ارتش آمریکا از شامگاه سهشنبه تا بامداد چهارشنبه نقاطی را در دستکم ۱۴ شهر و منطقه در شش استان ایران هدف قرار داد. این حملات در استانهای خوزستان، کرمانشاه و هرمزگان تلفات بر جای گذاشت و مواضع و تاسیسات نظامی و دریایی نیز هدف قرار گرفتند.
حملات از شامگاه سهشنبه ۱۰ شهریور آغاز شد. فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهای این کشور از ساعت ۱۹:۳۰ به وقت تهران حمله به اهداف سپاه پاسداران در ایران را آغاز کردند.
سنتکام گفت این حملات در پی تلاشهای اخیر سپاه پاسداران برای حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و نیروهای آمریکایی مستقر در منطقه انجام شده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا حدود ساعت دو بامداد چهارشنبه ۱۱ شهریور اعلام کرد این موج از حملات به پایان رسید. بر اساس این اعلام، نیروهای آمریکا مواضع پدافند هوایی، سامانههای راداری، تجهیزات و تاسیسات دریایی، قابلیتهای مینگذاری و مراکز ارتباطی سپاه پاسداران را هدف قرار دادند.
اکسیوس به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد ارتش آمریکا در این موج از حملات دو نفتکش متعلق به دولت ایران را نیز هدف قرار داد. بر اساس این گزارش، پهپادهای آمریکایی با شلیک موشک موتورخانههای این دو نفتکش را که در نزدیکی سواحل ایران لنگر انداخته بودند، هدف قرار دادند.
یک مقام آمریکایی این حملات را بخشی از سیاست جدید «نفتکش در برابر نفتکش» دولت ترامپ برای مقابله با حملات ایران به نفتکشهای عبوری از تنگه هرمز توصیف کرد.
سنتکام همچنین اعلام کرد بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی ایالات متحده در خاورمیانه مستقر هستند و برای ادامه عملیات به دستور رییسجمهوری آمریکا آمادهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، همزمان با ادامه حملات در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت ایالات متحده در حال انجام حملاتی «گسترده و قدرتمند» علیه اهدافی در نزدیکی تنگه هرمز است.
ترامپ گفت این حملات در واکنش به تلاش ایران برای مینگذاری در تنگه هرمز و شلیک هشت موشک به یک پایگاه نظامی آمریکا در اردن انجام میشود و آن را «موجه» خواند.
او هشدار داد در صورت اقدام تلافیجویانه ایران، آمریکا بار دیگر و «در سطحی بسیار سختتر و بالاتر» حمله خواهد کرد.
ترامپ افزود این نیز بزرگترین حمله نخواهد بود و «بزرگترین حمله» همچنان در انتظار است؛ حملهای که به گفته او، پس از پایان آن «بخش بسیار کمی از جمهوری اسلامی ایران باقی خواهد ماند».
حملات آمریکا به دستکم شش استان ایران
در استان هرمزگان، نقاطی در بندرعباس، بندرلنگه، جاسک، سیریک و قشم هدف قرار گرفتند. گزارشها همچنین از شنیده شدن صدای انفجار در جزیره لاوان خبر دادند.
عبدالکریم پولادیفر، جانشین فرمانده سپاه شهرستان دیر، نیز اعلام کرد «سه نیروی بسیجی» این شهرستان به نامهای مهدی بحرانی، حسین صالحنژاد و حسن مومنی، در حمله آمریکا به جزیره لاوان کشته و شماری دیگر از نیروهای این شهرستان زخمی شدند.
در منطقه کوهستک سیریک، گزارشها از حمله آمریکا به یک برج مخابراتی و کشته و زخمی شدن شماری از افراد حاضر در یک مراسم عروسی در نزدیکی محل حمله حکایت داشت.
کانال «وحید آنلاین» اعلام کرد پیامهای دریافتی نشان میدهند یک برج مخابراتی در این منطقه هدف قرار گرفته و این حمله در میان حاضران در مراسم عروسی تلفات بر جا گذاشته است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت یک منزل مسکونی در کوهستک در حالی هدف قرار گرفت که مردم در آن مشغول برگزاری جشن عروسی بودند.
در گزارشهای اولیه، شمار کشتهشدگان این حمله پنج نفر اعلام شد، اما استانداری هرمزگان ساعاتی بعد این آمار را به چهار نفر کاهش داد و اعلام کرد ۶۸ نفر نیز زخمی شدهاند.
استانداری هرمزگان اسامی کشتهشدگان را امیرعلی کریمی، محمد ملاحی، کلثوم ملاحی نژندنیا و زرخاتون طاهری، اعلام کرد.
تیم هاوکینز، سخنگوی سنتکام، در واکنش به گزارش تلفات در مراسم عروسی در کوهستک به اکسیوس گفت ارتش آمریکا از این گزارشها مطلع است و افزود: «ارتش آمریکا برخلاف سپاه پاسداران هرگز غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد.»
در استان سیستان و بلوچستان، نقاطی در چابهار و کنارک هدف حملات آمریکا قرار گرفتند.
در استان کرمان، یک «پرتابه» به محدوده خارج از باند فرودگاه جیرفت اصابت کرد. مقامهای استانی اعلام کردند این حمله تلفات جانی نداشت و به باند و ساختمانهای فرودگاه آسیبی وارد نشد.
در استان کرمانشاه، روابط عمومی سپاه این استان اعلام کرد چهار نفر از نیروهای هوافضای سپاه پاسداران در حملات آمریکا کشته شدند.
رضا محمدی، شهرام جعفری، علیرضا شکیبا و جعفر کهریزی، چهار نیروی کشتهشدهاند.
در استان خوزستان، مقامهای استانی اعلام کردند سه نقطه هدف حملات آمریکا قرار گرفتند که از جمله آنها مناطقی در اطراف آغاجاری و اهواز بود. بر اساس آمار اعلامشده، این حملات هفت کشته و هشت مجروح بر جای گذاشت.
ابوذر دیماد، معاون فرهنگی بنیاد شهید و امور ایثارگران کهگیلویه و بویراحمد، نیز اعلام کرد مالک موسویتبار، تکاور اهل شهرستان بهمئی، صبح ۱۱ شهریور در جریان عملیات پدافندی مقابله با یک پهپاد در منطقه آغاجاری کشته شد.
هنوز مشخص نیست نام موسویتبار در آمار هفت کشته اعلامشده در خوزستان محاسبه شده است یا نه.
در استان بوشهر نیز گزارشهایی از شنیده شدن صدای انفجار در عسلویه منتشر شد.
اسکندر پاسالار، فرماندار عسلویه، به خبرگزاری ایسنا گفت یک «پرتابه» آمریکا به یک مقر نظامی در اطراف این شهرستان اصابت کرده است، اما این حمله خسارتی در پی نداشت.
پاسخ جمهوری اسلامی به حملات آمریکا
سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی در واکنش به حملات آمریکا، از هدف قرار دادن پایگاهها و مواضع نیروهای آمریکایی در اردن، امارات متحده عربی، بحرین، عراق و کویت خبر دادند.
ارتش اردن اعلام کرد ۱۳ موشک بالستیک وارد حریم هوایی این کشور شدند که ۱۰ فروند از آنها رهگیری شدند و سه موشک دیگر در مناطق دورافتاده سقوط کردند.
دو مقام آمریکایی نیز به رویترز گفتند بر اساس ارزیابیهای اولیه، نیروهای آمریکا در این حمله تلفاتی نداشتهاند.
مقامهای بحرین اعلام کردند پهپادهای ایرانی را رهگیری و منهدم کردهاند.
سپاه پاسداران از حمله به پایگاههای آمریکا در اربیل و پایگاه علیالسالم در کویت خبر داد و ارتش نیز اعلام کرد با دهها پهپاد پایگاههای الظفره و المنهاد در امارات و پایگاه شیخ عیسی در بحرین را هدف قرار داده است.
سپاه پاسداران از وارد شدن خسارت و تلفات به نیروها و مواضع آمریکا در برخی از این حملات خبر داده است اما این گزارشها بهطور مستقل تایید نشدهاند.
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا نیز هشدار داد ادامه اقدامات نظامی آمریکا با پاسخهایی «سنگینتر، گستردهتر و ویرانگر» روبهرو خواهد شد و کشورهایی که با ارتش آمریکا همکاری کنند باید «پیامدهای خطرناک» آن را بپذیرند.
تشدید دوباره درگیریها
تنشها در روزهای اخیر با حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز تشدید شد. ارتش آمریکا هشتم شهریور دو سکوی پرتاب موشک سپاه را در جزیره لارک هدف قرار داد و نیروهای جمهوری اسلامی نیز در پاسخ به پایگاههای نظامی در اردن و امارات حمله کردند.
ترامپ ۹ شهریور هشدار داد حمله به نیروهای آمریکایی در اردن بیپاسخ نخواهد ماند و آمریکا «ضربه سختی» به جمهوری اسلامی وارد خواهد کرد.
همزمان، آمریکا فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را نیز ادامه داده و برای محدود کردن بیشتر منابع مالی حکومت ایران تلاش کرده است.
دور تازه درگیریها، جدیترین تبادل حملات میان جمهوری اسلامی و آمریکا در چند هفته اخیر است و پس از دورهای از کاهش نسبی درگیریها از تیرماه رخ میدهد.
ترامپ پس از آغاز حملات گفت برخلاف گزارش شبکه ایبیسی، در تلاش نیست ایران را پای میز مذاکره بکشاند و افزود برایش اهمیتی ندارد که تهران توافقی را امضا کند که از نظر خودش «بیارزش» باشد.
او گفت آمریکا اکنون در موقعیت بسیار بهتری قرار دارد و از «کنترل تقریبا کامل» بر تنگه هرمز و «فروپاشی کامل» اقتصاد ایران سخن گفت.
ترامپ افزود ایران در حال طی کردن روندی «اجتنابناپذیر» است و پرسید: «مردم ایران چه زمانی قرار است قیام کنند و مبارزه کنند؟»
این مقام آمریکایی گفت این اقدام بخشی از سیاست جدید «نفتکش در برابر نفتکش» است که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، آن را تصویب کرده تا جمهوری اسلامی را بیش از پیش از حمله به نفتکشهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند، بازدارد.
این نخستین بار است که ارتش آمریکا، نه با هدف جلوگیری از نقض محاصره دریایی ایران، بلکه در اقدامی تلافیجویانه در برابر حملات جمهوری اسلامی به کشتیها در تنگه هرمز، نفتکشهای ایرانی را هدف قرار میدهد.
نفتکشهای دولتی ایران در نزدیکی سواحل این کشور و در شمال خط محاصره دریایی آمریکا لنگر انداخته بودند. بهگزارش اکسیوس پهپادهای آمریکایی با شلیک موشکهایی موتورخانههای این نفتکشها را مورد اصابت قرار دادند.
حملات سهشنبه و تلفات غیرنظامی در سیریک
مقامهای آمریکایی گفتند در حملات شامگاه سهشنبه حدود ۱۰۰ هدف از جمله مواضع پدافند هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سامانههای راداری، قابلیتهای مینگذاری، تاسیسات ارتباطی، پرتابگرهای موشک کروز ضدکشتی و پرتابگرهای پهپادهای تهاجمی مورد حمله قرار گرفت.
در جریان این حملات، اهدافی در نزدیکی اهواز در استان خوزستان، بندرعباس، بندرلنگه، جاسک، سیریک و قشم در استان هرمزگان، چابهار و کنارک در استان سیستان و بلوچستان و جیرفت در استان کرمان هدف قرار گرفتند.
مقامها و رسانههای حکومتی در ایران اعلام کردند حمله به یک دکل مخابراتی در منطقه کوهستک در نزدیکی سیریک، در میان افرادی که در یک مراسم عروسی در نزدیکی آن حضور داشتند، تلفات جانی به جا گذاشته است.
تلویزیون جمهوری اسلامی اعلام کرد دستکم چهار نفر کشته و ۳۵ نفر بهشدت زخمی شدهاند، اما ایراناینترنشنال نتوانسته است بهطور مستقل شمار تلفات یا چگونگی وقوع این تلفات را تایید کند.
احمد نفیسی، معاون استاندار هرمزگان، گفت یک خانه مسکونی که مراسم عروسی در آن در حال برگزاری بود، در جریان این حمله هدف قرار گرفته است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، در شبکه اجتماعی ایکس در مورد حمله آمریکا به کوهستک سیریک که دستکم پنج کشته و ۶۸ زخمی برجای گذاشته است، نوشت امشب یک منزل مسکونی در حالی هدف حمله قرار گرفت که مردم در آن مشغول برگزاری جشن عروسی بودند.
او گفت این حمله را نمیتوان از زنجیره حملاتی که پیش از آن در میناب، لامرد، قشم و دیگر نقاط رخ داده است، جدا کرد و جمهوری اسلامی به آنها قاطعانه پاسخ خواهد داد.
در مقابل کاپیتان تیم هاوکینز، سخنگوی سنتکام، گفت: «ما از این گزارشها که منشاء آنها رسانههای حکومتی ایران بوده است، اطلاع داریم. ارتش آمریکا برخلاف سپاه پاسداران هرگز غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد.»
حملات متقابل جمهوری اسلامی
در پی دومین دور حملات آمریکا در دو روز گذشته، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نیز از «پاسخ قاطع» خبر دادند و اعلام کردند که به پایگاههای آمریکا در اردن، کویت، بحرین و اربیل در اقلیم کردستان عراق حمله کردهاند.
روابط عمومی سپاه پاسداران در بیانیهای با انتقاد شدید از حمله ارتش آمریکا «به یک منزل مسکونی در سیریک و کشته و مجروح شدن نزدیک به ۵۰ نفر از مردم» اعلام کرد که نیروی هوافضای سپاه در پاسخ، به پادگان تفنگداران آمریکایی در اردن موسوم به کمپ تیتین، واقع در سواحل خلیج عقبه، حمله کرده است.
در این بیانیه گفته شده است که در این «حمله سنگین موشکی»، تعداد زیادی از نیروهای آمریکایی» کشته شدند و چند تاسیسات مهم و هلیکوپترهای هجومی ایالات متحده را از بین رفتند.
سپاه پاسداران در بیانیه دیگری اعلام کرد که نیروی هوافضای سپاه در «یک حمله سنگین با موشکهای بالستیک، آشیانههای هواپیماهای بدون سرنشین دور پرواز آر کیو ۴ و ام کیو ۹ را در پایگاه هوایی آمریکا در اردن موسوم به پرنس حسن مورد حمله قراردادند.»
سپاه پاسداران افزود که در این حمله «تعدادی از پهپادها منهدم و تعدادی از خلبانان و خدمه فنی پروازی» کشته شدند.
با این حال دو مقام آمریکایی به خبرگزاری رویترز گفتند که تاکنون هیچ تلفاتی در حمله جمهوری اسلامی به تاسیسات ایالات متحده در اردن گزارش نشده است.
سپاه پاسداران در اطلاعیهای دیگر اعلام کرد که نیروی زمینی سپاه «حمله تلفیقی موشکی و پهپادی به پایگاههای آمریکایی در اربیل» انجام داده است و «مرکز تعمیراتی و انبارهای تجهیزات فنی ارتش آمریکا در اربیل و سامانه هدایت بالن جاسوسی آمریکا» را منهدم کرده است.
دراین اطلاعیه همچنین گفته شده است که نیروی زمینی سپاه پاسداران تعدادی از نیروهای آمریکایی را کشته است.
سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی همچنین از حملاتی به کویت و بحرین خبر دادند.
مقامهای آمریکایی گفتند که اقدام تلافیجویانه جمهوری اسلامی ناکام مانده است. بهگفته آنها جمهوری اسلامی حدود ۲۵ موشک بالستیک به سوی اردن شلیک کرد، اما تنها نیمی از آنها به حریم هوایی این کشور رسیدند، ۱۰ موشک رهگیری شدند و سه موشک نیز بدون آنکه تلفاتی بر جای بگذارند، به مناطق غیرمسکونی اصابت کردند.
یک مقام آمریکایی گفت حکومت ایران همچنین حدود ۲۴ پهپاد به سوی پایگاههای آمریکا در بحرین پرتاب کرد، اما بیشتر آنها رهگیری شدند.
دور تازه درگیریها پس از وقفهای یک ماهه
دور تازه درگیری نظامی آمریکا و جمهوری اسلامی پس از حدود یک ماه رخ داده است. هم کاخ سفید و هم فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کردهاند این حملات در پاسخ به تلاشهای اخیر سپاه پاسداران برای حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و همچنین حمله به پایگاههای آمریکایی در منطقه انجام شده است.
با این حال بهنوشته اکسیوس این حملات همچنین بخشی از طرحی بود که ترامپ و مشاوران ارشدش در روزهای اخیر در حال بررسی آن بودهاند؛ طرحی برای جلوگیری از بازسازی قابلیتهای راداری و موشکی مورد نیاز جمهوری اسلامی برای حمله به کشتیهایی که از تنگه عبور میکنند.
یک مقام آمریکایی گفت هدف این است که خطر حملات حکومت ایران به نفتکشها، کشتیهای نیروی دریایی آمریکا و هواپیماهای نیروی هوایی این کشور کاهش یابد؛ یا به تعبیر این مقام، آمریکا میخواهد بهطور دورهای «چمن را کوتاه کند» (mow the lawn)؛ اصطلاحی که به تضعیف مکرر تواناییهای نظامی طرف مقابل برای جلوگیری از انباشت دوباره آنها اشاره دارد.
یک مقام آمریکایی روز سهشنبه به اکسیوس گفت حملات جدید توانایی جمهوری اسلامی برای انجام حمله در تنگه را کاهش داده و برای کشتیهای تجاری «دستکم یک ماه» کاهش سطح تهدید را به همراه آورده است.
افزایش عبور نفت از تنگه هرمز
همزمان با تبادل آتش میان آمریکا و ایران، نیروهای آمریکایی به هدایت کشتیها برای عبور از تنگه ادامه دادند.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت روز سهشنبه حدود ۴۰ کشتی وارد تنگه شدند یا از آن خارج شدند و میلیونها بشکه نفت حمل کردند.
وزیر انرژی آمریکا نیز سهشنبه اعلام کرد که روز دوشنبه نزدیک به ۱۷ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز گذشته است. این در حالی است که صادرات نفت ایران از طریق تنگه هرمز تقریبا بهطور کامل متوقف شده است. پیش از آغاز جنگ در ۹ اسفند ۱۴۰۴، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز راهی بازارهای جهانی میشد.
یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت نیروهای آمریکایی چندین موشک کروز ضدکشتی و پهپاد را که سپاه پاسداران به سوی این کشتیها شلیک کرده بود رهگیری کردند و هیچیک از کشتیها مورد اصابت قرار نگرفتند.
او افزود: «ایرانیها نهتنها کنترل تنگه هرمز را از دست دادهاند، بلکه کنترل این درگیری را نیز از دست دادهاند. آنها امروز هیچ دستاوردی نداشتند.»
همزمان حسین مرعشی از چهرههای نزدیک به دولت مسعود پزشکیان از شروط چین برای گسترش روابط با جمهوری اسلامی خبر داده و نحوه دیدار پزشکیان با رییسجمهوری چین در بیشکک بر حدس و گمانها درباره فاصله گرفتن پکن از تهران افزوده است.
خبرگزاری رویترز در گزارشی درباره این سفر نوشت جنگ ایران بازارهای جهانی انرژی را مختل کرده و پرسشهایی را درباره این موضوع مطرح کرده است که آیا کشورهای منطقه میتوانند در بلندمدت روی ایالات متحده بهعنوان یک شریک امنیتی حساب کنند یا خیر.
بر اساس تصاویر پخششده از تلویزیون دولتی مصر، عبدالفتاح السیسی، رییسجمهوری مصر، در فرودگاه بینالمللی قاهره از شی استقبال کرد.
در طول هفته گذشته، رسانههای دولتی مصر بهطور گسترده بر گسترش روابط اقتصادی و نظامی قاهره با پکن و همچنین نقش مصر بهعنوان نخستین کشور عربی و آفریقایی که ۷۰ سال پیش با چین روابط دیپلماتیک برقرار کرد، تاکید کردهاند.
سیسی در یادداشتی که در روزنامه دولتی «الاهرام» منتشر شد، نوشت: «مصر و چین به شرکایی تبدیل شدهاند که با همکاری یکدیگر به تقویت نقش جنوب جهانی در نظام بینالمللی کمک میکنند.»
شروط چین برای جمهوری اسلامی
سفر شی به مصر دومین مرحله از دومین سفر خارجی او در سال جاری است. او پیش از آن در نشست سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان شرکت کرده بود و در آنجا با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، و شماری دیگر از رهبران گفتوگو کرد.
با این حال شکل گفتوگوی او با مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی واکنشهای زیادی را برانگیخته و پرسشها درباره ماهیت روابط چین بهعنوان مهمترین حامی جهانی جمهوری اسلامی و بزرگترین خریدار نفت ایران را پررنگتر کرده است.
شی جینپینگ در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، نه بهطور رسمی، بلکه ایستاده در گوشهای از سالن با مسعود پزشکیان دیدار و گفتوگو کرد.
همزمان، حسین مرعشی، دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی از احزاب جناح اصلاحطلب و حامی دولت پزشکیان در گفتوگویی با اکوایران از شروط چین برای گسترش روابط با جمهوری اسلامی خبر داده و از جمله گفته است که چین خواستار حل مسائل تهران با واشینگتن بهعنوان پیشنیاز گسترش روابط تهران و پکن شده است.
بهگفته مرعشی، پزشکیان پس از کشته شدن علی لاریجانی، محمد باقر قالیباف را بهعنوان مسئول قرارداد ۲۵ ساله جمهوری اسلامی و چین معرفی کرد اما چین خیلی روشن به تهران اعلام کرده است که جمهوری اسلامی باید تنگه هرمز را باز کند بدون آنکه از کشتیها عوارض بگیرد و نیز مشکلات خود را با عربستان و آمریکا حل کند و پس از آن قالیباف میتواند به چین سفر کند.
در همین حال، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، نیز روز سهشنبه ضمن تاکید بر ادامه فشار بیسابقه اقتصادی بر جمهوری اسلامی تاکید کرد که نقاط اشتراک چین و آمریکا درباره ایران بیش از نقاط اختلاف دو کشور است.
وزیر خزانهداری آمریکا گفت: «چینیها موافقند که ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد. چینیها موافقند که باید آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز برقرار باشد. بنابراین ما با آنها گفتوگوهای خصوصی داشتهایم.»
بسنت همچنین بر ادامه فشارها بر تهران تاکید کرد و گفت: «ما در حال دفن کردن سر مار سمی ایران هستیم. مار هنوز نمیداند که مرده است، اما وقتی خورشید غروب کند، دیگر تکان نخواهد خورد.»
او خطاب به مقامهای جمهوری اسلامی افزود: «ما در حال ردیابی داراییهای سپاه پاسداران هستیم. میدانیم حسابهایتان در شرکتهای تراستی در جزایر ویرجین بریتانیا کجاست و خانههای صد میلیون دلاری شما در سراسر جهان را هم میشناسیم.»
گسترش روابط نظامی پکن و قاهره
سفر شی به قاهره در چنین شرایطی صورت میگیرد. شی خود در یادداشتی که خبرگزاری دولتی شینهوا چین منتشر کرد، گفت دو کشور در مواجهه با امپریالیسم و استعمار، «برادرانی نزدیک هستند که در کنار یکدیگر ایستادهاند».
او افزود مشتاق است راههای تعمیق شراکت میان دو کشور را بررسی کند.
ماه گذشته، مصر، که سالانه حدود ۱.۳ میلیارد دلار کمک نظامی از ایالات متحده دریافت میکند، میزبان دومین رزمایش نظامی سالانه خود با چین بود. این رزمایشها سال گذشته و در شرایطی آغاز شد که پکن در تلاش بود از نفوذ آمریکا در منطقه بکاهد.
بر اساس گزارش رسانههای دولتی چین، این رزمایش نخستین استقرار جنگندههای J-16 چین در آفریقا و همچنین یک رزمایش کمسابقه نبرد هوایی با مشارکت جنگندههای ساخت چین و جنگندههای رافال ساخت فرانسه بود.
همچنین تصاویری از یک هواپیمای سوخترسان نیروی هوایی چین منتشر شد که در حال سوخترسانی به یک جنگنده رافال بود؛ اقدامی که به پکن امکان داد از نزدیکتر با تجهیزات ساخت غرب آشنا شود.
اچ. ای. هلیر، پژوهشگر اندیشکده موسسه سلطنتی خدمات متحد (RUSI)، به رویترز گفت مصر دستکم از سال ۲۰۱۴ در پی تعمیق روابط خود با پکن بوده است؛ زمانی که سیسی، اندکی پس از انتخاب شدن، برای امضای توافق شراکت راهبردی به چین سفر کرد.
او گفت لحن و پیام قاهره در قبال واشینگتن از آن زمان ملایمتر شده است، اما «پرسشها درباره قابل اتکا بودن آمریکا و نوسان در سیاستهای آن» که جنگهای غزه و ایران به وجود آوردهاند، تمایل مصر برای متنوع کردن شراکتهایش را تقویت کرده است.
هلیر گفت: «مصر خود را در مسیر دستیابی به استقلال راهبردی بیشتر میبیند. این کشور خواهان روابط قوی با واشینگتن است، اما در عین حال خواستار روابط قوی با پکن، مسکو و اروپا نیز هست.»
مصر که با اسرائیل، سودان و لیبی مرز مشترک دارد و کانال سوئز، یکی از شریانهای حیاتی تجارت جهانی، در آن قرار گرفته است، اغلب از سوی قدرتهای خارجی بهعنوان یکی از نقاط راهبردی کلیدی در منطقهای بیثبات و گرفتار چندین درگیری همزمان دیده میشود.
سرمایهگذاری چین در مصر طی سالهای اخیر بهشدت افزایش یافته و میلیاردها دلار سرمایه به بخشهایی مانند تولید، بنادر، انرژی خورشیدی، هیدروژن سبز و فناوری ماهوارهای سرازیر شده است.
اریک اولاندر، از بنیانگذاران «پروژه چین و جنوب جهانی»، به رویترز گفت مصر برای سفر شی یک «انتخاب بدیهی» بود، زیرا در مرکز مجموعهای از مسائل منطقهای قرار دارد.
او گفت: «این موضوع به اسرائیل و مساله فلسطین مربوط میشود. به آفریقا مربوط میشود. به مساله خلیج فارس هم مربوط میشود.»
هفته گذشته، شی در پکن میزبان ملک عبدالله، پادشاه اردن، بود و موضوع حقوق فلسطینیان در آن دیدار جایگاه برجستهای داشت.
قرار است شی در ادامه همین ماه به هند و ایالات متحده نیز سفر کند.
بهنوشته فایننشالتایمز این برنامه محرمانه چندساله که با نام رمز C430L شناخته میشود، شماری از باتجربهترین متخصصان موشکی روسیه را به خدمت گرفته است تا به جمهوری اسلامی در توسعه نسل جدیدی از تسلیحات کمک کنند.
این موشکها قادر خواهند بود ناوهای هواپیمابر آمریکا و دیگر کشتیهای جنگی این کشور در خاورمیانه را تهدید کنند.
نیروی هوافضای سپاه پاسداران، پیش از این در ۱۶ خرداد ۱۴۰۲ از موشک فتاح، بهعنوان اولین موشک هایپرسونیک خود، رونمایی کرده بود. موشک فتاح با برد ۱۴۰۰ کیلومتر، سرعتی معادل ۱۳ ماخ (۱۶۰۰۰ کیلومتر بر ساعت) دارد و از یک سر جنگی با موتور کروی سوخت جامد و نازل متحرک بهره میبرد.
تحقیقات فایننشالتایمز با بررسی مکاتبات افشاشده روسیه، سوابق سفرها و تحلیل اختراعات ثبتشده نظامی، برنامه کمک به ساخت موشک کروز مافوق صوت پیشرفته را آشکار کرده است. این پروژه در سال ۲۰۲۳ آغاز شد و در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی نیز ادامه یافت.
هدف اصلی برنامه C430L کمک به جمهوری اسلامی برای توسعه یک سامانه پیشران رمجت است؛ موتوری که به موشک کروز امکان میدهد پرواز خود را با سرعتی چند برابر سرعت صوت ادامه دهد.
کارشناسان موشکی و نظامی به فایننشالتایمز گفتند تقریبا تردیدی وجود ندارد که این فناوری برای استفاده در موشکهای کروز ضدکشتی و حمله به اهداف زمینی در نظر گرفته شده است.
فابیان هینتس، کارشناس موشکهای ایران و تحلیلگر ارشد «مرکز تحقیقات تسلیحات در درگیریها» (Conflict Armament Research)، یک سازمان مستقر در بریتانیا که تسلیحات را ردیابی میکند، به فایننشالتایمز گفت: «این انتقال یک فناوری نظامی بسیار حساس از نظر راهبردی از سوی روسیه است. ایرانیها دههها در پی دستیابی به این فناوری بودهاند.»
او افزود: «برنامهای از این نوع مستلزم تایید سیاسی در بالاترین سطوح در روسیه است.»
موشکهای کروز مافوق صوت، سرعت بالا را با قابلیت پرواز در ارتفاع پایین ترکیب میکنند و در نتیجه، زمان در اختیار سامانههای پیشرفته دفاع هوایی و موشکی برای شناسایی و مقابله با آنها کاهش مییابد.
این موضوع بهویژه برای جمهوری اسلامی در منطقه خلیج فارس اهمیت دارد؛ جایی که ایالات متحده و متحدان منطقهای آن سامانههای دفاعی پیشرفته زمینی و دریایی در اختیار دارند.
جمهوری اسلامی پیش از این نیز سامانه پیشران رمجت را ساخته و آزمایش پروازی آن را نیز انجام داده بود، هرچند هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد یک موشک کروز مافوق صوت ساختهشده با کمک روسیه تاکنون بهطور عملیاتی مستقر شده باشد.
جیم لمسون، تحلیلگر نظامی پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، به فایننشالتایمز گفت: «برای ایرانیها، این فناوری یک سامانه تسلیحاتی راهبردیِ از نظر کیفی جدید در اختیارشان قرار میدهد که میتواند شناورهای نیروی دریایی آمریکا را تهدید کند.»
مکاتبات افشاشده نشان میدهد گفتوگوها درباره این برنامه تا تابستان امسال نیز ادامه داشته است.
این برنامه بخشی از روابط نظامی راهبردی و بهطور فزاینده نزدیک میان روسیه و جمهوری اسلامی است. تهران پهپادهای تهاجمی شاهد را در اختیار مسکو قرار داد؛ پهپادهایی که به بخش مهمی از جنگ روسیه در اوکراین تبدیل شدند. جمهوری اسلامی همچنین به مسکو کمک کرد تا این پهپادها را در داخل روسیه تولید کند.
مقامهای اوکراینی و غربی همچنین روسیه را متهم کردهاند که در جریان جنگ ایران، کمکهای عملیاتی در میدان نبرد از جمله تصاویر ماهوارهای، پشتیبانی پهپادی و قطعات تسلیحاتی در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده است.
بهنوشته فایننشالتایمز، برنامه C430L نشاندهنده شکل عمیقتری از همکاری است؛ در این برنامه، مسکو به تهران کمک میکند دانش فنی لازم برای توسعه مستقل یک سامانه تسلیحاتی راهبردی پیشرفته را به دست آورد.
نیکول گراجفسکی، استاد دانشگاه ساینس پو در پاریس، به فایننشالتایمز گفت برنامه محرمانه رمجت «نشان میدهد روسیه در تلاش است دامنه جنگ اوکراین را گسترش دهد و آمریکا را به صحنههای دیگری بکشاند.»
او افزود: «روسیه دیگر به اندازه گذشته به خطوط قرمز در منطقه اهمیت نمیدهد.»
برنامه کمک به توسعه موشکهای مافوق صوت از سوی روسآباروناکسپورت (Rosoboronexport)، شرکت دولتی صادرات تسلیحات روسیه، ترتیب داده شده است. این شرکت سپس این پروژه را با انپیاو ماشینوسترونیا (NPO Mashinostroyenia) هماهنگ کرد.
ایالات متحده در سال ۲۰۱۴ شرکت انپیاو ماشینوسترونیا را تحریم کرد و آن را یکی از شرکتهای بزرگ موشکی روسیه خواند که مسئول سامانههای موشک کروز قابل پرتاب از کشتیها، زیردریاییها و سکوهای زمینی است و همچنین در فعالیتهای مرتبط با نیروهای هستهای راهبردی روسیه، از جمله موشکهای بالستیک قارهپیما، نقش دارد.
سوابق سفر افشاشده که فایننشال تایمز آنها را بررسی کرده نیز نشان میدهد مقامهای صادرات تسلیحات روسیه و چند مهندس ارشد شرکت انپیاو ماشینوسترونیا، پیش از آنکه قرارداد C430L در نوامبر ۲۰۲۳ بهطور رسمی با وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی امضا شود، بارها به ایران سفر کرده بودند.
تا سال ۲۰۲۵، شرکت انپیاو ماشینوسترونیا مجموعه بزرگی از اسناد و اطلاعات فنی ایران درباره سامانه پیشران رمجت دریافت کرده بود.
مهندسان روس سپس دادههای حاصل از یک آزمایش پروازی ایران را تجزیهوتحلیل کردند و مجموعهای مفصل از پرسشها درباره عملکرد این سامانه برای تهران فرستادند.
آنها درباره تغییرات ایجادشده در سامانه سوخترسانی، پایداری احتراق، ورودی هوا و نازل موتور پرسشهایی مطرح کردند.
مهندسان همچنین میخواستند بدانند آیا پس از آنکه دادههای تلهمتری ارائهشده از سوی ایران، دادههایی که نحوه عملکرد موتور در جریان پرواز را نشان میداد، کمتر از یک دقیقه پس از آغاز آزمایش قطع شد، موتور رمجت همچنان به کار خود ادامه داده بود یا خیر.
رویترز سهشنبه ۱۰ شهریور نوشت در یکی از گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی که پیش از نشست فصلی هفته آینده شورای حکام آژانس برای کشورهای عضو ارسال شده، از مقامهای جدید سوریه بهدلیل «شفافیت و همکاری» آنها در کمک به روشن شدن فعالیتهای گذشته و تعیین تکلیف مواد هستهای باقیمانده تمجید شده است.
از زمان برکناری بشار اسد، در اواخر سال ۲۰۲۴، مقامهای جدید این کشور متعهد شدهاند با آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری کنند.
بهنوشته رویترز در این گزارش آمده است: «آژانس پس از دریافت اطلاعات و دسترسیهای لازم از سوریه، ... توانسته است پرسشهای خود درباره مسائل پادمانی حلنشدهای را که پیشتر به شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی گزارش شده بود، روشن و حلوفصل کند.»
دهها تن سوخت راکتور هستهای
اسرائیل در سال ۲۰۰۷ یک سایت اعلامنشده در استان دیرالزور در شرق سوریه را بمباران کرد؛ گزارش روز سهشنبه تایید کرده که این سایت یک راکتور هستهای در حال ساخت بوده است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی همچنین وجود حدود ۷۳ تن متریک فلز اورانیوم طبیعی را در مکانی مرتبط با این تاسیسات تایید کرده است که ۵۵ تن آن به شکل میلههای سوخت بوده است. در این گزارش همچنین آمده است که سوخت این راکتور در مکانی در داخل سوریه تولید شده بود.
بر اساس این گزارش، تمام مواد هستهای «در حال حاضر تحت تدابیر مهار و نظارت آژانس» قرار دارند. سوریه اعلام کرده است که این مواد در داخل کشور باقی خواهند ماند.
در گزارش آمده است: «آژانس توانسته است احراز کند که مقامهای سابق سوریه، برخلاف الزامات موجود، مواد هستهای، تاسیسات و فعالیتهای هستهای را گزارش نکرده بودند.»
این گزارش راکتور، کارخانه ساخت سوخت و محلی را که سوخت در آن نگهداری میشد، از جمله تاسیساتی برشمرده است که باید به آژانس اعلام میشدند.
در گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفته شده است: «سوریه با ارائه گزارشهای لازم درباره حسابداری مواد هستهای و اطلاعات طراحی تاسیسات یادشده به آژانس، اقداماتی برای اصلاح این وضعیت انجام داده است.»
«نگرانی اشاعهای» درباره ایران
در همین حال گزارش مربوط به ایران نشان میدهد که بار دیگر هیچ پیشرفتی در روابط آژانس و تهران حاصل نشده است و از جمله بازرسان هنوز به سایتهای هستهای که ایالات متحده و اسرائیل در خرداد ۱۴۰۴بمباران کردند، بازنگشتهاند.
تا پیش از این حملات، برآورد آژانس بینالمللی انرژی اتمی این بود که حکومت ایران ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد در اختیار داشته است؛ سطحی که فاصله اندکی با غنای حدود ۹۰ درصدی مورد نیاز برای اورانیوم با درجه تسلیحاتی دارد.
بر اساس معیار آژانس، این میزان مواد، در صورت غنیسازی بیشتر، برای ساخت ۱۰ سلاح هستهای کافی است. جمهوری اسلامی همچنین مواد هستهای غنیشده در سطوح پایینتر در اختیار داشت.
اینکه چه مقدار از این مواد همچنان باقی مانده است، مشخص نیست.
در گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی آمده است: «بیش از یک سال از زمانی میگذرد که آژانس تداوم آگاهی خود را درباره موجودیهای اعلامشده پیشین اورانیوم با غنای پایین (LEU) و اورانیوم با غنای بالا (HEU)، غنیشده تا سطح ۶۰ درصد اورانیوم-۲۳۵، در تاسیسات هستهای اعلامشدهای که در حملات ژوئن ۲۰۲۵ آسیب دیدند، از دست داده است.»
در این گزارش گفته شده است: «فقدان اطلاعات آژانس درباره این مواد هستهای و نبود دسترسی به تاسیسات برای راستیآزمایی آنها، موضوعی مایه نگرانی از منظر اشاعه هستهای است ... و باید با نهایت فوریت به آن رسیدگی شود.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها تاکید کرده است که اجازه دستیابی ایران به سلاح هستهای را نخواهد داد.
مقامهای جمهوری اسلامی نیز تاکید کردهاند که در شرایط کنونی به بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه بازدید از سایتهای بمبارانشده را نخواهند داد.
بر اساس این گزارش که سهشنبه ۱۰ شهریور منتشر شد، وزارت خارجه آمریکا در دو مقطع حساس از سال جاری میلادی، بیسروصدا معافیت تحریمی صداوسیما را تمدید کرد.
این سازمان در ماههای گذشته اعترافات اجباری معترضان ایرانی را پخش کرده و برنامههایی را در حمایت از ترور مقامهای آمریکایی و اعضای خانواده ترامپ روی آنتن برده است.
اسناد غیرعلنی ارسالشده به کنگره که فریبیکن به آنها دست یافته، نشان میدهد تازهترین معافیت را مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، ۱۱ تیر امضا کرده است. این سند یک هفته بعد در اختیار کنگره قرار گرفت. روبیو ۱۶ دی ۱۴۰۴ نیز معافیتی تقریبا مشابه را تایید کرده بود.
در هر دو سند آمده است تعلیق تحریمها و صدور مجوز تراکنشهای مالی برای تامین «اتصال زمینی» و خدمات مخابراتی صداوسیما، برای امنیت ملی آمریکا «حیاتی» است.
واشینگتن در حالی صداوسیما را مشمول معافیت تحریمی دانسته که معافیت مربوط به ارائه خدمات آموزشی و دانشگاهی به ایرانیان را لغو کرده است.
دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، اوفَک، دوم شهریور اعلام کرد مجوز عمومی جی که از سال ۲۰۱۴ امکان ارائه مجموعهای از خدمات آموزشی و دانشگاهی به ایرانیان را فراهم میکرد، «بهطور نامحدود» تعلیق شده است.
معافیتی با پیشینهای ۱۳ ساله
واشینگتن فریبیکن در ادامه گزارش داد نسخههای مختلف معافیت تحریمی صداوسیما از سال ۲۰۱۳ در دولتهای جمهوریخواه و دموکرات ایالات متحده تمدید شدهاند.
بر پایه این گزارش، ریشه این سیاست به توافقی محرمانه میان دولت باراک اوباما و جمهوری اسلامی بازمیگردد.
دولت نخست ترامپ در سال ۲۰۱۸ بهدلیل تمدید این معافیت با انتقاد شماری از جمهوریخواهان و مخالفان حکومت ایران مواجه شد.
دولت جو بایدن نیز در سال ۲۰۲۴، همزمان با تجلیل رسانههای حکومتی ایران از حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل، این سیاست را ادامه داد.
یک مقام پیشین آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، به واشینگتن فریبیکن گفت این معافیت عملا بهطور خودکار تمدید میشود، مگر آنکه فردی در روند آن مداخله کند.
او افزود مشخص نیست مقامهای کنونی ایالات متحده بررسی کرده باشند که آیا هنوز چنین ضرورتی وجود دارد یا نه.
این معافیت به صداوسیما اجازه میدهد تراکنشهایی انجام دهد که در حالت عادی، بر اساس تحریمهای آمریکا ممنوع هستند.
این تحریمها از سال ۲۰۱۳ بهدلیل نقش صداوسیما در نقض حقوق بشر و پخش اعترافات اجباری و دادگاههای نمایشی اعمال شدهاند.
ابهام درباره دلایل تصمیم واشینگتن
کاخ سفید و وزارت خارجه آمریکا درباره دلایل تمدید معافیت اظهارنظر نکردهاند. به گزارش واشینگتن فریبیکن، برخی منابع احتمال دادهاند این تصمیم ادامه سیاستی باشد که هدف آن حفظ راهی برای توافق با جمهوری اسلامی است.
احتمال دیگری نیز مطرح شده است. نهادهای اطلاعاتی آمریکا ممکن است رصد رسانههای حکومتی ایران را راهی برای شناخت دیدگاهها، محاسبات و تصمیمهای مقامهای جمهوری اسلامی بدانند.
واشینگتن فریبیکن افزود معافیت تیرماه ممکن است در حکم چراغ سبزی به تهران بوده باشد، زیرا کاخ سفید در آن مقطع برای حفظ آتشبس با جمهوری اسلامی تلاش میکرد؛ توافقی که اکنون عملا از میان رفته است.
معافیت اخیر حدود دو ماه پیش از رونمایی دولت ترامپ از عملیات «طرد اقتصادی» صادر شد؛ کارزاری چندجانبه که هدف آن درهم شکستن شبکههای مالی جمهوری اسلامی از طریق تحریم حکومت و حامیان بینالمللی آن عنوان شده است.
واشینگتن فریبیکن نوشت ادامه معافیت صداوسیما میتواند این کارزار را تضعیف کند، زیرا فشارها را بر یکی از قدرتمندترین نهادهای حکومتی کاهش میدهد. اعمال تحریمهای مالی و محدودیتهای فنی میتواند پخش برونمرزی برنامههای صداوسیما و حتی فعالیتهای داخلی آن را مختل کند.
اعترافات اجباری و تهدید خانواده ترامپ
در هفتههای اخیر، رسانههای زیرمجموعه صداوسیما تهدیدهایی علیه ترامپ، همسرش ملانیا و پسر ۲۰ سالهاش، بارون، منتشر کردهاند.
اوایل سال جاری نیز این سازمان نزدیک به ۱۰۰ اعتراف اجباری از مخالفان جمهوری اسلامی پخش کرد. گزارشها حاکی از آن است که این افراد اغلب پیش از ضبط اعترافات، شکنجه شده بودند.
جیسون برودسکی، مدیر سیاستگذاری سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای»، خواستار لغو معافیت خدمات ماهوارهای صداوسیما شد.
او گفت این سازمان فقط یک شبکه خبری حکومتی نیست، بلکه بازوی نهادهای امنیتی و اطلاعاتی جمهوری اسلامی است و علیه مردم ایران، آمریکا و متحدانش به کار گرفته میشود.
برودسکی هشدار داد تهران ممکن است با انتشار این تهدیدها در پی جذب افراد افراطی دارای امکان ورود یا دسترسی به آمریکا باشد.
او حمله سال ۲۰۲۲ به سلمان رشدی در نیویورک را نمونهای از پیامدهای فتواها و جایزههای تعیینشده از سوی جمهوری اسلامی دانست.
