خبرگزاری رویترز به نقل از دو مقام منطقهای گزارش داد حمله اخیر به عربستان سعودی از خاک عراق، تحت نظارت سپاه پاسداران و با مشارکت حوثیهای یمن و گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در عراق انجام گرفت.
حملات انجامشده از خاک عراق در پنجم مرداد تاسیسات نفتی استان شرقی عربستان سعودی، مهمترین مرکز تولید نفت خام این کشور، را هدف قرار داد.
در واکنش به این حملات، ریاض ششم مرداد با مشارکت واشینگتن، مواضع گروههای مسلح در عراق را بمباران کرد.
مقامهای سعودی بهطور رسمی گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در عراق را مسئول این حملات دانستهاند، هرچند حوثیهای یمن مسئولیت آن را بر عهده گرفتهاند.
دولت عراق نیز اعلام کرده است که این رویداد را مورد بررسی قرار خواهد داد.
دو مقام منطقهای پنجشنبه هشتم مرداد به رویترز گفتند بخشی از این حملات از خاک عراق و با مشارکت گروههای مسلح عراقی و حوثیها انجام شد و سپاه پاسداران بر طراحی و اجرای آن نظارت داشت.
پس از حملات مشترک ریاض و واشینگتن به مواضع گروههای مسلح در عراق، رسانههای نزدیک به جمهوری اسلامی از کشته شدن شماری از نیروهای سپاه پاسداران، شبهنظامیان عراقی و دستکم یک عضو حوثی خبر دادند.
شبکه سیانان نیز گزارش داد در این حملات، ۲۰ عضو سپاه پاسداران و مشاور فنی ایرانی کشته شدهاند.
فارع المسلمی، پژوهشگر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در اندیشکده چتم هاوس، گفت اعضای «محور مقاومت» دیگر تنها از طریق حکومت ایران با یکدیگر در ارتباط نیستند، بلکه اکنون بهطور مستقیم نیز در زمینه آموزش، هماهنگی و اجرای عملیات با هم همکاری میکنند.
«محور مقاومت» عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
تحلیلگران معتقدند تحولات اخیر نشان میدهد عراق پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه و تضعیف حزبالله لبنان، به یکی از مهمترین پایگاههای عملیاتی شبکه گروههای نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه تبدیل شده است.
سابقه همکاری حوثیها و گروههای مسلح عراقی
همکاری میان حوثیهای یمن و گروههای مسلح عراقی مورد حمایت تهران سابقهای طولانی دارد؛ بهویژه با کتائب حزبالله که از مجهزترین و سازمانیافتهترین گروههای عراقی به شمار میرود.
عبدالملک الحوثی، رهبر حوثیها، سال ۲۰۲۴ از تشکیل «اتاق عملیات مشترک» میان این گروه و شبهنظامیان عراقی خبر داد و اواخر همان سال، دو طرف از نخستین عملیات مشترک خود علیه اسرائیل پرده برداشتند.
حوثیها سالهاست در عراق حضور دارند و از طریق دفاتر نمایندگی و نماینده رسمی خود، احمد الشرفی، روابط نزدیکی با احزاب شیعه و گروههای همسو با جمهوری اسلامی برقرار کردهاند. الشرفی نیز بارها بهصورت علنی با این گروهها دیدار کرده است.
به گفته تحلیلگران، وسعت جغرافیایی عراق و مناطق باز و پهناور آن، این کشور را به محلی مناسب برای استقرار، پنهانسازی نیروها و اجرای عملیات تبدیل کرده است.
مرز بیش از ۸۰۰ کیلومتری عراق با عربستان سعودی نیز کنترل این منطقه را دشوار کرده و امکان انجام حملات فرامرزی را افزایش داده است.
مقامهای کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی طی سالهای گذشته مسئولیت صدها حمله را متوجه گروههای فعال در عراق دانستهاند؛ از جمله حمله دو پهپاد به سفارت ایالات متحده در ریاض در ماه مارس و حمله به نیروگاه هستهای براکه امارات در ماه مه.
دولت عراق بارها اعلام کرده است گزارشها درباره استفاده از خاک این کشور برای حمله به همسایگان عرب را بررسی خواهد کرد.
با این حال، منتقدان میگویند بغداد تاکنون توان چندانی برای مقابله با این اقدامات از خود به نمایش نگذاشته و همین مساله به روابط و اعتبار آن نزد کشورهای حاشیه خلیج فارس آسیب زده است.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، هفتم مرداد در واکنش به تحولات اخیر، سفر برنامهریزیشده خود به عربستان سعودی برای دیدار با محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، را لغو کرد.
زیدی با وجود مخالفت برخی گروههای مسلح، طرحی برای قرار دادن تمامی سلاحها تحت کنترل دولت تا پایان ماه سپتامبر ارائه کرده است.
این خبرگزاری پنجشنبه هشتم مرداد به نقل از منابع آگاه نوشت افزایش نارضایتی کشورهای عربی از وضعیت کنونی، زمینهساز درخواست آنها از چین برای ایفای نقشی پررنگتر شده است.
اگرچه جنگ اخیر به حکومت ایران، بهعنوان رقیب بسیاری از دولتهای عربی منطقه، آسیب وارد کرده، اما همزمان صادرات حیاتی انرژی این کشورها را نیز با اختلال روبهرو ساخته و آنها را بیش از گذشته در معرض تهدیدهای جمهوری اسلامی و گروههای همپیمانش قرار داده است.
سه منبع منطقهای به رویترز گفتند تهدیدهای جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن علیه کشتیرانی در بابالمندب و تنگه هرمز، کشورهای عربی را به این جمعبندی رسانده که چین بهدلیل روابط اقتصادی گستردهاش با تهران، میتواند در کاهش تنشها نقش موثرتری ایفا کند.
این منابع معتقدند تحولات اخیر محدودیتهای ایالات متحده در مدیریت بحرانهای منطقهای را آشکار کرده است.
وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در هفتههای گذشته با انجام دهها تماس تلفنی و دیدار دیپلماتیک با مقامهای کشورهای مختلف، تلاشهای پکن برای برقراری آتشبس در جنگ ایران را پیگیری کرده است.
ژای جون، فرستاده ویژه پکن در امور خاورمیانه، نیز با مقامهای جمهوری اسلامی و کشورهای عربی درباره راههای کاهش تنش گفتوگو کرده است.
وزارت امور خارجه چین در پاسخ به پرسش رویترز اعلام کرد پکن ارتباط نزدیک خود را با همه طرفهای درگیر حفظ کرده و همواره برای توقف درگیریها و پیشبرد روند صلح کوشیده است.
چین بهعنوان بزرگترین شریک تجاری جمهوری اسلامی و یکی از مهمترین خریداران نفت کشورهای خلیج فارس، از موقعیتی برخوردار است که هم ظرفیت میانجیگری برای آن ایجاد میکند و هم ملاحظات و حساسیتهایی به همراه دارد.
یکی از منابع خلیج فارس به رویترز گفت روابط کشورهای عربی با چین بر پایه احترام متقابل و همکاری اقتصادی استوار است و به همین دلیل، گفتوگوها معمولا به دور از فضای رسانهای و در سکوت دیپلماتیک انجام میشود.
به گفته این منبع، دولتهای عربی امیدوارند چین بتواند جمهوری اسلامی را به سمت راهحلی مبتنی بر مذاکره سوق دهد، هرچند پکن معمولا «محتاطانه و کند» عمل میکند.
رویترز افزود کشورهای منطقه آگاهند که ادامه جنگ میتواند به سود چین نیز تمام شود، زیرا فشار بیشتری بر ایالات متحده وارد میآورد.
سایه تقابل چین و آمریکا بر توان میانجیگری پکن
چین از زمان برگزاری نشست مشترک با شورای همکاری خلیج فارس در سال ۲۰۲۲، روابط اقتصادی خود را با شش عضو این شورا شامل بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، بهطور چشمگیری گسترش داده است.
به نوشته رویترز، قرار است نشست بعدی دو طرف در سال جاری در ریاض برگزار شود، هرچند هنوز بهطور رسمی تایید نشده است.
با وجود این روابط نزدیک، پکن تاکنون از محکوم کردن علنی تهدیدهای جمهوری اسلامی علیه کشتیرانی در منطقه خودداری کرده؛ موضوعی که به گفته ناظران، تردیدهایی را درباره آمادگی چین برای تضمین امنیت خلیج فارس و مسیرهای صادرات انرژی به وجود آورده است.
یکی دیگر از منابع منطقهای به رویترز گفت: «چینیها میکوشند نقش پررنگتری داشته باشند و بیش از این کمک کنند، اما میزان نفوذ آنها کمتر از چیزی بوده که تصور میکردیم. هنوز مشخص نیست این موضوع ناشی از کمبود اراده سیاسی است یا محدودیت توانایی.»
او افزود هر زمان ایالات متحده بهطور مستقیم وارد بحران میشود، رقابت راهبردی میان واشینگتن و پکن بر سایر ملاحظات سایه میاندازد و محاسبات چین را پیچیدهتر میکند.
هنری توگندهات، پژوهشگر مسائل چین در موسسه واشینگتن، نیز به رویترز گفت اولویت اصلی پکن حفظ روابط با همه بازیگران منطقه است و رهبران چین تمایلی ندارند با جانبداری آشکار از هیچ طرفی، هزینه دیپلماتیک بپردازند.
به گفته او، پس از ورود مستقیم آمریکا به جنگ، محاسبات چین دیگر تنها به خاورمیانه محدود نماند و رقابت گستردهتر این کشور با واشینگتن نیز به بخشی از معادله تبدیل شد.
انتظار میرود شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، مهرماه برای دیدار با دونالد ترامپ، همتای آمریکایی خود، به ایالات متحده سفر کند.
وزارت امور خارجه چین اعلام کرد شی طرحی چهار مادهای برای حفظ صلح و ثبات در خاورمیانه ارائه کرده که بر توسعه، امنیت و همکاری میان کشورهای منطقه تاکید دارد.
تلاش برای حفظ توازن میان همه طرفها
رویترز نوشت چین طی سالهای اخیر با اتکا به روابط اقتصادی، حضور دیپلماتیک خود را در خاورمیانه گسترش داده است.
یکی از مهمترین دستاوردهای این رویکرد، میانجیگری برای ازسرگیری روابط دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی و عربستان سعودی در سال ۲۰۲۳ بود؛ توافقی که اکنون با تشدید تنشهای منطقهای با آزمونی دشوار روبهرو شده است.
سه منبع پاکستانی هفته گذشته به رویترز گفتند پکن در تلاش است اسلامآباد را به میانجیگری میان واشینگتن و تهران برای ازسرگیری مذاکرات صلح ترغیب کند.
شش منبع آگاه نیز این هفته خبر دادند مقامهای چینی بهطور مستقیم با حوثیهای یمن گفتوگو کردهاند تا نفتکشهای چینی بتوانند از جنوب دریای سرخ عبور کنند؛ آن هم پس از آنکه این گروه نیابتی جمهوری اسلامی اعلام کرد مانع دسترسی کشتیها به بنادر عربستان سعودی خواهد شد.
آنا بورشفسکایا، پژوهشگر ارشد موسسه واشینگتن، معتقد است تنها نتیجه ملموس تلاشهای دیپلماتیک چین تاکنون توافقهای دوجانبهای بوده که امنیت کشتیهای مرتبط با این کشور را تامین کرده است.
او ادامه داد: «فراتر از این، دشوار است بتوان دید چین چه دستاورد دیگری داشته یا اساسا تا چه اندازه مایل بوده به نتایجی فراتر دست یابد.»
به گفته این پژوهشگر، جنگ اخیر این فرصت را برای پکن فراهم کرده است که ضمن حفاظت از منافع خود، از افزایش قیمت انرژی برای تشدید فشار افکار عمومی بر آمریکا و اروپا نیز بهره ببرد.
این در حالی است که چین از تخفیفهای قابلتوجه در خرید نفت ایران که تحت تحریمهای بینالمللی قرار دارد، سود برده است.
رویترز نوشت پکن در سالهای گذشته حمایت خود از جمهوری اسلامی را از طریق تامین قطعات دومنظوره، تجهیزات مرتبط با تراشههای الکترونیکی و سامانههای ناوبری ماهوارهای افزایش داده، اما از زمان آغاز جنگ، بهطور آشکار کمک نظامی در اختیار تهران قرار نداده است.
چین همواره گزارشها درباره ارسال تجهیزات مرتبط با تراشهها، ارائه اطلاعات امنیتی یا تحویل سامانههای دفاعی به جمهوری اسلامی را رد کرده و گفته موضع پکن «شفاف و صریح» بوده و «هرگز بر آتش بحران ندمیده است».
به باور تحلیلگران، رویکرد چین در قبال بحران کنونی ادامه همان راهبرد دیرینه این کشور است؛ رویکردی که بر پرهیز از پذیرش تعهدات امنیتی گسترده در مناطق دور از حوزه منافع اصلی پکن استوار است.
آنها میگویند برخلاف ایالات متحده که شبکه ائتلافهایش بر پایه تعهدات دفاعی متقابل شکل گرفته، چین ترجیح میدهد نفوذ خود را از مسیر تجارت، سرمایهگذاری و فروش تسلیحات گسترش دهد و حضور نظامی مستقیم را تا حد امکان به مناطق پیرامونی خود محدود نگه دارد.
این منبع آگاه پنجشنبه هشتم مرداد گفت: «ما همچنان برای اجرای نقشه راهی تلاش میکنیم که مسیری متوازن و عملگرایانه برای آینده ترسیم میکند. طبق این طرح، همه سلاحها از رده خارج میشوند و همزمان، مسئولیتها بهصورت مرحلهای به دولت تکنوکرات [فلسطینی] منتقل خواهد شد.»
او با تاکید بر اینکه در این روند «هیچ استثنایی برای هیچ سلاح یا هیچ فردی وجود نخواهد داشت»، محور اصلی این نقشه راه را «یک مرجع، یک قانون، یک سلاح» توصیف کرد.
به گفته این منبع، طرح مورد بحث شامل فرآیندی برای از بین بردن همه تونلها، انبارهای تسلیحات و تاسیسات تولید سلاح در غزه است.
تایمز اسرائیل هویت و سمت این مقام دیپلماتیک را فاش نکرده است.
کمی پیشتر، شبکه «فلسطین الیوم»، وابسته به جهاد اسلامی فلسطین، نیز خبر داد انتظار میرود توافق مربوط به مرحله دوم آتشبس غزه هشتم مرداد اعلام شود.
بر اساس این گزارش، حماس در چارچوب این توافق سلاحهای سنگین خود را به انبار منتقل خواهد کرد، اما این تسلیحات نابود نخواهند شد.
در این گزارش مشخص نشده است که مسئولیت نگهداری این سلاحها بر عهده چه طرفی خواهد بود و همچنین اشارهای به سرنوشت سلاحهای سبک حماس نشده است.
«فلسطین الیوم» افزود تعیین تکلیف نهایی سلاحهای حماس به خروج کامل اسرائیل از غزه و توقف عملیات نظامی و حملات هدفمند این کشور در این باریکه منوط خواهد شد.
این در حالی است که مقامهای اسرائیلی تاکنون بارها مخالفت خود را با خروج کامل نیروهای این کشور از نوار غزه اعلام کردهاند.
جزییات نقشه راه خلع سلاح حماس
منبع دیپلماتیک در ادامه گفتوگو با تایمز اسرائیل وعده داد در صورت اجرای کامل طرح خلع سلاح، «در پایان این فرآیند دیگر هیچ زیرساخت تروریستی در غزه وجود نخواهد داشت».
به گفته او، برخلاف لبنان که حزبالله توانسته است از پشت صحنه بر روند تحولات اثر بگذارد، حماس در غزه چنین جایگاهی نخواهد داشت.
این منبع ادامه داد: «حماس نه آشکارا و نه در پشت صحنه هیچ نقشی نخواهد داشت و همه سلاحها، اعم از سبک و سنگین، بهطور کامل تحت کنترل دولت تکنوکرات فلسطینی و با هماهنگی و حمایت یک نیروی امنیتی بینالمللی قرار خواهد گرفت.»
به گزارش تایمز اسرائیل، یک ژنرال آمریکایی قرار است فرماندهی این نیروی بینالمللی را بر عهده داشته باشد.
پیشتر در ۱۵ تیر، حماس با انتشار بیانیهای از انحلال رسمی دولت خود در غزه خبر داد و اعلام کرد آماده است قدرت را به گروهی از تکنوکراتهای فلسطینی واگذار کند.
حماس در بیانیه خود، این اقدام را گامی در جهت پیشبرد طرح مورد حمایت آمریکا برای غزه توصیف کرد.
روند اجرای توافق بر پایه «اقدام متقابل» طراحی شده است
تایمز اسرائیل در ادامه گزارش خود به نقل از منبع دیپلماتیک نوشت روند اجرای توافق بر پایه اصل «اقدام متقابل» طراحی شده است؛ به این معنا که هر بار حماس یکی از تعهدات خود را اجرا کند، اسرائیل نیز اقدام متناظر را انجام خواهد داد.
این مقام ضمن ابراز خوشبینی نسبت به سرانجام مذاکرات گفت: «این آغازی تازه برای غزه است. رسیدن به این مرحله زمان زیادی برده، اما طرح جامع دونالد ترامپ برای برقراری صلح در غزه چراغ راه این روند بوده است.»
او تاکید کرد این نقشه راه نخستین توافقی است که طرح صلح غزه ترامپ را به مجموعهای از گامهای عملی و قابل اجرا تبدیل میکند.
حماس و اسرائیل مهرماه ۱۴۰۴ با پذیرش طرح صلح ترامپ، برای اجرای مرحله نخست آتشبس در نوار غزه به توافق رسیدند.
با این حال، مخالفت حماس با خلع سلاح، تداوم حضور نظامی اسرائیل در غزه و برخی حملات هدفمند به فرماندهان این گروه، اجرای مرحله دوم آتشبس را با ابهام روبهرو کرده است.
جزیره کرت یونان پنجشنبه هشتم مرداد با یکی از شدیدترین آتشسوزیهای فعال اروپا روبهروست.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، حدود هشت هزار نفر شبانه از مناطق اطراف روستای گردشگری آگیا گالینی در استان رتیمنو تخلیه شدند.
طول جبهه آتش در غرب کرت از ۱۵ کیلومتر فراتر رفته و شعلهها، خانهها، زمینهای کشاورزی، تاسیسات و تعدادی از دامها را از بین بردهاند.
مقامهای محلی گفتند تا زمانی که حریق مهار نشود، نمیتوان برآورد دقیقی از خسارتها ارائه کرد.
ماریا لیونی، معاون استاندار رتیمنو، هفتم مرداد را «روزی تاریک» توصیف کرد.
به گفته او، سرعت تندبادها در برخی نقاط به ۱۲۵ کیلومتر در ساعت رسید و تغییر مداوم جهت باد، به گسترش آتش کمک کرد.
باد شدید پرواز هواپیماهای آتشنشان و آبگیری آنها از دریا را نیز مختل کرده است.
سازمان آتشنشانی یونان اعلام کرد ۲۲۴ آتشنشان، ۵۳ خودرو، ۱۱ واحد تخصصی و دو هواپیما برای مقابله با حریق رتیمنو، اختصاص یافتهاند.
سه آتشنشان در یونان جان باختند
دو آتشنشان در یک جاده کوهستانی نزدیک روستای کریا وریسی گرفتار شعلهها شدند و جان باختند. سازمان آتشنشانی یونان آنها را امانوئل استراتیداکیس ۵۸ ساله و پانتلیس دیامانتاکیس ۲۵ ساله، معرفی کرد.
آتشنشان دیگری نیز هنگام مقابله با حریقی جداگانه در نزدیکی شهر بندری گیتیون در شبهجزیره پلوپونز از حال رفت و جان باخت.
مقامهای محلی گفتند آتش در رتیمنو عمدتا جنگلها و زمینهای کشاورزی را میسوزاند و مناطق مسکونی فعلا با خطر فوری روبهرو نیستند. با این حال، برای شماری از ساکنان و گردشگران تخلیهشده، پناهگاههای موقت در نظر گرفته شده است.
ماه ژوئیه از شلوغترین ماههای گردشگری کرت است و هر سال میلیونها مسافر به این جزیره میروند.
بازداشت دو مظنون به آتشافروزی در فرانسه
در فرانسه، دو نفر به ظن آتشافروزی عمدی در ارتباط با حریقهای اطراف بوردو بازداشت شدهاند.
مقامهای محلی گفتند آتشسوزی منطقه ژیروند پس از سوزاندن حدود ۴۲ هزار هکتار، برای سومین روز متوالی گسترش نیافته است.
این آتشسوزی بزرگترین حریق ثبتشده در فرانسه از سال ۱۹۴۹ تاکنون توصیف شده است که کاهش دما و احتمال بارندگی، امیدها را به مهار آن، افزایش داده است.
با این حال، در منطقه وار در ساحل مدیترانه، میان مارسی و نیس، حریقی تازه بیش از ۶۰۰ نفر را وادار به ترک محل زندگی خود کرد.
چند منطقه جنوب شرق فرانسه نیز در وضعیت هشدار نارنجی موج گرما قرار گرفتهاند.
بر اساس آمار سامانه اطلاعات آتشسوزی جنگلهای اروپا، از ابتدای سال تاکنون حدود ۹۲ هزار هکتار در فرانسه، بالاترین میزان ثبتشده در دو دهه گذشته، سوخته است.
بازگشت ساکنان مادرید به خانههای سوخته
اسپانیا آخرین دستورهای تخلیه در استان آویلا و دو شهر اطراف مادرید را لغو کرده است.
برخی ساکنان خانههای خود را سالم یافتهاند، اما گروهی دیگر پس از بازگشت تنها با بقایای سوخته روبهرو شدهاند.
آتشسوزی آویلا طی یک هفته بیش از ۴۳ هزار هکتار را سوزانده است و از آن بهعنوان بزرگترین آتشسوزی ثبتشده در تاریخ اسپانیا یاد میشود.
پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، ساعتهای پیش رو را برای خاموش کردن کامل شعلههای باقیمانده «تعیینکننده» دانست.
همزمان، حدود ۶۰۰ نفر بهدلیل وقوع آتشسوزی در زامورا، نزدیک مرز پرتغال، تخلیه شدهاند.
در پرتغال نیز پنج نفر بر اثر حریق شهر والپاسوس در شرق این کشور زخمی شدند.
طبق آمار سامانه اروپایی، از آغاز سال میلادی تا پایان ژوئیه، حدود ۲۰۷ هزار هکتار در اسپانیا سوخته است؛ رقمی که یکی از بالاترین میزانهای ثبتشده برای هفت ماه نخست سال به شمار میرود.
ترکیه بیشتر آتشسوزیها را مهار کرد
در ترکیه، آتشسوزیهای اطراف مناطق گردشگری جنوب کشور به تخلیه صدها نفر منجر شده است.
ابراهیم یوماکلی، وزیر کشاورزی ترکیه، گفت نیروهای امدادی با ۱۱۵ حریق مقابله کردهاند که ۱۱۰ مورد آنها بهطور کامل تحت کنترل درآمده است.
به گفته او، ۶۹ مورد از حریقهای روز گذشته در خارج از مناطق جنگلی آغاز شده بودند.
اروپا دو برابر میانگین جهانی گرم میشود
دانشمندان موجهای پیدرپی گرما و خشکسالی شدید اروپا را با تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت انسان مرتبط میدانند. گرمای شدید، پوشش گیاهی رشدکرده در ماههای پرباران را خشک و آن را به سوختی آماده برای آتش تبدیل کرده است.
سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیک اعلام کرد اروپا سریعتر از هر قاره دیگری گرم میشود و سرعت افزایش دما در آن تقریبا دو برابر میانگین جهانی است.
پیامد این روند، افزایش موجهای گرمای تابستانی، فشار بیشتر بر منابع آب و وقوع آتشسوزیهای گستردهتر و شدیدتر است.
