مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در نشست خبری مشترک با بنیامین نتانیاهو با تاکید بر پیوند محکم کشورش با اسرائیل گفت که تهدید جمهوری اسلامی فراتر از اسرائیل، به خلیج فارس و اروپا گسترش یافته است.
روبیو افزود: «ایران نه تنها در پی دستیابی به سلاح هستهای است، بلکه به دنبال موشکهای کوتاه و میانبردی است که میتوانند حضور ما در منطقه و امنیت اسرائیل را تهدید کنند. این تهدید فراتر از آن به پادشاهیهای خلیج فارس و حتی به اروپا گسترش مییابد؛ برخی از موشکهایی که ایران اکنون در پی ساخت آن است، قادر به هدف قرار دادن کشورهای اروپاییاند.»
او اضافه کرد: «ایران هستهای تحت حاکمیت روحانیون تندروی شیعه، با سلاحهای هستهای و موشکهای دوربرد، خطری غیرقابل قبول است، نه فقط برای اسرائیل و آمریکا، بلکه برای کل جهان.»
روبیو گفت: «ترامپ کارزار فشار حداکثری علیه ایران را ادامه میدهد. فشار اقتصادی حداکثری بر ایران ادامه خواهد داشت تا مسیر خود را تغییر دهد. ما از اقدام شرکای اروپایی در بازگرداندن تحریمها استقبال میکنیم؛ چرا که ایران آشکارا از همان توافق معیوب نیز تخطی کرده است. این همان مسیری است که باید ادامه یابد و ما ۱۰۰ درصد از آن حمایت میکنیم.»
گروسی دوشنبه ۲۴ شهریور گفت نشست عمومی امسال آژانس در شرایطی آغاز شده که جهان با تنشهای جدی روبهروست و «جنگها، تروریسم، فرسایش هنجارهای هستهای و شکافهای رو به گسترش نابرابری»، اراده جهان را به چالش کشیدهاند.
او تاکید کرد آژانس بینالمللی انرژی اتمی تصمیم گرفته است در برابر این چالشها بایستد.
گروسی با اشاره به روابط آژانس و جمهوری اسلامی افزود: «در حال همکاری با تهران برای برداشتن گامهای عملی با هدف از سرگیری اجرای کامل پادمانها در ایران هستیم.»
او پیشتر گفته بود بازرسان آژانس هنوز اجازه ورود به سایتهای هستهای نطنز و اصفهان و بررسی ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد را نیافتهاند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و گروسی ۱۸ شهریور در قاهره بر سر سازوکاری تازه برای ادامه همکاریها میان دو طرف به توافق رسیدند.
گروسی همان زمان گفت این توافق درباره «راهکارهای عملی برای ازسرگیری بازرسیها در ایران» است و رویههای بازرسی از تاسیسات اتمی هدف قرارگرفته جمهوری اسلامی را تشریح میکند.
عراقچی اما ۱۹ شهریور در روایتی متناقض اعلام کرد در چارچوب این توافق، «هیچ دسترسی به بازرسان آژانس داده نمیشود؛ مگر در مورد نیروگاه بوشهر».
انتقاد اسلامی از «بیعملی» آژانس در قبال حمله به تاسیسات اتمی ایران
محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی، ۲۴ شهریور در نشست عمومی سالانه آژانس در وین گفت: «صنعت هستهای ما با عملیات نظامی از بین نمیرود.»
او همکاری تهران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را «گسترده و منسجم» خواند و در عین حال افزود: «با وجود تقاضای رسمی ما، آژانس حملات آمریکا و اسرائیل به مراکز اتمی جمهوری اسلامی را محکوم نکرد.»
اسلامی «سکوت و بیعملی» آژانس و گروسی در این زمینه را «لکه ننگی در تاریخ آژانس» نامید.
پس از جنگ ۱۲ روزه، مقامهای جمهوری اسلامی بارها در اظهارنظرهای خود گروسی را به بازداشت در صورت سفر به ایران و حتی به مرگ تهدید کردهاند.
یکی از آخرین نمونههای این تهدیدها، ۲۰ شهریور و پس از توافق قاهره بود که جواد حسینیکیا، نایبرییس کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی، با انتقاد از آن، گروسی را «عامل موساد» خواند.
اسلامی در ادامه سخنان خود در وین گفت تهران انتظار دارد کنفرانس آژانس «اقدامات مناسبی را در پاسخ به حملات غیرقانونی» آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی اتخاذ کند.
او اضافه کرد: «ما نمیتوانیم اقدامات تجاوزکارانه برخی از اعضای شورای امنیت را نادیده بگیریم.»
رییس سازمان انرژی اتمی جمهوری اسلامی همچنین اقدام اروپا برای فعال کردن مکانیسم ماشه را «غیرقانونی» خواند و گفت سه کشور اروپایی «بدهکار ملت ایران» هستند.
اسلامی تاکید کرد حکومت ایران «به فشارهای نظامی و سیاسی» تن نخواهد داد.
یکی از شروط غرب برای فعال نشدن مکانیسم ماشه، الزام تهران به فراهم آوردن دسترسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ذخایر اورانیوم غنیشده است.
جمهوری اسلامی تنها تا پایان سپتامبر (هشتم مهر) فرصت دارد که با غرب به توافق برسد و از بازگشت تحریمهای سازمان ملل جلوگیری کند.
همزمان با سومین سالگرد قتل حکومتی مهسا ژینا امینی، نهادهای اطلاعاتی و امنیتی تعدادی از خانوادههای جانباختگان و قربانیان سرکوب جمهوری اسلامی را احضار کردند یا بهصورت تلفنی تحت فشار و تهدید قرار دادند.
بر اساس گزارشها، برخی از اعضای این خانوادهها به نهادهای اطلاعاتی تهران و دیگر شهرستانها احضار شدهاند.
در دو سال گذشته نیز گزارشهایی مشابه از تهدید گسترده و تلاش برای جلوگیری از شکلگیری اعتراضات به یاد مهسا و دیگر کشتهشدگان خیزش انقلابی منتشر شده بود.
اواسط مرداد ۱۴۰۲، نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی تعدادی از بازداشتشدگان جنبش «زن، زندگی، آزادی» را احضار کردند و از آنها خواستند متعهد شوند در هفته پایانی شهریور از خانه خارج نخواهند شد.
امجد امینی: کردستان و ایران مهسا را فراموش نخواهد کرد
با وجود ادامه فشارهای حکومت، امجد امینی، پدر مهسا، ۲۴ شهریور با انتشار یک استوری در اینستاگرام «به مناسبت سالگرد شهادت مهسا، ژینای فراموشنشدنی کردستان و ایران»، یاد او و دیگر جانباختگان اعتراضات را گرامی داشت.
او در این استوری نوشت: «کردستان و ایران هیچگاه پرپر شدن زیبایی و لبخند خشکیده گلهایش را از یاد نخواهد برد و ما نیز هرگز یاد پروانههای تبسم بر لبان گل زندگیمان، ژینای امیدمان، را فراموش نخواهیم کرد.»
امینی با تاکید بر اینکه خاطره و «دادخواهی» ژینا و دیگر کشتهشدگان اعتراضات فراموش نمیشوند، افزود: «فقدان عزیزمان و غم این آتش درونی، همچنان آتشفشانی در اعماق وجودمان شعلهور و جاویدان خواهد ماند... شهید وطن شیون نمیخواهد؛ زیرا در قلب ملت جاویدان است.»
او پیشتر هم یادآوری کرده بود ۲۵ شهریور سومین سالگرد قتل حکومتی دخترش خواهد بود.
انتشار این مطلب با واکنشهای گسترده در شبکههای اجتماعی روبهرو شد و شمار قابل توجهی از کاربران آن را نشاندهنده برگزاری مراسم یادبود مهسا امینی در تاریخ ۲۵ شهریور دانستند.
در دو روز گذشته ایرانیان خارج از کشور در چندین کشور اروپایی مانند سوئد، سوئیس، هلند، بریتانیا، دانمارک، آلمان، فرانسه، قبرس و همچنین آمریکا، کانادا، استرالیا و نیوزلند به خیابانها رفتند تا در آستانه سومین سالگرد مهسا، یاد کشتهشدگان اعتراضات سالهای اخیر و زندانیان سیاسی را زنده نگاه دارند.
مهسا امینی ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ به دست نیروهای گشت ارشاد بازداشت شد و مورد ضرب و شتم قرار گرفت. او سه روز پس از دستگیری در اثر شدت جراحات وارده در بیمارستان کسری تهران جان خود را از دست داد.
در پی این رویداد، تجمعات اعتراضی ابتدا در تهران و سپس در بسیاری از نقاط ایران شکل گرفت.
بر اساس گزارش نهادهای مستقل مانند سازمان حقوق بشر ایران، در جریان خیزش انقلابی ایرانیان ۵۵۱ معترض، از جمله ۶۸ کودک، کشته شدند.
شبکه ۱۳ اسرائیل دوشنبه ۲۴ شهریور بخشهایی از گفتوگوهای محرمانه مقامهای ارشد این کشور پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه با جمهوری اسلامی را منتشر کرد.
بر اساس این گزارش، جلسه محرمانه کابینه امنیتی اسرائیل ۲۲ خرداد در یکی از پناهگاههای اطراف اورشلیم برگزار شد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در آغاز این جلسه گفت: «در لحظهای تاریخی قرار داریم. اگر دست به اقدامی نزنیم، ایران به دهها هزار کیلو مواد انفجاری هستهای دست خواهد یافت. اگر دست به اقدامی نزنیم، دیگر وجود نخواهیم داشت.»
او تاکید کرد هدف حمله، دانشمندان هستهای و مراکز فرماندهی حکومت ایران است.
پیشتر در ۱۸ شهریور، حمزه صفوی، فرزند یحیی رحیمصفوی، مشاور عالی و دستیار نظامی خامنهای، ترور رهبر جمهوری اسلامی را محتمل دانست و گفت حکومت باید برای اقدامات اسرائیل آماده باشد.
برنامه اسرائیل برای هدف قرار دادن تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی
کانال ۱۳ در ادامه گزارش داد یکی از فرماندهان ارشد ارتش اسرائیل در جلسه ۲۲ خرداد تصریح کرد عملیات این کشور با هدف نابودی تاسیسات نطنز، از کار انداختن بخشی از برنامه غنیسازی و ضربه زدن به تاسیسات تبدیل اورانیوم جمهوری اسلامی طراحی شده است.
او افزود: «سایت فردو فقط در صورتی نابود خواهد شد که آمریکا حمله کند، چون تنها واشینگتن است که بمبهای سنگرشکن لازم را در اختیار دارد.»
در ماههای اخیر گمانهزنیها درباره سرنوشت برنامه هستهای جمهوری اسلامی، بهویژه ذخایر اورانیوم غنیشده ایران، پس از حملات آمریکا به تاسیسات نطنز، فردو و اصفهان در اول تیر بالا گرفته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، بارها از «نابودی کامل» برنامه هستهای تهران پس از این حملات سخن گفته است.
با این حال، روزنامه لوموند ۲۲ شهریور به نقل از یک منبع دیپلماتیک نزدیک به کاخ الیزه گزارش داد بر اساس ارزیابیهای اسرائیل، تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه بهطور کامل نابود نشدند و با گذر زمان قابل بازسازی هستند.
اسناد نشان میدهد که در جلسات بعدی مقامهای اسرائیلی، تلاش برای جلب همکاری آمریکا جهت حمله به تاسیسات اتمی حکومت ایران شدت گرفت.
به گزارش کانال ۱۳، رون درمر، وزیر امور راهبردی اسرائیل، در یکی از این جلسات خبر داده نتانیاهو در گفتوگوی تلفنی با ترامپ، برای ارسال هواپیماهای سوخترسان و حمله به فردو فشار آورده است.
ایال زمیر، رییس ستاد ارتش اسرائیل، نیز در یکی از این جلسات اعلام کرد حملات اولیه «دستاوردهای خارقالعاده» داشته و ایران «کمتر از حد انتظار» موشک پرتاب کرده است.
تلاش برای کشتن خامنهای
کانال ۱۳ با استناد به صورتجلسههای نشست مقامهای اسرائیلی گزارش داد این کشور بهدنبال یافتن فرصتی برای ترور خامنهای بوده است.
بر اساس این گزارش، بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی این کشور، در جلسهای گفته باید «رهبر را پیدا کرد».
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع، نیز تایید کرده تلآویو در پی تحقق چنین هدفی بوده، اما «فرصت مناسب» به دست نیامده است.
نتانیاهو پیشتر در ۲۶ خرداد درباره احتمال هدف قرار دادن رهبر جمهوری اسلامی به ایراناینترنشنال گفت: «وارد جزییات نمیشوم تا همه چیز باز باقی بماند.»
ترامپ ۲۷ خرداد اعلام کرد از محل اختفای خامنهای آگاه است، اما «فعلا» قصد کشتن او را ندارد.
او در پستی در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «ما کاملا مطلعیم که بهاصطلاح "رهبر عالی" کجا پنهان شده؛ او هدفی آسان است، اما در محل فعلیاش در امان است. دستکم فعلا قصد حذف او را نداریم.»
به گزارش کانال ۱۳، مقامهای اسرائیلی همچنین در جلسات خود درباره هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی در ایران، مانند پالایشگاهها، بحث کردند.
بنا بر این گزارش، کاتز در جلسهای گفت: «اگر ایران نیروگاههای ما را بزند، تردیدی نخواهیم داشت و زیرساختهای غیرنظامی آنها را هم خواهیم زد.»
خسارات جنگ ۱۲ روزه
کانال ۱۳ خبر داد در جریان عملیات اسرائیل بیش از ۱۲۰ سکوی پرتاب موشک ایران نابود شدند و مراکز فرماندهی هدف قرار گرفتند.
در سوی دیگر، ایران با بیش از ۵۰۰ موشک بالستیک و هزار و ۱۰۰ پهپاد به اسرائیل پاسخ داد که به کشته شدن ۳۱ نفر و زخمی شدن بیش از سه هزار تن دیگر در اسرائیل انجامید و بیش از ۱۳ هزار نفر نیز مجبور به ترک منازل خود شدند.
به گزارش این رسانه، نتانیاهو در واکنش به پیشنهاد برخی مقامهای امنیتی برای پایان دادن به جنگ تاکید کرد: «پایان جنگ در کار نیست. تا رسیدن به اهدافمان ادامه خواهیم داد. ما در آستانه پیروزی هستیم و مردم ما قوی هستند.»
قرار است شبکه ۱۳ در گزارش کامل خود جزییات بیشتری از فشار بر ترامپ برای حمله به فردو و حملات مستقیم ایران به بیمارستان سوروکا در بئرشبع منتشر کند.
حسین ظفری، سخنگوی سازمان مدیریت بحران کشور، دوشنبه ۲۴ شهریور گفت استانهای خراسان شمالی، خراسان رضوی، گلستان و سمنان با کاهش کیفیت هوا، کاهش دید افقی و افزایش شاخصهای آلودگی مواجه شدهاند.
او علت این آلودگی را ورود توده عظیم گرد و خاک از کشور ترکمنستان اعلام و پیشبینی کرد این شرایط تا پایان هفته ادامه یابد.
رسانههای ایران گزارش دادند بر اساس تصمیم ستاد مدیریت بحران استانداری خراسان شمالی، ادارات و دستگاه اجرایی این استان (بهجز اسفراین) از ساعت ۱۱ صبح دوشنبه تعطیل شدهاند.
علت این تعطیلی افزایش گرد و خاک در آسمان خراسان شمالی اعلام شد.
ویدیوهایی نیز در رسانههای اجتماعی از وضعیت «بسیار ناسالم» هوای بجنورد در این استان بهدلیل گرد و غبار شدید منتشر شده است.
در هفتههای گذشته شاخص کیفیت هوا در تهران، مشهد و اهواز در وضعیت قرمز و وضعیت خطرناک «قهوهای» قرار گرفته بود.
گزارشها ۲۴ شهریور همچنین حاکی از آن است که آلودگی هوا در شهر اهواز بهدلیل دود ناشی از آتشسوزی در بخش عراقی هورالعظیم تشدید شده است.
این شرایط برای بیماران دارای مشکلات ریوی، سالمندان، کودکان و سایر گروههای حساس بسیار خطرناک ارزیابی میشود و از این رو، مقامهای بهداشتی به شهروندان توصیه کردند از ترددهای غیرضروری در فضای باز خودداری کنند.
۲۳ شهریور نیز شهریار عسکری، مدیر روابط عمومی ادارهکل حفاظت محیط زیست خوزستان، از قرار گرفتن هوای چهار شهر اهواز، دزفول، هویزه و بهبهان در شرایط «ناسالم» و «قرمز» خبر داد.
در سالهای گذشته بارها هوای اهواز و شمار دیگری از شهرهای خوزستان بهدلیل آتشسوزی تالاب هورالعظیم در وضعیت ناسالم قرار گرفته است.
در سالهای اخیر، آلودگی هوا در مقاطع متعددی به سطحی بحرانی رسیده و پدیده گرد و غبار نیز بر شدت چالشهای زیستمحیطی و تهدیدهای سلامت عمومی افزوده است.
با وجود ابعاد فزاینده این بحران، جمهوری اسلامی تاکنون رویکردی نظاممند و پایدار برای مقابله با آن اتخاذ نکرده است.
عباس شاهسونی، معاون مرکز تحقیقات آلودگی هوا و تغییر اقلیم دانشگاه علوم پزشکی بهشتی، اوایل شهریور اعلام کرد آمار مرگهای منتسب به آلودگی هوا در تهران بین سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳، پنج درصد افزایش داشته است.
اواخر مرداد روزنامه اعتماد در گزارشی نوشت در سال ۱۴۰۳ بیش از ۳۵ هزار نفر در ایران بر اثر آلودگی هوا جان باختند و این آمار نسبت به دو سال قبل روندی صعودی داشته است.
خسارت اقتصادی این مرگها و بیماریهای ناشی از آلودگی هوا معادل حدود ۱۲ میلیارد دلار برآورد شده است که حدود پنج درصد تولید ناخالص داخلی کشور را شامل میشود.
آخوندزاده دوشنبه ۲۴ شهریور در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا گفت دانشآموختگان رشتههای علوم پایه اغلب پس از مدتی به کشور بازمیگردند، اما متخصصان بالینی، بهویژه پزشکان، تمایل کمتری به بازگشت نشان میدهند.
او افزود: «اگر ما به جوان نخبه خود نشان دهیم که روسای دانشگاهها، وزرا و معاونان از میان نخبگان انتخاب شدهاند، یعنی شایستهسالاری حاکم است. در این شرایط جوانان نخبه انگیزه خدمت در کشور را پیدا میکنند.»
آخوندزاده یادآور شد یکی از مهمترین دلایل مهاجرت این است که «نخبگان ما شایستهسالاری را در کشور مشاهده نمیکنند».
این اظهارات در شرایطی مطرح میشوند که مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، بارها در موضوع مهاجرت نخبگان انگشت اتهام را به سوی قشر تحصیلکرده نشانه رفته و نقش حاکمیت را نادیده گرفته است.
پزشکیان ۲۰ شهریور نظام آموزشی را بابت موج مهاجرت جوانان و نخبگان از کشور مقصر دانست و گفت: «مدارسی که امروز ساختهایم، بهجای تربیت انسانهای جامعنگر، افرادی تکبعدی و مغرور پرورش دادهاند. کسانی که مملکت و سرزمین خود را باور ندارند و خیال میکنند تنها باید در خارج از کشور به جایگاهی برسند.»
او اردیبهشتماه نیز گفته بود: «چرا نخبهها را طوری تربیت میکنیم که میخواهند به خارج بروند؟ این چه آموزشی است که ۹۰ درصد میخواهند مهاجرت کنند؟»
مهاجرت اساتید
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت در ادامه مصاحبه خود اعلام کرد در یک تا دو سال اخیر، آمار مهاجرت اعضای هیئت علمی دانشگاههای علوم پزشکی کشور افزایش نداشته است.
آخوندزاده در عین حال گفت هر زمان مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشور تشدید شود، احتمال بروز موجهای جدید مهاجرت نخبگان وجود دارد.
او تاکید کرد بهبود فضای پژوهش میتواند از مهاجرت نخبگان جلوگیری کند: «بخش زیادی از دانشجویان رتبههای برتر پزشکی که با من کار تحقیقاتی انجام میدهند، معتقدند اگر شرایط پژوهش کشور مهیا بود، مهاجرت نمیکردند.»
پیشتر در سوم فروردین، محمد جلیلی، رییس مرکز جذب اعضای هیئت علمی وزارت بهداشت، هشدار داد خروج اعضای هیئت علمی به دانشگاههای مادر کشور رسیده است.
در سالهای اخیر، روند فزاینده مهاجرت جوانان و نخبگان از کشور نگرانیهای گستردهای برانگیخته است.
بهرام صلواتی، پژوهشگر و مدیر پیشین رصدخانه مهاجرت ایران، ۲۰ خرداد خبر داد برای نخستین بار در تاریخ کشور، شمار دانشجویان ایرانی مهاجر به بیش از ۱۰۰ هزار نفر رسیده و از این میان، تنها یک درصد به ایران برمیگردند.
