در حالی که دونالد ترامپ از نهایی شدن تفاهم برای توافق میان آمریکا و حکومت ایران به منظور پایان دادن به جنگ سخن میگوید، هنوز پرسشهایی اساسی درباره نحوه اجرای این توافق، سرنوشت برنامه هستهای جمهوری اسلامی، وضعیت لبنان و آینده تنگه هرمز، بیپاسخ ماندهاند.
به گزارش خبرگزاری رویترز، ترامپ سهشنبه ۲۶ خرداد اعلام کرد تفاهم برای توقف درگیری میان تهران و واشینگتن «انجام شده» و اکنون وارد مرحله دوم میشود.
با این حال، جزییات این توافق هنوز منتشر نشده و هر دو طرف تاکید کردهاند مذاکرات برای دستیابی به آتشبس دائمی، همچنان ادامه خواهد داشت.
بر اساس چارچوب توافق موقت، آتشبسی که ۱۹ فروردینماه اعلام شد، برای ۶۰ روز دیگر تمدید میشود و تنگه هرمز نیز بازگشایی خواهد شد. گذرگاهی راهبردی که تهران از زمان حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در اسفندماه، عملا آن را مسدود کرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت مذاکرات مرحله بعدی از جمعه ۲۹ خرداد در سوئیس آغاز خواهد شد و موضوعهای پیچیدهتری، از جمله آینده برنامه هستهای ایران، در آن بررسی میشود.
آمریکا و حکومت ایران بامداد ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان دادن به جنگ خبر دادند. قرار است این یادداشت تفاهم ۲۹ خرداد بهطور رسمی در سوئیس امضا شود.
با این حال، دو موضوعی که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از آنها به عنوان دلایل آغاز جنگ نام میبردند - یعنی حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی خود در منطقه و برنامه موشکی تهران - ظاهرا در دستور کار مذاکرات آینده قرار ندارند.
ترامپ در حاشیه نشست گروه هفت گفت: «توافق ما با ایران انجام شده و باید موفقیتآمیز باشد. اکنون وارد مرحله دوم میشود که به گمان من حتی آسانتر خواهد بود.»
قرار است جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی، در مراسم رسمی امضای توافق در ژنو حضور داشته باشند.
توافق نهایی هنوز شکل نگرفته است
همزمان با انتشار خبر توافق، قیمت نفت به پایینترین سطح خود در سه ماه گذشته رسید. با این حال، فعالان صنعت انرژی میگویند بازگشت کامل تولید و صادرات نفت و گاز خاورمیانه به شرایط عادی، ممکن است ماهها زمان ببرد.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۲۷ خرداد در شبکههای اجتماعی نوشت توافق موقت «گامی مهم» برای توقف جنگ است، اما تاکید کرد توافق نهایی برای برقراری آتشبس پایدار هنوز شکل نگرفته است.
ونس نیز در گفتوگو با سیانان، یادداشت تفاهم امضاشده را «سندی بسیار کلی» توصیف کرد و گفت جزییات آن طی دو روز آینده منتشر خواهد شد.
او افزود این توافق شامل «بستهای بسیار مهم از کاهش تحریمها» برای ایران است. ونس همچنین به فاکسنیوز گفت ترامپ ممکن است پیش از مراسم جمعه متن توافق را منتشر کند.
جنگی که از ۹ اسفندماه آغاز شد، دستکم هفت هزار کشته بر جای گذاشت که بیشتر آنها در ایران و لبنان بودند و همزمان بازارهای جهانی انرژی را با بحران مواجه کرد.
رویترز نوشت که این توافق برای ترامپ نیز بدون هزینه سیاسی نیست: «بخشی از جمهوریخواهان و حامیان سیاست فشار حداکثری نگراناند که تهران از مزایای اقتصادی توافق بهرهمند شود، بیآن که امتیازهای اساسی در زمینه برنامه هستهای خود بدهد.»
در مقابل، مقامهای جمهوری اسلامی امیدوارند رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و احتمال ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی خسارتهای جنگ، فشار اقتصادی داخلی را کاهش دهد. فشاری که در سالهای اخیر یکی از عوامل اصلی نارضایتیهای اجتماعی بوده است.
تنگه هرمز و لبنان؛ دو گره مهم توافق
با وجود توافق بر سر بازگشایی تنگه هرمز، شرکتهای کشتیرانی هشدار دادهاند بازگشت کامل عبور و مرور دریایی به وضعیت عادی، ممکن است هفتهها طول بکشد.
یکی از نگرانیهای اصلی، احتمال وجود مینهای دریایی در آبراه میان ایران و عمان است.
یک مقام شرکت امنیت دریایی یونانی «دیاپلوس» به رویترز گفت عملیات کامل مینروبی ممکن است از چند هفته تا چند ماه زمان ببرد.
در حالی که تهران اعلام کرده قصد دارد همراه با عمان، نقش خود را در مدیریت تنگه هرمز حفظ کند، آمریکا میگوید این گذرگاه دستکم برای ۶۰ روز بدون دریافت عوارض باز خواهد بود و انتظار دارد این موضوع در توافق نهایی نیز گنجانده شود.
موضوع لبنان نیز همچنان یکی از پیچیدهترین بخشهای پرونده باقی مانده است.
جمهوری اسلامی میگوید توافق مستلزم توقف کامل درگیریها در لبنان است، اما نتانیاهو اعلام کرده اسرائیل نیروهای خود را در جنوب لبنان حفظ خواهد کرد و همچنان حق پاسخگویی به حملات حزبالله را برای خود محفوظ میداند.
نتانیاهو ۲۵ خرداد گفت: «ایران میخواست ما از لبنان خارج شویم، اما من ایستادگی کردم.»
ترامپ ۲۶ خرداد از نحوه عملکرد اسرائیل در لبنان ابراز نارضایتی کرد و گفت از رفتار این کشور در زمانی که او در تلاش برای دستیابی به توافق با ایران بوده، «خوشحال نیست».
یک مقام آمریکایی نیز به رویترز گفت خروج نیروهای اسرائیلی از لبنان یکی از شروط توافق با ایران نبوده است. موضوعی که نشان میدهد حتی در صورت اجرای موفق این توافق، برخی از مهمترین اختلافهای منطقهای همچنان حلنشده باقی خواهند ماند.
