حمله آمریکا به سه نفتکش ایرانی و ادعای تهران درباره هدف قرار دادن شش شناور، مناقشه بر سر کنترل تنگه هرمز را وارد مرحلهای خطرناکتر کرده است. به نوشته گلفنیوز ادامه این حملات میتواند روند شکننده بازگشت انتقال نفت از این آبراه راهبردی را مختل کند.
به نوشته این نشریه امارتی، گلف نیوز، دور تازه تنشها پس از آن آغاز شد که [حکومت] ایران موشکهای بالستیک به سوی یک ناو هواپیمابر و یک ناوشکن موشکانداز آمریکا شلیک کرد. فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد هر دو ناو از این حملات گریختند و نیروهای آمریکایی سپس سه نفتکش حامل نفت خام ایران را هدف قرار دادند.
سنتکام گفت نفتکشهای «داونی» در نزدیکی جزیره خارک و «استارک ۱» در حوالی جاسک «برای همیشه از کار افتادند» و نفتکش بدون محموله «کایلو» نیز در خارج از خلیج فارس «بهطور کامل منهدم شد».
برد کوپر، فرمانده سنتکام، حملات به نفتکشهای ایرانی را پاسخی به حمله به ناوهای آمریکا توصیف کرد و گفت: «اگر به دو کشتی ما شلیک کنید، هزینه اقتصادی حتی سنگینتری بر شما تحمیل خواهیم کرد؛ سه کشتی شما را از بین خواهیم برد.»
چند ساعت پس از حملات آمریکا، سپاه پاسداران اعلام کرد شش شناور را هدف قرار داده است. به گفته سپاه، سه فروند از آنها نفتکشهایی بودند که از «مسیری غیرمجاز» در تنگه هرمز عبور میکردند و سه شناور دیگر نیز در نقاطی دیگر با آمریکا ارتباط داشتند.
این اعلامیه بلافاصله بهطور مستقل تایید نشد. سپاه همچنین به دیگر کشتیها هشدار داد از مسیرهایی که تهران تایید نکرده است استفاده نکنند.
ارتش جمهوری اسلامی نیز هشدار داد اگر آمریکا آنچه تهران آزار کشتیهای ایرانی و محاصره دریایی میخواند ادامه دهد، حملات به شناورهای نیروی دریایی آمریکا ممکن است «شدیدتر» و گستردهتر شود.
رقابت بر سر کنترل عبور کشتیها ادامه دارد
در مرکز این رویارویی، اختلاف بر سر این قرار دارد که کدام طرف میتواند شرایط عبور کشتیها از تنگه هرمز را تعیین کند. حکومت ایران میکوشد مانع استفاده شناورها از مسیرهای «تاییدنشده» خود شود و آمریکا نیز با اسکورت کشتیهای تجاری در پی حفظ رفتوآمد در این آبراه است.
انتقال نفت از تنگه هرمز پس از اختلال شدید در ماههای نخست جنگ ششماهه بهبود یافته و اکنون حدود دوسوم سطح پیش از جنگ برآورد میشود. واشینگتن در برخی روزها از ثبت حجم بالاتری خبر داده است.
با این حال، این روند همچنان شکننده است. ادامه حملات پهپادی یا موشکی میتواند خطر فعالیت کشتیهای تجاری را افزایش دهد، مالکان کشتیها و شرکتهای بیمه را نگران کند و انتقال نفت را بار دیگر کاهش دهد؛ حتی اگر حکومت ایران موفق به اصابت مستقیم به یک ناو آمریکایی نشود.
به نوشته گلفنیوز، از این منظر، مناقشه هرمز تنها بر سر باز یا بسته بودن فیزیکی تنگه نیست. موفقیت راهبرد آمریکا به این بستگی دارد که آیا واشینگتن میتواند اعتماد شرکتهای کشتیرانی را برای ادامه استفاده از این مسیر حفظ کند یا خیر.
تهدید آمریکا ناوگان نفتی ایران را هدف گرفت
تنگه هرمز در جریان جنگ یکی از مهمترین اهرمهای فشار تهران بوده است. افزایش عبور کشتیها تحت حفاظت آمریکا میتواند این اهرم را تضعیف کند، اما حمله به ناوهای آمریکایی نیز ممکن است هزینه سنگینی برای ناوگان نفتی ایران داشته باشد.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، هشدار داده است که اگر [حکومت] ایران به سوی شناورهای نیروی دریایی آمریکا شلیک کند، واشینگتن نفتکشهای این کشور را «منهدم و غرق» خواهد کرد.
به گزارش سیانان به نقل از دادههای خدمات ردیابی کشتی، بیش از ۵۰ نفتکش ایرانی در خلیج فارس و دریای عمان حضور دارند که نزدیک به ۲۰ فروند از آنها در حوالی جزیره خارک لنگر انداختهاند. گمان میرود بسیاری از نفتکشهای مستقر در آن منطقه حامل نفت خام باشند، اما بر اثر فشار آمریکا امکان خروج از خلیج فارس را نداشته باشند.
این وضعیت یکی از شریانهای باقیمانده درآمدی ایران را در معرض خطر قرار میدهد. تهران از یک سو میخواهد توان خود را برای ایجاد اختلال در تنگه هرمز حفظ کند و از سوی دیگر باید از واکنشی جلوگیری کند که زیرساختها و ناوگان نفتی آن را بیش از پیش هدف قرار دهد.
حمله آمریکا به قلب صادرات نفت ایران نزدیک شد
حمله به نفتکش «داونی» اهمیت ویژهای داشت، زیرا عملیات نظامی آمریکا را به جزیره خارک، مرکز اصلی صادرات نفت ایران، نزدیک کرد.
جزیره خارک در شمال خلیج فارس و حدود ۱۶ مایلی ساحل ایران قرار دارد و پیش از جنگ نزدیک به ۹۰ درصد صادرات نفت خام این کشور از طریق آن انجام میشد.
نیروهای آمریکایی پیشتر اهداف نظامی جزیره را هدف قرار داده بودند، اما تاسیسات اصلی نفتی آن، از جمله پایانهها، مخازن ذخیره و خطوط لوله، دستنخورده باقی مانده بود. حمله تازه نیز یک نفتکش را هدف قرار داد، نه زیرساختهای نفتی خارک.
با این حال، این حمله نشان داد که ادامه اقدامات تلافیجویانه ممکن است عملیات نظامی آمریکا را به زیرساختهایی نزدیکتر کند که برای درآمد نفتی ایران حیاتیاند.
آمریکا پیش از حمله به خدمه هشدار داد
یک فایل صوتی که ایراناینترنشنال اصالت آن را تایید کرده است، نشان میدهد یک هواپیمای نظامی آمریکا پیش از حمله به نفتکش «استارک ۱» به خدمه آن هشدار داده بود.
در این فایل، صدایی با لهجه آمریکایی اعلام میکند: «در حال آماده شدن برای شلیک به قسمت عقب کشتی شما هستم.» سپس ۱۰ دقیقه به خدمه فرصت داده میشود آن بخش از کشتی را ترک کنند. در هشدار بعدی نیز از آنان خواسته میشود وارد قایقهای نجات شوند و کشتی را تخلیه کنند.
رسانههای ایران اعلام کردند در حمله نزدیک جزیره خارک کسی کشته یا زخمی نشده است.
خطر رویارویی گستردهتر افزایش یافت
به نوشته گلفنیوز، حکومت ایران برای مختل کردن راهبرد آمریکا در تنگه هرمز لزوما نیازی به غرق کردن یک ناو هواپیمابر ندارد. حملات مستمر به نیروهای اسکورتکننده میتواند ناوهای آمریکایی را وارد عملیات دفاعی پیدرپی کند و شرکتهای تجاری را از استفاده از این مسیر بترساند.
با این حال، اصابت موفقیتآمیز به یک ناو آمریکایی، بهویژه حملهای که به کشته شدن نیروهای این کشور منجر شود، ممکن است واکنشی بسیار گستردهتر در پی داشته باشد و داراییهای نظامی و نفتی بیشتری را در ایران در معرض حمله قرار دهد.
به نوشته گلفنیوز، آمریکا نیز با این چالش روبهرو است که بدون کشیده شدن به چرخهای فزاینده از حملات تلافیجویانه، امنیت عبور کشتیها را تامین کند.
جریان انتقال نفت از تنگه هرمز از سر گرفته شده است، اما هدف قرار گرفتن ناوگان نفتی ایران از سوی آمریکا و تهدید تهران علیه کشتیهایی که از مسیرهای «تایید نشده» عبور میکنند، نشان میدهد هر حمله تازه میتواند این بهبود شکننده را معکوس کند و دامنه درگیری را گسترش دهد.
او خواستار وضع مقررات سختگیرانه و نظارت قضایی بر استفاده نیروهای انتظامی از دستگاههای خودکار پلاکخوان شده است.
بیل در گفتوگو با برنامه «شنبه در آمریکا» در شبکه فاکس نیوز گفت فناوریهایی مانند دوربینهای شرکت «فلاک» میتوانند به نیروهای انتظامی در مبارزه با جرم کمک کنند، اما استفاده از آنها بدون ضوابط روشن، حقوق و حریم خصوصی شهروندان را در معرض خطر قرار میدهد.
او گفت: «باید مراقب باشیم بیش از حد به سوی دیگر نرویم و حکومتی نظارتی شبیه چین ایجاد نکنیم؛ چیزی که قابلیتهای هوش مصنوعی در نهایت امکان آن را فراهم میکنند و همین حالا نیز در حال فراهم کردن آن هستند.»
دوربینهای فلاک پلاک خودروها را بهطور خودکار ثبت میکنند و اطلاعات بهدستآمده را برای استفاده در تحقیقات در اختیار نیروهای انتظامی قرار میدهند. منتقدان نگراناند که گسترش چنین سامانههایی، بدون محدودیتهای قانونی، امکان ردیابی گسترده رفتوآمد شهروندان را فراهم کند.
بیل گفت بهرهبرداری از مزایای امنیتی این فناوری نباید به ایجاد سامانهای فراگیر برای نظارت بر مردم منجر شود. به گفته او، تعیین قواعد روشن درباره نحوه استفاده از اطلاعات و نظارت دادگاهها برای جلوگیری از سوءاستفاده ضروری است.
شرکت «فلاک سیفتی» نیز ضمن دفاع از کاربرد محصولات خود، بر ضرورت ایجاد تعادل میان امنیت و حریم خصوصی تاکید کرده است. گرت لنگلی، مدیرعامل این شرکت، پیشتر در گفتوگو با فاکس نیوز گفته بود بحث درباره امنیت یا حریم خصوصی بهتنهایی کافی نیست و سیاستگذاران باید میان این دو موازنه برقرار کنند.
لنگلی گفت شرکت او پیشنهاد کرده است اطلاعات ثبتشده تنها هفت روز نگهداری شوند و افرادی که از این سامانه سوءاستفاده میکنند، پاسخگو باشند. او همچنین از نبود مقررات و سازوکارهای کافی برای نظارت بر استفاده از فناوریهای مشابه انتقاد کرد.
مدیرعامل فلاک سیفتی افزود این شرکت ممیزی استفاده از سامانه و بهرهگیری از ابزاری برای شناسایی رفتارهای غیرعادی را الزامی کرده است. او از نهادهای ناظر ایالتی خواست بهجای ممنوع کردن کامل این فناوری، بر پاسخگو کردن نیروهای انتظامی تمرکز کنند.
هشدار بیل در حالی مطرح میشود که فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی با سرعت بیشتری وارد فعالیتهای پلیسی و امنیتی میشوند. مناقشه اصلی اکنون بر سر این است که چگونه میتوان از توانایی این ابزارها برای کشف جرم استفاده کرد، بیآنکه امکان نظارت دائمی و گسترده بر زندگی شهروندان فراهم شود.
این مذاکرات در آستانه سفر آنها به کییف و در حالی انجام شد که مسکو و کییف همچنان بر سر شرایط پایان جنگ اختلافهای عمیقی دارند.
به گزارش رویترز، دیدار ویتکاف و کوشنر با رییسجمهوری روسیه حدود سه ساعت طول کشید. پوتین در آغاز مذاکرات، وضعیت اوکراین را «دشوار» توصیف کرد و از تلاشهای ترامپ برای پایان دادن به جنگ چهارسالونیمه تمجید کرد.
ترامپ یک روز پیش از این دیدار گفته بود آمریکا پیشنهاد تازهای برای پایان دادن به جنگ دارد، اما جزئیاتی درباره آن ارائه نکرد. به گزارش رویترز، پوتین نیز گفت رییسجمهوری آمریکا با وجود آگاهی از پیچیدگی شرایط، تلاشهایش برای کمک به حل مناقشه روسیه و اوکراین را ادامه میدهد.
همزمان اکسیوس گزارش داد که هدف ویتکاف و کوشنر از این ماموریت، از سرگیری مذاکرات مستقیم روسیه و اوکراین است؛ مذاکراتی که شش ماه پیش متوقف شد و پس از آن، در آستانه زمستان، شدت درگیریها افزایش یافت.
بر اساس همین گزارش، پوتین در این نشست به فرستادگان ترامپ گفت که به میانجیگری آمریکا میان روسیه و اوکراین «اعتماد کامل» دارد. ویتکاف نیز از رییسجمهوری روسیه بهدلیل آزادی رابرت گیلمن، تفنگدار پیشین نیروی دریایی آمریکا، و موافقت با توقف موقت حملات هوایی در زمان سفر مذاکرهکنندگان آمریکایی به کییف تشکر کرد.
اکسیوس نوشت که مسکو و کییف با توقفی کوتاه در حملات هوایی موافقت کردهاند تا سفر فرستادگان آمریکا انجام شود. این رسانه افزود پوتین گفته است این وقفه از نیمهشب شنبه به وقت مسکو آغاز میشود و اوکراین نیز از شدت حملات خود کاسته است.
با این حال، روایت رویترز نشان میدهد که این توافق به معنای برقراری یک آتشبس فراگیر نیست. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت پوتین به ارتش روسیه دستور داده است از نیمهشب شنبه به مدت سه روز به کییف حمله نکند، اما روسیه هنوز با آتشبس گستردهتر سهروزه موافقت نکرده است.
به نوشته رویترز، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، نیز گفت با ویتکاف و کوشنر گفتوگو کرده و کییف آماده است تا پایان روز دوشنبه از حمله به مسکو خودداری کند.
پوتین وعده داد امنیت فرستادگان آمریکا در جریان سفر آنها به کییف تامین شود. اکسیوس به نقل از او نوشت: «تمام تلاش خود را برای تامین امنیت مذاکرات به کار خواهیم بست.»
این توقف محدود پس از چند روز حملات سنگین رخ میدهد. اکسیوس گزارش داد که روسیه در روزهای منتهی به این دیدار، حملات پهپادی و موشکی خود علیه کییف و دیگر شهرهای بزرگ اوکراین را بهشدت افزایش داده بود.
در سوی دیگر، وزارت دفاع روسیه روز شنبه از شناسایی ۵۳ پهپاد اوکراینی در حریم هوایی این کشور خبر داد؛ رقمی که به نوشته رویترز، بهطور محسوسی کمتر از میانگین ماههای اخیر بود. این کاهش همزمان با برگزاری جشنهای روز شهر مسکو و حضور صدها هزار نفر در برنامههای فضای باز پایتخت روسیه روی داد.
کریل دمیتریف، نماینده پوتین در امور سرمایهگذاری که در مذاکرات حضور داشت، پس از پایان نشست آن را «سفری مهم برای برقراری صلح» توصیف کرد. رویترز گزارش داد که دمیتریف همراه با یوری اوشاکوف، دستیار سیاست خارجی پوتین، در جلسه حاضر بود و پس از مذاکرات نیز فرستادگان آمریکایی را در فرودگاه مسکو بدرقه کرد.
ویتکاف و کوشنر قرار است پس از مسکو راهی کییف شوند. اکسیوس این سفر را عالیرتبهترین دیدار مقامهای آمریکایی از اوکراین از زمان آغاز دومین دوره ریاستجمهوری ترامپ توصیف کرد. به نوشته این رسانه، اگر هواپیمای دولت آمریکا حامل این دو فرستاده در اوکراین فرود بیاید، نخستین پرواز بینالمللی ورودی به این کشور از زمان آغاز جنگ در فوریه ۲۰۲۲ خواهد بود.
با وجود تحرکات دیپلماتیک تازه، فاصله میان مواضع مسکو و کییف همچنان چشمگیر است. کرملین روز جمعه بار دیگر تاکید کرد که اوکراین باید تمام قلمرو چهار منطقه مورد ادعای روسیه را واگذار کند و از برنامه پیوستن به ناتو دست بکشد؛ موضعی که به نوشته رویترز، مسکو آن را «تزلزلناپذیر» میداند.
اوکراین واگذاری مناطقی را که با تحمل هزینههای سنگین از آنها دفاع کرده است، رد میکند و چنین شروطی را هممعنای تسلیم میداند. تحلیلگران نظامی غربی نیز با توجه به سرعت پایین پیشروی نیروهای روسیه، تصرف کامل مناطق مورد نظر مسکو را بعید ارزیابی میکنند.
یک منبع نزدیک به کرملین پیش از انتشار خبر سفر فرستادگان ترامپ به رویترز گفت پوتین همچنان قصد دارد مناطق بیشتری را تصرف کند و تا پیش از تسلط روسیه بر بخش باقیمانده منطقه دونتسک، توافق بر سر خط مقدم را ممکن نمیداند. این منبع افزود پوتین بر اساس گزارش فرماندهانش انتظار دارد این هدف تا پایان سال محقق شود.
از زمان توقف آخرین مذاکرات صلح در فوریه، روسیه و اوکراین حملات دوربرد در عمق خاک یکدیگر را تشدید کردهاند و درگیریها در دریا نیز افزایش یافته است. رویترز گزارش داد که خطوط مقدم زمینی عمدتا ثابت مانده و روسیه در تلاش برای تصرف سراسر دونباس تنها پیشرویهای تدریجی داشته است.
اکنون فرستادگان ترامپ پس از شنیدن مواضع مسکو، راهی کییف میشوند تا با مقامهای اوکراینی گفتوگو کنند. نتیجه این سفر مشخص خواهد کرد که آیا توقف محدود حملات میتواند به ازسرگیری مذاکرات مستقیم منجر شود یا شکاف عمیق میان خواستههای دو طرف، بار دیگر تلاشهای دیپلماتیک را متوقف خواهد کرد.
این روزنامه شنبه ۱۴ شهریور نوشت بر اساس گزارشها و ارزیابیهای اسرائیلی، تهران در حال آماده شدن برای یک حمله گسترده و هماهنگ علیه اسرائیل بهطور همزمان در چند جبهه است؛ سناریویی که به حملهای در آینده به سبک هفتم اکتبر شباهت دارد، اما از همان ابتدا بهگونهای طراحی شده است که تمام اجزای محور جمهوری اسلامی را در کنار یکدیگر قرار دهد.
بهنوشته اورشلیمپست، بر اساس این ارزیابیها جمهوری اسلامی در پی آن است که نیروهای خود به همراه با حزبالله لبنان، حماس، حوثیهای یمن و شبهنظامیان طرفدار حکومت ایران در عراق را در قالب یک کارزار واحد به کار گیرد.
در هفتم اکتبر، حماس حمله خود را بدون آنکه جبهههای دیگر بهطور همزمان و با هماهنگی کامل وارد عمل شوند، آغاز کرد. ایده یک جنگ گسترده منطقهای علیه اسرائیل حتی پیش از آن نیز مطرح شده بود. اسناد داخلی حماس که پس از حمله در نوار غزه به دست آمد، نشان میداد یحیی سنوار در پی گسترش رویارویی و کشاندن جبهههای دیگری به آن بوده است.
یکی از اسناد مربوط به برنامهریزی بر ضرورت «متصل کردن و آمادهسازی جبهههای خارجی»، یعنی لبنان، سوریه و صحرای سینا، تاکید کرده بود و همچنین خواستار توافق از پیش بر سر سازوکارهای ارتباطی، هم برای دورههای عادی و هم برای زمان جنگ، شده بود.
آنچه پس از جنگ روشن شد این بود که این هدف بلندپروازانه پیش از حمله با هماهنگی کامل همراه نشده بود. بر اساس ارزیابیهای منتشرشده آمریکا و اسرائیل، جمهوری اسلامی و حزبالله از قبل در جریان تمام جزییات حمله هفتم اکتبر یا تاریخ دقیق اجرای آن قرار نگرفته بودند.
بر اساس این ارزیابی، سنوار معتقد بود موفقیت حمله اولیه متعاقبا حزبالله و جمهوری اسلامی را وارد به یک کارزار گستردهتر خواهد کرد. حزبالله در جبهه شمالی آتش گشود، اما همان صبح و همزمان با حمله حماس، حملهای گسترده را آغاز نکرد.
طرح تهران: عملیات چندجبههای علیه اسرائیل
اورشلیمپست در ادامه گزارش خود و با اشاره به گزارشهای رسانههای عربی افزود تهران اکنون ظاهرا در پی آن است که دقیقا همین خلاء را برطرف کند.
براساس این گزارش طرحی که در دست بررسی است، با هدف فراهم کردن امکان فعالیت همزمان چند جبهه علیه اسرائیل طراحی شده تا یک کارزار چندجبههای از همان ابتدا بخشی از راهبرد باشد.
تغییر در رهبری حماس نیز در این زمینه اهمیت دارد. خلیل الحیه که در ماه ژوئیه بهعنوان رهبر کل حماس انتخاب شد، فردی دارای روابط خوب با جمهوری اسلامی تلقی میشود و سالها یکی از چهرههای اصلی این سازمان در حفظ ارتباط با تهران بوده است.
الحیه که از جناح مستقر در غزه حماس است و به سنوار نزدیک بود، در درون رهبری این سازمان، جناحی را که خواهان حفظ روابط نزدیک راهبردی با جمهوری اسلامی است، تقویت میکند.
نشانههایی نیز از تلاش تهران برای بازسازی «محور مقاومت» و احیای سازوکارهای هماهنگی میان جبهههای مختلف دیده شده است.
گزارشی که ماه گذشته منتشر شد، حاکی از آن بود که ارتش اسرائیل ازسرگیری هماهنگی میان حماس و حزبالله با کمک جمهوری اسلامی را شناسایی کرده است؛ اقدامی که بخشی از تلاش برای افزایش همزمان فشار بر اسرائیل از شمال و جنوب محسوب میشود.
بر اساس ارزیابی منتشرشده ارتش اسرائیل، حماس و حزبالله در هفتههای اخیر و با کمک تهران، هماهنگی برای افزایش فعالیتهای خود را آغاز کرده بودند.
ازسرگیری گفتوگوها با گروههای مسلح
اورشلیمپست همچنین با اشاره به برخی گزارشها نوشت که مقامهای ارشد نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با فرماندهان حزبالله، حوثیها و شبهنظامیان عراقی درباره گسترش رویارویی گفتوگو کردهاند.
طبق این گزارشها، دو افسر ارشد سپاه پاسداران گفتهاند که در یک دوره آرامش پیشین، مقامهای ارشد نیروی قدس تماسهای کنفرانسی با فرماندهان سه جبهه برگزار کرده بودند و مشاوران ایرانی نیز در میدان با آنها همکاری میکردند.
در همان دوره، گزارشهایی نیز درباره تلاش تهران برای سرعت بخشیدن به تولید موشکها و پهپادها و احیای قابلیتهایی که آسیب دیده بودند، منتشر شد.
این تلاش برای بازسازی در شرایطی انجام میشود که توازن قدرت در درون محور نیز در حال تغییر است. بر اساس ارزیابیها، خسارتهای واردشده به حزبالله و سقوط حکومت اسد در سوریه، اهمیت شبهنظامیان عراق و حوثیهای یمن را افزایش داده است.
این هماهنگی از تلاش مشترک برای بردن پرونده هستهای ایران به شورای امنیت و افزایش فشار بر شبکههای مالی جمهوری اسلامی تا آمادگی کشورهای اروپایی برای اقدام در تنگه هرمز را در برمیگیرد.
نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی که از دوشنبه در وین آغاز میشود، یکی از مهمترین صحنههای این هماهنگی خواهد بود.
آمریکا، فرانسه، بریتانیا و آلمان در تلاشاند قطعنامهای تصویب کنند که میتواند موضوع عدم پایبندی جمهوری اسلامی به تعهدات پادمانی را بار دیگر به شورای امنیت سازمان ملل بکشاند.
همزمان، واشینگتن کارزار تازهای را برای محدودتر کردن دسترسی جمهوری اسلامی به نظام مالی جهانی آغاز کرده و اتحادیه اروپا نیز از افزایش فشار اقتصادی بر تهران استقبال کرده است.
در جبههای دیگر، مقامهای اروپایی از آمادگی برای اقدامات بیشتر در جهت حفاظت از آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز سخن میگویند؛ مسیری که فرانسه و بریتانیا از ماهها پیش برای آن برنامهریزی کردهاند.
موضعی که اتحادیه اروپا در پاسخ به ایراناینترنشنال اعلام کرده، این سه محور را در کنار یکدیگر قرار میدهد.
کریستیان ویگاند، سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا، شنبه ۱۴ شهریور به ایراناینترنشنال گفت بروکسل نگرانیهای مشترکی با واشینگتن درباره فعالیتهای بیثباتکننده جمهوری اسلامی در منطقه و برنامه هستهای ایران را دارد و از ادامه همکاری نظامی تهران با روسیه «عمیقا نگران» است.
او با بیان اینکه اتحادیه اروپا تحریمهای گستردهای را برای جلوگیری از استفاده جمهوری اسلامی از اقتصاد و نظام مالی جهانی برای ادامه اقدامات خصمانه و تضعیف امنیت بینالمللی اعمال کرده ، تاکید کرد بروکسل در صورت لزوم برای اقدامات بیشتر آماده است.
یکی از حوزههایی که این مقام اروپایی مشخصا به آن اشاره کرد، تنگه هرمز بود.
او گفت اتحادیه اروپا آماده است در صورت لزوم برای حفاظت از امنیت و منافع خود، از جمله «آزادی کشتیرانی از طریق تنگه هرمز»، اقدامات بیشتری اتخاذ کند.
از فشار سیاسی تا شورای امنیت
مهمترین تحول فوری در مسیر فشار دیپلماتیک بر جمهوری اسلامی، نشست پیشروی شورای حکام است.
آمریکا و سه کشور اروپایی فرانسه، بریتانیا و آلمان در حال هماهنگی برای تصویب قطعنامهای درباره ایران هستند که در صورت تصویب، موضوع عدم پایبندی جمهوری اسلامی به تعهدات پادمانی به شورای امنیت سازمان ملل گزارش خواهد شد.
این اقدام حلقه تازهای از روندی است که در ژوئن ۲۰۲۵ شدت گرفت.
شورای حکام در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵، یک روز پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه، قطعنامهای تصویب کرد که بر اساس آن، خودداری حکومت ایران از همکاری کامل و بهموقع با آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره مواد و فعالیتهای هستهای اعلامنشده، «عدم پایبندی» به تعهدات پادمانی ارزیابی شد.
آن قطعنامه همچنین تاکید کرد ناتوانی آژانس در ارائه تضمین درباره منحصرا صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران، پرسشهایی را ایجاد کرده است که در حوزه صلاحیت شورای امنیت قرار میگیرد.
پس از جنگ ۱۲ روزه و حملات اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هستهای ایران، مناقشه بر سر نظارت آژانس وارد مرحله پیچیدهتری شد. وضعیت برخی تاسیسات آسیبدیده، دسترسی بازرسان و سرنوشت مواد و ذخایر هستهای ایران به محور اختلاف میان تهران و آژانس تبدیل شد.
شورای حکام در نوامبر ۲۰۲۵ نیز قطعنامه دیگری تصویب کرد و از جمهوری اسلامی خواست اطلاعات لازم درباره وضعیت مواد هستهای و تاسیسات هدف قرارگرفته را در اختیار آژانس قرار دهد و امکان راستیآزمایی را فراهم کند.
اما تلاش تازه آمریکا و سه کشور اروپایی یک گام فراتر از این قطعنامههاست. این بار هدف تنها افزایش فشار بر تهران برای همکاری با آژانس نیست؛ چهار کشور غربی در پی گزارش موضوع عدم پایبندی ایران به شورای امنیت سازمان ملل هستند.
در صورت تصویب این قطعنامه، این نخستین بار در حدود دو دهه خواهد بود که شورای حکام پرونده عدم پایبندی هستهای ایران را به این شکل به شورای امنیت گزارش میکند.
فشار اقتصادی؛ اروپا در کنار واشینگتن، اما با ادبیاتی محتاطانهتر
واشینگتن در کنار مسیر دیپلماتیک، فشار بر شبکههای مالی و اقتصادی جمهوری اسلامی را نیز افزایش داده است.
ایالات متحده «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) را با هدف محدودتر کردن دسترسی جمهوری اسلامی به اقتصاد و نظام مالی جهانی آغاز کرده است؛ کارزاری که شبکههای مالی، داراییهای دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی مرتبط با ایران را هدف قرار میدهد و بر استفاده از تحریمهای ثانویه نیز تکیه دارد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با تاکید بر اینکه هدف این کارزار قطع شریانهای مالی باقیمانده جمهوری اسلامی است، اعلام کرده اتحادیه اروپا به طور رسمی به این عملیات پیوسته است.
با این حال، پاسخی که اتحادیه اروپا در اختیار ایراناینترنشنال قرار داده، از همراهی با افزایش فشار اقتصادی حکایت دارد، اما ادعای پیوستن رسمی به عملیات آمریکا را تایید نمیکند.
سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا به ایراناینترنشنال گفت: «اتحادیه اروپا از تلاشها برای اطمینان از توقف فعالیتهای بیثباتکننده ایران و ورود این کشور با حسن نیت به مذاکرات صلح، از جمله از طریق فشار اقتصادی بیشتر و عملیات انزوای اقتصادی به رهبری آمریکا، استقبال میکند.»
کریستیان ویگاند افزود اتحادیه اروپا به همکاری نزدیک با آمریکا، دیگر اعضای گروه هفت و شرکای بینالمللی «برای حفظ فشار بر ایران» و کمک به کاهش تنش و ثبات منطقهای ادامه خواهد داد.
به این ترتیب، اگرچه ادبیات بروکسل درباره کارزار اقتصادی تازه آمریکا محتاطانهتر از واشینگتن است، اتحادیه اروپا اصل افزایش فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را تایید میکند و از ادامه هماهنگی با آمریکا برای حفظ این فشار سخن میگوید.
تنگه هرمز؛ بُعد میدانی فشار
سومین بُعد این هماهنگی در تنگه هرمز دیده میشود؛ جایی که کشورهای اروپایی علاوه بر فشارهای سیاسی و اقتصادی، از آمادگی برای اقدام عملی در جهت بازگشایی مسیر کشتیرانی سخن گفتهاند.
ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، گفته است کشورش هزینههای اقتصادی جنگ را در حوزههایی چون سوخت، فعالیت اقتصادی، درآمدهای مالیاتی و قدرت خرید مردم پرداخت میکند و همزمان آماده اجرای یک ماموریت بینالمللی برای بازگشایی تنگه هرمز است.
بارو گفت فرانسه و بریتانیا از چند ماه پیش آمادهسازی این ماموریت را آغاز کردهاند و چند کشور دیگر نیز در آن مشارکت دارند.
فرانسه و بریتانیا پیشتر اعلام کرده بودند برای یک ماموریت چندملیتی با هدف حفاظت از آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز آمادهاند؛ ماموریتی که میتواند اقداماتی از جمله مینروبی و حمایت از تردد کشتیهای غیرنظامی را در بر گیرد.
در تازهترین موضعگیری نظامی پاریس نیز سخنگوی ارتش فرانسه اعلام کرد این کشور میتواند متناسب با تحولات منطقه از ظرفیتهای نظامی خود استفاده کند.
این موضع در کنار سخنان وزیر امور خارجه فرانسه و اظهارات سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا نشان میدهد بحث درباره تنگه هرمز دیگر تنها به محکومیت سیاسی اختلال در کشتیرانی محدود نیست و کشورهای اروپایی گزینههای عملی برای حفاظت از این مسیر را نیز در نظر دارند.
با این حال، مقامهای اروپایی ماموریت مورد بحث در تنگه هرمز را اقدامی دفاعی با هدف حفاظت از آزادی کشتیرانی معرفی کردهاند و تاکنون آن را به عنوان عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی توصیف نکردهاند.
یک راهبرد فشار در چند جبهه
تحولات روزهای اخیر در مجموع از شکلگیری هماهنگی گستردهتر میان آمریکا و اروپا در قبال جمهوری اسلامی حکایت دارد؛ هماهنگیای که ابزارهای دیپلماتیک، اقتصادی و میدانی را به موازات یکدیگر به کار میگیرد.
در وین، آمریکا و سه کشور اروپایی در پی افزایش هزینه دیپلماتیک برنامه هستهای جمهوری اسلامی و گزارش موضوع به شورای امنیتاند. در حوزه اقتصادی، واشینگتن برای محدودتر کردن ارتباط ایران با نظام مالی جهانی فشار میآورد و بروکسل از افزایش فشار اقتصادی استقبال کرده است.
در تنگه هرمز نیز فرانسه و بریتانیا از آمادگی برای مشارکت در یک ماموریت بینالمللی سخن میگویند و اتحادیه اروپا اعلام کرده در صورت لزوم برای حفاظت از آزادی کشتیرانی آماده اقدامات بیشتری است.
با وجود این همگرایی، اروپا همچنان در برخی موارد ادبیاتی محتاطانهتر از آمریکا دارد؛ از جمله درباره پیوستن رسمی به عملیات انزوای اقتصادی. بروکسل همچنین در کنار فشار بر جمهوری اسلامی، بر دیپلماسی، مذاکرات صلح و کاهش تنش تاکید میکند.
نشست شورای حکام که از دوشنبه آغاز میشود، آزمونی مهم برای سنجش میزان هماهنگی آمریکا و سه قدرت اروپایی در افزایش فشار بر جمهوری اسلامی خواهد بود؛ آزمونی که نتیجه آن نشان میدهد واشینگتن، پاریس، لندن و برلین تا چه اندازه میتوانند این هماهنگی را به حمایت دیگر اعضای شورا از ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت تبدیل کنند.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، به خبرگزاری تاس گفت ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، بعدازظهر شنبه در کرملین با ویتکاف و کوشنر دیدار خواهد کرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمعه گفت ایالات متحده پیشنهاد مشخص و تازهای با هدف پایان دادن به جنگ دارد؛ جنگی که اکنون وارد پنجمین سال خود شده است. با این حال، او توضیح بیشتری درباره محتوای این پیشنهاد ارائه نکرد.
دیمیتریف، فرستاده روسیه که در ماه ژوئن به رویترز گفته بود در دورهای که سفر مذاکرهکنندگان آمریکایی به روسیه متوقف شده بود نیز تماس خود را با آنها حفظ کرده است، در تمام دیدارهای قبلی آنها با پوتین، در کنار یوری اوشاکوف، دستیار سیاست خارجی رییسجمهوری روسیه، حضور داشت.
او همچنین امسال در مذاکرات برای دریافت معافیت از تحریمهای آمریکا برای نفت روسیه نقش داشت.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، جمعه گفت این دو مقام آمریکایی پس از دیدار از مسکو، یکشنبه به اوکراین خواهند رفت.
زلنسکی شنبه در پستی در شبکه اجتماعی ایکس گفت روسیه پیش از سفر فرستادگان آمریکا به کییف، دو فرودگاه اوکراین را هدف قرار داده است.
پسکوف در بیانیهای که در کانال کرملین در پیامرسان مکس (Max) منتشر شد، گفت پوتین در ارتباط با سفر ویتکاف و کوشنر به پایتخت اوکراین، به ارتش دستور داده است از نیمهشب شنبه به مدت سه روز به کییف حمله نکند.
شکاف عمیق در مواضع دو طرف
وزارت دفاع روسیه شنبه از شناسایی ۵۳ پهپاد اوکراینی در حریم هوایی روسیه خبر داد؛ رقمی که بهطور قابل توجهی کمتر از میانگین مشاهدهشده در ماههای اخیر است.
مسکو شنبه «روز شهر» را جشن میگیرد و صدها هزار نفر در سراسر پایتخت در جشنها و برنامههای فضای باز شرکت دارند.
این در حالی است که همچنان شکافی عمیق میان روسیه و اوکراین درباره چگونگی پایان دادن به جنگی که چهار سال و نیم از آغاز آن میگذرد وجود دارد؛ جنگی که مرگبارترین درگیری در اروپا از زمان جنگ جهانی دوم به شمار میرود.
یک منبع نزدیک به کرملین، پیش از انتشار گزارشها درباره سفر احتمالی فرستادگان رئیسجمهور ترامپ، گفت پوتین همچنان مصمم است مناطق بیشتری را تصرف کند.
این منبع به رویترز گفت: «تا زمانی که پوتین تصرف بخش باقیمانده منطقه دونتسک را کامل نکند، هیچ شانسی برای دستیابی به توافق درباره خط مقدم وجود ندارد.»
او افزود رهبر کرملین، بر اساس گزارشهایی که از فرماندهانش دریافت کرده، اطمینان دارد این هدف تا پایان سال محقق خواهد شد.
موضع کرملین «تزلزلناپذیر» است
تحلیلگران نظامی غربی چنین احتمالی را بعید میدانند، زیرا پیشروی نیروهای مسکو با سرعتی کند انجام میشود. اوکراین حاضر نیست سرزمینهایی را که با هزینهای بسیار سنگین با موفقیت از آنها دفاع کرده است واگذار کند و چنین شروطی را معادل تسلیم شدن میداند.
کرملین جمعه اعلام کرد موضعی که پوتین دو سال پیش در یک سخنرانی مطرح کرد، مبنی بر اینکه اوکراین باید تمام قلمرو چهار منطقه مورد ادعای روسیه را واگذار کند و از برنامه خود برای پیوستن به ناتو صرفنظر کند، «تزلزلناپذیر» است.
از زمان آخرین مذاکرات صلح در ماه فوریه، هر دو طرف حملات هوایی دوربرد خود را به عمق خاک طرف مقابل تشدید کردهاند و همزمان جنگ در دریا نیز شدت گرفته است.
در میدان نبرد زمینی، خطوط مقدم عمدتا بدون تغییر باقی ماندهاند و روسیه در تلاش برای تصرف تمام منطقه دونباس اوکراین تنها بهتدریج پیشروی کرده است.
حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای نفت روسیه باعث شده است این کشور تابستانی همراه با کمبود سوخت و افزایش قیمتها برای رانندگان روس را تجربه کند. در همین حال، حدود ۳۰ حمله به انبارهای عظیمی که بیشتر آنها متعلق به وایلدبریز (Wildberries)، بزرگترین خردهفروش آنلاین روسیه، هستند، بر اقتصاد مصرفی این کشور نیز تأثیر گذاشته است.
روز جمعه یک حمله پهپادی روسیه مقر سرویس امنیتی اوکراین (SBU) در کییف را هدف قرار داد؛ حملهای که در دهمین روز متوالی حملات سنگین به پایتخت انجام شد. زلنسکی نیز وعده داد که اوکراین دست به اقدام تلافیجویانه خواهد زد.
