سیانان در گزارشی به بررسی اظهارات دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره مذاکرات تهران و واشینگتن پرداخت و نوشت با احتساب دوره پیش از آتشبس، او دستکم ۳۷ بار اعلام کرده که توافق در آستانه نهایی شدن است یا اینکه جمهوری اسلامی بهشدت مشتاق دستیابی به توافق است.
کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، پس از حدود ۴۰ روز سرانجام در ۱۹ فروردین با برقراری آتشبس موقت میان طرفهای درگیر متوقف شد.
سیانان سهشنبه ۱۹ خرداد نوشت از آن زمان تاکنون، ترامپ بارها در شبکههای اجتماعی، سخنرانیها و گفتوگوهای رسانهای، از نزدیک بودن توافق با جمهوری اسلامی سخن گفته است.
رییسجمهوری آمریکا در زمان اعلام آتشبس در شبکه اجتماعی تروثسوشال وعده داد آمریکا و جمهوری اسلامی برای نهایی شدن توافق به دو هفته زمان نیاز دارند.
او افزود: «مایه افتخار است که این مشکل طولانیمدت در آستانه حلوفصل قرار گرفته است.»
به گزارش سیانان، با گذشت دو ماه از برقراری آتشبس، ترامپ همچنان بر قریبالوقوع بودن توافق تاکید دارد.
این رسانه نوشت: «ترامپ یا دچار توهم شده، یا میخواهد بازارهای مالی را آرام کند یا گمان میکند که با آرزو کردن میتواند به آن [توافق] واقعیت ببخشد. اما مشخص است این ادعایی نیست که مردم دیگر آن را جدی بگیرند.»
اظهارات ترامپ پیش از آتشبس
سوم فروردین، ترامپ در گفتوگو با خبرنگاران در برابر هواپیمای اختصاصی رییسجمهوری آمریکا، ایرفورس وان، از مذاکره با تهران خبر داد و گفت طرفها بر سر «نکات اصلی» و «تقریبا همه موارد» به توافق رسیدهاند.
به گزارش سیانان، ترامپ از روز بعد، روایتی را مطرح کرد که در هفتههای اخیر بارها تکرار شده: اینکه جمهوری اسلامی بهشدت خواهان دستیابی به توافق است.
پنجم فروردین، رییسجمهوری آمریکا اعلام کرد تهران بهشدت در پی توافق است و ششم فروردین نیز در جلسه کابینه گفت حکومت ایران برای رسیدن به توافق «التماس میکند».
۹ فروردین، ترامپ در مصاحبه با خبرنگاران در هواپیمای ایرفورس وان، در پاسخ به این پرسش که آیا انتظار دارد طی هفته آینده توافقی حاصل شود، گفت: «بله، فکر میکنم توافق با ایران در راه است.»
۱۷ فروردین، او خبر داد دو طرف «بسیار به توافق نزدیک شده بودند»، اما روند مذاکرات با مانعی مواجه شد.
تنها کمی بعد، جمهوری اسلامی و آمریکا برای برقراری آتشبس به توافق رسیدند.
سرنوشت تنگه هرمز و محاصره دریایی، پرونده هستهای تهران و ذخایر اورانیوم غنیشده، رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده جمهوری اسلامی و همچنین موضوع پایان جنگ و تنشهای منطقهای، از محورهای اصلی مذاکرات تهران و واشینگتن هستند.
اظهارات ترامپ پس از آتشبس
ترامپ ۲۶ فروردین در مصاحبه با فاکسبیزنس گفت: «فکر میکنم تقریبا تمام شده؛ به نظر من، [مذاکرات] به پایان خود نزدیک شده است.»
او افزود: «خواهیم دید چه خواهد شد. فکر میکنم آنها خیلی مشتاق هستند که به توافق برسند.»
رییسجمهوری آمریکا در روزهای بعد وعدههای خود را مبنی بر قریبالوقوع توافق میان تهران و واشینگتن تکرار کرد.
او ۲۷ فروردین به خبرنگاران گفت: «به نظر میرسد که ما قرار است با ایران به توافق برسیم و این، توافق خوبی خواهد بود.»
۲۸ فروردین، ترامپ در سه اظهارنظر مختلف اعلام کرد جمهوری اسلامی «با همه چیز موافقت کرده است»، «فکر میکنم ظرف یک یا دو روز آینده به توافق خواهیم رسید» و «فکر نمیکنم اختلافات مهم زیادی باقی مانده باشد».
۳۱ فروردین، او در تروثسوشال نوشت: «همه چیز نسبتا سریع اتفاق خواهد افتاد.»
با وجود عدم تحقق این وعدهها، ترامپ ۱۰ اردیبهشت بار دیگر گفت حکومت ایران «بهشدت در پی توافق است».
۱۱ اردیبهشت، او در جمع خبرنگاران اعلام کرد گمان میکند زمان زیادی به پایان جنگ ایران نمانده است.
به گزارش سیانان، ترامپ از این تاریخ، برای مدتی از اظهارنظرهای صریح درباره توافق با جمهوری اسلامی فاصله گرفت.
سرانجام، او ۲۸ اردیبهشت اعلام کرد به درخواست برخی کشورهای خاورمیانه، حمله به جمهوری اسلامی را برای «دو یا سه روز» به تعویق انداخته است؛ زیرا این کشورها معتقدند به دستیابی به توافقی با تهران «بسیار نزدیک شدهاند».
سیانان افزود به نظر میرسد که ترامپ خود نیز در این مقطع به ناکامی وعدههای خود برای نهایی شدن مذاکرات تهران و واشینگتن پی برده بود.
ترامپ در آن زمان گفت: «بارها تصور کرده بودیم که تقریبا به توافق رسیدهایم، اما در نهایت مذاکرات به نتیجه نرسید.»
با وجود این، رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد شرایط این بار «کمی متفاوت است».
۲۹ اردیبهشت، ترامپ در مراسمی مرتبط با کنگره بار دیگر با اطمینان از پایان سریع مناقشه ایران سخن گفت: «این جنگ را خیلی زود به پایان خواهیم رساند.»
دوم خرداد، ترامپ اعلام کرد چارچوب اصلی توافق شکل گرفته و گفتوگوها تنها بر سر جزییات نهایی ادامه دارد.
او هفتم خرداد در مصاحبه با لارا ترامپ، عروس خود، تاکید کرد «یک توافق بسیار خوب» در دسترس است.
رییسجمهوری آمریکا ۱۷ خرداد اعلام کرد طرفین «به توافق بسیار نزدیک هستند» و در عین حال، هشدار داد درگیریهای اخیر میان جمهوری اسلامی و اسرائیل میتواند مذاکرات را به خطر بیندازد.
او ۱۸ خرداد در یک گردهمایی تلفنی برای حمایت از سناتور لیندزی گراهام، بار دیگر از دستیابی به «پیروزی کامل» ظرف دو هفته آینده سخن گفت.
او ادامه داد: «اکنون در حال مذاکره هستیم و آنها میخواهند به یک توافق بسیار خوب برسند. آنها حاضرند همه چیز را به ما بدهند.»
این اظهارات در حالی مطرح شد که مذاکرات میان تهران و واشینگتن همچنان ادامه دارد.
جی دی ونس، معاون ترامپ، ۱۸ خرداد در گفتوگو با فاکسنیوز ابراز اطمینان کرد آمریکا و جمهوری اسلامی میتوانند درباره پرونده هستهای به یک توافق بلندمدت برسند.
او تاکید کرد چنین توافقی در راستای منافع آمریکا خواهد بود و واشینگتن صرفنظر از مواضع اسرائیل، روند مذاکرات را ادامه خواهد داد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، صبح سهشنبه ۱۹ خرداد درباره این ماجرا اعلام کرد حال خلبانان بالگرد سقوطکرده «خوب است».
بر اساس بیانیه سنتکام، این حادثه ساعت ۷:۳۳ عصر دوشنبه به وقت شرق آمریکا رخ داد؛ زمانی که بالگرد در حال گشتزنی بر فراز آبهای منطقه بود.
سنتکام اعلام کرد نیروهای آمریکایی ظرف حدود دو ساعت موفق به نجات دو نظامی حاضر در بالگرد شدند و وضعیت سلامت هر دو نفر، پایدار است.
علت این حادثه هنوز مشخص نیست و تحقیقات درباره آن ادامه دارد.
عملیات جستوجو و نجات با هدایت فرماندهی نیروهای دریایی آمریکا در منطقه مرکزی و لشکر ۸۲ هوابرد ارتش آمریکا انجام شده و یگانهایی از نیروی هوایی و نیروی دریایی آمریکا، از جمله ناوگان پنجم آمریکا و گروه عملیاتی ۵۹ نیز در آن مشارکت داشتند.
روزنامه نیویورکتایمز پیش از این به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد یک فروند بالگرد تهاجمی آپاچی ارتش ایالات متحده دوشنبه ۱۸ خرداد در نزدیکی تنگه هرمز سقوط کرد، اما هر دو سرنشین آن از این حادثه جان سالم به در بردند.
نیویورکتایمز نوشت علت دقیق سقوط این بالگرد هنوز مشخص نشده و معلوم نیست که آیا این حادثه در نتیجه شلیک نیروهای جمهوری اسلامی رخ داده، ناشی از نقص فنی بوده یا عوامل دیگری در آن نقش داشتهاند.
یکی از منابع مطلع به این روزنامه گفت تحقیقات برای روشن شدن ابعاد این حادثه همچنان ادامه دارد.
او بهدلیل حساسیت موضوع خواست هویتش افشا نشود.
نیویورکتایمز افزود کاخ سفید تا لحظه انتشار گزارش این روزنامه، درباره سقوط بالگرد آپاچی ارتش آمریکا در نزدیکی تنگه هرمز اطلاعرسانی نکرده بود.
سنتکام نیز به درخواست این رسانه برای اظهار نظر پاسخی نداده بود.
کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، پس از حدود ۴۰ روز سرانجام در ۱۹ فروردین با برقراری آتشبس موقت میان طرفهای درگیر متوقف شد.
با این حال، تنشها بهطور کامل فروکش نکرده و درگیریهای پراکنده در منطقه همچنان ادامه دارد. لبنان نیز همچنان صحنه رویارویی حزبالله و اسرائیل است.
شامگاه ۱۷ خرداد، جمهوری اسلامی در حمایت از حزبالله، اسرائیل را هدف قرار داد که با پاسخ متقابل اسرائیل همراه شد. درگیریهای دو طرف تا ظهر ۱۸ خرداد ادامه داشت.
واکنش ترامپ
ترامپ که پیش از بازگشت به واشینگتن در باند فرودگاه بینالمللی جان اف. کندی نیویورک با خبرنگاران گفتوگو میکرد، خبر داد در این حادثه «هیچکس آسیب ندید».
به گفته او، دولت آمریکا ۱۹ خرداد گزارشی درباره این حادثه منتشر خواهد کرد.
این اظهارات در حالی مطرح شد که مذاکرات میان تهران و واشینگتن همچنان ادامه دارد.
جی دی ونس، معاون ترامپ، ۱۸ خرداد در گفتوگو با فاکسنیوز ابراز اطمینان کرد آمریکا و جمهوری اسلامی میتوانند درباره پرونده هستهای به یک توافق بلندمدت برسند.
او تاکید کرد چنین توافقی در راستای منافع آمریکا خواهد بود و واشینگتن صرفنظر از مواضع اسرائیل، روند مذاکرات را ادامه خواهد داد.
نقش بالگردهای آپاچی در عملیات آمریکا در منطقه
سنتکام در عملیاتهای خود در منطقه، از بالگردهای آپاچی، پهپادهای مسلح امکیو-۹ ریپر و جنگندههای اف/ای-۱۸ و اف-۳۵ برای مقابله با اقدامات جمهوری اسلامی در تنگه هرمز استفاده کرده است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند.
جمهوری اسلامی از زمان آغاز جنگ اخیر، تردد کشتیها در این آبراه راهبردی را مختل کرده است. اقدامی که به افزایش بهای جهانی انرژی انجامیده و به نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی در منطقه دامن زده است.
به گزارش نیویورکتایمز، نیروهای جمهوری اسلامی از زمان آغاز جنگ اخیر، حدود ۳۰ فروند پهپاد امکیو-۹ ریپر را سرنگون کردهاند. همچنین در این درگیریها، چند جنگنده آمریکایی در اثر آتش دشمن یا آتش خودی ساقط شدهاند.
با این حال، حادثه اخیر نخستین مورد از سقوط یک فروند آپاچی ارتش آمریکا از زمان آغاز این مناقشه به شمار میرود.
بالگردهای آپاچی ایاچ-۶۴ مجهز به موشکهای هلفایر، از جمله قدرتمندترین هواگردهای نظامی حاضر در منطقه به شمار میروند.
این بالگردها در تنگه هرمز مشغول گشتزنی هستند. از جمله ماموریتهای آنها میتوان به مقابله با حملات احتمالی قایقهای کوچک و رهگیری و انهدام پهپادها اشاره کرد.
ارتش ایالات متحده با هدف تشدید فشارها بر جمهوری اسلامی، محاصره دریایی بندرهای جنوبی ایران را از ۲۴ فروردین آغاز کرد. نیروهای آمریکایی تاکنون ۱۳۴ کشتی را در چارچوب این عملیات، وادار به تغییر مسیر کردهاند.
ارتش ایالات متحده همچنین هفت شناور دیگر که هشدارها برای تغییر مسیر را نادیده گرفته بودند، از کار انداخته است.
فارین پالیسی دوشنبه ۱۸ خرداد در گزارشی تحلیلی نوشت: «دونالد ترامپ با وجود آنکه پس از ماهها تلاش ناموفق برای دستیابی به یک توافق صلح همچنان اصرار دارد که کنترل اوضاع را در دست دارد، عملا از پشت فرمان به کناری منتقل و به مسافری در جنگ ایران تبدیل شده است. او با تلاش برای القای این تصور که همچنان همهچیز تحت کنترلش است و با انکار واقعیتهای پیچیده میدانی، تنها دستیابی به یک توافق را دشوارتر کرده است.»
بهنوشته این نشریه محدود بودن توانایی ترامپ در تعیین مسیر جنگ، شامگاه یکشنبه آشکار شد؛ زمانی که اسرائیل و جمهوری اسلامی برای نخستین بار از زمان آغاز آتشبس در اوایل آوریل، بار دیگر به تبادل آتش پرداختند.
پس از حملات اسرائیل به بیروت در روز یکشنبه، حملاتی که ترامپ گفت از آنها «خوشحال نیست»، سپاه پاسداران موجی از موشکهای بالستیک را به سوی اسرائیل شلیک کرد. این موشکها رهگیری شدند و گزارشی از تلفات یا خسارت به زیرساختها منتشر نشد.
پس از حمله موشکی سپاه، ترامپ تلاش کرد نشان دهد که کنترل اوضاع را در دست دارد و اعلام کرد از بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، خواهد خواست که به این حملات پاسخ ندهد.
ترامپ به روزنامه فایننشال تایمز گفت: «من تصمیم میگیرم. همه تصمیمها را من میگیرم. او [نتانیاهو] تصمیمگیرنده نیست.»
اما اسرائیل در نهایت حملات تلافیجویانه خود را انجام داد.
یحیئیل لایتر، سفیر اسرائیل در آمریکا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ایران ۱۱ موشک بالستیک به سوی اسرائیل شلیک کرد. هیچ کشوری در جهان که برای خود احترام قائل باشد چنین حملهای را تحمل نمیکند و اسرائیل نیز چنین نخواهد کرد. اسرائیل اکنون در حال هدف قرار دادن سایتهای پرتاب موشکهای زمینبهزمین ایران است.»
ترامپ دوشنبه خواستار برقراری فوری آتشبس میان دو طرف شد و در حال حاضر تبادل آتش متوقف شده است.
با این حال، جمهوری اسلامی هشدار داده که هرگونه تجاوز ادامهدار، از جمله در جنوب لبنان، با «اقدامات بسیار شدیدتر و کوبندهتر» مواجه خواهد شد.
از سوی دیگر، اسرائیل نیز تاکید کرده که به نبرد با حزبالله ادامه خواهد داد و اگر جمهوری اسلامی بار دیگر دست به حمله بزند، پاسخی قاطع و ویرانگر به تهران خواهد داد
بهنوشته فارین افرز، در شرایطی که ترامپ مشتاق دستیابی به یک توافق صلح و جلوگیری از بازگشت به جنگی تمامعیار است، به نظر میرسد جمهوری اسلامی به خوبی دریافته که میتواند هم از بنبست موجود بر سر تنگه هرمز و بحران انرژی ناشی از آن و هم از عملیات اسرائیل در لبنان به عنوان اهرم فشار در مذاکرات استفاده کند.
اوفر شلاح، پژوهشگر مؤسسه مطالعات امنیت ملی (INSS) وابسته به دانشگاه تلآویو، به فارین افرز گفت: «تهران معادله جدیدی در خاورمیانه ایجاد کرده است؛ معادلهای که در آن حمله اسرائیل به حزبالله میتواند موجب حمله از خاک ایران به اسرائیل شود.»
در این تحلیل تاکید شده که این وضعیت نشاندهنده دشواریهایی است که ترامپ همچنان در تلاش برای هدایت مجموعهای پیچیده و درهمتنیده از بحرانهای خاورمیانه با آن روبهرو خواهد بود. هرچند آمریکا نزدیکترین متحد اسرائیل محسوب میشود، اما به نوشته فارین افرز نفوذ واشینگتن بر رهبران اسرائیل محدودیتهای مشخصی دارد.
کاخ سفید همچنان در بیانیههای خود از «حق دفاع اسرائیل از خود» در موضوع لبنان حمایت میکند، اما این بحران برای ترامپ به یک دردسر تبدیل شده است؛ آن هم در شرایطی که او به دنبال راهی برای خروج از جنگ ایران است؛ جنگی که محبوبیت او را کاهش داده و ممکن است به حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای ماه نوامبر آسیب بزند.
دولت ترامپ تلاش زیادی کرده تا درگیری لبنان را از جنگ ایران جدا نشان دهد، اما جمهوری اسلامی دستیابی به هرگونه توافق صلح را منوط به توقف خصومتها در لبنان کرده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، هفته گذشته به سناتورها گفت: «ما تلاش میکنیم مذاکرات لبنان و اسرائیل را موضوعی جدا و مستقل از ایران ببینیم، اما ایران میخواهد همه این مسائل را با هم گره بزند.»
ترامپ همچنین از تشدید عملیات اسرائیل علیه حزبالله ابراز نارضایتی کرده است، اما نتانیاهو ملاحظات داخلی خاص خود را دارد.
بهنوشته فارین افرز، نخستوزیر اسرائیل که برای آینده سیاسی خود میجنگد، در شرایطی قرار دارد که محبوبیتش در آستانه انتخابات در پاییز پیش رو بهشدت کاهش یافته است. او با فشار داخلی شدیدی روبهروست تا مبارزه با حزبالله را ادامه دهد و درخواستهای واشینگتن برای کاهش شدت عملیات را نادیده بگیرد.
ساکنان شمال اسرائیل، که بیشترین آسیب را از حملات حزبالله متحمل شدهاند، از منتقدان جدی نتانیاهو هستند و از او خواستهاند رویکردی حتی سختگیرانهتر اتخاذ کند.
این دیدگاه تنها محدود به شمال اسرائیل نیست.
بر اساس نظرسنجی منتشرشده از سوی موسسه مطالعات امنیت ملی در اواخر ماه مه، اکثریت اسرائیلیها ( ۵۹ درصد) معتقدند اسرائیل باید نبرد با حزبالله را تشدید کند.
بهنوشته فارین افرز، تلاشهای ترامپ برای وادار کردن نتانیاهو به عقبنشینی از عملیات لبنان، با هدف جلوگیری از تخریب فرصتهای دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی، عملا موضع تهران را تقویت میکند؛ موضعی که بر غیرقابل تفکیک بودن این مسائل تاکید دارد.
فارین افرز سپس تاکید کرده که واقعیت نیز این است که جنگ لبنان و جنگ ایران به شکل بنیادینی به یکدیگر گره خوردهاند. از همان روزهای نخست آتشبس جنگ ایران مشخص بود که لبنان به مشکلی جدی برای ترامپ و مانعی بر سر راه هر توافق نهایی تبدیل خواهد شد.
به|نوشته این نشریه، آتشبس تقریبا فروپاشید زیرا آمریکا و اسرائیل در ابتدا حاضر نبودند لبنان را بخشی از توافق بدانند.
در نهایت اسرائیل و لبنان در اواسط آوریل با یک آتشبس موافقت کردند، اما وضعیت همچنان متشنج باقی ماند و از آن زمان تاکنون تبادل آتش میان حزبالله و ارتش اسرائیل ادامه داشته است.
حزبالله که هم به عنوان یک نیروی سیاسی و هم یک سازمان مسلح نفوذ گستردهای در لبنان دارد، درخواستها برای خلع سلاح را رد کرده است.
اوفر شلاح به فارین افرز گفت: «آنچه نتانیاهو و اسرائیل اکنون درک کردهاند این است که از نگاه رییسجمهوری ترامپ، جنگ تمام شده است و تنها چیزی که اکنون برای او اهمیت دارد، دستیابی به نوعی توافق با ایرانیهاست تا بتواند اعلام کند جنگ پایان یافته است.»
شلاح معتقد است پس از موفقیت عملیات ژانویه که به دستگیری نیکلاس مادورو، رییسجمهوری وقت ونزوئلا منجر شد، ترامپ تصور کرد در ایران نیز فرصتی برای دستیابی به یک «پیروزی آسان» به دست آورده است.
به گفته شلاح، «سناریو مادورو» هرگز در ایران محقق نشد و ترامپ اکنون ظاهرا علاقه خود را از دست داده و میخواهد از این پرونده عبور کند اما همانگونه که روسای جمهوری پیشین آمریکا نیز بارها تجربه کردهاند، جنگهای خاورمیانه عادت دارند به باتلاقهایی تبدیل شوند که خروج آسانی از آنها وجود ندارد.
آکسیوس دوشنبه ۱۸ خرداد در گزارشی بهنقل از منابع آمریکایی و اسرائیلی نوشت ۲۴ ساعت گذشته، «خطر گرفتار شدن دوباره ایالات متحده در عملیات جنگی بزرگ در خاورمیانه را برجسته کرد، بهرغم اینکه رییسجمهوری آمریکا آشکارا خواهان خروج از این وضعیت بود.
بهنوشته آکسیوس ترامپ دوشنبه «اسرائیل و ایران را از لبه پرتگاه عقب راند، اما مشخص نیست تا چه مدت».
آکسیوس افزود: «ترامپ خود را در مقابل یک دوراهی یافت. از یک سو، او میدانست که برای متحد اصلیاش، نتانیاهو، تقریبا غیرممکن است که حمله موشکی حکومت ایران را بیپاسخ بگذارد. از سوی دیگر، او نگران بود که این تلافی به جنگ تمام عیار منجر شود.»
همان زمان، ترامپ در مصاحبهای تلفنی با آکسیوس گفت که به نخستوزیر اسرائیل هشدار داده است که اگر به جنگ با حکومت ایران بازگردد، ممکن است خود را به تنهایی در حال جنگ ببیند.
یک مقام آمریکایی اشاره کرد که ارتش اسرائیل پیش از حمله به بیروت، فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، را مطلع کرده بود، اما کاخ سفید را در جریان این حمله نگذاشت.
او اضافه کرد ترامپ که چند روز قبل در یک تماس تلفنی پرتنش، مانع حمله برنامهریزی شده مشابهی از سوی اسرائیل شده بود، از این حمله ناراضی بود.
بر اساس این گزارش، پس از حملات موشکی جمهوری اسلامی به اسرائیل در واکنش به حمله این کشور به جنوب بیروت، «اوضاع به سرعت تشدید شد» و به گفته یک مقام آمریکایی، ترامپ عصر یکشنبه با نتانیاهو تماس گرفت و از او خواست که تلافی نکند.
یک منبع اسرائیلی که در جریان این تماس قرار گرفته است، گفت که ترامپ استدلال کرد که «یا ظرف چند روز با حکومت ایران به توافقی خواهد رسید که حملات را غیرضروری میکند، یا این کار را نخواهد کرد، که در این صورت، ممکن است حملات به ایران را رهبری کند.»
دو مقام آمریکایی و یک منبع اسرائیلی سوم گفتند که این تماس بسیار آرامتر از تماس چند روز قبل بود که ترامپ در آن، نتانیاهو را «دیوانه لعنتی» خطاب کرد.
یک مقام آمریکایی این تماس را «مودبانه» توصیف کرد، در حالی که مقام دوم آمریکایی اشاره کرد که «هیچکس فریاد نزد.»
یک منبع اسرائیلی گفت «نتانیاهو استدلال کرد که پاسخ ندادن به حمله جمهوری اسلامی برای اسرائیل، برای آمریکا و برای توافقی که ترامپ سعی در مذاکره برای آن دارد، بد خواهد بود.»
این منبع افزود: «استدلال نتانیاهو این بود که واکنش نشان ندادن، این پیام را ارسال میکند که تهران دست بالا را دارد و میتواند آمریکا و اسرائیل را از اقدام نظامی بازدارد.»
آکسیوس نوشت: «تماس بدون تصمیم روشنی از سوی نتانیاهو پایان یافت. برخی از مقامات آمریکایی که در این تماس حضور داشتند، احساس کردند که رییسجمهوری موفق شده است که زمان بیشتری بهدست بیاورد.»
منبع اسرائیلی گفت: «نتانیاهو احساس میکرد که اگرچه ترامپ با حملات تلافیجویانه مخالف بود، اما این یک نباید قاطع نبود.»
یک مقام آمریکایی هم گفت: «هیچ راهی وجود ندارد که بیبی بتواند آنچه رییسجمهوری به او گفته است را به عنوان یک توافق تفسیر کند. بهصراحت به او گفته شد که رییسجمهوری از آن حمایت نمیکند، اما او کاری را که انجام میدهد، انجام میدهد.»
به نوشته آکسیوس، نتانیاهو پس از ملاقات با کابینه امنیتی خود و فرماندهان ارتش اسرائیل، به کاخ سفید اطلاع داد که تصمیم به ادامه حملات گرفته است.
ترامپ بعدا به آکسیوس گفت که اسرائیل «خیلی دیر به ما در مورد حملات روز یکشنبه اطلاع داد. آنها از قبل در راه بودند. اما در نهایت من [حمله اسرائیل] را محدود کردم.»
یک مقام اسرائیلی تایید کرد که نتانیاهو و دیگر مقامات اسرائیلی یکشنبهشب با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، صحبت کردند تا در مورد اهدافی که مورد حمله قرار خواهند گرفت، به تفاهم برسند.
این حمله باعث شد حکومت ایران موج جدیدی از موشکها را، این بار به سمت تل آویو، شلیک کند. پس از آن هم دو دور دیگر از حملات و ضدحملات در صبح دوشنبه رخ داد که «اوضاع را به طرز خطرناکی به جنگ تمام عیار نزدیک کرد.»
دو مقام دفاعی آمریکا به آکسیوس گفتند در حالی که ارتش ایالات متحده در حملات اسرائیل شرکت نکرد، اما به ارتش اسرائیل کمک کرد تا موشکهای سپاه را رهگیری کند.
در همین حال، ترامپ به آکسیوس گفت که از پنج کشور مختلف در منطقه تماسهایی دریافت کرد که از او خواستند نتانیاهو را برای توقف حملات تحت فشار قرار دهد.
او افزود: «این کشورها بسیار نگران بودند. آنها عاشق توافقی هستند که ما در مورد آن مذاکره کردهایم.»
او همچنین گفت که دولتش صبح دوشنبه پیامهایی از رهبران جمهوری اسلامی دریافت کرده است که در آن تمایل خود را برای توقف حملات در صورت اقدام متقابل به مثل اسرائیل اعلام کردهاند.
ترامپ اضافه کرد: «آنها با ما تماس گرفتند و گفتند که دیگر حملهای انجام نمیدهند و از ما خواستند که به اسرائیل بگوییم دیگر حملهای انجام ندهد.»
در این ارتباط، دو مقام اسرائیلی به آکسیوس گفتند اسرائیل در حال آماده شدن برای بزرگترین موج حملات به جمهوری اسلامی از ماه آوریل به این سو بود و قرار بود دوشنبه به دهها هدف حساس حمله شود. اما ترامپ با نتانیاهو تماس گرفت و از او خواست که حملات را متوقف کند.
ترامپ به اکسیوس گفت: «من گفتم، بیبی، بهتر است مراقب باشی، وگرنه خیلی زود تنها خواهی شد.»
یک منبع اسرائیلی گفت که در این تماس اختلافنظراتی وجود داشت، اما سرانجام نتانیاهو موافقت کرد که در صورت حمله نکردن ایرانیها، از برنامه خود صرفنظر کند.
بر اساس این گزارش، نتانیاهو پس از تماس، به فرماندهان ارشد نظامی خود گفت که حملات را لغو کنند.
به نوشته آکسیوس، ترامپ در مصاحبه خود با این رسانه بار دیگر گفت که حکومت ایران خواهان توافق است که میتواند به زودی امضا شود.
او تاکید کرد: «این توافق مانع از دستیابی ایران به سلاح هستهای و توقف غنیسازی خواهد شد. این یک توافق فوقالعاده است. ما هر آنچه را که میخواستیم به دست میآوریم.»
در این میان، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و مذاکرهکننده ارشد حکومت ایران، گفت که ادعاهای اخیر ترامپ در مورد پیشنویس تفاهمنامه با آنچه توافق شده بود، مغایرت دارد.
او افزود: «ما هیچ اعتمادی به طرف مقابل نداریم.»
قالیباف همچنین گفت که هدف تهران پایان دادن به جنگ است، نه عادیسازی روابط با آمریکا.
نتانیاهو: پس از آنکه به حکومت تهران ضربه زدیم، حملات علیه ما متوقف شد
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، شامگاه دوشنبه در جمع خبرنگاران گفت: «در ۲۴ ساعت گذشته، ایران و حزبالله تلاش کردند معادله تازهای را بر ما تحمیل کنند؛ معادلهای که برای ما نه قابل تحمل است و نه قابل پذیرش. آنها گمان میکردند میتوانند از خاک لبنان و ایران به سوی اسرائیل آتش بگشایند و ما دست روی دست بگذاریم. اما چنین چیزی نه هرگز رخ داده است و نه در آینده رخ خواهد داد؛ دستکم تا وقتی من مسئولیت را بر عهده دارم.»
او افزود: «همانطور که طی دههها عمل کردهام، با قاطعیت بر حق اسرائیل برای اقدام علیه دشمنانمان پافشاری میکنم. این بار نیز همین کار را کردیم. پس از آنکه حزبالله به سوی خاک اسرائیل شلیک کرد، به ارتش اسرائیل دستور دادم اهداف تروریستی را در بیروت هدف قرار دهد و نیروهای حزبالله را در آنجا از میان بردارد. و این کار را انجام دادیم.»
نتانیاهو اضافه کرد: «پس از آنکه ایران به اسرائیل حمله کرد، به ارتش دستور دادم اهداف نظامی و اقتصادی را در سراسر ایران هدف قرار دهد. این کار را نیز انجام دادیم. در حال حاضر، در این جبهه آتش درگیری مهار شده است، زیرا پس از آنکه به حکومت تهران ضربه زدیم، حملات علیه ما متوقف شد. اما اگر این حکومت اشتباه کند و بار دیگر به ما حمله کند، با تمام قدرت پاسخ خواهیم داد؛ زیرا اسرائیل حق کامل دارد از خود دفاع کند.»
او همچنین گفت: «ما یک حمله پیشدستانه تاریخی علیه تلاشهای ایران برای دستیابی به سلاح هستهای انجام دادیم. این تهدید فوری را خنثی کردیم و همچنین خامنهای را از میان برداشتیم.»
نتانیاهو افزود: «اگر بهموقع و با قدرت اقدام نکرده بودیم، امروز اینجا نبودیم و بار دیگر تاکید میکنم که ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت.»
او اشاره کرد: «با همین قاطعیت در برابر حزبالله نیز عمل کردیم. حزبالله برنامه داشت با هزاران نیرو به منطقه جلیل حمله کند و همزمان شهرهای اسرائیل را با ۱۵۰ هزار راکت و موشک هدف قرار دهد. این تهدید را نیز خنثی کردیم و نصرالله را از میان برداشتیم. حالا میخواهم به رزمندگان قهرمانمان بگویم: شما حزبالله را به شکل اساسی درهم شکستید.»
نخستوزیر اسرائیل گفت: «ما همچنان به نابودی تمامی زیرساختهای تروریستی آنها در منطقه حائل ادامه میدهیم؛ از جمله تاسیسات زیرزمینی عظیمی در ارتفاعات بوفور که بهقدری بزرگ بودند که تاکنون نمونهای مانند آنها ندیده بودم. جمهوری اسلامی و حزبالله امروز ضعیفتر از همیشهاند و ما قویتر از همیشه. با این حال، رویارویی ما با آنها هنوز به پایان نرسیده است.»
ایتن برونر، رییس دفتر بلومبرگ در اسرائیل و نویسنده این گزارش، با اشاره به حملات موشکی جمهوری اسلامی به اسرائیل در شامگاه یکشنبه ۱۷ خرداد نوشته است که این رخداد بار دیگر شکنندگی تلاشها برای حلوفصل درگیریهای مختلف در خاورمیانه را نشان داد و بدون دستیابی به نوعی راهحل، مسیر بنیامین نتانیاهو برای پیروزی در انتخاباتی که انتظار میرود در ماه سپتامبر یا اکتبر برگزار شود، باریکتر خواهد شد.
برونر گزارش خود را با توصیف یک آگهی تبلیغاتی انتخاباتی برای هواداران بنیامین نتانیاهو شروع کرده و نوشته است:
« صحنه: یک اتاق غذاخوری شیک در تلآویو. پدر، با دماسبی و کراوات، در حال نوشیدن شراب است و مادر مشغول بریدن دسر کیک پنیر. پسر آنها که حدود ۲۰ سال سن دارد، میگوید خبری برای اعلام کردن دارد.
پدر پیش از او میگوید: «همجنسگرا هستی؟»
و با دست اشاره میکند که مساله مهمی نیست.
پسر پاسخ میدهد:«نه، من بیبیست هستم.»
«بیبیست» اصطلاحی است که برای حامیان بنیامین نتانیاهو، معروف به بیبی، به کار میرود.
پدر شرابش را تف میکند و مادر روی کیک پنیر از حال میرود.
در همین حال، صدایی در پسزمینه آگهی سیاسی خطاب به جوانان حامی نخستوزیر راستگرای اسرائیل میگوید: تو تنها نیستی.»
نویسنده سپس تاکید کرده اسرائیل در حالی خود را برای انتخابات در پاییز آماده میکند که نتانیاهو بار دیگر در مرکز صحنه سیاسی قرار گرفته است.
بهنوشته بلومبرگ او در ۷۶ سالگی، طولانیترین دوره نخستوزیری و تاثیرگذارترین رهبری را در تاریخ اسرائیل داشته و همچنان بر رقابتی مسلط است که بسیاری تصور میکردند سرانجام به کنار رفتن او از قدرت منجر خواهد شد.
دولت او نتوانست مرگبارترین روز تاریخ اسرائیل را پیشبینی کند؛ روز ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که نیروهای حماس از غزه وارد اسرائیل شدند و صدها نفر را کشتند یا ربودند.
در آن زمان، بسیاری از تحلیلگران عملا پایان سیاسی نتانیاهو را قطعی میدانستند.
اما او جنگ غزه را آغاز کرد؛ جنگی که بیش از ۷۰ هزار فلسطینی را به کام مرگ کشاند. پس از آن نیز عملیاتهای خونینی علیه دیگر گروههای مورد حمایت جمهوری اسلامی انجام شد؛ از جمله حزبالله در لبنان، حوثیهای یمن و در نهایت، در کنار دونالد ترامپ، علیه خود حکومت ایران.
ایتن برونر افزوده نتانیاهو که پیشتر خود را با وینستون چرچیل مقایسه میکرد و بر اراده تزلزلناپذیرش برای ایستادن در برابر دشمنان تاکید داشت، بعدها الگوی تاریخی دیگری را برگزید: فرانکلین روزولت. روزولت پس از حمله ژاپن به پرل هاربر، ایالات متحده و متحدانش را به سوی پیروزی در جنگ جهانی دوم هدایت کرد و در همان مسیر برای چهارمین دوره نیز به ریاستجمهوری انتخاب شد.
بهنوشته برونر اما اکنون به نظر میرسد شرایط در حال تغییر است. جنگهای غزه، لبنان و ایران بدون دستیابی به نتیجهای روشن در حال فرسایشی شدن هستند. ترامپ نیز ظاهرا در حال فاصله گرفتن از نزدیکترین شریک بینالمللی خود است.
در همین حال، بسیاری از اسرائیلیها این پرسش را مطرح میکنند که آیا نتانیاهو واقعا قادر است امنیت بلندمدت کشور را تضمین کند یا نه.
این تردیدها بامداد دوشنبه ۱۸ خرداد و زمانی بار دیگر آشکار شد که سپاه پاسداران برای نخستین بار طی چند ماه گذشته حدود ۳۰ موشک بالستیک به سمت اسرائیل شلیک کرد. این حمله پس از عملیات اسرائیل علیه حزبالله در بیروت انجام شد.
آژیرهای هشدار به صدا درآمدند، مردم به پناهگاهها رفتند، مدارس تعطیل شدند، نیروهای ذخیره فراخوانده شدند و ارتش اسرائیل نیز با حمله به چند مرکز نظامی و یک مجتمع پتروشیمی در ایران، به جمهوری اسلامی پاسخ داد.
ایتان ایشای، پژوهشگر موسسه میتویم که یک اندیشکده میانهرو محسوب میشود، نیز به بلومبرگ گفته است: «آرزوهای نظامی و سیاسی نتانیاهو در حال برخورد با واقعیت هستند.»
نتایج نظرسنجیهای منتشرشده در هفته گذشته نیز نشانههای نگرانکنندهای برای نتانیاهو به همراه داشت. یک نظرسنجی نشان داد که اگر انتخابات امروز برگزار شود، ائتلافی از احزاب میانهرو و راست میتواند اکثریت پارلمان را به دست آورد.
نظرسنجی دیگری نشان داد که گادی آیزنکوت، رییس پیشین ستاد ارتش اسرائیل و چهرهای میانهرو که در جنگ غزه پسر و برادرزاده خود را از دست داده است، اندکی از نتانیاهو در رقابت برای نخستوزیری پیشی گرفته است.
سومین نظرسنجی که در میان رأیدهندگان شمال اسرائیل، منطقهای که معمولا از پایگاههای سنتی حمایت از نتانیاهو محسوب میشود انجام شد، معضل دیگری را نشان میدهد: در حالی که جامعه بینالمللی از نتانیاهو میخواهد حملات علیه حزبالله را متوقف کند، بخشی از حامیان او در شمال اسرائیل معتقدند که دولت به اندازه کافی سختگیرانه عمل نکرده است.
بهنوشته بلومبرگ، اسرائیل در جریان نبرد با حزبالله هزاران لبنانی را کشته و بیش از یک میلیون نفر را آواره کرده است اما با وجود آنکه نیروهای اسرائیلی نواری امنیتی به عمق حدود ۱۰ کیلومتر در جنوب لبنان را در اختیار دارند، ساکنان مناطق مرزی اسرائیل همچنان هدف حملات موشکی و پهپادی حزبالله قرار میگیرند.
نتانیاهو و اطرافیانش تاکید دارند که حزبالله تضعیف شده، حماس به سختی در حال بقاست و حکومت ایران نیز پس از اعتراضات ضدحکومتی زمستان گذشته و حملات آمریکا و اسرائیل در مسیر فروپاشی قرار دارد.
اما آنها در عین حال اذعان میکنند که بقای سیاسی نتانیاهو ممکن است به تحقق همین سناریوها پیش از روز انتخابات وابسته باشد؛ موضوعی که خودشان نیز احتمال وقوع آن را چندان زیاد نمیدانند.
این ارزیابی در میان مخالفان نخستوزیر نیز طرفداران زیادی دارد.
دنی سیترینوویچ، مقام سابق اطلاعات نظامی اسرائیل و پژوهشگر فعلی موسسه مطالعات امنیت ملی دانشگاه تلآویو، به بلومبرگ گفته است: «نتانیاهو بیش از حد وعده داد و تقریبا تمام راهبرد اسرائیل در قبال جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن با شکست مواجه شده است.»
به گفته او، سیاست اسرائیل که صرفا بر فشار و تنبیه استوار بود و هیچ مشوقی ارائه نمیکرد، نیازمند بازنگری جدی است.
سنتکام دوشنبه ۱۸ خرداد در بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد این نفتکش با نام «ام/تی ماریوکس» پس از آن هدف قرار گرفت که خدمه آن هنگام عبور از آبهای بینالمللی، از دستورهای نیروهای آمریکایی تبعیت نکردند.
بر اساس این بیانیه، جنگنده اف/ای-۱۸ سوپر هورنت با استفاده از مهمات هدایتشونده دقیق، بخشهای مهندسی و سامانه هدایت نفتکش ماریوکس را هدف قرار داد.
در بیانیه سنتکام آمده است این نفتکش هنگام هدف قرار گرفتن فاقد محموله بود و پس از حمله، دیگر به سوی ایران حرکت نمیکند.
سنتکام همچنین اعلام کرد از زمان آغاز محاصره بندرهای ایران در ۲۴ فروردین، ۱۳۴ کشتی را تغییر مسیر داده، هفت کشتی را بهدلیل تبعیت نکردن از دستورهای آمریکا از کار انداخته و به ۴۲ کشتی مرتبط با کمکهای بشردوستانه اجازه عبور داده است.
وزارت کشتیرانی هند اعلام کرد نفتکش ماریوکس ۲۴ خدمه هندی داشت. این وزارتخانه افزود آتشسوزی در کشتی گزارش شده، اما تمامی خدمه در سلامت هستند.
اوپش کومار شارما، از مقامهای وزارت بنادر و کشتیرانی هند، گفت این وزارتخانه با وزارت خارجه، نیروی دریایی هند و وزارت دفاع برای اطمینان از امنیت خدمه در تماس هستند.
رویترز به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد نفتکش ماریوکس پیشتر نیز از سوی دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) تحریم شده بود.
این منبع همچنین گفت کشتی پس از هشدارهای مکرر نیروی دریایی آمریکا در سه نوبت مسیر خود را تغییر داده بود، اما دوشنبه بار دیگر تلاش کرد با از طریق آبهای سرزمینی عمان از محاصره عبور کند.
دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا که مسئول اجرای تحریمهای واشینگتن است، از بهمن ۱۴۰۳ تاکنون در چارچوب کارزار «فشار حداکثری» علیه شبکههای مالی، پولشویی و دور زدن تحریمهای ایران، حدود هزار فرد، کشتی و هواپیمای مرتبط با جمهوری اسلامی را تحریم کرده است.
سفارت هند در عمان نیز اعلام کرد با مقامهای عمانی درباره عملیات نجات و وضعیت دریانوردان در تماس است. به گفته این منبع، تمامی خدمه با کمک مقامهای عمانی نجات یافتهاند.
آمریکا محاصره بنادر ایران را از فروردین ۱۴۰۵ آغاز کرد. مقامهای آمریکایی گفتهاند این اقدام پس از آن انجام شد که جمهوری اسلامی تردد کشتیها از تنگه هرمز، یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان، را بهشدت محدود کرد.
به گفته سنتکام، این محدودیتها شامل کشتیهایی میشود که به مقصد ایران یا از مبدا ایران حرکت میکنند و کشتیهایی را که از تنگه هرمز به مقصد کشورهای دیگر عبور میکنند، در بر نمیگیرد.
