خبرنگار
با وجود آتشبس بین جمهوری اسلامی و آمریکا و اسرائیل، حملات مستقیم طرفین و نیز حملات تهران به کشورهای عربی منطقه متوقف شده اما این آتشبس شامل مخالفان اصلی جمهوری اسلامی در عراق، یعنی احزاب کردستان ایران، نشده است.
دادههای شبکه خبری روداو نشان میدهد که پس از آغاز این آتشبس، اقلیم کردستان عراق و بهطور مشخص احزاب کردستان ایران، حدود ۲۰ بار هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفتهاند؛ حملاتی که به کشته شدن چهار نیروی پیشمرگه از ائتلاف احزاب کردستان ایران انجامیده است.
فاضل میرانی، دبیر کمیته اجرایی دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان، یکشنبه گذشته در گفتوگویی تلویزیونی تایید کرد که جمهوری اسلامی در اغلب حملات خود از خاک ایران به اقلیم کردستان، احزاب کردستان ایران را هدف قرار داده است.
در همین حال، محمد صابر، ژنرال بازنشسته ارتش عراق، در گفتوگو با ایراناینترنشنال در کرکوک، آتشبس را عامل بازگشت آرامش به عراق ندانست.
بهگفته این مقام سابق نظامی، «گروههای مسلح خارج از چارچوب دولت، با حمایت جمهوری اسلامی، در حال تشدید فشارها علیه اقلیم کردستان هستند؛ بهویژه در مناطقی مانند سلیمانیه که نفوذ تهران در آن بیشتر است.»
این ژنرال بازنشسته هشدار داد که در چنین شرایطی، فعالیت احزاب مخالف جمهوری اسلامی حتی اگر ماهیتی صرفا سیاسی داشته باشد، با محدودیتهای بیشتری مواجه خواهد شد؛ تا جایی که این گروهها ممکن است در نهایت «وادار به خروج» از خاک عراق شوند؛ سناریویی تکراری که نگرانیها درباره آن هر سال افزایش یافته است.
احزاب کردستان ایران، به همراه هزاران فعال سیاسی و خانوادههای وابسته، طی سه دهه اخیر با طرحهای نگرانکننده مواجه بودهاند. مهمترینشان یکی از بندهای توافقنامه امنیتی بغداد–تهران در فوریه ۲۰۲۳ است که به موضوع اخراج این احزاب از خاک عراق اشاره دارد؛ طرحی که اخیرا بار دیگر نگرانیها درباره سرنوشت هزاران نفر را افزایش داده است.
ژنرال جبار یاور، مسئول سابق وزارت پیشمرگه اقلیم کردستان عراق در گفتوگو با ایراناینترنشنال، رفتار جمهوری اسلامی پس از مذاکرات را غیرقابل تغییر خواند و تایید کرد حتی نهادهای امنیتی اقلیم کردستان به این باور رسیدهاند «نتیجه مذاکرات هرچه که باشد یک دور دیگر از تهدید و فشار علیه احزاب کردستان ایران آغاز خواهد شد و احتمالا این بار جمهوری اسلامی خواستار اجرای مادههای غیر ممکن توافق با بغداد شود و فشارهایش را در راستای اخراج احزاب به مناطق خارج از اقلیم کردستان عراق به کارگیرد».
به نظر میرسد احزاب کردستان ایران برای مواجهه با چنین تهدیداتی آمادگی دارند و همواره آن را در محاسبات خود در نظر میگیرند.
رضا کعبی، دبیرکل حزب کومله زحمتکشان کردستان، در گفتوگو با ایراناینترنشنال تاکید کرد که جمهوری اسلامی تا هر سطحی که در توان داشته باشد برای اعمال فشار بر این احزاب اقدام خواهد کرد؛ از جمله «تلاش برای اخراج آنها از اقلیم کردستان عراق».
یک منبع در ریاست اقلیم کردستان عراق نیز در گفتوگو با ایراناینترنشنال، ضمن تاکید بر پایبندی اقلیم و احزاب کردستان ایران به توافقات اخیر، ارسال هرگونه شرط یا مطالبه جدیدی از سمت تهران علیه احزاب کردستان ایران را رد کرد.
این مقام، که نخواست نامش فاش شود، تهدیدات احتمالی آینده را بیشتر در چارچوب «افزایش فشار برای اجرای کامل بندهای توافقات پیشین» ارزیابی کرد.
این منبع همچنین تاکید کرد که طرح اخراج احزاب کردستان ایران «نه عملی است و نه از نظر سیاسی امکانپذیر».
با این حال، بهرغم تغییر برخی چهرههای دخیل در امضای توافقنامههای پیشین، سطح نفوذ و فشار برای محدود کردن فعالیت فعالان سیاسی در اقلیم کاهش نیافته است.
یک فرمانده میدانی وابسته به یکی از احزاب ائتلاف کردستان ایران نسبت به سناریوهای پیشرو هشدار داد و به ایراناینترنشنال گفت که در صورت دستیابی تهران و واشینگتن به توافق، چشمانداز پیش روی این احزاب «بسیار خطرناک» خواهد بود.
بهگفته او، دور بعدی فشارها میتواند متوجه «ساختارهای رسمی و سازمانی» این احزاب شود؛ بهگونهای که فعالیتهای سیاسی، دفاتر رسمی و حتی رسانههای وابسته به آنها محدود یا متوقف شوند.
این منبع همچنین هشدار داد که تحت فشارهای فزاینده تهران و بغداد، اقلیم کردستان ممکن است ناچار به همکاری در محدودسازی فعالیت این گروهها شود.
در تایید این فشارها، شواهد میدانی نیز وجود دارد. یکی از فعالان سیاسی که در دو ماه گذشته از اروپا به منطقه بازگشته، در گفتوگو با ایراناینترنشنال فاش کرد که به دلیل نگرانی از بازداشت بهویژه از سوی نیروهای امنیتی در سلیمانیه ناچار به انتقال به اربیل شده است.
او همچنین تاکید کرد که برای جلوگیری از بروز مشکل در اقامت، پاسپورت اروپایی خود را به هتلها ارائه داده است.
در هفته نخست آتشبس نیز، خودداری یک بیمارستان خصوصی در سلیمانیه از پذیرش غزل مولان، پیشمرگه زخمی، واکنشهای سیاسی گستردهای را در پی داشت.
فشارها زمانی تشدید شد که در ششم آوریل، محمد میرحسینی، سرکنسول جدید جمهوری اسلامی در سلیمانیه، اعلام کرد گروههایی که علیه جمهوری اسلامی فعالیت میکنند، در هر نقطهای از کشورهای منطقه هدف حملات قرار خواهند گرفت؛ اظهاراتی که از آن چنین برداشت شد که تهران در پی تداوم حملات تا فراهمسازی زمینه برای اخراج این احزاب است.
با این حال، علی رنجبری، مسئول دفتر ارتباطات کومله کردستان ایران در اربیل، در گفتوگو با ایراناینترنشنال تاکید کرد که نیروهای این حزب در اقلیم کردستان باقی خواهند ماند و به فعالیتهای خود ادامه خواهند داد.
در حالیکه هنوز مشخص نیست مذاکرات میان آمریکا و چمهوری اسلامی به یک آتشبس پایدار منجر خواهد شد یا نه، نگرانی فعالان سیاسی و خانوادههای ساکن اقلیم کردستان همچنان ادامه دارد، چراکه تحولات دو هفته گذشته نشان داده است که جمهوری اسلامی چه در شرایط جنگ و چه در وضعیت آتشبس، هدف قرار دادن این احزاب را، حتی در صورت عدم نقش مستقیم آنها در درگیریها، یکی از اولویتهای خود میداند؛ موضوعی که چشمانداز آینده این گروهها و سرنوشت هزاران نفر را با ابهام جدی مواجه کرده است.
پاتریک پویانه، در واکنش به تنشها در تنگه هرمز خواستار تقویت تابآوری زنجیرههای تامین انرژی شد و بهویژه بر لزوم سرمایهگذاریهای جدید در زیرساختهای حملونقل، از جمله خطوط لوله نفت، تاکید کرد.
او با اشاره به انسداد تنگه هرمز گفت که «کنار گذاشتن نفت ارزانقیمت خلیج فارس دشوار خواهد بود» و خواستار ایجاد مسیرهای جایگزین برای این شریان حیاتی انرژی شد.
پویانه در سخنرانی خود در کنفرانس سیاست جهانی که بهوسیله موسسه فرانسوی روابط بینالملل در شانتیی، نزدیک پاریس، برگزار شد، گفت: «آنچه مسلم است - و ما در این زمینه عملکرد خوبی نداشتهایم - این است که اگر در خاورمیانه سرمایهگذاری میکنیم، باید در تابآوری این سیستم نیز سرمایهگذاری کنیم.»
به گفته او، اینکه امروز مسیرهای خروجی کافی از تنگه هرمز وجود ندارد، یک مشکل اساسی است: «ما باید تابآوری را بهعنوان یک سرمایهگذاری در نظر بگیریم؛ احتمالا با ایجاد خطوط لوله جدید برای شکلدهی یک شبکه از خطوط لوله.»
با تشدید تنشهای ژئوپلیتیک و اختلال در مسیرهای حیاتی کشتیرانی، جریان تجارت در خاورمیانه با فشار فزایندهای مواجه شده و نگرانیها درباره تاثیر این وضعیت بر زنجیرههای تامین جهانی افزایش یافته است.
به گزارش گلفنیوز، تحلیل جدید موسسه حسابرسی پیدبلیوسی (PwC) نشان میدهد حدود یکپنجم سوخت جت و گاز طبیعی مایع جهان، به همراه حجم قابل توجهی از آمونیاک، گوگرد و آلومینیوم از مسیر تنگه هرمز عبور میکند. موضوعی که هرگونه اختلال در آن را به یک شوک جهانی تبدیل میکند.
اختلال اخیر که در پی تشدید تنشهای منطقهای و بسته شدن حریم هوایی رخ داده، نسبت به بحرانهای قبلی زنجیره تامین، «پیچیدهتر و گستردهتر» ارزیابی شده است.
پویانه گفت: «اکنون تمام مازاد ذخایر را مصرف کردهایم. اگر این وضعیت دو یا سه ماه دیگر ادامه پیدا کند، وارد دورهای از کمبود انرژی خواهیم شد؛ مشابه آنچه برخی کشورهای آسیایی هماکنون تجربه میکنند.»
او تاکید کرد: «کمبود هنوز در حوزه آتلانتیک مشاهده نمیشود اما نمیتوان بدون پیامدهای جدی اجازه داد ۲۰ درصد از ذخایر جهانی نفت و گاز غیرقابل دسترس باقی بماند. همهچیز به مدت زمان بستگی دارد و حل مشکل تنگه هرمز یک مساله حیاتی است.»
پویانه همچنین یادآوری کرد که شرکتش در پی این جنگ «۱۵ درصد از تولید خود در خاورمیانه را از دست داده» است.
اتحادیه اروپا و بررسی کمک به زیرساختهای انرژی خاورمیانه برای دور زدن مناطق درگیری
اورزولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، چهارم اردیبهشت گفت اتحادیه اروپا آماده است با کشورهای حوزه خلیج فارس برای اجرای پروژههای جدید انتقال انرژی به بازارهای جهانی همکاری کند. پروژههایی که در معرض جنگ یا تنشهای ژئوپلیتیکی قرار نگیرند.
او در یک نشست خبری در پایان جلسه غیررسمی رهبران اتحادیه اروپا در نیکوزیا، پایتخت قبرس، گفت: «رویدادهای ماه گذشته درس سختی به ما داد. امنیت ما فقط به هم مرتبط نیست، بلکه بهطور ذاتی به هم گره خورده است. به عنوان مثال، تهدید علیه یک کشتی تجاری در تنگه هرمز، تهدیدی برای یک کارخانه در بلژیک است.»
فون در لاین افزود: «ما همچنین آمادهایم با کشورهای خلیج فارس همکاری کنیم تا زیرساختهای صادراتی از اتکای صرف به گلوگاه تنگه هرمز رها شوند.»
او همچنین پیشنهاد داد اتحادیه اروپا در بازسازی زیرساختهای انرژی آسیبدیده در جریان جنگ در کشورهای خلیج فارس کمک کند.
استقرار واحدهای دریایی آلمان برای شرکت در یک «ماموریت احتمالی» در مدیترانه
بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، از استقرار واحدهای دریایی در مدیترانه برای آمادگی بهمنظور مشارکت احتمالی در تامین امنیت تنگه هرمز خبر داد.
حدودا یک هفته پیش، ۳۰ فروردین، پیستوریوس از آماده شدن برای یک ماموریت احتمالی خبر داده بود.
اظهارات او پس از آن بیان شد که فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، گفت چنین ماموریتی به یک مبنای حقوقی مانند قطعنامه شورای امنیت و تایید دولت و پارلمان آلمان نیاز دارد.
نزدیک به هشت هفته پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی، کاخ سفید از راهبرد بمبارانهای «شوک و هراس» و هدف قرار دادن راس رهبری حکومت ایران، به سمت فشار اقتصادی مستمر حرکت کرده و در عین حال منتظر پاسخ تهران به پیشنهادها برای توافق در مذاکرات است.
به نوشته گاردین، مقامهای آمریکایی معتقدند این تغییر رویکرد ناشی از آن است که حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به شکاف در رهبری ایران انجامیده و مانع از بازآرایی قدرت شده است.
ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره زمان انتظار برای واکنش ایران گفت: «عجله نکنید .... ما سالها در ویتنام و عراق بودیم. من شش هفته است درگیر این موضوع هستم.»
او همچنین اذعان کرد برخلاف وعده قبلی برای پایان سریع جنگ، تحقق آن زمانبندی ممکن نبوده است.
نگرانی متحدان از نبود برنامه مشخص
به نوشته گاردین، نوسان در دیپلماسی ترامپ و افزایش هزینههای جنگ، مقامهای پنتاگون و وزارت خارجه، قانونگذاران دو حزب در کنگره و متحدان خارجی را نگران کرده است.
این متحدان بهطور فزایندهای آمریکا را «عاملی بیثباتکننده» میبینند.
راهبرد جدید کاخ سفید در نشست اخیر تیم امنیت ملی، شامل ادامه فشار اقتصادی برای بازگشایی تنگه هرمز و انتظار برای پاسخ واحد ایران بوده است.
با این حال، نبود یک برنامه روشن برای پایان دادن به جنگ - بهویژه در قبال بحران تنگه هرمز - باعث شده است متحدان آمریکا به این جمعبندی برسند که واشینگتن در مدیریت بحران با کمبود ایده مواجه است.
یک دیپلمات ارشد اروپایی در واشینگتن به گاردین گفت: «ما راهبرد روشنی نمیبینیم و نگرانیم با پیامدهای آن تنها بمانیم.»
در همین حال، دولت ترامپ بهطور فزایندهای متحدان ناتو را بهدلیل حمایت نکردنشان از حملات به مواضع جمهوری اسلامی، تحت فشار قرار داده است؛ در حالی که این کشورها بیشترین آسیب اقتصادی را از بسته شدن تنگه هرمز، این مسیر حیاتی، متحمل میشوند.
وزیر جنگ آمریکا نیز گفته است اروپا باید «کمتر حرف بزند و بیشتر وارد عمل شود».
تنگه هرمز، اهرم فشار و بحران جهانی
گاردین نوشت که اگرچه قیمتهای آتی نفت نسبتا باثبات مانده، بحران انرژی از آسیا تا اروپا در حال گسترش است و شرکتهای هواپیمایی بهدلیل کمبود سوخت جت، هزاران پرواز را لغو کردهاند.
به گفته مذاکرهکنندگان پیشین، بسته شدن تنگه هرمز به یک اهرم چانهزنی قدرتمند برای ایران تبدیل شده که دستیابی به توافق را پیچیدهتر میکند.
همزمان، با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای آمریکا، فشار بر دولت برای بازگشایی تنگه و تثبیت بازارها پیش از شوک اقتصادی، افزایش یافته است.
تردید در گزینه نظامی و محدودیت توان
به نوشته گاردین، با وجود اعزام سومین ناو هواپیمابر آمریکا به منطقه - بالاترین سطح حضور نظامی در دهههای اخیر - کاخ سفید همچنان تمایل چندانی به اقدام نظامی مستقیم برای بازگشایی تنگه هرمز نشان نداده است.
یکی از گزینهها، اسکورت کشتیها در تنگه هرمز است. عملیاتی مشابه ماموریت دهه ۱۹۸۰ برای حفاظت از نفتکشها در جریان «جنگ نفتکشها».
جنگ نفتکشها به مجموعه عملیات نظامی هوایی و دریایی بین سالهای ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۶ در خلیج فارس و در طول جنگ ایران و عراق گفته میشود که طرفین درگیر جنگ و نیروی دریایی آمریکا، علیه کشتیهای تجاری و نظامی یکدیگر به کار میبستند.
گاردین نوشت: «اما این تجربه پرهزینه بود. طی چهار سال حدود ۴۵۰ کشتی هدف قرار گرفتند و صدها غیرنظامی و دهها ملوان آمریکایی کشته شدند.»
کارشناسان بر این باورند که در شرایط کنونی، تمایل سیاسی برای پذیرش چنین ریسکی محدود است.
در عین حال، تهدید حملات پهپادی و کاهش ذخایر مهمات آمریکا نیز نگرانیهای تازهای ایجاد کرده است.
بر اساس یک ارزیابی، آمریکا بخش قابل توجهی از ذخایر موشکهای پاتریوت خود را مصرف کرده. موضوعی که میتواند توان این کشور را در مواجهه با درگیریهای بزرگتر، از جمله با چین، محدود کند.
گزارشها هشدار میدهند کاهش ذخایر مهمات، ریسک کوتاهمدت ایجاد کرده و ممکن است در صورت بروز یک جنگ جدید، توان عملیاتی آمریکا، تحت فشار قرار بگیرد.
همزمان با ادامه درگیریها و تنشها در تنگه هرمز، فیلمسازان ایرانی میگویند زیرساختهای غیرنظامی هدف قرار گرفته و آنها خود را «زیر حمله» و در عین حال «رهاشده» احساس میکنند.
به گزارش نشریه هالیوود ریپورتر، برخلاف برخی پیشبینیها، کشته شدن علی خامنهایi در ۹ اسفند به تضعیف جریانهای تندرو در جمهوری اسلامی منجر نشده و حتی نشانههایی از تمرکز بیشتر قدرت در میان نیروهای نزدیک به سپاه پاسداران دیده میشود. در همین حال، با وجود یک آتشبس شکننده، زندگی روزمره در تهران تا حدی به جریان افتاده، اما فضای عمومی همچنان تحت تاثیر بحثها درباره جنگ و پیامدهای آن قرار دارد.
این گزارش میافزاید صنعت سینما از نخستین بخشهایی بوده که تحت تاثیر جنگ قرار گرفته است. تعطیلی ۱۸ روزه سینماها در آغاز درگیریها و آسیب جدی به اکران نوروزی، رکود قابل توجهی در گیشه ایجاد کرده است. علاوه بر این، حملات هوایی به زیرساختهای فرهنگی نیز خسارت زدهاند؛ از جمله آسیب به ساختمان «خانه سینما»، تعطیلی سینمای تاریخی شکوفه و خسارت به خانه عباس کیارستمی و دیگر مراکز آموزشی و دفاتر سینمایی.
به گفته منابع این گزارش، تاثیر جنگ فراتر از صنعت سینما بوده و زندگی عمومی مردم را نیز بهشدت تحت تاثیر قرار داده است؛ بهطوری که دهها هزار واحد مسکونی آسیب دیدهاند. در واکنش به این وضعیت، چهرههایی مانند اصغر فرهادی و گلشیفته فراهانی از جامعه جهانی خواستهاند در برابر حملات به زیرساختهای غیرنظامی موضعگیری کنند.
در عین حال، گزارش هالیوود ریپورتر به شکاف در میان فیلمسازان ایرانی در داخل و خارج از کشور نیز اشاره میکند. برخی از فعالان خارج از ایران در ابتدای جنگ از اقدام نظامی با هدف تغییر حکومت حمایت کردند، اما با ادامه درگیریها، نگرانیها درباره تشدید سرکوب داخلی افزایش یافته است. به گفته نمایندگان «انجمن فیلمسازان مستقل ایران»، اموال تعدادی از هنرمندان مصادره شده و دهها نفر بازداشت یا ناپدید شدهاند.
در ابتدای جنگ، برخی از فیلمسازان ایرانی در خارج از کشور از اقدام نظامی آمریکا و اسرائیل حمایت کردند، با این امید که به تغییر رژیم منجر شود. «انجمن فیلمسازان مستقل ایران» نیز از «اقدامات هدفمند علیه مقامهای حکومتی» حمایت کرد، در عین حال خواستار حفاظت از غیرنظامیان شد.
اما با ادامه جنگ، به گفته مهشید زمانی از اعضای این انجمن، سرکوب در داخل ایران تشدید شده و این درگیری در عمل به تقویت همان نیروهایی انجامیده که قرار بود تضعیف شوند. او میگوید: «دولت دیگر به کسی پاسخگو نیست و ادامه جنگ به نفع آن است.»
این انجمن مدعی است که مقامات ایرانی اموال دستکم ۱۱ فیلمساز و بازیگر، از جمله شیرین نشاط، نیکی کریمی و حمید فرخنژاد را مصادره کردهاند و دهها نفر دیگر بازداشت شده یا سرنوشتشان نامشخص است.
زمانی همچنین از تلاشهای واشینگتن برای پایان دادن به جنگ بدون تغییر حکومت در تهران ابراز ناامیدی کرده و گفته است: «همه احساس میکنند که رها شدهاند.»
این تحولات بهویژه در تنگه هرمز، یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی و کالاهای صنعتی، نمود بیشتری پیدا کرده است.
به گزارش گلفنیوز، تحلیل جدید PwC نشان میدهد حدود یکپنجم سوخت جت و گاز طبیعی مایع جهان، به همراه حجم قابل توجهی از آمونیاک، گوگرد و آلومینیوم از این مسیر عبور میکند؛ موضوعی که هرگونه اختلال در آن را به یک شوک جهانی تبدیل میکند. اختلال اخیر که در پی تشدید تنشهای منطقهای و بسته شدن حریم هوایی رخ داده، نسبت به بحرانهای قبلی زنجیره تامین پیچیدهتر و گستردهتر ارزیابی شده است.
در حالی که برخی محمولههای کانتینری میتوانند با هزینه بیشتر تغییر مسیر دهند، صادرات گاز طبیعی مایع به زیرساختهای تخصصی وابسته است و انعطافپذیری کمتری دارد. مسالهای که خطر کمبود فوری و افزایش قیمتها در بلندمدت را به همراه دارد. بر اساس این گزارش، حدود ۵۰۰ هزار کانتینر در شبکههای لجستیکی خلیج فارس متوقف شده و دسترسی به برخی گلوگاههای اصلی تجارت نیز محدود شده است. وضعیتی که نشان میدهد سیستم همچنان فعال است اما تحت فشار شدید قرار دارد.
گلفنیوز مینویسد واکنش کشورهای منطقه تاکنون بر «تابآوری واکنشی» استوار بوده - یعنی تغییر مسیر محمولهها و استفاده از مسیرهای جایگزین - اما این رویکرد دیگر کافی نیست. بر اساس ارزیابی PwC، عبور از این بحران نیازمند تغییرات ساختاری از جمله سرمایهگذاری در کریدورهای جایگزین، یکپارچهسازی شبکههای حملونقل ریلی، دریایی و هوایی، توسعه ابزارهای دیجیتال برای مدیریت زنجیره تامین و تقویت همکاریهای فرامرزی است.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که تجارت جهانی وارد مرحلهای پراکندهتر شده و تنشهای سیاسی و تغییر ائتلافها، الگوهای تجاری را دگرگون کرده است. در این میان، برخی جریانهای تجاری ممکن است به وضعیت پیش از بحران بازنگردند و مسیرها و شراکتهای جدیدی شکل گیرد که رقابت میان کریدورهای تجاری را افزایش میدهد.
با این حال، این گزارش تاکید میکند سرمایهگذاریهای زیرساختی در کشورهای خلیج فارس - از توسعه بنادر و خطوط ریلی گرفته تا سامانههای لجستیکی دیجیتال - میتواند فرصتهایی برای جذب جریانهای جدید تجارت ایجاد کند، بهویژه اگر این کشورها بتوانند قابلیت اطمینان و یکپارچگی بیشتری ارائه دهند.
در نهایت، به نوشته گلفنیوز، این بحران میتواند به نقطه عطفی در تحول ساختاری تجارت جهانی تبدیل شود؛ تغییری از نقش صرفا ترانزیتی به یک اکوسیستم تجاری یکپارچه با ارزش افزوده بالاتر. با این حال، تحقق این سناریو به سرعت واکنش دولتها و شرکتها در تبدیل راهحلهای کوتاهمدت به استراتژیهای بلندمدت بستگی دارد، در حالی که فعلاً شبکههای تجاری منطقه همچنان تحت فشار شدید در حال تطبیق با شرایط جدید هستند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، در ماههای اخیر، حکومت ایران با مسدود کردن این گذرگاه حیاتی، صادرات انرژی کشورهای منطقه را هدف قرار داده و حملات آن به زیرساختهای انرژی، خساراتی بر جای گذاشته که ترمیم آنها ممکن است ماهها زمان ببرد. این در حالی است که حتی با وجود یک آتشبس شکننده، تهدید ازسرگیری درگیریها همچنان بر اقتصاد منطقه - فراتر از بخش نفت - سایه انداخته و برنامههای تنوعبخشی اقتصادی کشورهای خلیج فارس را که بهعنوان مقصدی امن برای سرمایهگذاری و گردشگری معرفی میشدند، در معرض خطر قرار داده است.
ابهام درباره سرنوشت مذاکرات، که تاکنون بر موضوعاتی چون کنترل تنگه هرمز و غنیسازی اورانیوم متمرکز بوده، بر نگرانیها افزوده است. کشورهای خلیج فارس خواهان توافقی هستند که کنترل حکومت ایران بر این آبراه را محدود کرده و برنامه موشکی و شبکه نیروهای نیابتی آن را مهار کند، اما هنوز مشخص نیست چنین توافقی حاصل خواهد شد یا نه. تحلیلگران هشدار میدهند تداوم این بلاتکلیفی، روند احیای اقتصادی را طولانیتر کرده و توان کشورهای منطقه برای تاثیرگذاری بر تصمیمات واشینگتن در خصوص جنگ و صلح را کاهش میدهد.
نشانههای این فشار در سطح اقتصادی و اجتماعی نیز قابل مشاهده است. قطر تولید گاز طبیعی مایع را متوقف کرده و همراه با کویت و بحرین وضعیت «فوق العاده» اعلام کردهاند. در دبی، کاهش محسوس ترافیک و خلوتی مناطق گردشگری نشان میدهد که این شهر هنوز از شوک بحران خارج نشده است. اگرچه با گذشت چند هفته از آتشبس، بخشی از زندگی عادی از سر گرفته شده و مدارس در امارات و قطر بازگشایی شدهاند، اما بسیاری از خانوادهها منطقه را ترک کردهاند و برخی دانشآموزان همچنان بهصورت آنلاین تحصیل میکنند.
در بازار کار نیز فشارها افزایش یافته است؛ گزارشها حاکی است برخی کارکنان هتلها به مرخصی بدون حقوق فرستاده شدهاند و در برخی بخشها کاهش دستمزدها اعمال شده است. صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده که نیمی از کشورهای خلیج فارس در سال جاری با کاهش رشد اقتصادی مواجه خواهند شد و رشد در کشورهایی مانند عربستان سعودی و امارات نیز کند خواهد شد. با این حال، مقامهای این نهاد تاکید میکنند کشورهای نفتخیز با منابع مالی قابل توجه میتوانند اقتصاد خود را احیا کنند، اما این امر به مدت زمان بحران و دستیابی به توافقی پایدار بستگی دارد.
محاصره تنگه هرمز همچنین وابستگی عمیق کشورهای منطقه به این مسیر حیاتی را آشکار کرده است. حتی کشورهایی مانند امارات و عربستان که از خطوط لوله جایگزین برخوردارند، در برنامههای تنوعبخشی اقتصادی خود با ریسکهای جدی مواجه شدهاند؛ برنامههایی که برای تبدیل این کشورها به قطبهای فناوری، از جمله در حوزه هوش مصنوعی و مراکز داده، حیاتی محسوب میشوند.
تحلیلگران معتقدند این بحران نهتنها معادلات اقتصادی، بلکه موازنههای سیاسی منطقه را نیز تحت تاثیر قرار داده است. در حالی که برخی کشورها مانند امارات رویکردی سختگیرانهتر در قبال حکومت ایران اتخاذ کردهاند، کشورهایی مانند عربستان سعودی از تلاشهای میانجیگرانه پاکستان حمایت میکنند.
در همین حال، با وجود روابط نزدیک این کشورها با دونالد ترامپ، آنها عملاً در حاشیه مذاکرات قرار گرفتهاند، در حالی که بیشترین آسیب را از این بحران متحمل میشوند. به گفته تحلیلگران، ناتوانی در تاثیرگذاری بر تصمیمات واشینگتن و تداوم بیثباتی، میتواند منطقه را با سناریویی مواجه کند که در آن نااطمینانی اقتصادی و امنیتی برای مدت طولانی ادامه یابد.
