کشورهای ثروتمند خلیج فارس در حالی که از حملات بیسابقه حکومت ایران آسیب دیدهاند، اکنون در وضعیت بلاتکلیفی میان جنگ و صلح قرار گرفتهاند؛ وضعیتی که با توقف مذاکرات و بسته ماندن عملی تنگه هرمز، چشمانداز بهبود اقتصادی در منطقه را با تهدید جدی مواجه کرده است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، در ماههای اخیر، حکومت ایران با مسدود کردن این گذرگاه حیاتی، صادرات انرژی کشورهای منطقه را هدف قرار داده و حملات آن به زیرساختهای انرژی، خساراتی بر جای گذاشته که ترمیم آنها ممکن است ماهها زمان ببرد. این در حالی است که حتی با وجود یک آتشبس شکننده، تهدید ازسرگیری درگیریها همچنان بر اقتصاد منطقه - فراتر از بخش نفت - سایه انداخته و برنامههای تنوعبخشی اقتصادی کشورهای خلیج فارس را که بهعنوان مقصدی امن برای سرمایهگذاری و گردشگری معرفی میشدند، در معرض خطر قرار داده است.
ابهام درباره سرنوشت مذاکرات، که تاکنون بر موضوعاتی چون کنترل تنگه هرمز و غنیسازی اورانیوم متمرکز بوده، بر نگرانیها افزوده است. کشورهای خلیج فارس خواهان توافقی هستند که کنترل حکومت ایران بر این آبراه را محدود کرده و برنامه موشکی و شبکه نیروهای نیابتی آن را مهار کند، اما هنوز مشخص نیست چنین توافقی حاصل خواهد شد یا نه. تحلیلگران هشدار میدهند تداوم این بلاتکلیفی، روند احیای اقتصادی را طولانیتر کرده و توان کشورهای منطقه برای تاثیرگذاری بر تصمیمات واشینگتن در خصوص جنگ و صلح را کاهش میدهد.
نشانههای این فشار در سطح اقتصادی و اجتماعی نیز قابل مشاهده است. قطر تولید گاز طبیعی مایع را متوقف کرده و همراه با کویت و بحرین وضعیت «فوق العاده» اعلام کردهاند. در دبی، کاهش محسوس ترافیک و خلوتی مناطق گردشگری نشان میدهد که این شهر هنوز از شوک بحران خارج نشده است. اگرچه با گذشت چند هفته از آتشبس، بخشی از زندگی عادی از سر گرفته شده و مدارس در امارات و قطر بازگشایی شدهاند، اما بسیاری از خانوادهها منطقه را ترک کردهاند و برخی دانشآموزان همچنان بهصورت آنلاین تحصیل میکنند.
در بازار کار نیز فشارها افزایش یافته است؛ گزارشها حاکی است برخی کارکنان هتلها به مرخصی بدون حقوق فرستاده شدهاند و در برخی بخشها کاهش دستمزدها اعمال شده است. صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده که نیمی از کشورهای خلیج فارس در سال جاری با کاهش رشد اقتصادی مواجه خواهند شد و رشد در کشورهایی مانند عربستان سعودی و امارات نیز کند خواهد شد. با این حال، مقامهای این نهاد تاکید میکنند کشورهای نفتخیز با منابع مالی قابل توجه میتوانند اقتصاد خود را احیا کنند، اما این امر به مدت زمان بحران و دستیابی به توافقی پایدار بستگی دارد.
محاصره تنگه هرمز همچنین وابستگی عمیق کشورهای منطقه به این مسیر حیاتی را آشکار کرده است. حتی کشورهایی مانند امارات و عربستان که از خطوط لوله جایگزین برخوردارند، در برنامههای تنوعبخشی اقتصادی خود با ریسکهای جدی مواجه شدهاند؛ برنامههایی که برای تبدیل این کشورها به قطبهای فناوری، از جمله در حوزه هوش مصنوعی و مراکز داده، حیاتی محسوب میشوند.
تحلیلگران معتقدند این بحران نهتنها معادلات اقتصادی، بلکه موازنههای سیاسی منطقه را نیز تحت تاثیر قرار داده است. در حالی که برخی کشورها مانند امارات رویکردی سختگیرانهتر در قبال حکومت ایران اتخاذ کردهاند، کشورهایی مانند عربستان سعودی از تلاشهای میانجیگرانه پاکستان حمایت میکنند.
در همین حال، با وجود روابط نزدیک این کشورها با دونالد ترامپ، آنها عملاً در حاشیه مذاکرات قرار گرفتهاند، در حالی که بیشترین آسیب را از این بحران متحمل میشوند. به گفته تحلیلگران، ناتوانی در تاثیرگذاری بر تصمیمات واشینگتن و تداوم بیثباتی، میتواند منطقه را با سناریویی مواجه کند که در آن نااطمینانی اقتصادی و امنیتی برای مدت طولانی ادامه یابد.
بر اساس پژوهشی که از سوی انجمن علوم اعصاب آمریکا منتشر شد، مغز انسان بهطور مداوم اطلاعاتی مانند تصاویر، صداها و فضاهای آشنا را با پیامدهای بعدی آنها پیوند میدهد.
این فرآیند که «یادگیری تداعیگر» نام دارد، به افراد کمک میکند بر پایه تجربههای قبلی، سریعتر تصمیم بگیرند و از خطر دوری کنند.
با این حال، پژوهشگران میگویند این سیستم در همه افراد به یک شکل عمل نمیکند.
این تحقیق توضیح میدهد که چگونه سازوکارهای طبیعی یادگیری در مغز، در بعضی افراد بهجای کمک به تصمیمگیری بهتر، به تداوم انتخابهای نامطلوب منجر میشود.
نقش نشانهها در تصمیمگیری نادرست
به گفته جوزپه دی پلگرینو، سرپرست این مطالعه از دانشگاه بولونیا، افراد از نظر میزان اتکا به نشانههای محیطی برای تصمیمگیری تفاوت چشمگیری با یکدیگر دارند.
برخی افراد هنگام تصمیمگیری بهشدت به تصاویر و صداهای اطراف خود وابستهاند، در حالی که گروهی دیگر انعطافپذیری بیشتری دارند و کمتر تحت تاثیر این محرکها قرار میگیرند.
به گفته پژوهشگران، مشکل زمانی بروز میکند که معنای این نشانهها دستخوش تغییر میشود.
برای نمونه، اگر یک محیط یا صدای آشنا که پیشتر با پاداش همراه بوده، بهتدریج به پیامدهای پرخطر یا نامطلوب منجر شود، مغز همه افراد نمیتواند این تغییر را بهدرستی ثبت کند.
در افرادی که حساسیت بالایی به نشانهها دارند، مغز در «بهروزرسانی» این آموختهها ناتوان میماند و همچنان بر اساس الگوهای قدیمی واکنش نشان میدهد.
در نتیجه این افراد، حتی پس از تجربه شکست یا زیان، همان انتخابهای قبلی را تکرار میکنند.
پیوند نشانهها با اعتیاد و اضطراب
در این شرایط، نشانههای محیطی بهجای آنکه راهنمایی مفید باشند، به عامل اصلی هدایت رفتار تبدیل میشوند و ترک عادتهای زیانبار را دشوارتر میکنند.
این یافتهها میتواند به درک بهتر الگوهای رفتاری در اعتیاد، اختلالات وسواسی و اضطراب کمک کند.
تیم تحقیقاتی قصد دارد این نوع الگوی یادگیری را در میان افراد دارای اختلالات بالینی مورد بررسی قرار دهد.
هدف آنها یافتن پاسخ روشنتری برای این پرسش است که آیا حساسیت بیش از حد به نشانههای محیطی میتواند یکی از دلایل اصلی تداوم الگوی تصمیمگیریهای پرخطر در این گروهها باشد.
