در پی حملات آمریکا به نفتکشهای ایران، نیروی دریایی سپاه در هشداری فوری تهدید کرد که تمامی نفتکشها در محدود اسکلههای کویت و بحرین را مورد حمله قرار خواهد داد. سپاه از خدمه این نفتکشها هم در لنگرگاهها و هم در اسکلهها خواسته است که این شناورها را هرچه زودتر تخلیه کنند.
در بیانیه سپاه که با عنوان هشدار فوری در رسانههای حکومتی منتشر شده، با اشاره به هدف قرار دادن چند فروند از نفتکشهای ایران از سوی ارتش آمریکا، به تمامی خدمه نفتکشها در محدود اسکله های کویت و بحرین اخطار داده شده است که شناور خود را چه در لنگر گاه و چه در اسکلهها سریعا ترک کنند چرا که مورد هدف قرار خواهند گرفت.
این هشدار پس از آن داده شد که گزارشهایی از دور جدید حملات آمریکا به نفتکشهای ایران در سواحل جنوبی ایران منتشر شد.
شبکه خبری سیانان بهنقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد ایالات متحده چندین نفتکش ایرانی را در نزدیکی جزیره خارک در تنگه هرمز هدف قرار داد.
یکی از این مقامها گفت نیروهای آمریکایی در واکنش به تلاشها برای انجام حملات موشکی علیه یک ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا، نفتکشهای ایرانی مرتبط با سپاه پاسداران را هدف قرار دادند.
سیانان نوشت: «این حملات در شرایطی انجام شده که آمریکا در چارچوب راهبرد خود در جنگ، تمرکز بیشتری بر هدف قرار دادن یا از کار انداختن اهداف در اطراف تنگه هرمز گذاشته است، عملیات اسکورت کشتیهای تجاری را در این آبراه مهم انجام میدهد و محاصره دریایی بنادر ایران را حفظ کرده است؛ اقداماتی که بخشی از فشار همهجانبه برای افزایش فشار اقتصادی بر رهبران جمهوری اسلامی محسوب میشود.»
رسانههای ایران نیز شامگاه سهشنبه ۱۷ شهریور گزارش دادند صدای انفجارهایی در محدوده جزیره خارک و شهرستان جاسک به گوش رسیده است.
استانداری هرمزگان اعلام کرده است که اصابتی در محدوده شهرستان جاسک رخ نداده و صداهای شنیدهشده مرتبط با درگیریها در دریا بوده است.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از خبرنگار خود در جزیره خارک نوشت صدای انفجارها از محدوده خلیج فارس به گوش رسیده است، اما نشانهای از دود و آتش مشاهده نمیشود.
به گزارش این رسانه حکومتی، حدود ساعت ۲۱:۴۵ سهشنبه صدای انفجار در شهرستان جاسک شنیده شد.
بهگفته منابع محلی، صدا از سمت دریا و نزدیکی منطقه سنگ سیاه به گوش رسیده و انفجار در دو مرحله و با فاصله کوتاه رخ داده است.
خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، نیز گزارش داد صدای چند انفجار در نقاطی از جزیره خارک شنیده شد.
مهر بر اساس بررسیهای میدانی خبرنگار خود نوشت صداها از محدوده لنگرگاه خارک به گوش رسیده است.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، دیگر رسانه وابسته به سپاه، یک نفتکش کوچک ایرانی در چهار مایلی جزیره خارک هدف حمله موشکی ارتش ایالات متحده قرار گرفت.
تسنیم افزود این نفتکش در محدوده لنگرگاه خارک مورد اصابت «پرتابه» نیروهای آمریکایی قرار گرفت.
منابع محلی به تسنیم گفتند این حمله تلفات جانی نداشته و کارکنان نفتکش در حال تخلیه آن هستند.
در سوی دیگر، شبکه آی۲۴نیوز به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد ایالات متحده در حال حمله به نفتکشهای ایرانی است.
این شبکه جزییات بیشتری درباره تعداد نفتکشها، محل حملات یا خسارتهای احتمالی منتشر نکرد.
سابقه حملات اخیر آمریکا به اهدافی در ایران
در روزهای اخیر تنشها میان جمهوری اسلامی و آمریکا شدت گرفته است. سنتکام ۱۴ شهریور اعلام کرد پس از شلیک موشکهای بالستیک سپاه پاسداران به سوی دو ناو جنگی آمریکا، ارتش ایالات متحده سه نفتکش ایران را هدف قرار داد.
شامگاه ۱۰ شهریور نیز نیروهای آمریکا موجی از حملات را علیه مواضع سپاه پاسداران در ایران انجام دادند.
بنا بر اعلام سنتکام، در این حملات مواضع پدافند هوایی، سامانههای راداری، تجهیزات و تاسیسات دریایی، قابلیتهای مینگذاری و مراکز ارتباطی سپاه هدف قرار گرفتند.
تهدید مقامهای جمهوری اسلامی به حملات تلافیجویانه
علی عبداللهی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، شامگاه ۱۷ شهریور در شبکه اجتماعی ایکس نوشت ارتش آمریکا به نفتکشهای ایران اخطار تخلیه داده است تا آنها را هدف قرار دهد.
او تهدید کرد: «هرگونه تعرض به نفتکشهای ایران موجب هدف قرار گرفتن پایگاههای آمریکا در منطقه توسط نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران خواهد شد.»
در موضعی جداگانه، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا گفت: «در صورت هرگونه تعرض به کشتیهای ایرانی، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی پایگاهها و منافع آمریکا در منطقه را بهشدت هدف قرار خواهند داد.»
۱۶ شهریور نیز محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، شرکتهای انرژی ایالات متحده در منطقه را به حمله تهدید کرده بود.
بر اساس بیانیه دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، اوفک، که سهشنبه ۱۷ شهریور منتشر شد، نام شرکتهای هواپیمایی آتا، آسمان، ایرانایرتور، چابهار، زاگرس، سپهران، قشمایر، کیشایر، کارون، تابان و وارش در بسته تحریمی جدید دیده میشود.
شرکتهای آوا، آسا جت، ایر شیراز، اطلس اوییشن گروپ، اروان، فلای کیش، فلای پرشیا، جیاسکای، لاد ایرویز، مهر ایرویز، نسیم ایر، پارس ایر، رایمون، ساها، سروش و طوس نیز در این فهرست قرار گرفتهاند.
تحریمهای جدید ایالات متحده در ادامه کارزار «طرد اقتصادی» جمهوری اسلامی وضع شدهاند.
وزارت خزانهداری آمریکا ۱۳ شهریور در چارچوب این کارزار، یک بانک ترکیهای و دو موسسه مالی وابسته به آن را بهدلیل تسهیل تراکنشهای نیروی قدس سپاه پاسداران تحریم کرد.
این وزارتخانه ششم شهریور نیز شعبه اماراتی بانک مصر را بهدلیل کمک به حکومت ایران برای دسترسی به نظام بانکی ایالات متحده تحریم کرد.
شرکتهای خارج از ایران
اوفک همچنین هشت شرکت مستقر در امارات متحده عربی، بریتانیا، ترکیه، مالزی و قزاقستان را به فهرست تحریمها افزود.
این شرکتها شامل «ایسیتی اوییشن ساپورت» و «ایروبراوو» در امارات، «ایسیتی اوییشن ساپورت» در بریتانیا، «آیکارگو» در مالزی، «امایاس کارگو»، «اس سیستم لجستیک» و «اسکای فونیکس» در ترکیه و «تور اینوست» در قزاقستان هستند.
در اطلاعیه اوفک، به ارتباط شماری از این شرکتها با ماهانایر اشاره شده است.
فرد تحریمشده نیز ابراهیم علی محمد محمد مهران، شهروند مصری در امارات متحده عربی، است که نام او در ارتباط با شرکت ایسیتی اوییشن ساپورت آمده است.
پیشتر در هشتم مرداد، واشینگتن یک فرد و چهار شرکت در چین، روسیه و هند را بهدلیل همکاری با ماهانایر تحریم کرد.
وزارت خزانهداری آمریکا گفت این شرکتها بهعنوان نمایندگان فروش عمومی ماهانایر فعالیت میکردند.
هشدار بسنت و جزییات تازه تحریمهای هوانوردی
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، ۱۷ شهریور در ایکس نوشت: «در چارچوب عملیات طرد اقتصادی، ما وعده داده بودیم برای کسانی که شریانهای مالی حکومت ایران را تامین میکنند، پیامدهای سنگینی در نظر خواهیم گرفت.»
بسنت افزود: «امروز به این وعده عمل کردیم و شرکتهایی را که همچنان از ماهانایر حمایت میکنند، تحریم کردیم.»
او ادامه داد: «این هشداری است به هر کسی که با شرکتهای هواپیمایی باقیمانده ایران، که امروز همگی را تحریم کردیم، تجارت میکند: شما در معرض خطر قطع دسترسی به نظام مالی جهانی قرار دارید.»
همزمان، شبکه مقابله با جرایم مالی وزارت خزانهداری آمریکا، فینسن، هشداری برای موسسات مالی صادر کرد و از آنها خواست فعالیتهای مشکوک مرتبط با شبکههای تامین هواپیما و قطعات هواپیما برای جمهوری اسلامی را شناسایی و گزارش کنند.
این هشدار بهویژه بر شناسایی معاملات و شبکههایی تمرکز دارد که نقش تهران در آنها بهطور مستقیم مشخص نیست.
تغییر مجوزهای مرتبط با هوانوردی ایران
وزارت خزانهداری آمریکا در ادامه اعلام کرد مجوز عمومی J-1، مربوط به انتقال برخی هواپیماهای غیرنظامی به ایران برای حضور موقت و معاملات مرتبط، از ۱۷ شهریور تعلیق شده است.
اوفک همچنین مجوز عمومی DD را برای پایان دادن به برخی معاملات مرتبط با هوانوردی غیرنظامی و دیگر معاملاتی که پیشتر مجاز بودند، صادر کرد.
اوفک اعلام کرد «اطلاعیه تعلیق برخی مجوزهای عمومی مقررات معاملات و تحریمهای ایران» را منتشر کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در روزهای اخیر فشارهای اقتصادی و نظامی بر جمهوری اسلامی را تشدید کرده است؛ رویکردی که مقامهای آمریکایی آن را بخشی از تلاشها برای محدود کردن منابع مالی و قدرت مانور تهران میدانند.
خبرگزاری یونهاپ سهشنبه ۱۷ شهریور به نقل از وزارت دفاع کره جنوبی گزارش داد این تیم در ابتدای هفته جاری راهی امارات متحده عربی شد و احتمالا تا پایان هفته بازخواهد گشت.
بر اساس این گزارش، نتایج بررسیها قرار است به شورای امنیت ملی کره جنوبی ارائه شود.
یکی از مقامهای این وزارتخانه گفت: «هدف، ارزیابی شرایط و وضعیت امنیتی تنگه هرمز است» و اعزام این تیم «با فرض اعزام نیروهای نظامی» صورت نگرفته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در هفتههای اخیر فشار بر سئول را برای مشارکت نظامی در تامین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز افزایش داده است.
ترامپ ۲۵ مرداد دستور کاهش رزمایشهای مشترک آمریکا و کره جنوبی را صادر کرد. او یک روز بعد گفت خودداری سئول از کمک به واشینگتن برای بازگشایی تنگه هرمز در این تصمیم نقش داشته است.
دفتر ریاستجمهوری کره جنوبی ۱۳ شهریور اعلام کرد سئول گزینههای مختلف، از جمله اقدام نظامی، را برای کمک به حفظ آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز بررسی میکند.
این نهاد تاکید کرد هنوز تصمیمی درباره اعزام نیرو به منطقه اتخاذ نشده است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در این آبراه طی هفتههای اخیر، به تنشهای منطقهای دامن زده است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، ۱۵ شهریور از ایجاد «منطقه ممنوعه تحریمی» در اطراف تنگه هرمز خبر داد و اعلام کرد حکومت ایران محدودیتها بر عبور شناورها از این گذرگاه راهبردی را تشدید خواهد کرد.
تهدید کره جنوبی از سوی حکومت ایران
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۶ شهریور با انتشار پیامی به زبان کرهای در شبکه اجتماعی ایکس، سئول را تهدید کرد.
او نوشت هرگونه مشارکت عملیاتی یا حضور نظامی کشورهای دیگر در خلیج فارس و تنگه هرمز، از نظر تهران «حمایت مستقیم از طرف متجاوز» محسوب میشود و «پیامدهای جدی» به دنبال خواهد داشت.
بقایی همچنین در یک نشست خبری به کره جنوبی هشدار داد به «ابزار آمریکا در جنگ» تبدیل نشود.
این اظهارات در حالی مطرح شد که فشارهای ایالات متحده در چارچوب کارزار «طرد اقتصادی» جمهوری اسلامی ادامه دارد و اتحادیه اروپا و کانادا نیز از این کارزار حمایت کردهاند.
کریستیان ویگاند، سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا، ۱۴ شهریور به ایراناینترنشنال گفت این اتحادیه آماده است اقدامات بیشتری برای حفاظت از کشتیرانی در تنگه هرمز انجام دهد.
او افزود اتحادیه اروپا درباره فعالیتهای بیثباتکننده جمهوری اسلامی در منطقه و برنامه هستهای تهران با آمریکا همنظر است.
خبرگزاری رویترز سهشنبه ۱۷ شهریور گزارش داد این مقررات بخشی از تلاش گستردهتر لندن برای مهار برنامه هستهای جمهوری اسلامی است و مقابله با آنچه دولت بریتانیا «فعالیتهای خصمانه» تهران میخواند.
بر اساس تدابیر تازه، ممنوعیتهای تجاری به کالاها، فناوریها و خدمات بیشتری گسترش مییابد. هواپیماهای ایرانی نیز جز در موارد برخوردار از معافیت، اجازه فرود در بریتانیا نخواهند داشت.
استیون داتی، یکی از معاونان وزارت خارجه بریتانیا، در بیانیهای مکتوب اعلام کرد این قانون «اقدامات بریتانیا را برای محدود کردن جاهطلبیهای هستهای ایران دوچندان میکند» و به این اطمینان کمک خواهد کرد که ایران هرگز نتواند به سلاح هستهای دست یابد.
رویترز نوشت سفارت ایران در لندن به درخواستها برای اظهار نظر در این باره پاسخ نداد.
از سوی دیگر، پایگاه خبری بلومبرگ ۱۶ شهریور گزارش داد ایالات متحده قصد دارد در نشست این هفته شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین، پیشنهاد ارجاع پرونده هستهای جمهوری اسلامی به شورای امنیت سازمان ملل متحد را مطرح کند.
بلومبرگ نوشت که بر اساس پیشنویس دو صفحهای قطعنامه آمریکا که آن را مشاهده کرده، واشینگتن از جمهوری اسلامی میخواهد «فورا موارد عدم پایبندی خود را برطرف کند» و اجازه انجام بازرسیهای لازم را برای اطمینان از «عدم انحراف مواد هستهای»، بدهد.
به گزارش بلومبرگ، بازرسان آژانس طی ۱۵ ماه گذشته نتوانستهاند موجودی اورانیوم جمهوری اسلامی را بررسی و محل ذخایر اورانیوم با غنای نزدیک به سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح هستهای را تایید کنند.
فشار بر بخشهای مالی و حملونقل
دولت بریتانیا اعلام کرد مقررات تازه، دسترسی جمهوری اسلامی به نظام مالی این کشور را محدودتر و امکان اعمال تحریم علیه کشتیهای مرتبط با تهران را گستردهتر میکند.
مقررات کنونی بریتانیا امکان مسدود کردن داراییها، ممنوعیت ارائه منابع مالی به اشخاص تحریمشده، جلوگیری از ورود افراد به این کشور و محروم کردن کشتیهای مشخصشده از دسترسی به بنادر بریتانیا را فراهم میکند.
این اقدام میتواند در راستای اجرای وعدهای باشد که ایوت کوپر، وزیر خارجه وقت بریتانیا، ۲۳ دی ۱۴۰۴ اعلام کرده بود.
او گفته بود لندن تحریمهای بخشی را در حوزههای مالی، انرژی، حملونقل، نرمافزار و سایر صنایع موثر در گسترش برنامه هستهای جمهوری اسلامی، اعمال خواهد کرد.
همسویی لندن با فشار اقتصادی واشینگتن
مقررات تازه در ادامه همسویی لندن با کارزار اقتصادی دولت آمریکا علیه جمهوری اسلامی منتشر شد.
دولت بریتانیا چهارم شهریور رسما اعلام کرده بود از تلاشهای واشینگتن برای افزایش فشار، از جمله عملیات موسوم به «طرد اقتصادی»، استقبال میکند و همراه آمریکا و دیگر شرکا به اعمال فشار اقتصادی بر تهران ادامه خواهد داد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پیشتر به کشورهای دارای روابط مالی و تجاری با جمهوری اسلامی هشدار داده بود باید میان همکاری با تهران و حفظ دسترسی به ایالات متحده و نظام مالی جهانی، یکی را انتخاب کنند.
او هدف این کارزار را قطع شریانهای مالی و تجاری جمهوری اسلامی و منزوی کردن تهران و طرفهای همکارش اعلام کرد.
بازگشت تحریمهای هستهای
بریتانیا مهر ۱۴۰۴ و پس از فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل، بیش از ۷۰ فرد و نهاد مرتبط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی را تحریم کرد.
بانکهای بزرگ، وزارتخانههای نفت و نیرو، شرکت ملی نفت و تعدادی از صنایع انرژی و هستهای ایران در این فهرست قرار گرفتند.
لندن بهمن ۱۴۰۴ نیز فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی و ۱۰ مقام حکومتی را بهدلیل نقش داشتن در سرکوب اعتراضات و نقض جدی حقوق بشر هدف تحریم قرار داد.
این تهدیدها سهشنبه ۱۷ شهریور و چند روز پس از آغاز دور تازه حملات متقابل مطرح شد.
جنگ شش ماهه ایران و آمریکا تاکنون شاهد وقفههایی بوده که هر بار با شعلهور شدن دوباره درگیری پایان یافته است.
نیروهای ایالات متحده ۱۴ شهریور در دور تازه حملات، سه نفتکش ایرانی را هدف قرار دادند.
رسانههای حکومتی ایران ۱۵ شهریور اعلام کردند جمهوری اسلامی در حمله به چند شناور آمریکایی از موشک قاسم بصیر استفاده کرده است.
ارتش آمریکا گفت هیچ یک از موشکها به ناوهایش اصابت نکرده است.
تهدید به ایجاد منطقه ممنوعه دریایی
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، ۱۵ شهریور گفت تهران در روزهای آینده منطقه ممنوعه تازهای در خلیج فارس اعلام و نقشههای یک کریدور جدید کشتیرانی در تنگه هرمز را منتشر خواهد کرد.
زمان انتشار این جزییات مشخص نشده است.
به گفته رضایی، این منطقه از محل آغاز محاصره ایران به دست آمریکا شروع میشود و تا بخشهایی از خلیج فارس ادامه مییابد. هر کشتی واردشده به این محدوده نیز در فهرست تحریمهای جمهوری اسلامی قرار خواهد گرفت.
رضایی ۱۷ شهریور در ایکس نوشت: «جنگ اقتصادی با منطقه ممنوعه دریایی در سراسر خلیج فارس، تا خط محاصره، پاسخ داده خواهد شد.»
او افزود آرایش عملیاتی تهران در برابر ناوها و پایگاههای آمریکا «بهطور بنیادین» تغییر کرده است.
با وجود مینروبی محرمانه آمریکا و تلاش واشینگتن برای باز نگه داشتن تنگه هرمز، جمهوری اسلامی همچنان کشتیرانی را مختل کرده و تردد کشتیهای حامل کالا در هفته جاری دوباره کاهش یافته است.
موشک قاسم بصیر و گسترش جنگ
رسانههای حکومتی در ایران گفتند منظور رضایی احتمالا استفاده از موشک بالستیک قاسم بصیر بود که به سوی ناوهای آمریکایی نزدیک تنگه هرمز شلیک شد. تهران آن را موشکی ارتقایافته با قدرت مانور بیشتر معرفی کرده که به ادعای مقامهای جمهوری اسلامی، میتواند از سامانههای پدافندی بگریزد و در برابر جنگ الکترونیک کارایی داشته باشد.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نخستین استفاده رزمی از این موشک را در خرداد ۱۴۰۴ و علیه اسرائیل گزارش کرده بود.
حملات سنگین آمریکا توان متعارف نظامی جمهوری اسلامی را کاهش داده و اقتصاد بحرانزده ایران را زیر فشار بیشتری برده است. با این حال، تهران توان موشکی و پهپادی لازم را برای تهدید نفتکشهایی که بدون اجازه حکومت ایران از تنگه هرمز عبور میکنند و حمله به کشورهای همسایه میزبان پایگاههای آمریکا، حفظ کرده است.
همزمان حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی چند شهر عربستان سعودی را هدف قرار دادند.
سخنگوی ائتلاف به رهبری عربستان سعودی، شمار زخمیها را ۷۳ نفر اعلام کرد.
این حملات، همزمان با توقف پیشرفت دیپلماتیک، خطر گسترش جنگ به یک رویارویی منطقهای را افزایش داده است.
فشار تحریمها و اهداف محققنشده ترامپ
پیش از جنگ حدود ۲۰ درصد محمولههای نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. برخی تحلیلگران معتقدند اهرم تنگه هرمز برای تهران رو به تضعیف است، در حالی که تحمل تحریمهای شدید تازه آمریکا دشوارتر میشود.
اختلال در تنگه هرمز بهای انرژی را افزایش داده است. جنگی که نظرسنجیها از نامحبوب بودن آن در آمریکا حکایت دارند، همزمان خطرهای سیاسی را برای حزب جمهوریخواه دونالد ترامپ در انتخابات کنگره در ماه نوامبر افزایش داده است.
ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت که «با پیروزی آمریکا»، بهای نفت بهشدت کاهش خواهد یافت و قیمت بنزین ابتدا به سه دلار و در نهایت به کمتر از دو دلار در هر گالن میرسد.
او بار دیگر گفت جمهوری اسلامی هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت.
رییسجمهوری آمریکا هنوز به اهداف اعلامشده خود هنگام آغاز عملیات «خشم حماسی» در ۹ اسفند دست نیافته است: پایان دادن به برنامه هستهای جمهوری اسلامی، متوقف کردن توان تهران برای حمله به همسایگان و فراهم کردن شرایط سرنگونی حکومت به دست مردم ایران.
حاکمان جمهوری اسلامی همچنان در قدرت هستند و میکوشند پس از جنگ موقعیتی قویتر داشته باشند. تهران همچنین رفع تحریمها را مطالبه میکند و امیدوار است سرانجام از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز عوارض دریافت کند.
مقایسه مجموعه تصاویر ماهوارهای کوپرنیکوس از ماههای پیش از جنگ با دوره محاصره، تغییری چشمگیر را در هر دو بندر نشان میدهد.
در بندر شهید رجایی در نزدیکی بندرعباس، تصاویر پیش از جنگ نشان میدهد کشتیها در چندین پست اسکله پهلو گرفتهاند و پایانه کانتینری فعالیت بیشتری دارد؛ اما در تصاویر بعدی، شمار کشتیها بسیار کمتر است و بخشهای وسیعی از بندر عمدتا غیرفعال به نظر میرسد.
شهید رجایی مهمترین بندر صادراتی ایران و پس از بندر امام خمینی، دومین دروازه بزرگ واردات کشور است. این بندر همچنین بزرگترین بندر کانتینری ایران است و بر اساس آمار رسمی، نزدیک به ۸۰ درصد تخلیه و بارگیری کانتینرهای کشور در آن انجام میشود.
الگوی مشابهی در بندر امام خمینی در جنوب غربی ایران، بزرگترین دروازه واردات کشور، دیده میشود. تصاویر ماهوارهای این بندر نیز نشان میدهد حضور کشتیها و فعالیت پایانهها در مقایسه با دوره پیش از جنگ بهطور چشمگیری کاهش یافته است.
این تصاویر معیاری بصری از میزان اختلال در بنادری ارائه میکند که برای اقتصاد ایران حیاتیاند. بر اساس دادههای بندری ایران، بیش از ۵۵ درصد واردات و صادرات کشور و، طبق برآوردها، ۸۵ تا ۹۰ درصد تجارت کانتینری آن از طریق بندر شهید رجایی انجام میشود.
بندر امام خمینی نقشی بهویژه مهم در واردات مواد غذایی و دیگر کالاهای اساسی دارد. سازمان بنادر و دریانوردی ایران اعلام کرده است که در سال ۱۴۰۳ بیش از ۴۸ میلیون تن کالا در این بندر تخلیه و بارگیری شده که ۱۹٫۲ میلیون تن آن کالای وارداتی بوده است.
شواهد ماهوارهای، دیگر نشانههای تشدید آثار محاصره را تقویت میکند. در ویدیویی که اوائل شهریور از بندر شهید رجایی منتشر شد، هیچ کشتی پهلوگرفتهای دیده نمیشد و فعالیت تخلیه و بارگیری قابل مشاهده نیز اندک بود.
ایراناینترنشنال ۲۷ تیرماه گزارش داد که فعالیت این بندر به حداقل رسیده، هزاران کانتینر در آن متوقف مانده و حدود نیمی از نیروی کار آن تعدیل شدهاند.
مقامهای جمهوریاسلامی نیز بیش از پیش به پیامدهای اقتصادی محاصره اذعان کردهاند. مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری، ۶ شهریور گفت بسته بودن مسیرها مانع ورود کالا، از جمله بنزین، به کشور شده است.
رویترز این هفته گزارش داد که تجارت ایران در پی محاصره و تشدید تحریمها تا ۳۵ درصد کاهش یافته و همزمان عرضه بنزین نیز بهشدت محدود شده است.
تأثیر محاصره بر تجارت نفت ایران حتی شدیدتر بوده است. بر اساس دادههای کشتیرانی که رویترز به آنها استناد کرده، بارگیری نفت خام ایران از حدود دو میلیون بشکه در روز پیش از جنگ، به حدود ۲۲۰ هزار تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز در ماه اوت کاهش یافته است.
واشینگتن میگوید میتواند محاصره را برای مدتی نامحدود ادامه دهد. فرماندهی مرکزی ایالات متحده اعلام کرد که تا اول شهریور، نیروهایش مسیر ۷۰ کشتی تجاری را که تلاش داشتند محاصره را بشکنند، تغییر دادهاند؛ سه کشتی نیز از کار انداخته شدهاند و نیروهای آمریکایی وارد دو کشتی دیگر شدهاند.
بر اساس دادههای گمرکی که پس از ماهها تاخیر منتشر شد، تجارت خارجی ایران از آغاز درگیری با ایالات متحده بهشدت کاهش یافته و صادرات غیرنفتی و واردات کشور هر کدام حدود یکچهارم یا بیشتر افت کردهاند.
ایران تا ۲۵ مرداد، یعنی در نزدیک به پنج ماه نخست سال جاری، حدود ۱۵ میلیارد دلار کالای غیرنفتی، از جمله گاز طبیعی و گاز مایع، صادر کرد. این رقم نزدیک به ۳۰ درصد کمتر از رقم گزارششده برای پنج ماه نخست سال قبل بود.
واردات نیز در همین دوره نزدیک به پنجماهه به حدود ۱۷ میلیارد دلار کاهش یافت؛ رقمی حدود یکچهارم کمتر از واردات ثبتشده در کل دوره پنجماهه مشابه سال قبل.
این ارقام نشاندهنده وخامت شدید وضعیت تجارت ایران در جریان جنگی است که صنایع کلیدی و مسیرهای کشتیرانی را مختل کرده و فشار بیشتری بر اقتصادی وارد آورده است که از پیش با سالها تحریم، کاهش درآمدهای نفتی و کمبود مزمن ارز دستوپنجه نرم میکرد.
