در پی تشدید اختلافها بر سر جنگ ایران میان ترامپ و اروپا، پنتاگون جمعه اعلام کرد آمریکا پنجهزار نیروی خود را از آلمان خارج میکند و انتظار میرود روند خروج نیروها طی شش تا ۱۲ ماه آینده تکمیل شود.
ترامپ اوایل این هفته پس از مشاجره لفظی با فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، تهدید کرده بود نیروهای آمریکایی را کاهش میدهد. مرتس روز دوشنبه گفته بود جمهوری اسلامی در گفتوگوها برای پایان دادن به جنگ، آمریکا را تحقیر میکند و معلوم نیست که واشینگتن چه راهبرد خروجی را دنبال میکند.
پنتاگون اعلام کرد حدود ۳۵ هزار نیروی فعال نظامی آمریکا در آلمان مستقر هستند که بیش از هر کشور دیگری در اروپا است.
یک مقام ارشد پنتاگون به رویترز گفت کاهش نیروها سطح حضور نظامی آمریکا در اروپا را تقریبا به سطح پیش از آنکه حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ بازمیگرداند.
ترامپ جمعه ۱۱ اردیبهشت در شبکه اجتماعی تروثسوشیال نوشت: «با توجه به این واقعیت که اتحادیه اروپا به توافق تجاری کاملا مورد توافق ما پایبند نیست، هفته آینده تعرفههای اعمالشده بر اتحادیه اروپا برای خودروها و کامیونهایی را که وارد ایالات متحده میشوند، افزایش خواهم داد.»
او افزود: «کاملا درک و توافق شده است که اگر آنها خودروها و کامیونها را در کارخانههای آمریکا تولید کنند، هیچ تعرفهای وجود نخواهد داشت.»
ترامپ همچنین به خبرنگاران در کاخ سفید گفت که این افزایش تعرفه، خودروسازان اروپایی را مجبور خواهد کرد سریعتر کارخانههای تولید خودرو خود را به آمریکا منتقل کنند.
او گفت: «ما یک توافق تجاری با اتحادیه اروپا داریم. آنها از آن پیروی نکردند. بنابراین من تعرفهها را بر خودروها و کامیونها به ۲۵ درصد افزایش دادم، این به معنای میلیاردها دلار درآمد برای ایالات متحده است و آنها را مجبور میکند کارخانههای خود را بسیار سریعتر منتقل کنند.»
دولت ترامپ سال گذشته تحت یک قانون تجارت مرتبط با امنیت ملی، تعرفه ۲۵ درصدی بر واردات جهانی خودرو وضع کرد، اما در ماه اوت با اتحادیه اروپا به توافقی رسید که این عوارض را به نرخ خالص ۱۵ درصد کاهش میداد که شامل عوارض قبل از دوران ترامپ نیز بود.
در مقابل، اتحادیه اروپا موافقت کرد که تعرفهها بر کالاهای صنعتی آمریکا، از جمله خودروها را حذف کند و استانداردهای ایمنی و آلایندگی آمریکا را برای خودروها بپذیرد.
اگرچه قانونگذاران اتحادیه اروپا در ماه مارس برای اجرای کاهش تعرفهها پیشرفتهایی داشتند، انتظار نمیرود این روند پیش از ماه ژوئن تکمیل شود، زیرا دولتهای اروپایی و پارلمان اروپا در حال مذاکره برای متن نهایی هستند.
برند لانگه، رییس کمیته تجارت بینالملل پارلمان اروپا، به رویترز گفت: «رفتار رییسجمهوری ترامپ غیرقابل قبول است.»
او افزود: «این اقدام اخیر نشان میدهد طرف آمریکایی تا چه حد غیرقابلاعتماد است. ما پیشتر چنین حملات خودسرانهای را در مورد گرینلند نیز دیدهایم؛ این شیوهای برای رفتار با شرکای نزدیک نیست. اکنون ما فقط میتوانیم با نهایت شفافیت و قاطعیت، با تکیه بر قدرت خود پاسخ دهیم.»
یک مقام دولت ترامپ در پاسخ به توضیح درباره این اقدام گفت: «اتحادیه اروپا پس از هشت ماه هنوز به توافق خودروها پایبند نبوده است.»
کلی آن شاو، مشاور ارشد تجاری ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری او که اکنون شریک موسسه حقوقی آکین گامپ استراوس هاور و فلداست، گفت که با توجه به کندی اجرای توافق تجاری امضا شده در تابستان گذشته در اسکاتلند، او ماهها انتظار چنین تنشی با اتحادیه اروپا را داشته است.
او گفت: «ایالات متحده عملا توافق ترنبری را از اوت اجرا کرد و تقریبا یک سال گذشته و ما هنوز شاهد کاهش حتی یک تعرفه از سوی اتحادیه اروپا نبودهایم.»
شاو گفت اقدام ترامپ نخستین اقدام اجرایی علیه یک کشور یا بلوک بهدلیل عدم اجرای توافقهای تجاری است، اما هنوز زمان برای اقدام اتحادیه اروپا جهت جلوگیری از تعرفههای بالاتر وجود دارد.
او افزود این اقدام ترامپ همچنین از نظر دامنه محدود است: «او آن را بهطور مشخص به یک بخش خاص محدود کرده و فکر میکنم هدف آن فشار بر اروپاییهاست.»
سهام شرکت فورد موتور پس از اعلام ترامپ در بورس نیویورک ۲ درصد کاهش یافت، در حالی که سهام استلانتیس ۱.۷ درصد دربورس اوراق بهادار نیویورک افت کرد. سهام جنرال موتورز نیز ۱.۵ درصد کاهش یافت.
خودروسازان بهطور خصوصی به ترامپ گفتهاند که تا زمان شفافتر شدن آینده توافق تجاری آمریکا-مکزیک-کانادا، از ایجاد تغییرات عمده در تولید خودداری خواهند کرد؛ توافقی که قرار است بازبینی رسمی آن در ماه ژوئیه آغاز شود.
خودروسازان اروپایی در حال حاضر نیز عملیات قابل توجهی در آمریکا دارند و برخی نیز برنامههایی برای توسعه فعالیتهای خود را اعلام کردهاند. در اواخر مارس، مرسدسبنز اعلام کرد که چهار میلیارد دلار در کارخانه خود در آلاباما تا سال ۲۰۳۰ سرمایهگذاری خواهد کرد و مجموع سرمایهگذاری در عملیات آمریکا را به هفت میلیارد دلار میرساند.
مرسدسبنز سال گذشته نیز اعلام کرد تولید خودروهای شاسیبلندخود را از آلمان به آلاباما منتقل میکند.
تنشها میان آمریکا و اتحادیه اروپا این هفته پس از آن افزایش یافت که ترامپ تهدید کرد تعداد نیروهای آمریکایی در آلمان، ایتالیا و اسپانیا را کاهش خواهد داد.
رییسجمهوری آمریکا پس از آنکه فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، گفت آمریکا در مذاکرات برای پایان دادن به درگیری در خاورمیانه از سوی جمهوری اسلامی «تحقیر» شده است، بهشدت واکنش نشان داد.
به نوشته پولیتیکو، مرتس ماهها برای ایجاد توازن در روابط با ترامپ تلاش کرد.
او بیش از هر رهبر اروپایی دیگری برای جلب رضایت ترامپ کوشید، زیرا حفظ روابط نزدیک با واشینگتن را «یک ضرورت راهبردی» میدانست.
با این حال، فشار سیاسی در داخل آلمان باعث شد تا صدراعظم لحن خود را نسبت به ترامپ و جنگ با جمهوری اسلامی تندتر کند.
مرتس هفته گذشته در سخنرانی خود در یک دبیرستان به دانشآموزان گفت که جمهوری اسلامی در حال «تحقیر کردن» آمریکا است.
این اظهار نظر باعث شد ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال، به شدت به مرتس حمله کند.
رییسجمهوری آمریکا حتی تهدید کرد نیروهای نظامی خود را از خاک آلمان خارج میکند. موضوعی که برای برلین یک کابوس است.
واکنشهای متقابل
مرتس، ۱۰ اردیبهشت تلاش کرد شرایط را آرام کند.
او در یک پادگان نظامی گفت که روابط برلین و واشینگتن همچنان مستحکم است.
صدراعظم آلمان اعلام کرد کشورش در کنار متحدان ناتو برای تقویت پیوندهای فراآتلانتیک تلاش میکند.
مرتس احتمالا امیدوار است این جنجال فروکش کند، زیرا معتقد است ترامپ معمولا در نهایت از تهدیدهای تند خود عقبنشینی میکند.
اما ترامپ پنجشنبه (۱۰ اردیبهشت) دوباره به انتقادهای خود ادامه داد.
او نوشت که صدراعظم آلمان باید به جای دخالت در امور مربوط به تهدید هستهای تهران، بر پایان دادن به جنگ اوکراین و حل مشکلات داخلی کشورش تمرکز کند.
این برخورد تند، تغییر بزرگی نسبت به گذشته محسوب میشود، چرا که ترامپ پیش از این مرتس را «یک دوست» خطاب کرده بود که کارش را عالی انجام میدهد.
راهبرد آلمان در برابر ترامپ
راهبرد اصلی مرتس همواره دوری از رویارویی علنی با ترامپ بوده است.
رهبران آلمان میدانند که برای امنیت خود همچنان به قدرت نظامی و اطلاعاتی آمریکا نیاز دارند.
پولیتیکو نوشت که با این حال، تبعات اقتصادی جنگ با جمهوری اسلامی و فشارهای سیاسی داخلی، گاهی باعث میشود مرتس کنترل خود را از دست بدهد و انتقاد کند.
بسیاری از سیاستمداران آلمانی معتقدند تهدید ترامپ برای خروج نیروهای آمریکایی به سادگی قابل اجرا نیست.
آنها میگویند ارتش آمریکا برای عملیاتهای جهانی خود به پایگاههایش در آلمان نیاز دارد.
با این حال، بزرگترین خطر برای مرتس، از دست دادن روابط شخصی با ترامپ است. صدراعظم آلمان در حال حاضر تمام تلاش خود را به کار بسته است تا دوباره به فهرست دوستان رییسجمهوری آمریکا بازگردد.
بر اساس گزارش اخیر «مرکز مطالعات راهبردی بگین-سادات» در دانشگاه بار-ایلان اسرائیل، جمهوری اسلامی ممکن است در شرایطی که در ساخت سلاح هستهای ناکام مانده، بهدنبال تقویت چشمگیر ظرفیتهای خود در حوزه تسلیحات شیمیایی و بیولوژیک باشد.
این اندیشکده هشدار داد چنین روندی میتواند تهدیدی برای اسرائیل، منطقه و مردم ایران به شمار آید.
در همین راستا، وزارت خارجه آمریکا در گزارش سال ۲۰۲۴ خود اعلام کرد فعالیتهای جمهوری اسلامی در حوزه عوامل مبتنی بر دارو با تعهدات تهران در چارچوب کنوانسیون منع سلاحهای شیمیایی همخوانی ندارد.
همچنین دفتر مدیر اطلاعات ملی ایالات متحده در ارزیابی سال گذشته خود هشدار داد حکومت ایران به احتمال زیاد در پی گسترش تحقیقات در زمینه عوامل شیمیایی و بیولوژیک است.
ایراناینترنشنال دیماه ۱۴۰۴ از تلاش جمهوری اسلامی برای استفاده از عوامل شیمیایی و بیولوژیک در کلاهک جنگی موشکهای بالستیک دوربرد خبر داد.
یک مقام سابق وزارت خارجه اسرائیل نیز پیشتر هشدار داد حکومت ایران در حال توسعه مواد شیمیایی با کاربرد دوگانه است و ممکن است این مواد را در اختیار گروههای نیابتی خود قرار دهد.
نام چندین نهاد نظامی و دانشگاهی در ایران در ارتباط با برنامههای شیمیایی و بیولوژیک جمهوری اسلامی مطرح شده است؛ از جمله دانشگاه صنعتی مالک اشتر (وابسته به وزارت دفاع)، دانشگاه امام حسین (وابسته به سپاه پاسداران)، دانشگاه «شهید بهشتی»، دانشگاه علم و صنعت ایران، شرکت تحقیقاتی و مهندسی توفیقدارو و مجتمع تحقیقاتی «شهید میثمی».
عوامل شیمیایی و بیولوژیک تحت توسعه در ایران
بر اساس گزارشها، برنامههای تحقیقاتی شیمیایی و بیولوژیک جمهوری اسلامی بر چندین حوزه متمرکز است؛ از جمله عوامل تاولزا مانند گاز خردل، عوامل اعصاب نظیر سارین و نوویچوک، عوامل خفهکننده ریوی و خونی، و همچنین ترکیباتی که با عنوان «عوامل مبتنی بر دارو» شناخته میشوند.
افزون بر این، به عوامل بیولوژیک از جمله سیاهزخم، سمومی مانند رایسین و بوتولینوم، و برخی عوامل ویروسی نیز اشاره شده است.
به گفته منابع آگاه، برخی تاسیسات نظامی در ایران از سال ۲۰۰۵ تحقیقاتی را بر موادی با اثرات آرامبخش، فراموشیآور و ناتوانکننده، با هدف ایجاد گسست ذهنی انجام دادهاند.
نقش جمهوری اسلامی در حملات شیمیایی در ایران و منطقه
تاکنون چندین گزارش درباره نقش جمهوری اسلامی در بهکارگیری عوامل شیمیایی در برخی درگیریهای منطقهای منتشر شده است.
پیشتر منابع اسرائیلی به نقش احتمالی حکومت ایران در استفاده یا انتقال عوامل شیمیایی مبتنی بر دارو در جریان تحولات مرتبط با جنگ داخلی سوریه، بهویژه در مناطق اربین و جوبر در سال ۲۰۱۴، اشاره کردند.
همچنین در جریان اعتراضات سال ۲۰۱۹ در بغداد، گزارشهایی از استفاده از کپسولهای گاز اشکآور ساخت ایران منتشر شد، در حالی که برخی معترضان علائمی فراتر از گاز اشکآور گزارش کردند.
در داخل ایران نیز مواردی از مسمومیتهای مشکوک، از جمله در مدارس دخترانه پس از خیزش «زن، زندگی، آزادی»، و نیز گزارشهایی درباره استفاده از عوامل شیمیایی علیه معترضان در جریان انقلاب ملی ایرانیان مطرح شده است.
پس از آزادی از زندان، آزمایش بدهید
یکی از اعضای کادر درمان در کرج در پیامی به ایراناینترنشنال گفت برخی بازداشتشدگان در جریان اعتراضات دیماه پس از آزادی، علائمی مانند بدندرد، بیحالی، ضعف، بیاشتهایی، تهوع و استفراغ داشتهاند. علائمی که میتواند با مسمومیت دارویی همخوانی داشته باشد.
او افزود: «همچنین برخی معترضان دچار مسمومیت با پتاسیم شدهاند.»
این عضو کادر درمان از شهروندان خواست پس از آزادی از زندانهای جمهوری اسلامی، برای اطمینان از وضعیت سلامت خود، آزمایشهای لازم را انجام دهند.
این روزنامه، جمعه ۱۱ اردیبهشت نوشت جمهوری اسلامی که برای دههها با تکیه بر فروش نفت به چین و تاکتیکهای جنگ پارتیزانی در برابر فشارهای آمریکا ایستادگی کرده بود، اکنون با بحرانی بیسابقه روبهرو شده است.
محاصره کامل بنادر ایران به دست نیروی دریایی آمریکا، شبکه کشتیهای سایه (شبح) را فلج کرده و صادرات نفت از سوی جمهوری اسلامی را به صفر نزدیک کرده است.
این بحران نه تنها اقتصاد ایران را در آستانه فروپاشی قرار داده، بلکه شکافی عمیق میان میانهروهای خواهان مذاکره و تندروهای طرفدار درگیری نظامی ایجاد کرده است.
جمهوری اسلامی که برای حدود پنج دهه از طریق فروش نفت به چین در برابر فشارهای مالی آمریکا دوام آورده است، اکنون در مقابل بحران بزرگ محاصره نیروی دریایی آمریکا قرار گرفته است.
مقامات تهران تصور میکردند پس از جنگ، دست بالا را در اختیار دارند. آنها با حمله به کشتیها در تنگه هرمز، ترافیک تجاری را متوقف کردند و جلوی جریان انتقال یکپنجم نفت و گاز مایع جهان را گرفتند.
آمریکا شش هفته پس از شروع این درگیری، با محاصره دریایی به این اقدام پاسخ داد.
این اقدام واشینگتن، شبکه «کشتیهای سایه» جمهوری اسلامی را از کار انداخت.
این نفتکشها سالها با خاموش کردن سیستمهای ردیابی و انتقال مخفیانه محمولهها به چین، تحریمهای نفتی را دور میزدند.
اکنون ناوهای جنگی آمریکا این تانکرها را تا اقیانوس هند تعقیب میکنند و اجازه عبور به آنها نمیدهند.
دیوید د. روش، مدیر پیشین سیاستگذاری خلیج فارس در وزارت جنگ آمریکا، گفت که جمهوری اسلامی توانست بحرانی در بازار ایجاد کند، اما ایجاد اختلال به معنای کنترل اوضاع نیست.
او افزود که حکومت ایران با محاصره فعلی آمریکا با یک لحظه سرنوشتساز روبهروست.
مسیرهای تجاری جایگزین برای ایران کافی نخواهد بود. جمهوری اسلامی میخواهد بخشی از نفت را از طریق راهآهن به چین ارسال و مواد غذایی را از مسیر زمینی و از طریق قفقاز و پاکستان وارد کند.
با این حال، انجمن کشتیرانی ایران اعلام کرد تنها ۴۰ درصد تجارت کشور میتواند به مسیرهای زمینی منتقل شود.
تشدید بحران، دودستگی در حکومت ایران؟
خطر تشدید بحران باعث دودستگی در ساختار سیاسی ایران شده است.
والاستریت ژورنال نوشت که میانهروها به رهبری مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، در مقابل تندروهایی قرار گرفتهاند که سعید جلیلی رهبری آنها را بر عهده دارد.
میانهروها معتقدند تهران باید خویشتنداری کند و با دونالد ترامپ وارد مذاکره شود. آنها بر این باورند که ترامپ مشتاق است هرچه سریعتر از این جنگ پرهزینه خارج شود.
سعید گلکار، پژوهشگر دانشگاه تنسی، گفت که حکومت برای شکستن این بنبست باید اقدامی انجام دهد.
او افزود: «میانهروها به دنبال توافق هستند، زیرا تداوم تخریب را یک خودکشی سیاسی میبینند.»
در مقابل، تندروها اصرار دارند که جمهوری اسلامی باید ابتکار عمل نظامی را به دست بگیرد.
آنها میگویند محاصره فعلی یک «اقدام جنگی» است و تهران باید با حملات نظامی، قیمت نفت را افزایش دهد تا فشار بر ترامپ بیشتر شود.
مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، ۱۰ اردیبهشت تهدید جدیدی را علیه آمریکا مطرح کرد.
او در بیانیهای نوشت: «بیگانگانی که شرارت میکنند، جایشان در اعماق آبهاست.»
مجتبی از زمان جانشینی پدرش که در حمله آمریکا و اسرائیل کشته شد، در انظار عمومی دیده نشده است.
حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر موسسه امور بینالمللی و امنیت در برلین، گفت که تهران دیگر محاصره را جایگزین جنگ نمیبیند، بلکه آن را شکلی از خود جنگ میداند.
او هشدار داد تصمیمگیران ایرانی ممکن است بهزودی به این نتیجه برسند که هزینه آغاز دوباره درگیری نظامی کمتر از تحمل محاصره طولانیمدت است.
مقامات جمهوری اسلامی تهدید کردهاند از سلاحهای جدیدی مانند زیردریاییها یا دلفینهای مینگذار علیه ناوهای آمریکایی استفاده خواهند کرد.
سپاه پاسداران نیز تهدید کرده است کابلهای مخابراتی زیر دریا در تنگه هرمز را قطع میکند تا اینترنت جهانی را مختل کند.
در جبهه دیپلماتیک، تهران پیشنهادی را به میانجیگران منطقه ارائه داده است.
حکومت ایران متعهد شده در قبال پایان کامل جنگ، رفع محاصره بنادر و تعویق مذاکرات هستهای، حملات خود را در تنگه هرمز متوقف کند، اما ترامپ به دستیارانش دستور داده است برای یک محاصره طولانی آماده شوند.
او این محاصره را «بینقص» توصیف کرده و گفته است تا زمان تسلیم شدن تهران در برابر خواستههای هستهای، ادامه خواهد داشت.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد که تاکنون ۴۴ کشتی تجاری مرتبط با ایران مجبور به بازگشت به بنادر شدهاند.
دادههای شرکت «کپلر» نیز نشان میدهد هیچ محموله نفتی از ایران نتوانسته است از سد ناوهای آمریکایی عبور کند.
اقتصاد ایران اکنون در شرایط سختی قرار دارد. بیش از یک میلیون نفر بیکار شدهاند، قیمت مواد غذایی بهشدت افزایش یافته و قطع طولانی اینترنت به کسبوکارهای آنلاین ضربه زده است.
ارزش پول ملی نیز نسبت به سال گذشته به بیش از نصف کاهش یافته و قیمت دلار به ۱۸۰ هزار تومان رسیده است.
تهران بر این باور است که آمریکا برای آرام کردن بازارهای جهانی محاصره را میشکند، اما واشینگتن منتظر است تا جمهوری اسلامی تحت فشار بحران اقتصادی تسلیم شود.
