر بازگشایی تنگه هرمز، شرکتهای کشتیرانی هشدار دادهاند بازگشت کامل عبور و مرور دریایی به وضعیت عادی، ممکن است هفتهها طول بکشد.
یکی از نگرانیهای اصلی، احتمال وجود مینهای دریایی در آبراه میان ایران و عمان است.
یک مقام شرکت امنیت دریایی یونانی «دیاپلوس» به رویترز گفت عملیات کامل مینروبی ممکن است از چند هفته تا چند ماه زمان ببرد.
در حالی که تهران اعلام کرده قصد دارد همراه با عمان، نقش خود را در مدیریت تنگه هرمز حفظ کند، آمریکا میگوید این گذرگاه دستکم برای ۶۰ روز بدون دریافت عوارض باز خواهد بود و انتظار دارد این موضوع در توافق نهایی نیز گنجانده شود.
موضوع لبنان نیز همچنان یکی از پیچیدهترین بخشهای پرونده باقی مانده است.
جمهوری اسلامی میگوید توافق مستلزم توقف کامل درگیریها در لبنان است، اما نتانیاهو اعلام کرده اسرائیل نیروهای خود را در جنوب لبنان حفظ خواهد کرد و همچنان حق پاسخگویی به حملات حزبالله را برای خود محفوظ میداند.
نتانیاهو ۲۵ خرداد گفت: «ایران میخواست ما از لبنان خارج شویم، اما من ایستادگی کردم.»
ترامپ ۲۶ خرداد از نحوه عملکرد اسرائیل در لبنان ابراز نارضایتی کرد و گفت از رفتار این کشور در زمانی که او در تلاش برای دستیابی به توافق با ایران بوده، «خوشحال نیست».
یک مقام آمریکایی نیز به رویترز گفت خروج نیروهای اسرائیلی از لبنان یکی از شروط توافق با ایران نبوده است. موضوعی که نشان میدهد حتی در صورت اجرای موفق این توافق، برخی از مهمترین اختلافهای منطقهای همچنان حلنشده باقی خواهند ماند.
این نشست که از ۲۵ تا ۲۷ خرداد در منطقه اویان-له-بن فرانسه در ساحل دریاچه ژنو برگزار میشود، رهبران کشورهای فرانسه، بریتانیا، کانادا، آلمان، ایتالیا، ژاپن و ایالات متحده را به همراه نمایندگان اتحادیه اروپا گرد هم آورده است.
ترامپ شامگاه ۲۵ خرداد پس از ورود به فرانسه گفت توافق اخیر میان تهران و واشینگتن «موفقیتهای زیادی به همراه خواهد داشت».
آمریکا و حکومت ایران بامداد ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان دادن به جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم قرار است جمعه ۲۹ خرداد بهطور رسمی در سوئیس امضا شود.
تاکید بر ضرورت دستیابی به توافق نهایی
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، ۲۵ خرداد با اشاره به روند گفتوگوها با جمهوری اسلامی اعلام کرد اولویت اصلی دستیابی به «یک توافق محکم، جدی و نهایی» است.
او افزود گفتوگوهای ظهر سهشنبه بر تضمین امنیت عبور و مرور در تنگه هرمز متمرکز خواهد بود.
این موضوع شامل بررسی تشکیل احتمالی یک ماموریت دریایی به رهبری فرانسه و بریتانیا و همچنین شناسایی مسیرهای جایگزین انرژی برای دور زدن این آبراه است.
این در حالی است که ترامپ ابراز اطمینان کرده است تنگه هرمز ۲۹ خرداد «بهطور کامل» برای کشتیرانی باز خواهد بود.
رهبران امارات متحده عربی، قطر و مصر قرار است در اجلاس گروه هفت در فرانسه حضور یابند.
رویترز به نقل از منابع دیپلماتیک گزارش داد این کشورها احتمالا وارد جزییات پرونده هستهای جمهوری اسلامی نخواهند شد، اما انتظارات خود را درباره روند آینده تحولات منطقهای و مذاکرات مطرح خواهند کرد.
بر اساس یادداشت تفاهم تهران و واشینگتن، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است. مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
به گزارش رویترز، کشورهای اروپایی بیم آن دارند که تیم مذاکرهکننده آمریکا بهدلیل «کمتجربگی» نتواند در مرحله بعدی به یک توافق هستهای مستحکم دست یابد یا برنامه موشکهای بالستیک تهران را در مذاکرات بگنجاند. موضوعی که میتواند به ادامه تنشها و طولانی شدن بنبست دیپلماتیک منجر شود.
رویترز نوشت فرانسه، بریتانیا و آلمان میکوشند جایگاه خود را در مذاکرات آینده درباره پرونده هستهای جمهوری اسلامی بازیابند. این گفتوگوها در ماههای اخیر عمدتا با محوریت واشینگتن و تهران پیش رفته و نقش کشورهای اروپایی در آن کمرنگ شده است.
تروئیکای اروپایی از سال ۲۰۰۳ درگیر گفتوگوهای هستهای با حکومت ایران بوده و در ادامه نیز در کنار دولت باراک اوباما نقش مهمی در شکلگیری توافق هستهای سال ۲۰۱۵، موسوم به برجام، ایفا کرده است.
در هفتههای گذشته، رییسجمهوری آمریکا بارها برجام را مورد انتقاد قرار داده و آن را «توافق بد» خوانده است.
تلاش برای تغییر راهبرد ترامپ در قبال اوکراین
رویترز در ادامه گزارش داد دیپلماتهای اروپایی اجلاس گروه هفت را فرصتی میدانند تا ترامپ را متقاعد کنند که پیشنهادهای پیشین واشینگتن برای پایان دادن به جنگ اوکراین، «بیش از اندازه به نفع مسکو» بوده است.
بر اساس این گزارش، کشورهای اروپایی قصد دارند به ترامپ این پیام را منتقل کنند که علیرغم تشدید تحریمها علیه مسکو و افزایش حمایتهای نظامی از اوکراین، همچنان آماده گفتوگو با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، هستند.
به باور متحدان اروپایی کییف، این روسیه است که مانع پیشرفت روند صلح شده و نه اوکراین.
ترامپ ۲۵ خرداد اعلام کرد به باور او، پوتین و ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، برای برداشتن گامهایی در جهت خاتمه جنگ آمادگی دارند.
زلنسکی قرار است در نخستین نشست گروه هفت در ۲۶ خرداد که به موضوع «برقراری صلح در اوکراین» اختصاص دارد، حضور یابد و احتمال دیدار جداگانه او با ترامپ نیز مطرح شده است.
در شرایطی که مذاکرات صلح متوقف شده، زلنسکی در تلاش است با فعالتر کردن مسیر دیپلماسی و تقویت نقش اروپا، روند مذاکرات را احیا کند.
او ۲۵ خرداد اعلام کرد پیشنهاد دیدار با پوتین را در حاشیه اجلاس گروه هفت مطرح کرده است، اما مسکو آماده پذیرش چنین پیشنهادی نیست.
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، پیشتر در مصاحبه با خبرنگاران در اویان گفت: «اوکراین خط مقدم را حفظ کرده و حتی در برخی مناطق موفق به بازپسگیری بخشی از سرزمینهای خود شده است.»
او اضافه کرد: «اوکراین توانایی هدف قرار دادن اهداف راهبردی در عمق خاک روسیه را توسعه داده است. همچنین به یکی از پیشگامان جهانی در تولید تجهیزات نظامی پیشرفته و نوآورانه تبدیل شده است.»
روسیه اسفند ۱۴۰۰ کارزار نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
اوکراین در هفتههای اخیر حملات خود را به زیرساختهای صنعتی و انرژی روسیه شدت بخشیده است. اقدامی که کییف آن را بخشی از تلاشها برای کاهش منابع مالی مسکو و تسریع روند پایان جنگ میداند.
به نوشته والاستریت ژورنال، ترامپ عصر یکشنبه ۲۴ خرداد، ساعاتی پیش از اعلام عمومی تفاهم برای توافق، نسخهای از سندی را امضا کرد که قرار است چارچوب پایان جنگ چهار ماهه میان آمریکا و حکومت ایران را فراهم کند.
او روز تولد ۸۰ سالگی خود را در حالی سپری کرد که میان تماسهای تبریک و گفتوگوهای فشرده با مقامهای ارشد دولت و رهبران خارجی در رفتوآمد بود تا توافق اولیه میان تهران و واشینگتن را نهایی کند.
ترامپ پس از امضای این سند، از «توافقی بزرگ» سخن گفت که به گفته او «صلح و امنیت را برای سراسر منطقه به ارمغان خواهد آورد». با این حال، این اعلام حتی برخی از مقامهای ارشد دولت او را غافلگیر کرد، زیرا آنان همچنان تصور میکردند مذاکرات درباره مفاد توافق ادامه دارد.
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، متن کامل توافق هنوز منتشر نشده و مقامهای ارشد آمریکایی گفتهاند این سند تنها حدود یک صفحه و نیم است.
تلاش برای جلوگیری از شکست توافق
والاستریت ژورنال نوشت در ساعات پایانی پیش از اعلام توافق، ترامپ سرگرم مهار تنشهایی بود که میتوانست کل روند مذاکرات را از مسیر خارج کند.
او پس از حملات اسرائیل به لبنان، در تماس با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از این اقدام ابراز نارضایتی کرد.
ترامپ گفت: «آنها حمله میکنند، طرف مقابل پاسخ میدهد، بعد دوباره حمله میشود و این چرخه در خاورمیانه هرگز پایان نمییابد.»
او همچنین گفت: «بیبی نباید این کار را میکرد.»
به نوشته والاستریت ژورنال، توافق کنونی پس از آخر هفتهای پرتنش شکل گرفت. دورهای که ترامپ از تهدید تهران به «گزینه نهایی» در صورت شکست مذاکرات، به ستایش آنچه «عاقلترین گروه از رهبران ایران» خواند، رسید.
با وجود اعلام توافق، ابهامها درباره محتوای آن همچنان ادامه دارد. بسیاری از جمهوریخواهان و حامیان سیاست فشار حداکثری علیه جمهوری اسلامی، میگویند هنوز متن توافق را ندیدهاند و نمیدانند آیا این توافق میتواند مساله برنامه هستهای در ایران را حل کند یا نه.
جیمز لنکفورد، سناتور جمهوریخواه، در این باره گفت: «همه ما سوال داریم. هیچکس متن را ندیده است.»
توافقی که جزییاتش هنوز روشن نیست
به نوشته والاستریت ژورنال، ترامپ از زمان آغاز حملات نظامی آمریکا به جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بارها گفته بود توافق با تهران نزدیک است، اما مذاکرات هر بار بدون نتیجه نهایی پایان یافت.
بر اساس اطلاعاتی که تاکنون از چارچوب تفاهم منتشر شده، جمهوری اسلامی تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد و در مقابل، آمریکا محاصره دریایی بنادر و کشتیرانی ایران را پایان خواهد داد.
همچنین آتشبس برای ۶۰ روز تمدید میشود تا دو طرف درباره برنامه هستهای تهران مذاکره کنند.
رسانههای حکومتی در ایران نیز گزارش دادند این توافق شامل پایان درگیریها در همه جبههها، از جمله لبنان، است و کنترل جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز را حفظ میکند.
با این حال، هیچ یک از دو طرف هنوز متن توافق را منتشر نکردهاند و قرار است این کار در روزهای آینده انجام شود.
بر اساس سندی که کاخ سفید در اختیار متحدان سیاسی خود قرار داده و والاستریت ژورنال به آن دست یافته است، دولت ترامپ این توافق را دستاوردی برای شهروندان آمریکایی معرفی کرده است.
واشینگتن گفته است بازگشایی تنگه هرمز به کاهش قیمت انرژی کمک خواهد کرد و آمریکا را از گرفتار شدن در یک جنگ طولانی دیگر، دور نگه میدارد.
این سند همچنین تاکید دارد فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا، برنامه هستهای حکومت ایران را به شدت تضعیف کرده است.
فاصله با شعارهای آغاز جنگ
به نوشته والاستریت ژورنال، مفاد شناختهشده توافق بسیار محدودتر از خواسته «تسلیم بیقید و شرط» است که ترامپ پس از آغاز جنگ مطرح کرده بود.
او ۲۴ خرداد گفت هرگز بهدنبال تغییر حکومت در ایران نبوده است. موضعی که با سخنانش در روزهای آغازین جنگ، تفاوت آشکاری دارد.
ترامپ همچنین برخلاف اظهارات پیشین خود درباره ضرورت تصرف فوری ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران، اکنون گفته است مواد هستهای باقیمانده، خطری فوری ایجاد نمیکنند.
مقامهای آمریکایی به والاستریت ژورنال گفتند زمانی که میانجیهای قطری در اواسط هفته گذشته با پیشنهاد تازهای از تهران بازگشتند، دولت آمریکا به این جمعبندی رسید که توافق موجود، هرچند کامل نیست، اما بهترین گزینه در دسترس است.
ترامپ سپس حملات برنامهریزیشده جدید علیه جمهوری اسلامی را متوقف کرد و به نتانیاهو اطلاع داد انتظار دارد ظرف چند روز، توافق نهایی شود.
در روزهای پایانی مذاکرات، برخی چهرههای تندرو در آمریکا و همچنین گروههایی در داخل جمهوری اسلامی از توافق انتقاد کردند، اما به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، مخالفان توافق نیز راهکار جایگزین مشخصی ارائه نکردند.
در نهایت، به گزارش والاستریت ژورنال، ایران با چارچوب توافق موافقت کرد و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، یادداشت تفاهم را به صورت الکترونیکی امضا کرد.
قرار است مراسم رسمی امضای این توافق، جمعه ۲۹ خرداد در ژنو برگزار شود.
سه ساعت پس از امضای سند، ترامپ در میان تشویق هزاران نفر در محوطه کاخ سفید حاضر شد؛ در حالی که جیدی ونس و استیو ویتکاف، دو تن از مذاکرهکنندگان اصلی توافق، پایان یکی از فشردهترین تلاشهای دیپلماتیک ماههای اخیر را جشن میگرفتند.
