پزشکیان از کاهش درآمدها و ناتوانی دولت در اجرای برخی وعده‌ها خبر داد

اظهارات پزشکیان هم‌زمان با پیام مکتوب مجتبی خامنه‌ای به مناسبت هفته دولت بیان شد. رهبر جمهوری اسلامی در این پیام خواستار پرهیز از سخنان «ناامید کننده» و تضعیف‌کننده انگیزه عمومی شد و اعلام کرد: «ارتکاب هر‌آنچه به ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است.»

پزشکیان، رییس‌ دولت جمهوری اسلامی، جمعه‌شب ششم شهریور در یک گفت‌وگوی تلویزیونی تصویری از فشارهای اقتصادی و اجرایی پیش روی دولت ارائه کرد و گفت کاهش درآمدها، اختلال در تجارت خارجی، کمبود بنزین و انرژی و محدودیت منابع، توان دولت برای اجرای برخی وعده‌هایش را کاهش داده است.

او هم‌زمان از تفاهم اسلام‌آباد میان جمهوری اسلامی و آمریکا دفاع کرد و آن را راهی برای کاهش فشارهای خارجی دانست. پزشکیان گفت ۱۲ نفر از ۱۳ عضو شورای عالی امنیت ملی با این تفاهم موافق بوده‌اند و تاکید کرد ارزیابی کارشناسان داخلی و بین‌المللی نشان می‌دهد ایران در آن «برنده» بوده است. او توضیحی درباره هویت این کارشناسان ارائه نکرد.

به گفته پزشکیان، ۹ بند تفاهم شامل تعهدات آمریکا، چند بند شامل تعهدات مشترک و یک بند مربوط به مذاکرات هسته‌ای است. رفع تحریم‌ها و محدودیت‌های دریایی، آزادسازی درآمدهای مسدودشده نفت و پتروشیمی، تسهیل سرمایه‌گذاری خارجی و توقف عملیات نظامی در لبنان از جمله مواردی بود که او در شمار تعهدات طرف مقابل قرار داد.

یادداشت تفاهم ۱۴‌بندی اسلام‌آباد ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ با میانجی‌گری پاکستان و قطر و به‌صورت غیرحضوری به امضای روسای دولت در ایران و آمریکا رسید. این سند قرار بود زمینه پایان جنگ، تسهیل صادرات نفت ایران، آزادسازی دارایی‌های مسدود‌شده و آغاز مذاکرات نهایی درباره برنامه هسته‌ای را فراهم کند. اجرای بعضی بندها، از جمله بازگشایی تنگه هرمز و کاهش محدودیت‌های اقتصادی، پیش‌شرط ورود به مذاکرات نهایی بود؛ اما اختلاف بر سر نحوه تردد کشتی‌ها مانع اجرای کامل تفاهم شد و مهلت ۶۰ روزه آن نیز بدون دستیابی به توافق نهایی پایان یافت.

پزشکیان گفت اجرای اولیه تفاهم، روند کاهش محدودیت‌ها و آزادسازی پول‌های ایران را آغاز کرده بود و کارشناسان نیز برای جذب حداکثر ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایه خارجی برنامه‌ریزی می‌کردند. به گفته او، اختلاف بر سر چارچوب مورد نظر تهران برای تردد در تنگه هرمز این روند را متوقف کرد.

او از تهیه نقشه‌راه تازه‌ای برای عبور کشتی‌ها خبر داد و گفت این طرح با مشارکت سپاه پاسداران، نیروهای نظامی و تیم مذاکره‌کننده تدوین و به رهبر جمهوری اسلامی ارائه شده است. پزشکیان افزود عمان نیز پس از طرح برخی ملاحظات، با این چارچوب به تفاهم رسیده است.

مذاکرات ایران و عمان در هفته‌های اخیر عمدتا بر سازوکار تردد در تنگه هرمز متمرکز بوده است. تهران اجرای تعهدات آمریکا را شرط بازگشایی کامل این آبراه می‌داند؛ در حالی که واشینگتن بر بازگشایی فوری آن تاکید کرده است. حکومت ایران در مذاکرات با عمان خواهان جلوگیری از عبور شناورهای نظامی از تنگه نیز شده است.

«اول باید بفهمیم در جنگیم»
پزشکیان در توصیف شرایط کشور گفت مسئولان باید ابتدا بپذیرند که ایران در «شرایط جنگی» قرار دارد. او گفت بسته‌شدن مسیرهای تجاری، ورود برخی کالاها از جمله بنزین را مختل کرده و دولت برای تامین نیازهای کشور هم با کمبود ارز و هم با کاهش درآمد روبه‌روست.

رییس‌ دولت جمهوری اسلامی افزود حتی در صورت بازشدن مسیرهای وارداتی، دولت باید منابع مالی لازم برای خرید بنزین را تامین کند؛ منابعی که به گفته او در شرایط کنونی محدود است.

پیش از این، محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رییس‌ دولت، گفته بود تولید داخلی بنزین پاسخگوی مصرف نیست و محاصره دریایی امکان واردات آن را از ایران گرفته است. دولت همچنین صرفه‌جویی در دستگاه‌های دولتی را یکی از راه‌های مدیریت کمبود سوخت اعلام کرده بود.

پزشکیان گفت دولت به‌اندازه تولید داخلی بنزین عرضه می‌کند، اما درباره مقداری که در داخل تولید نمی‌شود، ناچار به اتخاذ تصمیمی تازه است. او هشدار داد هر تصمیمی می‌تواند بخشی از جامعه را ناراضی کند و دولت باید راهی را انتخاب کند که کمترین فشار را بر زندگی مردم وارد آورد.

رییس‌ دولت در ایران شایعه افزایش قیمت بنزین به لیتری ۵۰ هزار تومان را رد کرد، اما تایید کرد افزایش قیمت مصرف مازاد بر سهمیه‌های معمول در دست بررسی است. او گفت زمان اجرا و نرخ جدید هنوز مشخص نشده و دولت باید پیش از هر اقدامی با مجلس و قوه قضاییه به توافق برسد.

این اظهارات پس از آن بیان شد که رییس دفتر پزشکیان کاهش سهمیه بنزین و افزایش نرخ مصرف مازاد را قطعی دانسته، اما گفته بود قیمت جدید هنوز تعیین نشده است. سخنگوی دولت نیز اعلام کرده بود تا پایان شهریور تغییری در نرخ بنزین سهمیه‌ای هزار و ۵۰۰ تومانی و سه هزار تومانی ایجاد نمی‌شود.

پزشکیان اذعان کرد بنزین نباید از ابتدا با نرخ فعلی عرضه می‌شد، اما گفت اکنون زندگی مردم بر پایه همین قیمت شکل گرفته است و افزایش بی‌محابای آن می‌تواند معیشت خانوارها را مختل کند.

دولت بر کاهش رفت‌وآمد و مصرف سوخت تمرکز می‌کند
پزشکیان کیفیت پایین و مصرف بالای خودروهای داخلی را از عوامل تشدید کمبود بنزین دانست و گفت تولیدکنندگان داخلی در شرایط کنونی قادر نیستند نیاز فوری کشور به خودروهای باکیفیت و کم‌مصرف را تامین کنند.

او هشدار داد خودروسازانی که مصرف سوخت محصولاتشان را کاهش ندهند، ممکن است اجازه ادامه تولید دریافت نکنند. پزشکیان از واردات خودروهای کم‌مصرف، آماده‌سازی حدود ۱۵۰ هزار خودرو برای ناوگان حمل‌ونقل و واردات نزدیک به ۲۰۰ هزار موتورسیکلت برقی نیز سخن گفت، اما زمان‌بندی یا جزئیات قراردادهای مربوط به این برنامه‌ها را اعلام نکرد.

رییس‌ دولت جمهوری اسلامی توسعه دورکاری، کاهش سفرهای روزانه به تهران، استفاده کارکنان دولت از حمل‌ونقل عمومی و برقی‌کردن تاکسی‌ها و موتورسیکلت‌ها را از راه‌های کوتاه‌مدت کاهش مصرف معرفی کرد.

او گفت روزانه حدود دو میلیون خودرو وارد تهران می‌شوند و اگر این رقم به نصف کاهش یابد، می‌توان روزانه نزدیک به ۲۰ میلیون لیتر بنزین صرفه‌جویی کرد. پزشکیان همچنین گفت دولت برای خرید واگن قطارهای بین‌شهری نزدیک تهران پول پرداخت کرده، اما تاکنون نتوانسته است آنها را تحویل بگیرد.

صادرات کاهش یافته و دولت ارز کافی ندارد
پزشکیان از کاهش ۲۵ تا ۳۵ درصدی صادرات ایران خبر داد و گفت واردات کشور با افت بیشتری مواجه شده است. او در واکنش به کسانی که تاثیر تحریم‌ها را انکار می‌کنند، تاکید کرد کاهش صادرات و محدود‌شدن درآمدهای ارزی مستقیما بر توان اقتصادی دولت اثر گذاشته است.

اعمال محدودیت بر صادرات نفت و دسترسی ایران به درآمد حاصل از آن، پس از متوقف‌شدن اجرای تفاهم اسلام‌آباد شدت گرفت. مقام‌های ایرانی می‌گویند رفع محدودیت‌های فروش نفت، خدمات بانکی، بیمه و حمل‌ونقل از تعهدات آمریکا در این تفاهم بوده است. متن سند نیز صدور معافیت‌های لازم برای صادرات نفت و خدمات مرتبط را پیش‌بینی کرده بود.

پزشکیان گفت وقتی دولت نمی‌تواند کالا و نفت بفروشد، ارز کافی در اختیار ندارد و اگر تقاضا کنترل نشود، نرخ ارز برای ایجاد تعادل میان عرضه محدود و تقاضای بالا افزایش پیدا می‌کند.

او بخشی از نوسان نرخ ارز را نیز به تحولات سیاسی نسبت داد و گفت تشدید تهدیدهای آمریکا موجب افزایش نرخ و انتشار خبر گفت‌وگوهای تازه با عمان باعث کاهش آن شده است.

پزشکیان بابت افزایش‌نیافتن کالابرگ عذرخواهی کرد
یکی از صریح‌ترین بخش‌های سخنان پزشکیان به ناتوانی دولت در اجرای وعده افزایش کالابرگ اختصاص داشت. او گفت دولت وعده داده بود مبلغ کالابرگ را متناسب با افزایش نرخ ارز بالا ببرد، اما نتوانسته است این وعده را اجرا کند.

پزشکیان با بیان اینکه «شرمنده مردم عزیز کشورمان هستیم»، دلیل این ناکامی را همخوان‌نبودن دخل‌وخرج دولت دانست.

رییس‌ دولت حدود سه هفته پیش گفته بود مبلغ کالابرگ افزایش خواهد یافت و دولت در حال اصلاح شیوه پرداخت یارانه‌هاست؛ اما در سخنان تازه خود تایید کرد کمبود منابع، اجرای این تصمیم را به تاخیر انداخته است.

او افزود دولت راهی برای افزایش کالابرگ برخی دهک‌ها پیدا کرده، اما میزان افزایش و شمار دهک‌های مشمول همچنان در دست بررسی است. پزشکیان گفت دولت می‌کوشد دامنه حمایت را گسترده‌تر کند، زیرا فشار اقتصادی تنها به گروه‌های کم‌درآمد محدود نمانده است.

رییس‌ دولت همچنین اذعان کرد حقوق کارمندان برای تامین هزینه‌های زندگی کافی نیست. با این حال، گفت دولت ناچار است حمایت‌های معیشتی را با منابعی که واقعا در اختیار دارد، تطبیق دهد.

او کاهش ساعات کار یا دورکارکردن بخشی از کارکنان دولت را یکی از راه‌های صرفه‌جویی در آب، برق، گاز و بنزین دانست و گفت منابع حاصل از این کاهش هزینه می‌تواند برای افزایش کالابرگ مصرف شود.

کمبود برق و گاز همچنان ادامه دارد
پزشکیان گفت دولت هنگام آغاز کار با حدود ۲۵ هزار مگاوات کمبود برق روبه‌رو بوده است. به گفته او، آسیب‌دیدن برخی نیروگاه‌ها و کاهش ذخایر سدها، ظرفیت تولید برق را بیش از پیش محدود کرده است.

برآوردهای منتشر‌شده پیش از آغاز تابستان نیز از ناتوانی شبکه در پاسخ‌گویی به ۲۴ تا ۲۹ درصد تقاضای برق در اوج مصرف حکایت داشت. پزشکیان پیش‌تر گفته بود از کسری اولیه برق، حدود پنج هزار مگاوات به کاهش تولید نیروگاه‌های برق‌آبی در پی کمبود بارش مربوط بوده است.

دولت ایران در ماه‌های اخیر توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر را برای کاهش کسری برق دنبال کرده است. پزشکیان سوم شهریور از برنامه تولید ۳۰ هزار مگاوات برق تجدیدپذیر طی دو سال آینده سخن گفت؛ با این حال، خود او پیش‌تر اذعان کرده بود جنگ، محاصره و کمبود منابع، دولت را از هدف اولیه احداث این میزان ظرفیت عقب انداخته است.

پزشکیان گفت سال سختی در پیش است و دولت در حال طراحی برنامه‌ای برای جلوگیری از قطع گاز در زمستان است. او از مردم خواست مصرف خود را کاهش دهند تا گاز و برق صنایع قطع نشود.

رسانه‌های ایران پیش از این گزارش داده بودند که برآوردهای کارشناسی در زمستان گذشته، کسری روزانه گاز را حدود ۳۵۰ میلیون مترمکعب اعلام کرده بود. صنایع ایران نیز طی سال‌های اخیر در تابستان با محدودیت برق و در زمستان با محدودیت گاز مواجه بوده‌اند.

رییس‌ دولت جمهوری اسلامی گفت به وزیران صمت و نیرو اعلام کرده است در صورت ضرورت، برق نهادهای دولتی را قطع کنند، اما برق صنایع را حفظ کنند. او گفت صرفه‌جویی ۱۰ درصدی در مصرف انرژی ارزشی معادل ۹۰۰ هزار بشکه نفت در روز دارد.

اصلاح کشاورزی ممکن است یک دهه طول بکشد
پزشکیان با اشاره به افزایش قیمت مواد غذایی گفت بخش عمده سود تولید محصولات کشاورزی به کشاورزان نمی‌رسد و واسطه‌ها سهم بیشتری از درآمد زنجیره تولید و توزیع را دریافت می‌کنند.

او اذعان کرد اصلاح این ساختار با صدور دستور یا بخش‌نامه ممکن نیست و تغییر الگوی کشت، ساماندهی نهاده‌ها، اصلاح شبکه توزیع و افزایش مهارت کشاورزان ممکن است چند سال یا حتی یک دهه زمان ببرد.

به گفته پزشکیان، دولت از زمان آغاز به کار بخش زیادی از انرژی خود را صرف جنگ و بحران‌های جاری کرده و نتوانسته است آن‌گونه که انتظار داشت بر اصلاحات مدیریتی و ساختاری تمرکز کند.

پزشکیان خواستار کنار‌گذاشتن انتصاب‌های جناحی شد
رییس‌ دولت ایران گفت شماری از شرکت‌های وابسته به تامین اجتماعی، بانک‌ها، بیمه‌ها و نهادهای شبه‌دولتی عملکرد کارآمدی ندارند و برخی افراد صرفا بر پایه روابط شخصی و سیاسی در جایگاه‌های مدیریتی قرار گرفته‌اند.

او خواستار اختیار بیشتر برای جایگزین‌کردن مدیران ناکارآمد شد، اما گفت نظارت‌های هم‌زمان مجلس، قوه قضاییه، دیوان محاسبات و سازمان بازرسی می‌تواند تصمیم‌گیری مدیریتی را دشوار کند.

پزشکیان تاکید کرد وابستگی سیاسی یا میزان پایبندی مذهبی نباید معیار انتخاب مدیر باشد و مدیریت باید به افرادی سپرده شود که توان افزایش بهره‌وری را دارند.

رییس‌ دولت جمهوری اسلامی در پایان گفت دولت با مجموعه‌ای از فشارهای خارجی، کمبودهای مالی و انرژی و موانع ساختاری روبه‌روست و بدون انسجام داخلی و همراهی مردم قادر به عبور از این شرایط نخواهد بود.