ایراناینترنشنال
در آستانه سفر احمد الشرع، رییسجمهوری جدید سوریه و رهبر سابق گروه اسلامگرای هیئت تحریرالشام به واشینگتن، دولت ترامپ با سرعت در حال آمادهسازی بستری سیاسی برای استقبال از اوست؛ از جمله لغو تحریمهای بینالمللی و ملی که سالها او را در فهرست سیاه تروریسم نگاه داشته بود.
این سفر، که سومین دیدار الشرع و دونالد ترامپ طی شش ماه گذشته خواهد بود، نقطه اوج چرخشی ریشهای در سیاست آمریکا نسبت به دمشق است: گذار از سالها دشمنی و فشار اقتصادی، به مرحلهای از همکاری و مشروعیتبخشی به دولتی که تا همین اواخر از شاخههای پیشین القاعده در سوریه محسوب میشد.
بر اساس پیشنویس قطعنامهای که واشینگتن به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کرده، تحریمهای سازمان ملل علیه احمد الشرع و وزیر کشور او، انس خطاب، لغو خواهد شد. برای تصویب این قطعنامه، دستکم ۹ رأی موافق و عدم وتوی پنج عضو دائم شورا لازم است؛ از جمله روسیه، متحد دیرینه بشار اسد.
چرخش بزرگ در سیاست واشینگتن
اقدام تازه ترامپ در راستای تصمیم ماه مه او برای لغو تحریمهای آمریکا علیه سوریه است؛ تغییری ریشهای در سیاست واشینگتن که میتواند راه را برای بازگشت شرکتهای آمریکایی و متحدان منطقهای به اقتصاد و بازسازی سوریه هموار کند.
پیشنویس لایحه لغو «قانون سزار» (Caesar Act) — تحریمی که از سال ۲۰۱۹ ستون اصلی فشار اقتصادی بر دمشق بود — اخیرا در سنا تصویب شد و انتظار میرود پس از تعطیلات کنگره در مجلس نمایندگان نیز بررسی شود.
قانون سزار نام خود را از افسر سوری گرفت که در سالهای نخست جنگ داخلی، تصاویر صدها جسد قربانیان شکنجه در زندانهای بشار اسد را افشا کرد. این قانون هدفش جلوگیری از سرمایهگذاری در پروژههای بازسازی تحت کنترل رژیم دمشق بود، اما حالا قرار است بهطور کامل لغو شود.
از شورش تا ریاستجمهوری
احمد الشرع، که در دهه گذشته یکی از فرماندهان شورشهای سنی علیه نیروهای آمریکایی در عراق بود، پس از خروج از القاعده، خود را بهعنوان چهرهای «میانهرو» در میان مخالفان اسد معرفی کرد
ترامپ نخستینبار در ماه مه در ریاض با او دیدار کرد و سپس در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک بار دیگر با او ملاقات داشت. دیدار واشینگتن سومین دیدار رسمی آنان در کمتر از نیمسال است؛ نشانهای روشن از حمایتی سیاسی که کاخ سفید برای تثبیت دولت تازه دمشق در نظر گرفته است.
از تحریم تا سرمایهگذاری
مقامهای دولت ترامپ نگرانند که در صورت تداوم انزوای مالی دمشق، روند بازسازی سوریه متوقف شود و زمینه برای شعلهور شدن دوباره جنگ داخلی فراهم آید.
تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه رییسجمهوری در امور سوریه، در گفتوگویی با قانونگذاران هشدار داده است: «اگر دولت الشرع شکست بخورد، طرح جایگزینی وجود ندارد.»
به گفته یک مقام ارشد کاخ سفید، ترامپ قصد دارد پیش از دیدار دوشنبه، با لغو کامل تحریمها «پیام روشنی از پایان دوران مجازات» بفرستد؛ پیامی که همزمان به شرکتهای آمریکایی و کشورهای عربی میگوید: زمان سرمایهگذاری در سوریه فرا رسیده است.
سوریه در آستانه بازسازی
با گذشت کمتر از یک سال از سقوط رژیم اسد، بیش از یک میلیون آواره سوری به کشور بازگشتهاند، اما زیرساختها همچنان ویران است.
مجلس نمایندگان آمریکا هنوز با لغو کامل قانون سزار موافقت نکرده، اما تحلیلگران انتظار دارند که در روزهای آینده، با فشار دولت ترامپ، مسیر برای حذف رسمی آن هموار شود — اقدامی که ممکن است چهره جنگ و صلح در سوریه را برای همیشه تغییر دهد.
ایال زمیر چهارشنبه ۱۴ آبان همراه با افسران ارشد ارتش، فرماندهان پلیس و نمایندگان آژانس امنیت اسرائیل (شینبت) راههای مقابله با تهدیدهای پهپادی در مرزهای غرب و جنوب غربی این کشور با مصر را بررسی کردند.
ارتش اسرائیل پس از این نشست با انتشار بیانیهای به نقل از زمیر نوشت که این نشست بخشی از «فرآیند مشترک میاننهادی برای تدوین رویکردی جامع در مقابله با تهدید فزاینده پهپادها» بود.
زمیر در این نشست هشدار داد که موضوع پهپادها در مرز مصر «صرفا یک تهدید جنایی نیست، بلکه خطری امنیتی با ظرفیت اقدامات تروریستی» به شمار میرود.
او افزود ارتش و نهادهای دفاعی اسرائیل متعهدند توان عملیاتی خود را در این زمینه گسترش دهند و ظرفیتهای تازهای برای مقابله با این خطر ایجاد کنند.
به گفته ارتش اسرائیل، در یک سال گذشته تلاشهای متعددی برای قاچاق سلاح و مواد مخدر از طریق پهپادها از خاک مصر صورت گرفته است.
ارتش اسرائیل در این بیانیه به ایجاد یک کارگروه مشترک، متشکل از نیروهای ارتش، پلیس و شینبت برای مقابله با تهدیدهای پهپادی اشاره کرد و نوشت که منابع بیشتری به تقویت بلندمدت توان نظامی از طریق توسعه فناوریهای جدید دفاعی اختصاص خواهد یافت.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل در همین رابطه گزارش داد که ارتش این کشور قصد دارد فعالیتهای اطلاعاتی و فناوری خود را برای شناسایی، اختلال و رهگیری پهپادها گسترش دهد.
این رسانه افزود ارتش اسرائیل یگان رزمی جدیدی ایجاد میکند که وظیفه آن «مقابله با قاچاق از طریق پهپاد» خواهد بود.
این یگان قرار است در مناطق صعبالعبور و در عملیات شبانه نیز فعالیت کند تا توان ارتش در کنترل مرزها و جلوگیری از انتقال غیرقانونی سلاح و مواد مخدر افزایش یابد.
قاچاق سلاح و خطر تجهیز مجدد حماس
پس از حملات هفتم اکتبر حماس به اسرائیل، قاچاق سلاح از سوی جمهوری اسلامی و متحدان نیابتیاش در منطقه با هدف تجهیز حماس به یکی از مهمترین حساسیتهای امنیتی اسرائیل تبدیل شد.
گزارشها از این حکایت دارند که از آن زمان تاکنون اسرائیل با حساسیتی دوچندان مرزها را کنترل و فعالیتهای نظامی یا مشکوک در این مناطق را رصد میکند.
ارتش اسرائیل ۱۹ مهر اعلام کرد که تلاش برای «قاچاق کالاهای غیرمجاز» از مصر به اسرائیل را خنثی کرده است.
پنجم مهر نیز اورشلیمپست در گزارشی نوشت که اسرائیل با موج تازهای از قاچاق سلاح و مواد مخدر از طریق مرز مشترک با مصر روبهرو است و یک تاجر پرنفوذ مصری که از حمایت دولتی نیز برخوردار است، مسئولیت ارسال پهپادها به سوی اسرائیل را بر عهده دارد.
از سوی دیگر، با توجه به افزایش فعالیتهای جمهوری اسلامی در اردن، مرزهای این کشور با اسرائیل به نقطه حساس دیگری تبدیل شدهاند.
مقامهای اردنی شهریور امسال هشدار دادند که تهدیدهای جمهوری اسلامی و متحدان منطقهای آن در این کشور روندی فزاینده داشته و تامین مالی و جذب نیرو از سوی جمهوری اسلامی در این کشور طی سه سال، سه برابر بیشتر شده است.
همزمان، مقامهای ارشد این کشور از بازداشت ۱۶ نفر به اتهام تروریسم خبر داد. گزارشها از ارتباط این افراد با جمهوری اسلامی حکایت داشت.
مسئول امنیتی کتائب حزبالله عراق، یکی از گروههای شبهنظامی مورد حمایت جمهوری اسلامی، بهار سال گذشته اعلام کرد که این گروه آماده است مقاومت اسلامی در اردن را مسلح کند و تجهیزات لازم برای حداکثر ۱۲ هزار جنگجو را فراهم آورد.
این تهدید سبب شد اسرائیل نیروهای مرزی خود را در خطوط مرزی با اردن تقویت کند.
نشریه نیویورکپست چهارشنبه ۱۴ آبان گزارش داد نیروی هوایی آمریکا این موشک را از پایگاه واندنبرگ در ایالت کالیفرنیا پرتاب کرد و این آزمایش بدون هیچ مشکلی انجام شد.
این موشک غیرمسلح در نزدیکی سایت آزمایش دفاع موشکی بالستیک رونالد ریگان در جزایر مارشال در اقیانوس آرام، با فاصلهای در حدود ۶ هزار و ۸۰۰ کیلومتر، فرود آمد.
این آزمایش که از چند ماه پیش برنامهریزی شده بود، پس از آن مورد توجه قرار گرفت که ترامپ هفته گذشته به ارتش آمریکا دستور داد نخستین آزمایش تسلیحات هستهای این کشور در بیش از سه دهه اخیر انجام شود.
نیویورک پست در ادامه گزارش خود نوشت موشک مینتمن-۳ از جمله سلاحهای بازدارنده هستهای ایالات متحده است و تنها در پاسخ به حمله هستهای از سوی یک کشور متخاصم شلیک میشود.
نشریه نیوزویک نیز به نقل از مقامات ارتش ایالات متحده گزارش داد آزمایش موشک مینتمن-۳ که میتواند تا سه کلاهک هستهای را حمل کند، «اطمینان، آمادگی و دقت» ناوگان موشکهای بالستیک قارهپیمای این کشور را تایید کرد.
این آزمایش در شرایطی انجام شد که آمریکا روند نوسازی زرادخانه موشکهای بالستیک قارهپیمای خود را آغاز کرده است.
قرار است موشک جدید «سِنتینل» جایگزین سامانه قدیمی مینتمن-۳ شود که از سال ۱۹۷۰ تاکنون بخشی از توان هستهای ایالات متحده بوده است.
در حال حاضر، ۴۰۰ موشک بالستیک قارهپیمای مینتمن-۳ مجهز به کلاهک هستهای در سیلوهای مستقر در ایالتهای کلرادو، مونتانا، نبراسکا، داکوتای شمالی و وایومینگ نگهداری میشوند
مینتمن-۳ میتواند با سرعتی حدود ۲۴ هزار کیلومتر در ساعت، مسافتی معادل ۹ هزار و ۶۶۰ کیلومتر را طی کند.
ارتش ایالات متحده مردادماه ۱۴۰۱ نیز یک موشک مینتمن-۳ با قابلیت حمل کلاهک هستهای را آزمایش کرده بود.
همزمان با آزمایش موشک مینتمن-۳، ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، به مقامهای ارشد این کشور دستور داد طرحهایی را در پاسخ به اقدام احتمالی آمریکا برای ازسرگیری آزمایشهای هستهای تهیه کنند.
پوتین ۱۴ آبان در دیدار با مقامهای ارشد روسیه تاکید کرد کرملین همواره به تعهدات خود در چارچوب پیمان جامع منع آزمایشهای هستهای پایبند بوده است، اما در صورتی که آمریکا یا هر کشور دارای سلاح هستهای آزمایشی انجام دهد، مسکو نیز دست به اقدام متقابل خواهد زد.
روسیه از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تاکنون آزمایش هستهای انجام نداده است. آخرین آزمایش هستهای شوروی در سال ۱۹۹۰، ایالات متحده در سال ۱۹۹۲ و چین در سال ۱۹۹۶ صورت گرفت.
ترامپ هشتم آبان به وزارت جنگ ایالات متحده دستور داد پس از ۳۳ سال وقفه، «بلافاصله» آزمایشهای هستهای را از سر بگیرد.
او در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، دلیل این تصمیم را «آزمایش سایر کشورها» عنوان کرد.
تصمیم ترامپ واکنشهای متفاوتی را در عرصه سیاسی ایالات متحده برانگیخته است؛ جمهوریخواهان آن را نمادی از «اقتدار آمریکا» میدانند، در حالی که دموکراتها آن را اقدامی «پرهزینه و خطرناک» توصیف میکنند.
این رسانه چهارشنبه ۱۴ آبان نوشت پنتاگون موافقت اولیه خود را با فروش اف-۳۵ به عربستان سعودی اعلام کرده و دولت ترامپ ممکن است این معامله را بدون مشروط کردن آن به عادیسازی روابط میان ریاض و اورشلیم انجام دهد.
اورشلیمپست این تحول را «زلزلهای ژئوپلیتیکی و امنیتی» در خاورمیانه توصیف کرد و نوشت تاکنون جنگندههای اف-۳۵ صرفا در اختیار کشورهای دارای نظام دموکراتیک، از جمله آمریکا، شماری از کشورهای اروپایی، ژاپن و کره جنوبی، قرار گرفتهاند و هیچ کشوری با رویکردی خصمانه نسبت به اسرائیل یا از متحدان احتمالی جمهوری اسلامی مجوز خرید این جنگنده را نداشته است.
خبرگزاری رویترز ۱۳ آبان به نقل از منابع آگاه گزارش داد آمریکا در حال بررسی درخواست عربستان سعودی برای خرید ۴۸ جنگنده پیشرفته اف-۳۵ است.
اف-۳۵ پیشرفتهترین جنگنده جهان با قابلیت پنهانکاری است که میتواند بهراحتی از سد سامانههای پدافندی بیشتر کشورها عبور کند.
اسرائیل ابتدا در سپتامبر ۲۰۲۰ در چارچوب پیمان ابراهیم با دو کشور امارات و بحرین روابط سیاسی و دیپلماتیک برقرار کرد و سپس در اکتبر همان سال با مراکش و در دسامبر ۲۰۲۲ با سودان پیمان عادیسازی روابط به امضا رساند. تهران همواره از مخالفان سرسخت عادیسازی روابط اسرائیل با کشورهای منطقه بوده است.
اهمیت راهبردی اف-۳۵ برای اسرائیل
اورشلیمپست در ادامه گزارش داد اهمیت اصلی جنگنده اف-۳۵ در آن است که به اسرائیل امکان میدهد از سد سامانههای پدافندی ایران، سوریه، حزبالله لبنان، حوثیهای یمن و حماس عبور کند.
در این مطلب تحلیلی آمده است: «این برتری هوایی یکی از دلایل اصلی موفقیت اسرائیل در به تعویق انداختن برنامه هستهای جمهوری اسلامی به مدت دو سال و تحقق دستاوردی بیسابقه دیگر علیه آیتاللهها بوده است.»
اورشلیمپست افزود اف-۳۵ نقش مهمی در حفظ «برتری کیفی» اسرائیل در برابر دشمنانی ایفا میکند که از نظر جمعیتی و جغرافیایی برتری دارند و از چندین جهت اسرائیل را در محاصره خود گرفتهاند.
عربستان سعودی بهطور کلی از نظر سیاسی و امنیتی به ایالات متحده و اروپا نزدیکتر است تا به کشورهای بلوک شرق. این کشور همچنین بخشی از یک ائتلاف نانوشته و غیررسمی امنیتی در خاورمیانه به شمار میرود که با حضور اسرائیل و چند کشور سنیمذهب در برابر تهران شکل گرفته است.
با این حال، ریاض در سالهای اخیر روابط خود را با روسیه و چین گسترش داده و حتی توافقهایی با حکومت ایران به امضا رسانده است؛ هرچند احتمال شکلگیری یک ائتلاف واقعی از دل این روابط اندک به نظر میرسد.
در چنین شرایطی، اگر ریاض به جنگنده اف-۳۵ دست یابد و فناوری آن را با مسکو، پکن یا تهران به اشتراک بگذارد، برتری کیفی اسرائیل در برابر جمهوری اسلامی ممکن است تضعیف شود.
این وضعیت همچنین میتواند مناسبات اسرائیل با چین و روسیه را که در حال حاضر برای توان نظامی اسرائیل احترام قائل هستند، دچار تنش کند.
طرح نافرجام فروش اف-۳۵ به امارات در سال ۲۰۲۰
نگرانیهای اسرائیل درباره این موضوع نخستین بار در سال ۲۰۲۰ بالا گرفت؛ در آن زمان، آمریکا در اوج گفتوگوها درباره «پیمان ابراهیم» تا آستانه فروش اف-۳۵ به امارات متحده عربی پیش رفت.
در آن مقطع زمانی، به نظر میرسید مقامهای سیاسی اسرائیل تصمیم گرفتهاند بهطور علنی با فروش این جنگنده به ابوظبی مخالفت نکنند، اما فرماندهان نظامی اسرائیل نسبت به این اقدام بهشدت نگران بودند و هنگامی که معامله به دلایل مختلف منتفی شد، آسودهخاطر شدند.
با این حال، یکی از عواملی که پذیرش این معامله را تا حدی برای اسرائیل ممکن کرده بود، عادیسازی روابط امارات با این کشور بود. به عبارت دیگر، اسرائیل در برابر کسب یک پیروزی راهبردی بزرگ ترجیح داد در قبال «یک خطر بالقوه امنیتی» سکوت کند.
حال دولت ترامپ ممکن است فروش جنگندههای اف-۳۵ به عربستان سعودی را بدون هیچ تعهدی از سوی ریاض برای عادیسازی روابط با اسرائیل نهایی کند.
اف-۳۵ بدون عادیسازی روابط عربستان سعودی و اسرائیل؟
پس از تهاجم مرگبار هفتم اکتبر حماس، بنیامین نتانیاهو در برابر هرگونه امتیازدهی به فلسطینیها، حتی در کرانه باختری که نقشی در این حمله نداشتند، موضعی سختگیرانهتر اتخاذ کرده است. در سوی دیگر، ریاض همچنان بر این موضع پافشاری میکند که عادیسازی روابط با اسرائیل نباید به بهای نادیده گرفتن کامل مساله فلسطین تمام شود.
در حالی که هنوز هیچ توافق روشنی درباره نحوه مشارکت عربستان، امارات، مصر، تشکیلات خودگردان فلسطین، تونی بلر و دیگر بازیگران در مدیریت آینده غزه بهدست نیامده، برخی گزارشها درباره احتمال فروش اف-۳۵ به ریاض بر نگرانیهای تحلیلگران نظامی اسرائیل افزوده است.
اورشلیمپست هشدار داد: «فروش این جنگندهها به ریاض میتواند در بلندمدت خطرات جدی برای امنیت اسرائیل ایجاد کند؛ اما اگر این معامله بدون بهرهگیری اسرائیل از فرصت عادیسازی روابط یا از دست دادن آن بهعنوان اهرم فشار انجام شود، پیامدهای آن بهمراتب سنگینتر خواهد بود.»
