دولت کانادا با محکوم کردن آنچه «فعالیتهای بیثباتکننده» حکومت ایران در خاورمیانه خواند، از تهران خواست تهدید کشتیها در تنگه هرمز، فعالیتهای هستهای «غیرقانونی» و حمایت از گروههای نیابتی منطقهای را متوقف کند.
آنیتا آناند، وزیر امور خارجه کانادا، و فرانسوا-فیلیپ شامپانی، وزیر دارایی و درآمد ملی این کشور، یکشنبه ۱۵ شهریور در بیانیهای مشترک اعلام کردند اقدامات [حکومت] ایران صلح و امنیت جهانی را تضعیف میکند.
در این بیانیه که وزارت امور جهانی کانادا منتشر کرد، ادامه تهدید کشتیهای در حال عبور از تنگه هرمز، پیگیری فعالیتهای هستهای غیرقانونی و حمایت از گروههای نیابتی منطقهای از مصادیق اقدامات مورد انتقاد تهران معرفی شده است.
دولت کانادا اعلام کرد برای حفظ «فشار قابلتوجه» بر [حکومت] ایران، از جمله در چارچوب گروه هفت، با شرکای خود همکاری میکند.
این کشور همچنین از اقدامات آمریکا، فرانسه و بریتانیا برای بازگشایی تنگه هرمز حمایت کرد. اتاوا گفت به اعمال تحریم علیه [حکومت] ایران، از جمله تحریمهای اعلامشده در چارچوب عملیات «طرد اقتصادی» به رهبری آمریکا، ادامه خواهد داد.
وزیران خارجه و دارایی کانادا در این بیانیه بر ادامه تلاشها برای مختل کردن توانایی حکومت ایران در تامین مالی فعالیتهایی که اتاوا آنها را تروریستی میداند، تاکید کردند.
بر اساس آمار ارائهشده در این بیانیه، کانادا از سال ۲۰۱۰ تاکنون ۴۹۲ فرد و نهاد ایرانی را تحریم کرده است. این تحریمها بر پایه «قانون تدابیر ویژه اقتصادی» و «قانون عدالت برای قربانیان مقامهای خارجی فاسد» اعمال شدهاند.
دولت کانادا اعلام کرد با هماهنگی متحدان خود، اقدامات بیشتری را برای حفظ فشار بر تهران در دستور کار قرار خواهد داد. اتاوا هدف این اقدامات را کمک به صلح و امنیت منطقه و واداشتن ایران به توقف آنچه «رفتارهای مخرب» خوانده، عنوان کرده است.
پیش از این و در ۱۳ شهریور وزیر خزانهداری آمریکا اعلام کرده بود اتحادیه اروپا به «عملیات طرد اقتصادی» علیه حکومت ایران پیوسته است؛ عملیاتی که واشینگتن میگوید هدف آن قطع همه مسیرهای باقیمانده تامین مالی جمهوری اسلامی است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از پیوستن رسمی اتحادیه اروپا به کارزار اقتصادی تازه واشینگتن علیه حکومت ایران استقبال کرده بود و گفت آمریکا و متحدانش برای جلوگیری از دسترسی جمهوری اسلامی به نظام مالی جهانی همکاری خواهند کرد.
پانهتا در گفتوگو با روزنامه گاردین گفت گزینههای محدودی برای پایان دادن به این جنگ وجود دارد و هیچیک از دو طرف در شرایط کنونی حاضر به مذاکره یا عقبنشینی نیست.
او که در دولت باراک اوباما علاوه بر وزارت دفاع، ریاست سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، را نیز بر عهده داشت، گفت ایالات متحده و حکومت ایران در «بنبستی وحشتناک» گرفتار شدهاند و به احتمال زیاد این وضعیت تا شش ماه دیگر بدون دستیابی به راهحل ادامه خواهد یافت.
جنگ با حکومت ایران بیش از شش ماه پیش به دستور دونالد ترامپ آغاز شد. به نوشته گاردین رییسجمهوری آمریکا اکنون برای یافتن راه خروج از این مناقشه با مشکل روبهرو است و به گفته پانهتا، با تصمیمهای دشواری درباره نحوه ادامه یا پایان جنگ مواجه است.
پانهتا سه گزینه پیش روی ترامپ گذاشت
وزیر دفاع پیشین آمریکا گفت ترامپ سه گزینه در اختیار دارد. گزینه نخست آن است که آمریکا از جنگ کنار بکشد و بپذیرد این مناقشه به شکست انجامیده است؛ اقدامی که به باور پانهتا، بعید است ترامپ حاضر به انجام آن باشد.
گزینه دوم، ادامه بنبست کنونی همراه با حملات دورهای و متقابل است. در این سناریو، تهران و واشینگتن ضمن خودداری از مذاکره یا تسلیم شدن، تلاش خواهند کرد از آغاز جنگی گستردهتر و خطرناکتر جلوگیری کنند.
پانهتا هشدار داد چنین رویکردی به همان نتیجهای منجر میشود که همه طرفها از آن بیم دارند: شکلگیری یک جنگ طولانی دیگر در خاورمیانه.
به گفته او، گزینه سوم این است که ایالات متحده کنترل تنگه هرمز را در دست بگیرد و مهمترین اهرم فشار ایران، یعنی توانایی بستن یا مختل کردن این گلوگاه تجارت جهانی، را از میان ببرد.
پانهتا گفت ترامپ یا باید اقدامات لازم را برای بازگشایی تنگه هرمز انجام دهد یا به وضعیتی ادامه دهد که در آن وانمود میکند در بنبست موجود پیروز شده است.
او در پاسخ به این پرسش که آیا آمریکا میتواند در جنگ پیروز شود، گفت پیروزی تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که واشینگتن رویکرد خود را بهشکلی اساسی تغییر دهد و بازگشایی تنگه هرمز را به هدف اصلی عملیات تبدیل کند.
ادعاهای ترامپ اعتبار او را کاهش داده است
پانهتا گفت ترامپ با ادعاهای مکرر و نادرست درباره قریبالوقوع بودن توافق پایان جنگ و باز بودن تنگه هرمز، به اعتبار خود آسیب زده است.
به گفته او، رییسجمهوری آمریکا اکنون در بدترین وضعیت ممکن قرار گرفته، زیرا علاوه بر کاهش اعتبارش، تهدیدهایی که مطرح میکند نیز از سوی مخالفان آمریکا جدی گرفته نمیشود.
پانهتا پیشتر و تنها سه هفته پس از آغاز عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل در ایران گفته بود ترامپ میان دو انتخاب دشوار گرفتار شده است: گسترش جنگ برای از میان بردن اهرم فشار [حکومت] ایران بر تنگه هرمز یا کنار کشیدن از مناقشه و اعلام پیروزی، با وجود خطر شکستخورده به نظر رسیدن.
او اکنون نیز معتقد است این وضعیت تغییر نکرده و ترامپ «خودش را در تنگنا قرار داده است».
آشفتگی در پنتاگون «پیام ضعف» میفرستد
اظهارات پانهتا چند روز پس از استعفای ناگهانی دن دریسکول، وزیر نیروی زمینی آمریکا، بیان شد. دریسکول در بحبوحه جنگ و پس از انتشار گزارشهایی درباره اختلاف او با پیت هگست، وزیر جنگ، بر سر مجموعهای از اخراجها از مقام خود کنار رفت.
پانهتا گفت نیروهای آمریکایی در شرایطی به جنگ اعزام میشوند که پنتاگون و ساختار فرماندهی ارتش با آشفتگی شدیدی روبهرو است. به گفته او، این وضعیت چنین تصوری ایجاد میکند که فرد مشخصی مسئولیت امور را در دست ندارد.
او افزود حکومت ایران و دیگر رقبای آمریکا این تحولات را نشانهای از ضعف واشینگتن در بهکارگیری توان نظامی خود میدانند.
پانهتا چین، روسیه، کره شمالی، تروریسم و [حکومت] ایران را از تهدیدهای اصلی پیش روی آمریکا خواند و گفت همزمان با افزایش همکاری میان این کشورها، آشفتگی در پنتاگون پیام خطرناکی از ضعف ایالات متحده به آنها میفرستد.
به نوشته گاردین، پنتاگون این ارزیابی را رد کرد و گفت وزارت جنگ تحت رهبری هگست «با تمام توان» فعالیت میکند. شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، ادعای وجود آشفتگی در این وزارتخانه را «کاملا بیاساس» و توهینی به کارکنان و نظامیان آن دانست و تحولات جاری را بخشی از روند اصلاحات توصیف کرد. گاردین همچنین برای دریافت واکنش با کاخ سفید تماس گرفته است.
ونس حاضر نشد زمان پایان مناقشه را پیشبینی کند
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز در اظهاراتی جداگانه گفت مناقشه نظامی کنونی با ایران را «جنگ» توصیف نمیکند.
او در پاسخ به این پرسش که آیا درگیریها تا انتخابات میاندورهای نوامبر پایان خواهد یافت، گفت پاسخ را نمیداند و خبرنگاران باید این پرسش را از مقامهای ایرانی مطرح کنند.
پانهتا در مقابل گفت بسیاری از آمریکاییها اعتماد خود را به توانایی ترامپ برای اداره جنگ از دست دادهاند. او به نظرسنجیهایی اشاره کرد که به گفته او نشان میدهند اکثریت مردم آمریکا آغاز مناقشه با [حکومت] ایران را اشتباه میدانند و با ادامه آن مخالفاند.
ماموریت طولانی آبراهام لینکلن نگرانیها را افزایش داد
وزیر دفاع پیشین آمریکا همچنین از ماموریت بیش از حد طولانی ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» انتقاد کرد.
این ناو پس از بیش از ۲۶۰ روز ماموریت بدون توقف در بندر، این هفته وارد تایلند شد. ماموریت آبراهام لینکلن که رکوردی تازه محسوب میشود، با هدف پشتیبانی از عملیات آمریکا علیه جمهوری اسلامی انجام شد.
همزمان گزارشهایی درباره وخیمتر شدن شرایط زندگی و مشکلات سلامت روانی خدمه ناو منتشر شده است.
پانهتا گفت نباید نیروهای نظامی را بدون برنامهای برای چرخش و جایگزینی، بهطور نامحدود در منطقه جنگی نگه داشت. او افزود نگرانی موجود تنها به عملکرد نامطلوب آمریکا در جنگ محدود نمیشود و درباره میزان حمایت ارتش از نیروهایی که جان خود را به خطر میاندازند نیز بیاعتمادی به وجود آمده است.
دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در گفتوگویی که پایگاه اطلاعرسانی دولت منتشر کرد، گفت این «منطقه ممنوعه تحریمی» از خط آنچه تهران «محاصره دریایی آمریکا» میخواند آغاز خواهد شد و تا تنگه هرمز و خلیج فارس امتداد خواهد یافت.
رضایی گفت هر کشتی که با هدف عبور از تنگه وارد این محدوده شود، اما دستور توقف جمهوری اسلامی را نادیده بگیرد، همراه با مالک آن در فهرست تحریم قرار خواهد گرفت. به گفته او، چنین اقدامی میتواند دسترسی این شناورها به خدمات بیمه را دشوار کند و بازگشت آنها به خلیج فارس را با خطر توقیف روبهرو سازد.
او بدون ارائه سند گفت تنگه هرمز «کاملا بسته» است و اکنون روزانه تنها هفت یا هشت کشتی، عمدتا حامل مواد غذایی و کالاهای وارداتی ایران، از آن عبور میکنند. رضایی افزود ممکن است با هماهنگی تهران اجازه عبور روزانه ۱۰ تا ۱۵ کشتی صادر شود، اما شناورهایی که بدون مجوز حرکت کنند، هدف اقدامات تنبیهی قرار خواهند گرفت.
آمارهای مستقل نیز از کاهش شدید عبور محمولههای نفتی از این آبراه حکایت دارد، هرچند ادعای بستهبودن کامل آن را تایید نمیکند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا برآورد کرده است که جریان نفت و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز از روزانه ۲۱ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه در سهماهه پایانی سال ۲۰۲۵ به چهار میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ کاهش یافته است. این نهاد تنگه هرمز را یکی از مهمترین گلوگاههای انتقال انرژی جهان میداند. پیش از آغاز درگیریها، حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت و فرآوردههای نفتی از این مسیر عبور میکرد.
رضایی گفت محدودیتهای تازه تا زمانی که محاصره دریایی آمریکا ادامه داشته باشد، برقرار خواهد ماند و بر قیمت جهانی نفت اثر خواهد گذاشت. او همچنین گفت جمهوری اسلامی در یک هفتهای که محاصره کاهش یافته بود، ۷۰ میلیون بشکه نفت فروخته است؛ رقمی که منبع مستقلی آن را تایید نکرده است.
اظهارات او در شرایطی مطرح میشود که تنشهای نظامی در اطراف تنگه هرمز بار دیگر افزایش یافته است. فرماندهی مرکزی آمریکا روز اول سپتامبر اعلام کرد در واکنش به تلاش برای حمله به کشتیهای تجاری و نیروهای آمریکایی، مواضعی متعلق به سپاه پاسداران را هدف قرار داده است. تهران و واشینگتن در روزهای اخیر نیز روایتهای متفاوتی از حملات دریایی ارائه کردهاند.
دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی همچنین مدعی شد حکومت ایران یک موشک ضدناوشکن را در نزدیکی یک ناو آمریکایی آزمایش کرده و این اقدام باعث عقبنشینی ناوهای آمریکایی شده است. او گفت هدف از این شلیک، «باورپذیر کردن» تهدید جمهوری اسلامی بوده است. این روایت بهطور مستقل تایید نشده و آمریکا نیز ادعاهای اخیر تهران درباره اصابت به شناورهای خود را رد کرده است.
تهران از «دیپلماسی همراه با تضمین» سخن میگوید
رضایی در بخش دیگری از سخنانش گفت [حکومت] ایران پس از فروپاشی تفاهمنامه اسلامآباد، رویکرد خود را در سه حوزه جنگ، دیپلماسی و مقابله با محاصره اقتصادی تغییر داده است. او مهمترین ضعف آن تفاهمنامه را نبود تضمین اجرایی دانست و گفت تهران اکنون چهار یا پنج اقدام اعتمادساز از آمریکا میخواهد و تا اجرای آنها وارد مرحله بعدی مذاکرات نخواهد شد.
تفاهمنامهای که با میانجیگری پاکستان شکل گرفت، ۲۷ خرداد به امضای روسای دولت در جمهوری اسلامی و آمریکا رسید. این توافق خواستار اجرای فوری آتشبس، آغاز یک دوره مذاکراتی و بازگشایی بدون عوارض تنگه هرمز برای دو ماه بود، اما اجرای آن پس از مدت کوتاهی با حملات سپاه به تعدادی از شناورها در تنگه هرمز و واکنش آمریکا متوقف شد.
رضایی تداوم مدیریت حکومت ایران بر تنگه هرمز را یکی از تضمینهای مورد نظر تهران خواند و گفت اگر [حکومت] ایران آبراه را باز کند و آمریکا بار دیگر تعهداتش را نقض کند، تهران قادر خواهد بود آن را دوباره ببندد.
او همچنین از نهاییشدن مذاکرات دو تا سهماهه با عمان برای ایجاد کریدوری تازه در آبهای ایران و آبهای مشترک دو کشور خبر داد. به گفته رضایی، این مسیر برای ورود به خلیج فارس و خروج از آن طراحی شده و قرار است بهزودی توافق مربوط به آن امضا شود. رویترز نیز پیشتر به نقل از وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی گزارش داده بود تهران و مسقط به توافق درباره مسیر تازه کشتیرانی نزدیک شدهاند، اما بازگشایی تنگه به تحقق شروط دیگر ایران بستگی دارد.
رضایی در عین حال گفت حکومت ایران خواهان پایان جنگهای منطقه است، اما راهبرد نظامی خود را نیز تغییر داده و در صورت ادامه حملات، اهداف آمریکا را در منطقه هدف خواهد گرفت. او درباره شماری از عملیاتها و حملات اخیر ادعاهایی مطرح کرد که منابع مستقل آنها را تایید نکردهاند.
رضایی بر تجارت زمینی و کنترل فشار اقتصادی تاکید کرد
دبیر شورای عالی امنیت ملی حکومت ایران گفت دولت و بخش خصوصی در پی گسترش تجارت از مسیر کشورهای همسایه و کاهش وابستگی به راههای دریایی هستند. به گفته او، توسعه سریع کریدورها و جادههای زمینی بخشی از برنامه تهران برای مقابله با محدودیتهای دریایی است.
او گزارشها درباره احتمال قحطی در ایران را رد کرد و گفت دولت ذخایر کافی در اختیار دارد، اما پذیرفت که مقامهای دولتی باید فشار ناشی از تورم را کنترل کنند.
رضایی همچنین از تدوین «سند امنیت اقتصادی» در دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی خبر داد و گفت برای تهیه آن با حدود ۱۸ کسبوکار بزرگ گفتوگو شده است. او هدف این سند را جذب سرمایه ایرانیان خارج از کشور، حمایت از کارآفرینان و گسترش صادرات کالاهای ایرانی عنوان کرد.
او یکشنبه ۱۵ شهریور شرایط کنونی کشور و «سیاستگذاریهای گذشته» را عامل افزایش مصرف دانست و گفت برای «پایداری جریان عرضه و تقاضا و تابآوری ملی»، نرخ بنزین عرضهشده با کارت جایگاههای سوخت افزایش مییابد.
مهاجرانی افزود سهمیه ماهانه بنزین، شامل ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ سه هزار تومان، بدون تغییر باقی میماند.
در واکنش به این اقدام، شاهزاده رضا پهلوی با انتشار پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «جمهوری اسلامی بار دیگر با افزایش قیمت بنزین، هزینه بیکفایتی، فساد و جنگافروزی خود را بر دوش مردم ایران گذاشت.»
او اضافه کرد: «گران کردن سوخت در شرایطی که مردم زیر فشار سنگین اقتصادی قرار دارند، اقدامی ظالمانه و خیانت به ملت ایران است.»
پیشتر در ششم شهریور، مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، اعلام کرده بود دولت قصد دارد نرخ سوم بنزین را از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش دهد.
او زمان مشخصی را برای اجرای این طرح اعلام نکرده و گفته بود این تصمیم به هماهنگی با مجلس، قوه قضاییه و دیگر نهادها نیاز دارد.
از آن زمان، شهروندان در پیامهایی به ایراناینترنشنال، نگرانی شدید خود را از افزایش قیمت بنزین و تاثیر آن بر بهای کالاها، کرایهها و دیگر هزینههای زندگی ابراز کردهاند.
یکی از کاربران نوشت: «بحث بنزین ۱۰ هزار تومانی نیست. قیمت بنزین عین بمب عمل میکند؛ قیمت تمام اجناس چند برابر میشود.»
حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، ۲۶ مرداد هشدار داده بود افزایش قیمت بنزین در شرایط کنونی مانند «جرقه در انبار باروت» است.
افزایش نرخ بنزین در میانه فشارهای معیشتی
سخنگوی دولت در ادامه اظهارات خود گفت مجموع سهمیه ۱۱۰ لیتری با نرخهای ۱۵۰۰ و سه هزار تومان، بر اساس محاسبات شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، نیاز ۸۵ درصد از مردم ایران را تامین میکند.
مهاجرانی درباره مبنای این محاسبه توضیح بیشتری نداد.
او با تکرار وعدهای که مقامهای جمهوری اسلامی هنگام افزایش قیمت حاملهای انرژی مطرح میکنند، افزود: «همه عوایدی که ناشی از این افزایش خواهد بود، صرف معیشت مردم خواهد شد.»
مهاجرانی درباره نحوه هزینهکرد این درآمد نیز جزییاتی ارائه نکرد.
این وعده در حالی مطرح میشود که اقتصاد ایران در سالهای اخیر بهدلیل سوءمدیریت، فساد ساختاری، سیاست خارجی تنشآفرین جمهوری اسلامی، کاهش اعتماد سرمایهگذاران و محدودیتهای تجاری و مالی ناشی از تحریمهای بینالمللی، با افت فزاینده ارزش پول ملی مواجه بوده است.
در چنین شرایطی، جهش تورم و افت قدرت خرید، تامین نیازهای روزمره را برای بخش بزرگی از جامعه دشوار کرده و فشارهای معیشتی را افزایش داده است.
با وجود انکار مقامهای جمهوری اسلامی، بسیاری از شهروندان در روزهای اخیر از کمبود بنزین و تشکیل صفهای طولانی در جایگاههای سوخت خبر دادهاند.
۲۴ مرداد، اسماعیل سقاب اصفهانی، رییس سازمان بهینهسازی، اعلام کرد ایران روزانه با حدود ۱۴ تا ۱۵ میلیون لیتر کسری بنزین مواجه است.
در همین حال، نگرانی مقامهای جمهوری اسلامی از شکلگیری دوباره اعتراضات مردمی افزایش یافته و آنها همچون گذشته کوشیدهاند نارضایتیهای عمومی را به «دشمن» نسبت دهند.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، ۲۷ مرداد گفت دشمن در پی «آشوب، ترور و اقدامات تجزیهطلبانه» است و قصد دارد از نارضایتیهای احتمالی درباره بنزین «سوءاستفاده کند».
حکومت ایران در آبان ۱۳۹۸، همزمان با قطع سراسری اینترنت، اعتراضات مردمی بهدنبال افزایش قیمت بنزین را بهشدت سرکوب کرد. در جریان این سرکوب دستکم ۱۵۰۰ نفر کشته شدند.
