قضات لیبرال دیوان عالی ایالات متحده همراه با تعدادی از همتایان محافظهکار خود در نخستین جلسه بررسی پرونده تعرفههای جهانی دونالد ترامپ، قانونی بودن تعرفهها را به چالش کشیدند و نسبت به اختیارات دولت برای اعمال یکجانبه تعرفههای گسترده ابراز تردید کردند.
نخستین جلسه استماع این پرونده مناقشهبرانگیز که بزرگترین آزمون حقوقی پیش روی دولت دونالد ترامپ و آزمونی بزرگ برای حدود اختیارات او به شمار میآید، چهارشنبه ۱۴ آبان، در دیوان عالی ایالات متحده در واشینگتن دیسی برگزار شد.
به گزارش رویترز، قضات محافظهکار و لیبرال دیوان عالی در حرکتی هماهنگ وکیل دولت فدرال را در خصوص قانونی بودن وضع و اجرای تعرفهها به چالش کشیدند.
پرسشهای اصلی پیرامون این موضوع شکل گرفته بود که آیا رییسجمهوری در وضع این تعرفهها بر اساس قانون مصوب سال ۱۹۷۷ که برای شرایط اضطراری ملی در نظر گرفته شده بود، به حوزه اختیارات کنگره تجاوز کرده است یا خیر.
اعضای دیوان عالی در جلسهای دو ساعت و نیمه، با طرح پرسشهای صریح از نماینده دولت ترامپ خواستند توضیح دهد که چگونه دولت، وضع تعرفههایی با دامنه و مدتزمان نامحدود را مجاز میداند؛ در حالیکه قانون اساسی بهصراحت اختیار وضع مالیات و تعرفه را در صلاحیت کنگره قرار داده است.
دونالد ترامپ پس از بازگشت به کاخ سفید، با استناد به «قانون اختیارات اقتصادی در وضعیت اضطراری بینالمللی» (آیایایپیاِی) تعرفههایی گسترده بر کالاهای وارداتی اعمال کرد.
وضع و اعمال تعرفهها با انتقادهای گسترده داخلی و بینالمللی همراه شد. رویترز نیمه تابستان اعلام کرد که دستکم هشت پرونده حقوقی در سیستم قضایی آمریکا علیه تعرفهها در جریان است.
پروندهای که اکنون به دیوان عالی رسیده، بهار امسال در پی طرح دادخواستی از سوی پنج کسبوکاری گشوده شد که مالکان آنها از اعمال سیاستهای تعرفهای دولت آسیب دیده بودند.
این دادخواست در دادگاه تجارت بینالملل ایالات متحده ثبت شد و با برجسته کردن ماهیت بیسابقه تعرفهها، توجیه دولت برای استفاده از «اختیارات اقتصادی اضطراری» حین وضعیت اضطراری ملی را به چالش کشید.
دادگاه بدوی هفتم خرداد به غیرقانونی بودن تعرفهها حکم داد و اجرای آنها را ممنوع کرد.
پس از آن دولت از دادگاه تجدید نظر حوزه فدرال ایالات متحده خواست تا حکم اولیه را متوقف کند و در این دادگاه موفق شد. به این معنی که تعرفهها تا زمان رسیدگی به درخواست تجدیدنظر، همچنان پابرجا باقی ماندند.
سپس پرونده به دیوان عالی ایالات متحده فرستاده شد و قضات دیوان عالی از چهارشنبه بررسی رسمی دعاوی طرفین پرونده را آغاز کردهاند.
نزدیکی لیبرالها و محافظهکاران بر سر جنگ تعرفهای
رویترز درباره نخستین جلسه بررسی این پرونده در دیوان عالی نوشت که برخی از قضات محافظهکار نیز در این جلسه نشان دادند که میان پذیرش اختیارات ذاتی رییسجمهوری در روابط با کشورهای خارجی و محدودیتهای قانونی آن درگیر هستند.
این موضوع نشان میدهد دیوان عالی ممکن است در صدور رای نهایی در این پرونده بهشدت دچار اختلاف نظر شود.
ترکیب فعلی دیوان عالی شامل شش قاضی محافظهکار در برابر سه قاضی لیبرال است.
جان رابرتس، قاضی ارشد دیوان عالی که از سوی جورج دابلیو بوش، رییسجمهوری جمهوریخواه ایالات متحده منصوب شده است، به وکیل دولت فدرال گفت که اِعمال مالیات بر شهروندان آمریکایی همواره از اختیارات بنیادین کنگره بوده است.
او افزود: «بهنظر میرسد این تعرفهها درعمل در حال ایجاد درآمد هستند، در حالی که طبق قانون اساسی، این وظیفه بهصراحت به کنگره محول شده است.»
قضات همچنین به «دکترین پرسشهای اساسی» اشاره کردند؛ اصلی که بر اساس آن، اقدامات اجرایی با تاثیرات بزرگ اقتصادی یا سیاسی باید از سوی کنگره تصویب شوند.
دادگاه بدوی پیشتر با استناد به همین اصل، تعرفههای ترامپ را غیرقانونی اعلام کرده بود.
استدلال دولت ترامپ چیست؟
در مقابل، دولت ترامپ استدلال میکند که «آیایایپیاِی» در موارد اضطراری اختیارات گستردهای به رییسجمهوری میدهد، و این تعرفهها نهتنها قانونی است بلکه ابزاری موثر در مذاکرات تجاری با کشورهایی چون چین، کانادا و مکزیک محسوب میشوند.
قاضی اِمی کانی بَرِت، که از سوی دونالد ترامپ در دوران اول ریاستجمهوریاش به دیوان عالی راه یافت، از نماینده دولت پرسید که هیچگاه در تاریخ قانونگذاری آمریکا، عبارت «تنظیم واردات» به معنای مجوز برای وضع تعرفه تفسیر شده است یا نه؟
قاضی کِتانجی براون جکسون که از سوی جو بایدن، رییسجمهوری دموکرات منصوب شد، در همراهی با دو قاضی دیگر یادآور شد که هدف «آیایایپیاِی» از اساس محدود کردن قدرت رییسجمهوری بوده است، نه گسترش آن.
در مقابل، برخی قضات محافظهکار مانند برت کاوانا، با اشاره به سوابق تاریخی مشابه از جمله استفاده ریچارد نیکسون، سیوهفتمین رییسجمهوری آمریکا، از قانون مشابه، نشانههایی از همدلی با استدلال دولت نشان دادند.
رابرتس نیز با اشاره به اینکه تعرفهها ابزاری در حوزه سیاست خارجی هستند، امکان دفاع از آنها را از منظر اختیارات ریاستجمهوری مطرح کرد.
طبق دادههای گمرک آمریکا، تعرفههای ترامپ تا پایان سپتامبر حدود ۸۹ میلیارد دلار درآمد ایجاد کردهاند. اما اگر دیوان عالی حکم به غیرقانونی بودن آنها دهد، دولت باید علاوه بر بازپرداخت گسترده به واردکنندگان، بهدنبال مبانی قانونی جایگزین باشد.
انتظار میرود رای نهایی دیوان طی هفته تا چند ماه آینده صادر شود. این رای میتواند نهفقط نظام تعرفهای آمریکا، بلکه مرزهای عملی اختیارات رییسجمهوری در حوزه تجارت و سیاست خارجی را بازتعریف کند.
نشریه نیویورکپست چهارشنبه ۱۴ آبان گزارش داد نیروی هوایی آمریکا این موشک را از پایگاه واندنبرگ در ایالت کالیفرنیا پرتاب کرد و این آزمایش بدون هیچ مشکلی انجام شد.
این موشک غیرمسلح در نزدیکی سایت آزمایش دفاع موشکی بالستیک رونالد ریگان در جزایر مارشال در اقیانوس آرام، با فاصلهای در حدود ۶ هزار و ۸۰۰ کیلومتر، فرود آمد.
این آزمایش که از چند ماه پیش برنامهریزی شده بود، پس از آن مورد توجه قرار گرفت که ترامپ هفته گذشته به ارتش آمریکا دستور داد نخستین آزمایش تسلیحات هستهای این کشور در بیش از سه دهه اخیر انجام شود.
نیویورک پست در ادامه گزارش خود نوشت موشک مینتمن-۳ از جمله سلاحهای بازدارنده هستهای ایالات متحده است و تنها در پاسخ به حمله هستهای از سوی یک کشور متخاصم شلیک میشود.
نشریه نیوزویک نیز به نقل از مقامات ارتش ایالات متحده گزارش داد آزمایش موشک مینتمن-۳ که میتواند تا سه کلاهک هستهای را حمل کند، «اطمینان، آمادگی و دقت» ناوگان موشکهای بالستیک قارهپیمای این کشور را تایید کرد.
این آزمایش در شرایطی انجام شد که آمریکا روند نوسازی زرادخانه موشکهای بالستیک قارهپیمای خود را آغاز کرده است.
قرار است موشک جدید «سِنتینل» جایگزین سامانه قدیمی مینتمن-۳ شود که از سال ۱۹۷۰ تاکنون بخشی از توان هستهای ایالات متحده بوده است.
در حال حاضر، ۴۰۰ موشک بالستیک قارهپیمای مینتمن-۳ مجهز به کلاهک هستهای در سیلوهای مستقر در ایالتهای کلرادو، مونتانا، نبراسکا، داکوتای شمالی و وایومینگ نگهداری میشوند
مینتمن-۳ میتواند با سرعتی حدود ۲۴ هزار کیلومتر در ساعت، مسافتی معادل ۹ هزار و ۶۶۰ کیلومتر را طی کند.
ارتش ایالات متحده مردادماه ۱۴۰۱ نیز یک موشک مینتمن-۳ با قابلیت حمل کلاهک هستهای را آزمایش کرده بود.
همزمان با آزمایش موشک مینتمن-۳، ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، به مقامهای ارشد این کشور دستور داد طرحهایی را در پاسخ به اقدام احتمالی آمریکا برای ازسرگیری آزمایشهای هستهای تهیه کنند.
پوتین ۱۴ آبان در دیدار با مقامهای ارشد روسیه تاکید کرد کرملین همواره به تعهدات خود در چارچوب پیمان جامع منع آزمایشهای هستهای پایبند بوده است، اما در صورتی که آمریکا یا هر کشور دارای سلاح هستهای آزمایشی انجام دهد، مسکو نیز دست به اقدام متقابل خواهد زد.
روسیه از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تاکنون آزمایش هستهای انجام نداده است. آخرین آزمایش هستهای شوروی در سال ۱۹۹۰، ایالات متحده در سال ۱۹۹۲ و چین در سال ۱۹۹۶ صورت گرفت.
ترامپ هشتم آبان به وزارت جنگ ایالات متحده دستور داد پس از ۳۳ سال وقفه، «بلافاصله» آزمایشهای هستهای را از سر بگیرد.
او در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، دلیل این تصمیم را «آزمایش سایر کشورها» عنوان کرد.
تصمیم ترامپ واکنشهای متفاوتی را در عرصه سیاسی ایالات متحده برانگیخته است؛ جمهوریخواهان آن را نمادی از «اقتدار آمریکا» میدانند، در حالی که دموکراتها آن را اقدامی «پرهزینه و خطرناک» توصیف میکنند.
حکیم جفریز، رهبر دموکراتها در مجلس نمایندگان ایالات متحده، چهارشنبه ۱۴ آبان در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دموکراتها در حال شکست دادن دونالد ترامپ و افراطیهای جمهوریخواه در سراسر کشور هستند .... حزب دموکرات بازگشته است.»
چاک شومر، رهبر دموکراتها در سنا، پیروزی ممدانی را تبریک گفت و به همکاریهای پیشین خود با او در مسائل مربوط به کمک به رانندگان تاکسی برای کاهش بدهیها اشاره کرد.
شومر افزود که به همکاری با ممدانی برای «تقویت نیویورک و حفظ عدالت و شکوفایی این شهر» امیدوار است.
برنی سندرز، سناتور سوسیالیست دموکرات که مدتها از ممدانی حمایت کرده، بار دیگر در حساب ایکس خود پیروزی او را ستود و آن را یکی از بزرگترین دگرگونیهای سیاسی تاریخ آمریکا دانست.
سندرز افزود: «ما میتوانیم دولتی بسازیم که نماینده مردم کارگر باشد نه یک درصد از ثروتمندان.»
الکساندرا اوکاسیو-کورتز، نماینده برجسته دموکرات از نیویورک که در جشن پیروزی ممدانی حضور داشت، گفت: «او روشنایی است که مسیر آینده را برای حمایت از خانوادههای کارگر در نیویورک نشان میدهد.»
بیل کلینتون، رییسجمهوری سابق ایالات متحده نیز در پستی در شبکه اجتماعی ایکس، پیروزی ممدانی را تبریک گفت و برای او در تبدیل نیویورک به شهری عادلانهتر و مقرونبهصرفهتر آرزوی موفقیت کرد.
اندرو کومو، فرماندار سابق نیویورک و عضو حزب دموکرات که در این انتخابات به عنوان نامزد مستقل شرکت کرده بود و در نهایت نتیجه را به ممدانی واگذار کرد، در پیامی آشتیجویانه تبریک گفت و از انتقال قدرت حمایت کرد: «ما به عملکرد دولتشهر نیویورک نیاز داریم و باید در هر زمینهای که بتوانیم کمک کنیم.»
شورای روابط اسلامی-آمریکایی نیز این پیروزی را یک نقطه عطف تاریخی برای مشارکت مسلمانان در سیاست آمریکا دانست و گفت: «انتخاب اولین شهردار مسلمان نیویورک یک گام مهم برای جامعه مسلمانان است. همه آمریکاییها باید جشن بگیرند که کشور ما همچنان پذیرای تنوع است.»
بیل آکمن، میلیاردر والاستریت که در گذشته از دموکراتها حمایت میکرد، با وجود آنکه ممدانی به سیاستهای ضد میلیاردرها معروف است، پیروزی او را تبریک گفت و در پستی در ایکس نوشت: «حالا مسئولیت بزرگی بر دوش شماست. اگر میتوانم به نیویورک کمک کنم، فقط بگویید چطور؟»
واکنش ترامپ و جمهوریخواهان
در مقابل، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «... و اینطور شروع میشود!»
او در ادامه به ممدانی حمله کرد و گفت جمهوریخواهان بهدلیل تعطیلی دولت و جای خالی نام ترامپ در برگه رای، شکست خوردند.
دیگر اعضای حزب جمهوریخواه آمریکا نیز این پیروزی را نشانهای از «تحول رادیکال حزب دموکرات به سمت سوسیالیسم» توصیف کردند.
مایک جانسون، رییس مجلس نمایندگان، ممدانی را «یک افراطی و مارکسیست واقعی» توصیف کرد و هشدار داد که انتخاب او «تحول حزب دموکرات به یک حزب سوسیالیستی دولتگرا را تحکیم میکند».
مایک مارینلا، سخنگوی کمیته ملی جمهوریخواهان مجلس نمایندگان، گفت: «حزب دموکرات تسلیم سوسیالیست رادیکال، زهران ممدانی، و اوباش چپ افراطی شده است. هر دموکراتی در مجلس نمایندگان به طرز احمقانهای در فروپاشی حزب خود همدست است و رایدهندگان در سال ۲۰۲۶ هزینه این اقدام را پرداخت خواهند کرد.»
واکنشها در اسرائیل
سیاستمداران در اسرائیل، در واکنش به پیروزی ممدانی، به انتقاد از او بهدلیل «مواضع ضداسرائیلی» پرداختند.
ایتامار بنگویر، وزیر امنیت داخلی، پیروزی ممدانیِ «حامی حماس و دشمن اسرائیل» را لحظه «غلبه یهودستیزی بر عقل سلیم» دانست.
آویگدور لیبرمن، رییس حزب اپوزیسیون «اسرائیل بیتنو» نیز گفت: «کسی که از حماس حمایت کرد، به اسرائیل حمله کرد و غرب را مقصر تمام مشکلات جهان دانست، اکنون شهردار نیویورک شده است.»
آمیخای چیکلی، وزیر امور یهودیان خارج از کشور اسرائیل، در واکنش به این انتخاب نوشت: «شهری که زمانی نماد آزادی جهانی بود، حالا کلیدهای خود را به حامی حماس داده است.»
او از یهودیان نیویورک خواست تا به اسرائیل مهاجرت کنند.
دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل نیز ضمن تاکید بر اینکه اظهارات ممدانی «باعث توقف نخواهد شد»، افزود که اسرائیل به تقویت روابط خود با جامعه یهودیان نیویورک ادامه خواهد داد تا امنیت و رفاه آنان تضمین شود.
شارن هسکل، معاون وزیر خارجه اسرائیل نیز انتخاب ممدانی را بسیار نگرانکننده توصیف کرد.
ممدانی ۲۳ شهریور در جریان رقابتهای انتخاباتی گفته بود در صورت پیروزی در انتخابات به پلیس نیویورک دستور خواهد داد بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل را در صورت ورود به این شهر، بازداشت کند.
واکنشها در ایران
در ایران، ابوالقاسم جراره، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی، پیروزی ممدانی را نمادی از قدرت شعار «مرگ بر اسرائیل» دانست و آن را نشاندهنده «تاثیرات جنبشهای اسلامی در سطح جهانی» خواند.
احمد زیدآبادی، روزنامهنگار، نیز در تحلیلی نوشت که پیروزی ممدانی نوعی «تناقض در میان طیفهای افراطی چپگرا و مذهبی به وجود آورده» است.
او معتقد است این پیروزی برخی از نیروهای افراطی را در موقعیتی دشوار قرار داده که نمیدانند باید از آن خوشحال باشند یا ناراحت.
به گزارش خبرگزاری رویترز، نتایج اولیه که از سوی مرکز دادهنگاری انتخاباتی منتشر شده، نشان میدهد ممدانی که با شعارهایی رادیکال و سیاستهایی سوسیالیستی وارد میدان شده بود، موفق شد با اختلافی دو رقمی کومو ۶۷ ساله را شکست دهد.
کومو پس از شکست در انتخابات مقدماتی حزب دموکرات، بهعنوان نامزد مستقل وارد رقابت شده بود. در حالیکه برخی رسانهها هنوز نتیجه نهایی را تایید نکردهاند، آمار رسمی نشان میدهد بیش از دو میلیون رأی در نیویورک به صندوقها ریخته شده که بالاترین میزان مشارکت در رقابت شهرداری از سال ۱۹۶۹ تاکنون است.
ممدانی که پیش از این نمایندهای گمنام در مجلس ایالتی بود، با پیشنهادهایی چون رایگانسازی اتوبوسهای شهری و فریز اجاره برای نزدیک به یک میلیون واحد مسکونی، توجه نسل جوان و رأیدهندگان ساکن محلههای کمدرآمد را به خود جلب کرد.
پیشتازی او در نظرسنجیها از ماهها پیش قابلتوجه بود و شکست سنگین کومو که زمانی یکی از وزنههای سیاسی حزب دموکرات محسوب میشد، شوک بزرگی برای نهاد قدرت در نیویورک تلقی میشود.
در کنار رقابت شهرداری نیویورک، دو پیروزی دیگر برای دموکراتهای میانهرو در ایالتهای نیوجرسی و ویرجینیا، مسیر متفاوتی از کمپین ممدانی را به نمایش گذاشتند؛ اما در نهایت همگی نشانگر تغییر فضای سیاسی آمریکا در آستانه انتخابات میاندورهای ۲۰۲۶ هستند.
در نیوجرسی، «مایکی شریل»، خلبان پیشین نیروی دریایی و نماینده کنونی مجلس نمایندگان، با شکست «جک چیاتارلی» جمهوریخواه، جایگزین «فیل مورفی» فرماندار دموکرات فعلی خواهد شد.
رسانههای آمریکایی گزارش دادهاند که با این پیروزی، برای نخستینبار از دهه ۱۹۶۰، دموکراتها سه دوره پیاپی در نیوجرسی قدرت فرمانداری را در دست میگیرند. رقابت در نیوجرسی، با هزینههای تبلیغاتی نجومی و مداخله مستقیم احزاب ملی، پرهزینهترین کارزار امسال بود.
در ویرجینیا نیز «ابیگیل اسپنبرگر»، دیگر چهره میانهرو حزب دموکرات، موفق شد با پیروزی بر «وینسام ارل-سیرز»، معاون فرماندار جمهوریخواه، به عنوان نخستین زن فرماندار این ایالت برگزیده شود.
اسپنبرگر در سخنرانی پیروزی خود گفت: «ما در سال ۲۰۲۵ عقلانیت را به جای سیاستزدگی انتخاب کردیم. ما ایالت خود را به هرجومرج ترجیح دادیم.»
هر سه نامزد پیروز در این انتخابات، با تاکید بر مسائل اقتصادی از جمله بحران توان خرید، هزینههای زندگی، و حملونقل، تلاش کردند صدای رأیدهندگان ناراضی را بازتاب دهند. در حالیکه ممدانی آشکارا رویکردی چپگرایانه داشت، شریل و اسپنبرگر در جبهه میانهرو دموکراتها جای میگیرند.
با این حال، نقطه مشترک هر سه پیروزی، بهرهبرداری هوشمندانه از نارضایتی عمومی نسبت به دونالد ترامپ بود. ترامپ که در نه ماه نخست ریاستجمهوریاش با بحرانهای پیدرپی، از جمله تعطیلی دولت فدرال و سیاستهای سختگیرانه مهاجرتی، روبهرو بوده، در روزهای پایانی کارزار، با تهدید به اخراج کارمندان فدرال و تعلیق بودجه میلیاردی پروژه ریلی هادسون در نیوجرسی، موجی از انتقادات را بهسوی خود جلب کرد.
در برخی حوزههای رأیگیری ویرجینیا، رأیدهندگان به خبرنگاران گفتهاند که سیاستهای مهاجرتی ترامپ و وضع تعرفههای سنگین وارداتی از جمله عوامل اصلی تصمیمشان برای حمایت از دموکراتها بوده است.
«خوان بنتز»، مدیر ۲۵ ساله یک رستوران که برای نخستینبار رأی میداد، گفت که به تمامی نامزدهای دموکرات رأی داده زیرا ترامپ را مسئول تعطیلی دولت و رفتارهای غیرانسانی با مهاجران میداند.
همزمان، رأیدهندگان کالیفرنیا نیز در حال تصمیمگیری درباره دادن اختیارات جدید به قانونگذاران دموکرات برای بازطراحی نقشه حوزههای کنگره بودند؛ موضوعی که میتواند بر کنترل مجلس نمایندگان آمریکا در سال آینده تأثیر مستقیم بگذارد.
ترامپ این رأیگیری را «تقلبی» خواند و بدون ارائه هیچ مدرکی آن را «کلاهبرداری» توصیف کرد.
با وجود مشارکت گسترده رأیدهندگان در نیویورک، ویرجینیا و نیوجرسی، تحلیلگران سیاسی هشدار دادهاند که نتایج این ایالتها الزاماً قابل تعمیم به حوزههایی مانند میسوری یا رقابتهای سنا در ایالتهایی چون مین نیست.
داگلاس هی، استراتژیست جمهوریخواه، گفت: «هیچ نتیجهای در ویرجینیا یا نیوجرسی نمیتواند پیشبینی کند چه اتفاقی در رقابتهای سنا یا کنگره در ایالتهای دیگر رخ خواهد داد.»
نظرسنجیهای اخیر نشان میدهد که هرچند ۵۷ درصد از مردم آمریکا از عملکرد ترامپ ناراضیاند، اما این نارضایتی الزاماً به افزایش حمایت از دموکراتها منجر نشده و رأیدهندگان همچنان بین دو حزب تقسیم شدهاند.
