رهبران کشورهای گروه هفت از ۲۵ تا ۲۷ خرداد در فرانسه گرد هم میآیند. نشستی که تفاهم اولیه برای توافق جمهوری اسلامی و آمریکا به منظور پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، یکی از مهمترین محورهای آن خواهد بود.
خبرگزاری رویترز دوشنبه ۲۵ خرداد نوشت اجلاس سه روزه سران کشورهای گروه هفت علاوه بر تحولات مرتبط با ایران، به موضوعاتی چون جنگ اوکراین، نابرابریهای اقتصادی جهانی و تامین مواد معدنی راهبردی خارج از زنجیرههای تحت تسلط چین نیز میپردازد.
گروه هفت (G7) مجمعی سیاسی و اقتصادی است که شامل آلمان، ایالات متحده آمریکا، ایتالیا، بریتانیا، ژاپن، فرانسه و کانادا میشود. علاوه بر این، اتحادیه اروپا بهعنوان «عضو غیررسمی» در آن حضور دارد.
قرار است دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۲۵ خرداد وارد شهر اویان-له-بن شود تا در نشست گروه هفت شرکت کند.
حضور ترامپ در این نشست در شرایطی صورت میگیرد که بسیاری از متحدان واشینگتن نسبت به سیاستهای متغیر دولت آمریکا در عرصه بینالمللی، ابراز نگرانی کردهاند.
مقامهای فرانسوی از حضور ترامپ در اجلاس امسال استقبال کردهاند؛ بهویژه پس از آن که او سال گذشته نشست گروه هفت در کانادا را پیش از پایان آن ترک کرده بود.
آن نشست، همزمان با جنگ ۱۲ روزه آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی برگزار شد.
بسیاری از رهبران حاضر در اجلاس بهطور مستقیم تحت تاثیر تصمیمها و سیاستهای ترامپ در خاورمیانه، تجارت جهانی و روابط دیپلماتیک قرار گرفتهاند.
تحولاتی که به گفته ناظران، پرسشهای تازهای درباره میزان پایبندی آمریکا به نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم ایجاد کرده است.
توافق جمهوری اسلامی و آمریکا در کانون توجه رهبران
رهبران گروه هفت در نشست خود تلاش خواهند کرد جزییات بیشتری از تفاهمنامه تهران و واشینگتن برای توافق به دست آورند.
بر اساس گزارشها، قرار است یادداشت تفاهم میان دو کشور، جمعه ۲۹ خرداد در ژنو سوئیس بهطور رسمی امضا شود، اما جزییات دقیق مفاد آن هنوز بهصورت عمومی منتشر نشده است.
ترامپ اعلام کرده تنگه هرمز که یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان به شمار میرود و تهران طی ماههای گذشته عملا آن را مسدود کرده بود، از ۲۹ خرداد بازگشایی خواهد شد.
او همچنین گفته که دستور پایان محاصره دریایی بنادر جنوب ایران از سوی آمریکا را صادر کرده است.
در همین حال، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی اعلام کرد از شامگاه دوشنبه ۲۵ خرداد، جنگ و عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان، بهطور دائمی متوقف خواهد شد.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز گفت در طول یک دوره ۶۰ روزه آتشبس، مذاکرات درباره توافقی گستردهتر ادامه خواهد یافت. توافقی که موضوع رفع تحریمها علیه جمهوری اسلامی را نیز در بر خواهد گرفت.
پیشتر منابعی به رویترز گفته بودند پرونده هستهای جمهوری اسلامی قرار است در مرحله بعدی مذاکرات مورد بررسی قرار گیرد.
امارات متحده عربی که از پیامدهای جنگ آسیب دیده و همچنین قطر و مصر که از میانجیهای اصلی مذاکرات بودهاند، در نشست گروه هفت حضور خواهند داشت.
مکرون در جستوجوی دستاوردی دیپلماتیک
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، میزبان نشست گروه هفت خواهد بود. اجلاسی که بسیاری آن را یکی از مهمترین رویدادهای بینالمللی در واپسین سال ریاستجمهوری او میدانند.
دوره دوم و نهایی ریاستجمهوری مکرون سال آینده به پایان میرسد و او امیدوار است از ریاست فرانسه بر گروه هفت برای پیشبرد برخی اولویتهای اقتصادی و دیپلماتیک خود استفاده کند.
اگرچه جایگاه سیاسی مکرون در داخل فرانسه تضعیف شده، اما او همچنان در عرصه بینالمللی نقش فعالی ایفا میکند.
در همین چارچوب، او موفق شده ترامپ را برای شرکت در ضیافت رسمی کاخ ورسای در روز چهارشنبه ۲۷ خرداد متقاعد کند.
یکی از محورهای مورد نظر پاریس در این نشست، بحث درباره عدم توازنهای اقتصادی در سطح جهان است. موضوعی که سالها مورد توجه آمریکا بوده و قرار است در آستانه ریاست واشینگتن بر گروه ۲۰ و سپس گروه هفت، بیش از پیش مطرح شود.
رویترز نوشت که فرانسه این مساله را مسئولیتی مشترک میان قدرتهای بزرگ توصیف میکند: «وضعیتی که به گفته مقامهای فرانسوی، در آن چین بیش از نیاز تولید میکند، آمریکا بیش از اندازه مصرف میکند و اروپا کمتر از حد لازم سرمایهگذاری انجام میدهد.»
در همین راستا، برزیل، هند، کنیا و کره جنوبی نیز برای مشارکت در گفتوگوهای اجلاس گروه هفت دعوت شدهاند.
مکرون همچنین از چین خواسته است با افزایش مصرف داخلی، نقش فعالتری در کاهش عدم توازنهای اقتصادی جهانی ایفا کند.
به گزارش رویترز، مقامهای آمریکایی و ایرانی روز یکشنبه اعلام کردند که بر سر تفاهمنامهای برای پایان جنگ و ایجاد چارچوبی برای مذاکرات بعدی به تفاهم رسیدهاند؛ تفاهمی که در صورت اجرا میتواند مسیر صادرات انرژی از تنگه هرمز را بار دیگر به روی جهان باز کند.
سازمان ملل: گامی مهم برای حل مسالمتآمیز بحران
سازمان ملل متحد از نخستین نهادهایی بود که به این توافق واکنش نشان داد.
سخنگوی آنتونیو گوترش اعلام کرد دبیرکل از توافق میان آمریکا و حکومت ایران که شامل آتشبس فوری و دائمی، بازگشایی تنگه هرمز و ایجاد چارچوبی برای ادامه مذاکرات است، استقبال میکند.
به گفته او، این توافق «گامی حیاتی در مسیر حلوفصل مسالمتآمیز مناقشه» به شمار میرود.
قدرتهای اروپایی: ایران نباید به سلاح هستهای دست یابد
رهبران چهار کشور اروپایی شامل بریتانیا، فرانسه، آلمان و ایتالیا در بیانیهای مشترک بر یک نکته تاکید کردند: «ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.»
آنها همچنین اعلام کردند آمادهاند برای تحقق این هدف با آمریکا، ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری کنند.
استرالیا: ادامه خویشتنداری ضروری است
آنتونی آلبانیز، نخست وزیر استرالیا، نیز از توافق استقبال کرد و گفت کانبرا مدتهاست خواهان کاهش تنشها و پایان جنگ، از جمله در لبنان، بوده است.
او هشدار داد که هرچه جنگ طولانیتر میشد، پیامدهای آن گستردهتر میگردید و افزود ادامه خویشتنداری و تعامل سازنده برای جلوگیری از تشدید بحران و دستیابی به توافقی پایدار ضروری است.
بریتانیا: آزادی کشتیرانی باید فوراً بازگردد
کییر استارمر، نخست وزیر بریتانیا، در واکنش به توافق اعلام کرد که آزادی کشتیرانی بدون دریافت عوارض باید هرچه سریعتر در تنگه هرمز برقرار شود.
او همچنین بار دیگر تاکید کرد که ایران نباید به سلاح هستهای دست یابد.
فرانسه: توافق باید سریع و کامل اجرا شود
امانوئل مکرون، رییس جمهوری فرانسه، توافق را نتیجه تلاشهای دیپلماتیک چندین کشور دانست و از همه طرفهای درگیر خواست آن را به سرعت و به طور کامل اجرا کنند.
ماکرون همچنین گفت این توافق باید به بازگشایی فوری و بدون قید و شرط تنگه هرمز منجر شود و یادآور شد که ماموریت بینالمللی تشکیلشده با مشارکت فرانسه و بریتانیا آماده حمایت از این روند است.
آلمان: توافق میتواند اقتصاد جهانی را احیا کند
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، نیز این توافق را یک «پیشرفت دیپلماتیک» توصیف کرد و آن را به دونالد ترامپ و طرف ایرانی تبریک گفت.
به گفته او، توافق میان واشینگتن و تهران میتواند راه را برای احیای اقتصاد جهانی و شکلگیری خاورمیانهای امنتر هموار کند.
مرتس همچنین بر ضرورت اجرای قاطعانه و کامل توافق تاکید کرد.
ژاپن: هرمز باید در عمل امن شود
سنائه تاکایچی، نخست وزیر ژاپن، ابراز امیدواری کرد که آزادی و امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز نه فقط در سطح سیاسی، بلکه در عمل تضمین شود.
او همچنین خواستار دستیابی سریع به توافق نهایی درباره برنامه هستهای ایران و سایر موضوعات باقیمانده شد.
نیوزیلند: دیپلماسی مؤثرترین راهحل است
وینستون پیترز، وزیرخارجه نیوزیلند، توافق میان آمریکا و حکومت ایران را «توافقی مهم و سازنده» توصیف کرد که میتواند به کاهش تنشها و افزایش ثبات در منطقهای حیاتی برای امنیت اقتصادی جهان کمک کند.
او تاکید کرد که گفتوگو و دیپلماسی همچنان موثرترین ابزار برای حل اختلافهای دیرینه هستند.
اجماع جهانی بر دو محور
بر اساس گزارش رویترز، اگرچه رهبران جهان از زوایای مختلف به توافق میان تهران و واشینگتن نگاه کردهاند، اما تقریباً همه واکنشها بر دو محور مشترک متمرکز بوده است: نخست، ضرورت بازگشایی سریع و امن تنگه هرمز برای جلوگیری از اختلال در بازارهای انرژی و تجارت جهانی؛ و دوم، لزوم ادامه مذاکرات برای اطمینان از آنکه جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست پیدا نکند.
رویترز مینویسد استقبال گسترده قدرتهای جهانی از این توافق نشان میدهد جامعه بینالمللی آن را فرصتی برای پایان دادن به یکی از پرهزینهترین بحرانهای ماههای اخیر و کاهش فشار بر اقتصاد جهانی میداند، هرچند اجرای کامل توافق و مذاکرات بعدی درباره پرونده هستهای ایران همچنان با چالشهای مهمی روبهرو خواهد بود.
به گزارش نیویورکپست، خشم و نارضایتی از توافق پیشنهادی در طیفهای مختلف سیاسی اسرائیل گسترش یافته است؛ بهویژه به این دلیل که اسرائیل در مذاکراتی که با هدایت دولت ترامپ میان آمریکا و حکومت ایران جریان داشته، نقش مستقیمی نداشته است.
این گزارش به روزنامه اسرائیلی یدیعوت آحارانوت که در تیتر اصلی خود در روز یکشنبه، توافق پیشنهادی را «توافقی بد» توصیف کرده است اشاره میکند.
بر اساس گزارش نیویورکپست، توافق در حال شکلگیری میان واشینگتن و تهران شامل تمدید آتشبس برای ۶۰ روز دیگر، بازگشایی تنگه هرمز و ایجاد چارچوبی برای مذاکرات گستردهتر درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی است.
جمهوری اسلامی و ترامپ یکشنبه عصر به وقت شرق آمریکا اعلام کردند که روی متن تفاهمنامه توافق کردهاند و جمعه پیش رو این تفاهمنامه به امضای دو طرف خواهد رسید.
اما منتقدان اسرائیلی میگویند این چارچوب به اهداف اصلی جنگی که اسرائیل و آمریکا در ماه اسفند علیه حکومت ایران آغاز کردند، نمیپردازد.
به نوشته این روزنامه، بنیامین نتانیاهو در آغاز جنگ اعلام کرده بود که هدف اسرائیل از بین بردن «تهدیدهای وجودی» ناشی از برنامه هستهای و برنامه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی است. رهبران اسرائیل همچنین بارها خواستار پایان حمایت تهران از گروههای همپیمان خود در منطقه، از جمله حزبالله لبنان، حماس و حوثیهای یمن شده بودند.
با این حال، آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع پیشین اسرائیل و از چهرههای شاخص جناح راست، معتقد است هیچیک از این اهداف در توافق فعلی دیده نمیشود. او روز یکشنبه در شبکههای اجتماعی نوشت: «این توافق از دیدگاه اسرائیل یک فاجعه است.»
نیویورکپست همچنین به نقل از یک مقام اسرائیلی که در جریان جزئیات توافق قرار گرفته، گزارش داد که آتشبس پیشنهادی هیچ پاسخ روشنی درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران ارائه نمیدهد و محدودیتهای کافی بر برنامه هستهای جمهوری اسلامی اعمال نمیکند.
این منبع افزوده است که مقامهای اسرائیلی از این موضوع نیز نگران هستند که توافق راه را برای بازگشت منابع مالی به حکومت ایران هموار میکند، در حالی که از نظر آنان باید شرایطی برای تضعیف یا فروپاشی حکومت جمهوری اسلامی فراهم میشد. به گفته این مقام، در متن توافق نیز سازوکار مشخصی برای وادار کردن حکومت ایران به قطع حمایت از گروههای همپیمان منطقهای وجود ندارد.
یعقوب ناگل، مشاور پیشین امنیت ملی نتانیاهو، نیز در یک نشست مجازی که نیویورکپست به آن اشاره کرده، گفته است: «هر اتفاقی که بیفتد، رییسجمهوری ترامپ اعلام خواهد کرد که پیروز شده و به یک پیروزی کامل دست یافته است.»
او همچنین تاکید کرده که موضوع موشکهای بالستیک ایران و حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی منطقهای ظاهراً در توافق کنونی جایی ندارد و تنها وعده داده شده که در مذاکرات آینده مورد بحث قرار گیرند.
این گزارش همچنین به اختلافهای اخیر میان ترامپ و نتانیاهو اشاره میکند. به نوشته نیویورکپست، خشم اسرائیلیها پس از آن تشدید شد که ترامپ از حملات هوایی اسرائیل در نزدیکی بیروت انتقاد کرد. این حملات در واکنش به شلیکهایی از سوی حزبالله به سمت خاک اسرائیل انجام شده بود.
ترامپ در گفتوگو با فاکسنیوز فاش کرد که در تماس با نتانیاهو درباره این حملات به او گفته است: «داری چه کار میکنی؟»؛ جملهای که نشانه نارضایتی رییسجمهوری آمریکا از اقدام اسرائیل تلقی شد.
نیویورکپست مینویسد با وجود این اختلافها، نتانیاهو تاکنون از رویارویی علنی با ترامپ بر سر مذاکرات با حکومت ایران خودداری کرده است. این در حالی است که او همزمان با فشارهای فزاینده در داخل ائتلاف حاکم و نزدیک شدن به انتخابات سراسری اسرائیل که انتظار میرود تا پایان اکتبر برگزار شود، با چالشهای سیاسی داخلی نیز روبهرو است.
به نوشته این روزنامه، منتقدان اسرائیلی نگراناند که توافق فعلی بدون پرداختن به برنامه موشکی جمهوری اسلامی، شبکه نیروهای همپیمان منطقهای و سرنوشت نهایی مواد هستهای ایران، به تهران فرصت دهد منابع مالی و توان خود را بازیابی کند؛ موضوعی که از نگاه آنان میتواند تهدیدهای امنیتی علیه اسرائیل را در آینده حفظ کند.
خبرگزاری رویترز در تحلیلی نوشت که ترامپ با پذیرش یادداشت تفاهم میان تهران و واشینگتن، به مهمترین پیشرفت دیپلماتیک از زمان آغاز جنگ دست یافته است. این توافق شامل تعهد [حکومت] ایران به بازگشایی تنگه هرمز است؛ اقدامی که میتواند به کاهش قیمت انرژی و سوخت، بهویژه در آمریکا، کمک کند.
با این حال، رویترز مینویسد توافقی که با میانجیگری پاکستان حاصل شده، ظاهراً با برخی امتیازدهیهای آمریکا همراه است. از جمله اینکه مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران، که ترامپ آن را هدف اصلی جنگ معرفی کرده بود، به مذاکرات بعدی و یک دوره ۶۰ روزه موکول شده است.
فشارهای داخلی برای پایان جنگ
به نوشته رویترز، ترامپ در ماههای اخیر تحت فشار فزایندهای برای پایان دادن به جنگ قرار داشت؛ جنگی که هزاران کشته برجای گذاشته، هزینههای اقتصادی سنگینی به همراه داشته و همزمان محبوبیت رییسجمهوری آمریکا را در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره کاهش داده است.
جمهوریخواهان نیز در شرایطی قرار دارند که حفظ اکثریت خود در کنگره با چالش مواجه شده و همین مساله تلاش ترامپ برای یافتن راه خروج از جنگ را تشدید کرده است.
با این حال، تلاشهای او برای توافق با حکومت ایران با انتقاد بخشی از جمهوریخواهان و جریانهایی در واشینگتن روبهرو شده است؛ گروههایی که معتقدند کاخ سفید در حال واگذاری امتیازهای بیش از حد به تهران است.
ترامپ روز یکشنبه اعلام کرد «توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون کامل شده است»، اما رویترز تاکید میکند که متن توافق هنوز به طور رسمی امضا نشده و بسیاری از مسائل کلیدی همچنان حلنشده باقی ماندهاند.
تفسیرهای متفاوت از یک توافق
رویترز مینویسد واشینگتن و تهران در روزهای اخیر روایتهای متفاوتی از مفاد تفاهمنامه ارائه کردهاند.
بر اساس این چارچوب، آتشبس فعلی برای ۶۰ روز تمدید میشود تا دو طرف فرصت داشته باشند درباره پایان دائمی جنگ مذاکره کنند. اما تحلیلگران هشدار میدهند اختلاف در برداشتها و انتظارات دو طرف میتواند مذاکرات بعدی را با شکست مواجه کند.
اهدافی که ترامپ به آنها نرسید
این تحلیل یادآور میشود که بسیاری از اهداف اولیه ترامپ در جنگ هنوز محقق نشدهاند. ترامپ در آغاز جنگ از «تسلیم بیقید و شرط» جمهوری اسلامی سخن گفته و حتی از مردم ایران خواسته بود حکومت را سرنگون کنند. اما حکومت همچنان بر سر قدرت است و به گفته تحلیلگران، جانشینان مقامهای کشتهشده در حملات آمریکا و اسرائیل حتی مواضع سختگیرانهتری نسبت به گذشته دارند.
همچنین خواستههای پیشین واشینگتن درباره برچیدن برنامه موشکهای بالستیک ایران و پایان حمایت جمهوری اسلامی از گروههای همپیمان منطقهای نیز در توافق کنونی جایی ندارد.
رویترز همچنین به ابهام درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا اشاره میکند. ترامپ گفته است آمریکا این مواد را جمعآوری، رقیق و نابود خواهد کرد، اما زمانبندی و سازوکار اجرای این طرح مشخص نیست. در مقابل، مقامهای ایرانی تنها از «رقیقسازی» ذخایر اورانیوم سخن گفتهاند.
آیا توافقی بهتر از برجام خواهد بود؟
رویترز به نقل از ویکتوریا تیلور، معاون پیشین دستیار وزیر خارجه آمریکا و پژوهشگر کنونی شورای آتلانتیک، نوشت: «این توافق احتمالاً بهترین گزینه برای جلوگیری از ادامه جنگ است، اما بهتر از نتیجهای نیست که میتوانست از مسیر دیپلماسی و بدون جنگ به دست آید.»
این خبرگزاری همچنین این پرسش را مطرح میکند که آیا توافق نهایی احتمالی از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ میان حکومت ایران و دولت باراک اوباما بهتر خواهد بود یا نه؛ توافقی که ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود از آن خارج شد.
جمهوری اسلامی همچنان اهرم فشار خود را حفظ کرده است
رویترز مینویسد اگرچه حملات آمریکا و اسرائیل خسارتهای سنگینی به توان نظامی جمهوری اسلامی وارد کرده، اما تهران نشان داده که همچنان قادر است بر یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان تاثیر بگذارد.
در حالی که تفاهمنامه خواستار بازگشایی تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی ایران است، مقامهای جمهوری اسلامی تاکید کردهاند که در آینده باید در مدیریت این آبراه راهبردی نقش داشته باشند.
جان آلترمن، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، به رویترز گفت: «ایران نشان داده است که حتی در شرایط ضعف شدید نیز میتواند هر زمان که بخواهد تنگه هرمز را ببندد. این واقعیت از بین نخواهد رفت.»
رویترز نتیجه میگیرد که حتی بازگشایی کامل تنگه هرمز نیز صرفاً بازگشت به وضعیت پیش از جنگ خواهد بود و تهدید بالقوه [حکومت] ایران علیه این مسیر حیاتی همچنان باقی میماند.
هزینههای سنگین جنگ برای آمریکا
به نوشته رویترز، جنگی که از اواخر فوریه [اسفند سال گذشته] آغاز شد، هزاران کشته برجای گذاشته که بیشتر آنها در ایران و لبنان بودهاند. درگیریهای میان اسرائیل و حزبالله نیز دوباره شعلهور شده و دامنه بحران را گسترش داده است.
این جنگ همچنین به کشته شدن ۱۳ نظامی آمریکایی منجر شده و دهها میلیارد دلار هزینه برای ارتش آمریکا در پی داشته است. ذخایر مهمات آمریکا نیز در این مدت کاهش یافته است.
رویترز همچنین از افزایش شکاف میان آمریکا و متحدان اروپاییاش خبر میدهد؛ کشورهایی که به گفته این گزارش، پیش از آغاز جنگ در جریان تصمیم ترامپ قرار نگرفته بودند.
نتانیاهو و کشورهای عربی؛ دو چالش دیگر
تحلیل رویترز در پایان به دو چالش مهم دیگر برای ترامپ اشاره میکند.
نخست، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، که اگرچه در طول جنگ متحد نزدیک ترامپ بود، اما اعلام کرده اسرائیل بخشی از یادداشت تفاهم با حکومت ایران نخواهد بود. دو طرف حتی روز یکشنبه بر سر ادامه عملیات نظامی اسرائیل در لبنان با یکدیگر اختلاف پیدا کردند.
دوم، نگرانی کشورهای عربی خلیج فارس است که در طول جنگ هدف حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران قرار گرفتند. این کشورها از پایان درگیری استقبال کردهاند، اما اکنون با همسایهای روبهرو هستند که اگرچه آسیب دیده، اما همچنان توانایی تهدید آنها با بخشی از ظرفیت نظامی باقیمانده خود را حفظ کرده است.
رویترز نتیجه میگیرد که توافق اولیه ممکن است راه خروج ترامپ از جنگ را فراهم کرده باشد، اما بسیاری از اهداف اعلامشده آمریکا محقق نشده و خطرهای راهبردی ناشی از بحران ایران همچنان پابرجاست.
روزنامه والاستریت ژورنال در تحلیلی نوشت که اگرچه اعلام توافق از سوی دونالد ترامپ و تایید آن از سوی تهران میتواند بزرگترین پیشرفت دیپلماتیک در چهار ماه جنگ اخیر باشد، اما موفقیت یا شکست آن به چند عامل کلیدی بستگی دارد؛ از جمله بازگشایی تنگه هرمز، پایان محاصره دریایی ایران و نحوه رفتار اسرائیل در روزهای آینده.
دیمین پالِتا، رییس دفتر واشینگتن والاستریت ژورنال، نوشت که ترامپ در روز تولد ۸۰ سالگی خود «بزرگترین هدیه تولدش» را دریافت کرد؛ زمانی که از دستیابی به توافق اولیه با [حکومت] ایران خبر داد؛ توافقی که به گفته نویسنده، در صورت اجرایی شدن میتواند نقطه پایانی بر نزدیک به چهار ماه درگیری و بحران اقتصادی ناشی از آن باشد.
این تحلیل در عین حال این پرسش را مطرح میکند که آیا توافق اعلامشده واقعاً پایدار و قابل اجرا خواهد بود یا نه.
تنگه هرمز؛ نخستین آزمون توافق
والاستریت ژورنال بازگشایی تنگه هرمز را مهمترین شاخص برای سنجش جدیت «توافق» میداند.
ترامپ اعلام کرده است که پس از امضای رسمی توافق در روز جمعه، این آبراه راهبردی که طی ماههای گذشته با محدودیتهای اعمالشده از سوی حکومت ایران روبهرو بوده، دوباره برای تردد کشتیها باز خواهد شد.
به نوشته این روزنامه، اگر کشتیهای نفتکش و تجاری بتوانند بار دیگر به شکل عادی از تنگه هرمز عبور کنند، این تحول میتواند تاثیر قابل توجهی بر بازارهای انرژی و تجارت جهانی بگذارد و شوک مثبتی به اقتصاد بینالمللی وارد کند.
با این حال، نویسنده هشدار میدهد که فاصله زمانی میان اعلام توافق و امضای رسمی آن همچنان میتواند با تحولات پیشبینینشده همراه باشد.
پایان محاصره دریایی ایران
دومین عامل تعیینکننده از نگاه والاستریت ژورنال، سرنوشت محاصره دریایی ایران است.
کاخ سفید در ماههای گذشته برای افزایش فشار بر تهران، محاصره دریایی کشتیها و بنادر ایران را در دستور کار قرار داده بود؛ اقدامی که به نوشته این روزنامه عملاً با هدف فلج کردن اقتصاد ایران انجام شد.
ترامپ اکنون اعلام کرده است که همزمان با بازگشایی تنگه هرمز، این محاصره نیز لغو خواهد شد.
به باور نویسنده، رفع محاصره دریایی میتواند انگیزه جمهوری اسلامی را برای ادامه مذاکرات با واشینگتن افزایش دهد، زیرا بخشی از فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ کاهش خواهد یافت.
اسرائیل؛ بزرگترین متغیر توافق
والاستریت ژورنال اسرائیل را یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده توافق توصیف کرده است.
این گزارش یادآوری میکند که در ماههای گذشته، حملات اسرائیل به لبنان و مواضع نیروهای همپیمان حکومت ایران یکی از اصلیترین موانع پیشرفت مذاکرات بوده است. جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده بود که ادامه این حملات میتواند روند توافق را متوقف کند.
به نوشته این روزنامه، ترامپ در ابتدا نسبت به نگرانیهای تهران درباره حملات اسرائیل بیاعتنا بود، اما در هفتههای اخیر به دلیل ادامه عملیات نظامی اسرائیل و خودداری دولت بنیامین نتانیاهو از کاهش تنشها، به شدت ناراضی شده است.
حملات اسرائیل حتی تا صبح یکشنبه نیز ادامه یافت و واکنش علنی ترامپ را در پی داشت.
نویسنده میپرسد که آیا اسرائیل حاضر خواهد شد برای حفظ توافق از شدت عملیات نظامی خود بکاهد یا خیر؛ پرسشی که از نگاه او یکی از عوامل تعیینکننده آینده این روند دیپلماتیک است.
احساس آرامش، اما با ابهامهای فراوان
والاستریت ژورنال مینویسد مذاکرات میان تهران و واشینگتن طی ماههای گذشته بارها با پیشرفتهای ناقص، عقبگردها و بحرانهای ناگهانی همراه بوده است، اما فضای حاکم بر یکشنبه شب با دفعات قبل تفاوت داشت.
به نوشته این روزنامه، هم در آمریکا و هم در ایران نوعی احساس آسودگی و کاهش تنش دیده میشد؛ احساسی که میتواند نشانه نزدیک شدن دو طرف به پایان یکی از خطرناکترین بحرانهای سالهای اخیر باشد.
با این حال، نویسنده تاکید میکند که همچنان پرسشهای مهمی بیپاسخ مانده است؛ از جمله اینکه آیا اسرائیل به آمریکا و حکومت ایران فرصت خواهد داد تا مذاکرات را ادامه دهند، آیا گروههای همپیمان جمهوری اسلامی در منطقه قابل مهار خواهند بود و آیا طرفین میتوانند از موانع متعدد سیاسی و امنیتی پیش رو عبور کنند.
والاستریت ژورنال در پایان نتیجه میگیرد که با وجود اعلام توافق اولیه، هنوز «عوامل متحرک» فراوانی در این بحران وجود دارد و سرنوشت نهایی توافق به نحوه مدیریت همین متغیرها در روزها و هفتههای آینده بستگی خواهد داشت.
او همچنین تاکید کرد «توافق» حاصلشده، تنگه هرمز را برای همیشه به گذرگاهی «بدون عوارض» تبدیل خواهد کرد.
به گزارش نیویورکتایمز، ترامپ بعدازظهر یکشنبه در یک گفتوگوی تلفنی ۲۸ دقیقهای که از اقامتگاه خود در کاخ سفید انجام داد، گفت در صورتی که جمهوری اسلامی نتواند به یک توافق نهایی هستهای با آمریکا دست یابد، یا حملات نظامی را از سر خواهد گرفت یا ایالات متحده را در ازای دریافت ۲۰ درصد از درآمدهای منطقه به «نگهبان خاورمیانه» تبدیل خواهد کرد.
به گفته دستیاران ترامپ، قرار است مذاکرات درباره پرونده هستهای ایران از روز جمعه پیش آینده در سوئیس آغاز شود. این مذاکرات پس از امضای تفاهم اولیه میان تهران و واشینگتن دنبال خواهد شد.
رییسجمهوری آمریکا در این مصاحبه همچنین تاکید کرد توافقی که با حکومت ایران حاصل شده، در نهایت تضمین میکند که عبور و مرور از تنگه هرمز «برای همیشه بدون عوارض» باشد. او ساعاتی پیشتر نیز در شبکه اجتماعی تروث سوشال از بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا خبر داده بود.
ترامپ در بخشی از این گفتوگو، تصمیم خود برای حمله به ایران در اواخر ماه فوریه [اسفند سال گذشته] و همچنین اعمال محاصره دریایی پس از بسته شدن تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی را عامل تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه به سود آمریکا توصیف کرد.
نیویورکتایمز گزارش داد که ترامپ در روز تولد هشتاد سالگیاش و در حالی که اعضای خانوادهاش برای مراسم شام تولد در اطراف او حضور داشتند، از نقش چین و روسیه در دستیابی به توافق نیز تمجید کرد. او از شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، و ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، به دلیل کمک به روند مذاکرات قدردانی کرد.
در مقابل، رییسجمهوری آمریکا انتقادهای تندی را متوجه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، کرد و او را مسئول اقداماتی دانست که به گفته ترامپ، نزدیک بود توافق نهایی با [حکومت] ایران را با شکست مواجه کند.
ترامپ در این باره گفت: «او آدم بسیار سرسختی است و اگر بخواهم با شما صادق باشم، باید برای این کار بسیار از ما سپاسگزار باشد.»
او سپس افزود: «اگر ایران به سلاح هستهای دست پیدا میکرد، اسرائیل حتی دو ساعت هم دوام نمیآورد.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که ترامپ پیشتر نیز تایید کرده بود توافق [تفاهم] اولیه میان آمریکا و جمهوری اسلامی نهایی شده و قرار است در روزهای آینده به طور رسمی امضا شود. بر اساس گزارشها، مذاکرات بعدی بر سر برنامه هستهای ایران، رفع تحریمها و سازوکار اجرای تعهدات دو طرف در سوئیس ادامه خواهد یافت.
