بیش از ۴۰۰ زن سرشناس از سراسر جهان و گروهی از کارشناسان سازمان ملل در بیانیههایی جداگانه خواستار توقف اجرای حکم اعدام زهرا شهباز طبری، زندانی سیاسی ۶۷ ساله در زندان لاکان رشت شدند. طبق گزارشها، او بهدلیل در دست گرفتن پارچهنوشتهای با شعار «زن، مقاومت، آزادی» در خطر اعدام است.
بیانیه بیش از ۴۰۰ زن سرشناس جهان از جمله برندگان جایزه نوبل، روسای دولتهای پیشین، نمایندگان پارلمانها، گزارشگران ویژه سازمان ملل، چهرههای رسانهای، فعالان برجسته حقوق بشر و شخصیتهای ورزشی، سهشنبه دوم دیماه منتشر شده است.
امضاکنندگان حکم اعدام صادرشده علیه طبری را محکوم کرده و اعلام کردهاند این حکم پس از یک «محاکمه نمایشی» حدود ۱۰ دقیقهای صادر شده است؛ محاکمهای که به گفته آنان بهصورت غیرحضوری و از طریق ویدیوکنفرانس برگزار شده و این زندانی سیاسی از حق دسترسی به وکیل منتخب خود محروم بوده است.
آنها تاکید کردهاند که اتهام انتسابی به طبری «همکاری با سازمان مجاهدین خلق ایران» اعلام شده، در حالی که تنها مستندات مطرحشده در پرونده او، در دست داشتن پارچهنوشتهای با شعار «زن، مقاومت، آزادی» بوده است؛ شعاری که به نوشته بیانیه، بهویژه در میان زندانیان سیاسی زن رایج شده است.
امضاکنندگان در پایان خواستار آزادی فوری طبری شده و از دولتهای جهان خواستهاند در کنار زنان ایران در مسیر دستیابی به دموکراسی، برابری و آزادی بایستند.
طبری ۱۳ آبان در نامهای جزییات حکم اعدام صادر شده علیه خود را تشریح کرد و با استناد به مواد قانونی، آن را «فاقد مبنای حقوقی و نشانهای از فقدان دادرسی عادلانه» توصیف کرد.
او در بخشی از نامه خود نوشت حکم او با اتهام «بغی» از طریق عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران صادر شده و علاوه بر آن، به اتهام «تبلیغ علیه نظام» به یک سال حبس محکوم شده است.
این زندانی سیاسی از نصب پارچهنوشتهای با شعار «زن، مقاومت، آزادی» و وجود یک فایل صوتی در تلفن همراه خود که به جایی ارسال نکرده بود، بهعنوان مستندات پرونده یاد کرد.
بغی در فقه اسلامی که قوانین جمهوری اسلامی بر اساس آن بنا شده، به معنی تجاوز و تعدی به حقوق دیگران یا شورش علیه «امام» یا حاکم اسلامی است.
هشدار کارشناسان سازمان ملل
گروهی از کارشناسان مستقل سازمان ملل متحد نیز سهشنبه دوم دیماه با صدور بیانیهای جداگانه، خواستار توقف فوری اجرای حکم اعدام طبری شدند.
این کارشناسان اعلام کردند پرونده طبری نشاندهنده «نقضهای جدی و نظاممند» در تضمینهای دادرسی عادلانه و استفاده ناموجه از مجازات اعدام برای اتهامات کلی و تعریفنشده امنیتی است.
به گفته این کارشناسان، طبری بدون حکم قضایی در جریان یورش به منزلش بازداشت شده، بهمدت یک ماه در سلول انفرادی تحت بازجویی قرار گرفته و برای اعتراف تحت فشار بوده است.
آنها تاکید کردهاند که او به وکیل منتخب خود دسترسی نداشته و در جلسه دادگاه با وکیل تسخیری تعیینشده از سوی دادگاه حاضر شده است.
مای ساتو، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی، کلودیا فلورس (رییس)، ایوانا کرستیچ (نایبرییس)، دوروتی استرادا تانک، هینا لو و لائورا نیرینکیندی اعضای گروه کاری تبعیض علیه زنان و دختران، ریم السالم، گزارشگر ویژه خشونت علیه زنان و دختران و موریس تیدبال-بینز، گزارشگر ویژه اعدامهای فراقضایی، این بیانیه را امضا کردند.
در این بیانیه با اشاره به اینکه در این پرونده «قتل عمد» وجود ندارد و تشریفات دادرسی بهطور گسترده نقض شده، هشدار داده شده که اجرای حکم اعدام طبری مصداق «اعدام خودسرانه» خواهد بود.
این کارشناسان همچنین تاکید کردهاند جرمانگاری کنشگری زنان برای برابری جنسیتی و تلقی آن بهعنوان «شورش مسلحانه»، شکل شدیدی از تبعیض جنسیتی بهشمار میرود.
۹ آبان نیز سازمان عفو بینالملل با انتشار بیانیهای خواستار لغو فوری حکم اعدام طبری شد و تاکید کرد که او پس از محاکمهای «به غایت ناعادلانه» در دادگاه انقلاب رشت، به اعدام محکوم شده است.
سوم آبان، سایت حقوق بشری هرانا گزارش داد احمد درویشگفتار، رییس شعبه اول دادگاه انقلاب رشت، طبری را به اتهام «بغی» از طریق همکاری با سازمان مجاهدین خلق ایران به اعدام محکوم کرد.
بر اساس منابع حقوقبشری، در حال حاضر حدود ۷۰ زندانی در زندانهای سراسر کشور با اتهامات سیاسی در معرض تایید یا اجرای حکم اعدام قرار دارند و بیش از ۱۰۰ تن دیگر با اتهامات مشابه، با خطر صدور حکم مرگ روبهرو هستند.
به نوشته واینت، بر اساس ارزیابیها، تصمیمسازی در تهران اکنون تا حد زیادی بر پایه آن دسته از گزارشهای رسانههای اسرائیلی صورت میگیرد که به نقل از «مقام سیاسی ارشد» یا «منابع اطلاعاتی غربی» منتشر میشود.
طبق این مطلب، مقامهای امنیتی هشدار دادهاند اگر تهران به این جمعبندی برسد که «دوباره بوی جنگ از غرب میآید»، ممکن است اینبار تصمیم بگیرد حمله را آغاز کند.
به گفته این مقامهای امنیتی، اگر هدف حفظ آتشبس یا حتی اقدام نظامی مجدد و حسابشده باشد، سکوت رسانهای بهتر از دامن زدن به هیاهوی خبری است.
نگرانی از نمایشهای موشکی جمهوری اسلامی
همزمان، نشریه مدرن پالسی در گزارشی تحلیلی، رزمایشهای اخیر جمهوری اسلامی را بخشی از تلاش تهران برای نمایش قدرت نظامی و سطح آمادگی دفاعی خود دانست و نوشت این در شرایطی است که تنشهای منطقهای در حال تشدید است و تقابل غیرمستقیم با اسرائیل ادامه دارد.
بر اساس این گزارش، انتشار روایتهای متناقض از سوی منابع ایرانی نشاندهنده استفاده تهران از «ابهام راهبردی» است. رویکردی که به نوشته این نشریه، «امکان ارسال پیام بازدارندگی را فراهم میکند».
دوشنبه اول دی، برخی رسانههای حکومتی روایتهای متناقضی از «آغاز رزمایش موشکی» در چندین نقطه ایران منتشر کردند.
کانال تلگرام خبرگزاری فارس نوشت مشاهدات میدانی و گزارشهای مردمی از «آزمایش موشکی در نقاط مختلف ایران» حکایت دارد اما خبرگزاری صداوسیما نوشت: «تصاویر منتشر شده به آزمایش موشکی مربوط نبوده و صحت ندارد.»
مدرن پالسی تاکید کرد که جمهوری اسلامی با این روش، قصد دارد بدون آن که مسئولیت رسمی اقدامی پذیرفته شود، بتواند تنشها را تشدید کند.
این نشریه افزود: «زمانبندی این تحرکات فشار فزایندهای بر ایالات متحده و اسرائیل وارد کرده است؛ دو کشوری که بارها هشدار دادهاند پیشرفت در برنامه موشکی ایران میتواند محرک اقدام نظامی پیشدستانه باشد.»
۲۹ آذر، ایراناینترنشنال به نقل از منابع آگاه گزارش داد نهادهای اطلاعاتی غربی تحرکهای غیرمعمولی در فعالیتهای نیروی هوافضای سپاه پاسداران شناسایی کردهاند.
این منابع گفتند این فعالیتها شامل جابهجاییها و هماهنگیهایی فراتر از الگوهای معمول هستند و یگانهای پهپادی، موشکی و پدافند هوایی جمهوری اسلامی را در بر میگیرند.
بر اساس این گزارش، این موضوع سطح حساسیت در رصد و پایش فعالیتهای نظامی جمهوری اسلامی را افزایش داده است.
سوق آمریکا و اسرائیل به سمت «گزینههای سختتر»
مدرن پالسی در ادامه نوشت: «این نمایشهای نظامی، همزمان نگرانیهای غرب را درباره زرادخانه موشکی ایران ـ چه در حوزه تسلیحات متعارف و چه از منظر قابلیت بالقوه حمل کلاهک هستهای ـ بهعنوان یکی از عوامل اصلی بیثباتی در خاورمیانه تشدید کرده است.»
این نشریه افزود افزایش برآوردهای امنیتی درباره پیشرفت برنامه موشکی ایران، بهویژه در صورت همراهی با نشانههایی از فعالیتهای هستهای جدید، میتواند محاسبات راهبردی واشینگتن و تلآویو را به سمت گزینههای سختتر سوق دهد.
در همین حال، به نوشته مدرن پالسی، راهبرد تهران در برگزاری رزمایشهای آشکار اما قابل انکار، با هدف «تقویت بازدارندگی، مدیریت افکار عمومی داخلی و جلوگیری از ایجاد بهانهای روشن برای واکنش نظامی مستقیم» طراحی شده است.
افزایش خطر سوءمحاسبه
این گزارش تاکید کرد که ادامه ابهام درباره توانمندیهای نظامی جمهوری اسلامی، تلاشهای دیپلماتیک و ارزیابیهای امنیتی را پیچیدهتر کرده و خطر سوءمحاسبه را افزایش میدهد.
به نوشته مدرن پالسی، ادامه آزمایشها یا نمایشهای نظامی مشابه میتواند موضع ایالات متحده را در مذاکرات هستهای آینده سختتر کند و محدودیتهای موشکی را به یکی از محورهای اصلی هر توافق احتمالی تبدیل کند.
انبیسینیوز ۲۹ آذر گزارش داد مقامهای اسرائیلی بر این باورند که جمهوری اسلامی در حال گسترش برنامه موشکهای بالستیک خود است و به همین دلیل، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در دیدار آتی خود با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، گزینههایی را برای پیوستن واشینگتن به اسرائیل در حمله احتمالی به ایران ارائه خواهد داد.
اولیانوف در واکنش به اظهارات مایک پمپئو، وزیر خارجه پیشین آمریکا، با انتشار پیامی در ایکس نوشت: «ظاهرا وزیر خارجه پیشین آمریکا نمیداند که بر اساس معاهده انپیتی، ایران حق غیرقابل سلبی برای حفظ برنامه هستهای ملی خود دارد؛ به شرط آنکه این برنامه منحصرا صلحآمیز باشد.»
اشاره او به مصاحبه اخیر پمپئو است که در آن گفت: «ایران در حال انجام هر کاری است که بتواند برای بازسازی برنامه هستهای خود انجام دهد. ما نمیتوانیم اجازه دهیم چنین اتفاقی بیفتد.»
وزیر خارجه پیشین آمریکا تحقق فرصت صلح، ثبات و رفاه در منطقه را مستلزم اعمال فشار مستمر بر جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش در سراسر خاورمیانه دانست.
لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه آمریکایی، ۳۰ آذر در سفر به اسرائیل از وجود شواهدی خبر داد که از تلاش جمهوری اسلامی برای غنیسازی اورانیوم و احیای برنامه موشکی خود حکایت دارد.
او افزود اگر این موضوع به تایید برسد، باید پیش از عملی شدن آن به ایران حمله کرد.
جمهوری اسلامی اکنون بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا در اختیار دارد.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، یک دی گفت بخش عمده این ذخایر پس از بمباران سایتهای فردو، نطنز و اصفهان در جریان جنگ ۱۲ روزه، همچنان داخل ایران نگهداری میشوند.
گروسی پیشتر نیز هشدار داده بود در صورت تصمیم جمهوری اسلامی برای نظامیسازی برنامه هستهای خود، میزان ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران میتواند برای ساخت حدود ۱۰ بمب اتمی کافی باشد.
دفاع اولیانوف از برنامه موشکی جمهوری اسلامی
اولیانوف با انتشار پستی دیگر در ایکس و بازنشر اظهارات یکم دی اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره اینکه برنامه موشکی و توان دفاعی تهران «قابل مذاکره نیست»، این سخنان را «درست» خواند.
نماینده روسیه در وین گفت مذاکرات جمهوری اسلامی با آمریکا و اروپا باید صرفا به موضوعات هستهای محدود بماند.
او افزود: «هرگونه تلاش برای گسترش مذاکرات به مسائل امنیت منطقهای یا توان موشکی، کل این روند را غیرواقعبینانه خواهد کرد؛ اقدامی که شبیه تلاش برای زدن سه نشان با یک تیر است.»
برخی رسانههای حکومتی اول دی روایتهایی متناقض از «آغاز رزمایش موشکی» در چندین نقطه ایران منتشر کردند.
منابع مطلع نیز ۲۹ آذر به ایراناینترنشنال گفتند نهادهای اطلاعاتی غربی تحرکهای غیرمعمولی در فعالیتهای نیروی هوافضای سپاه پاسداران شناسایی کردهاند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، شامگاه یکم دی در واکنش به این گزارشها گفت این کشور از «رزمایشهایی» که جمهوری اسلامی اخیرا انجام داده، آگاه است.
در این گزارش آمده است: «به علت قوانین ضدزن جمهوری اسلامی ایران و همینطور مناسبات مردسالارانه و ناموسی در جامعه ایرانی، بخش قابل توجهی از زنکشیها در رده آمار پنهان قرار دارند.»
ههنگاو بدون ارائه جزییاتی مانند تفکیک استانی یا توضیح درباره انگیزه و زمینه هر پرونده، تنها به اعلام این رقم کلی بسنده کرده است.
با این حال، این سایت چهارم آذر در گزارشی دیگر نوشت از ابتدای سال جاری میلادی تا ۲۵ نوامبر ۲۰۲۵ (چهارم آذرماه)، دستکم ۱۷۶ مورد زنکشی در شهرهای مختلف ایران ثبت شده که حداقل ۲۵ مورد با انگیزه ناموسی بوده است.
بر اساس این آمار، تهران با ۲۷ مورد بیشترین زنکشی را ثبت کرده و پس از آن، مازندران و کرمانشاه هر کدام با ۱۴ مورد و خراسان رضوی و آذربایجان غربی هر کدام با ۱۳ مورد قرار دارند.
همچنین آذربایجان شرقی با ۱۰ مورد، سیستان و بلوچستان با ۹ مورد، استانهای لرستان و فارس هر کدام با هشت مورد و گیلان با هفت مورد، در رتبههای بعدی قرار دارند.
بر اساس این آمار، دستکم ۱۱ زن بهدلیل رد درخواست ازدواج، ۹ زن بهدلیل درخواست طلاق، ۱۰ زن قربانی کودکهمسری و شش زن قربانی ازدواج اجباری بهدست همسران خود کشته شدهاند.
مقایسه گزارشهای پیشین و فعلی ههنگاو نشان میدهد در بازه چهارم آذر تا دوم دیماه، دستکم ۲۷ زن دیگر به آمار زنکشیهای ثبتشده در ایران اضافه شده است.
وبسایت هرانا سوم آذر، به مناسبت روز جهانی منع خشونت علیه زنان، گزارش داد در بازه زمانی یکساله میان چهار آذر ۱۴۰۳ تا ۲۹ آبان ۱۴۰۴، دستکم ۱۱۰ زن در ایران کشته شدهاند و این مجموعه، ۱۸۱ گزارش شامل ۳۲۰ پرونده مستندشده درباره نقض حقوق زنان در ایران ثبت کرده است.
بر اساس گزارشی دیگر از هرانا، در سال ۱۴۰۳ نیز در حوزه حقوق زنان، دستکم ۱۵۸ مورد قتل زنان، ۱۶ هزار و ۵۶۷ مورد خشونت خانگی و ۳۰ هزار و ۶۴۲ مورد برخورد با عنوان «بدحجابی» برای زنان ثبت شد.
در سالهای اخیر، موارد زنکشی در ایران افزایش یافته و بخش چشمگیری از آن ذیل عنوان «قتلهای ناموسی» رخ داده است.
با وجود افزایش موارد زنکشی در ایران، لایحه تامین امنیت زنان که نزدیک به ۱۴ سال پیش تنظیم شده، از دولت و قوه قضاییه گذشت اما هنوز در راهروهای مجلس معطل مانده است.
مای ساتو، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، چهارم مهرماه در گزارشی درباره وضعیت حقوق بشر در ایران، با اشاره به موارد گسترده زنکشی گفت که نبود قانون جامع علیه خشونت خانگی و جرمانگاری نشدن «تجاوز زناشویی»، زمینه را برای خشونت بیشتر علیه زنان فراهم کرده است.
