نشانههای افزایش هماهنگی آمریکا و اروپا برای تشدید فشار بر جمهوری اسلامی، همزمان در سه عرصه دیپلماتیک، اقتصادی و میدانی در حال نمایان شدن است. کریستیان ویگاند، سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در گفتوگو با ایراناینترنشنال، از جزییات این هماهنگی فزاینده گفته است.
این هماهنگی از تلاش مشترک برای بردن پرونده هستهای ایران به شورای امنیت و افزایش فشار بر شبکههای مالی جمهوری اسلامی تا آمادگی کشورهای اروپایی برای اقدام در تنگه هرمز را در برمیگیرد.
نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی که از دوشنبه در وین آغاز میشود، یکی از مهمترین صحنههای این هماهنگی خواهد بود.
آمریکا، فرانسه، بریتانیا و آلمان در تلاشاند قطعنامهای تصویب کنند که میتواند موضوع عدم پایبندی جمهوری اسلامی به تعهدات پادمانی را بار دیگر به شورای امنیت سازمان ملل بکشاند.
همزمان، واشینگتن کارزار تازهای را برای محدودتر کردن دسترسی جمهوری اسلامی به نظام مالی جهانی آغاز کرده و اتحادیه اروپا نیز از افزایش فشار اقتصادی بر تهران استقبال کرده است.
در جبههای دیگر، مقامهای اروپایی از آمادگی برای اقدامات بیشتر در جهت حفاظت از آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز سخن میگویند؛ مسیری که فرانسه و بریتانیا از ماهها پیش برای آن برنامهریزی کردهاند.
موضعی که اتحادیه اروپا در پاسخ به ایراناینترنشنال اعلام کرده، این سه محور را در کنار یکدیگر قرار میدهد.
کریستیان ویگاند، سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا، شنبه ۱۴ شهریور به ایراناینترنشنال گفت بروکسل نگرانیهای مشترکی با واشینگتن درباره فعالیتهای بیثباتکننده جمهوری اسلامی در منطقه و برنامه هستهای ایران را دارد و از ادامه همکاری نظامی تهران با روسیه «عمیقا نگران» است.
او با بیان اینکه اتحادیه اروپا تحریمهای گستردهای را برای جلوگیری از استفاده جمهوری اسلامی از اقتصاد و نظام مالی جهانی برای ادامه اقدامات خصمانه و تضعیف امنیت بینالمللی اعمال کرده ، تاکید کرد بروکسل در صورت لزوم برای اقدامات بیشتر آماده است.
یکی از حوزههایی که این مقام اروپایی مشخصا به آن اشاره کرد، تنگه هرمز بود.
او گفت اتحادیه اروپا آماده است در صورت لزوم برای حفاظت از امنیت و منافع خود، از جمله «آزادی کشتیرانی از طریق تنگه هرمز»، اقدامات بیشتری اتخاذ کند.
کریستیان ویگاند، سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا
از فشار سیاسی تا شورای امنیت
مهمترین تحول فوری در مسیر فشار دیپلماتیک بر جمهوری اسلامی، نشست پیشروی شورای حکام است.
آمریکا و سه کشور اروپایی فرانسه، بریتانیا و آلمان در حال هماهنگی برای تصویب قطعنامهای درباره ایران هستند که در صورت تصویب، موضوع عدم پایبندی جمهوری اسلامی به تعهدات پادمانی به شورای امنیت سازمان ملل گزارش خواهد شد.
این اقدام حلقه تازهای از روندی است که در ژوئن ۲۰۲۵ شدت گرفت.
شورای حکام در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵، یک روز پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه، قطعنامهای تصویب کرد که بر اساس آن، خودداری حکومت ایران از همکاری کامل و بهموقع با آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره مواد و فعالیتهای هستهای اعلامنشده، «عدم پایبندی» به تعهدات پادمانی ارزیابی شد.
آن قطعنامه همچنین تاکید کرد ناتوانی آژانس در ارائه تضمین درباره منحصرا صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران، پرسشهایی را ایجاد کرده است که در حوزه صلاحیت شورای امنیت قرار میگیرد.
پس از جنگ ۱۲ روزه و حملات اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هستهای ایران، مناقشه بر سر نظارت آژانس وارد مرحله پیچیدهتری شد. وضعیت برخی تاسیسات آسیبدیده، دسترسی بازرسان و سرنوشت مواد و ذخایر هستهای ایران به محور اختلاف میان تهران و آژانس تبدیل شد.
شورای حکام در نوامبر ۲۰۲۵ نیز قطعنامه دیگری تصویب کرد و از جمهوری اسلامی خواست اطلاعات لازم درباره وضعیت مواد هستهای و تاسیسات هدف قرارگرفته را در اختیار آژانس قرار دهد و امکان راستیآزمایی را فراهم کند.
اما تلاش تازه آمریکا و سه کشور اروپایی یک گام فراتر از این قطعنامههاست. این بار هدف تنها افزایش فشار بر تهران برای همکاری با آژانس نیست؛ چهار کشور غربی در پی گزارش موضوع عدم پایبندی ایران به شورای امنیت سازمان ملل هستند.
در صورت تصویب این قطعنامه، این نخستین بار در حدود دو دهه خواهد بود که شورای حکام پرونده عدم پایبندی هستهای ایران را به این شکل به شورای امنیت گزارش میکند.
فشار اقتصادی؛ اروپا در کنار واشینگتن، اما با ادبیاتی محتاطانهتر
واشینگتن در کنار مسیر دیپلماتیک، فشار بر شبکههای مالی و اقتصادی جمهوری اسلامی را نیز افزایش داده است.
ایالات متحده «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) را با هدف محدودتر کردن دسترسی جمهوری اسلامی به اقتصاد و نظام مالی جهانی آغاز کرده است؛ کارزاری که شبکههای مالی، داراییهای دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی مرتبط با ایران را هدف قرار میدهد و بر استفاده از تحریمهای ثانویه نیز تکیه دارد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با تاکید بر اینکه هدف این کارزار قطع شریانهای مالی باقیمانده جمهوری اسلامی است، اعلام کرده اتحادیه اروپا به طور رسمی به این عملیات پیوسته است.
با این حال، پاسخی که اتحادیه اروپا در اختیار ایراناینترنشنال قرار داده، از همراهی با افزایش فشار اقتصادی حکایت دارد، اما ادعای پیوستن رسمی به عملیات آمریکا را تایید نمیکند.
سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا به ایراناینترنشنال گفت: «اتحادیه اروپا از تلاشها برای اطمینان از توقف فعالیتهای بیثباتکننده ایران و ورود این کشور با حسن نیت به مذاکرات صلح، از جمله از طریق فشار اقتصادی بیشتر و عملیات انزوای اقتصادی به رهبری آمریکا، استقبال میکند.»
کریستیان ویگاند افزود اتحادیه اروپا به همکاری نزدیک با آمریکا، دیگر اعضای گروه هفت و شرکای بینالمللی «برای حفظ فشار بر ایران» و کمک به کاهش تنش و ثبات منطقهای ادامه خواهد داد.
به این ترتیب، اگرچه ادبیات بروکسل درباره کارزار اقتصادی تازه آمریکا محتاطانهتر از واشینگتن است، اتحادیه اروپا اصل افزایش فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را تایید میکند و از ادامه هماهنگی با آمریکا برای حفظ این فشار سخن میگوید.
تنگه هرمز؛ بُعد میدانی فشار
سومین بُعد این هماهنگی در تنگه هرمز دیده میشود؛ جایی که کشورهای اروپایی علاوه بر فشارهای سیاسی و اقتصادی، از آمادگی برای اقدام عملی در جهت بازگشایی مسیر کشتیرانی سخن گفتهاند.
ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، گفته است کشورش هزینههای اقتصادی جنگ را در حوزههایی چون سوخت، فعالیت اقتصادی، درآمدهای مالیاتی و قدرت خرید مردم پرداخت میکند و همزمان آماده اجرای یک ماموریت بینالمللی برای بازگشایی تنگه هرمز است.
بارو گفت فرانسه و بریتانیا از چند ماه پیش آمادهسازی این ماموریت را آغاز کردهاند و چند کشور دیگر نیز در آن مشارکت دارند.
فرانسه و بریتانیا پیشتر اعلام کرده بودند برای یک ماموریت چندملیتی با هدف حفاظت از آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز آمادهاند؛ ماموریتی که میتواند اقداماتی از جمله مینروبی و حمایت از تردد کشتیهای غیرنظامی را در بر گیرد.
در تازهترین موضعگیری نظامی پاریس نیز سخنگوی ارتش فرانسه اعلام کرد این کشور میتواند متناسب با تحولات منطقه از ظرفیتهای نظامی خود استفاده کند.
این موضع در کنار سخنان وزیر امور خارجه فرانسه و اظهارات سخنگوی ارشد سرویس سیاست خارجی و امنیتی اتحادیه اروپا نشان میدهد بحث درباره تنگه هرمز دیگر تنها به محکومیت سیاسی اختلال در کشتیرانی محدود نیست و کشورهای اروپایی گزینههای عملی برای حفاظت از این مسیر را نیز در نظر دارند.
با این حال، مقامهای اروپایی ماموریت مورد بحث در تنگه هرمز را اقدامی دفاعی با هدف حفاظت از آزادی کشتیرانی معرفی کردهاند و تاکنون آن را به عنوان عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی توصیف نکردهاند.
یک راهبرد فشار در چند جبهه
تحولات روزهای اخیر در مجموع از شکلگیری هماهنگی گستردهتر میان آمریکا و اروپا در قبال جمهوری اسلامی حکایت دارد؛ هماهنگیای که ابزارهای دیپلماتیک، اقتصادی و میدانی را به موازات یکدیگر به کار میگیرد.
در وین، آمریکا و سه کشور اروپایی در پی افزایش هزینه دیپلماتیک برنامه هستهای جمهوری اسلامی و گزارش موضوع به شورای امنیتاند. در حوزه اقتصادی، واشینگتن برای محدودتر کردن ارتباط ایران با نظام مالی جهانی فشار میآورد و بروکسل از افزایش فشار اقتصادی استقبال کرده است.
در تنگه هرمز نیز فرانسه و بریتانیا از آمادگی برای مشارکت در یک ماموریت بینالمللی سخن میگویند و اتحادیه اروپا اعلام کرده در صورت لزوم برای حفاظت از آزادی کشتیرانی آماده اقدامات بیشتری است.
با وجود این همگرایی، اروپا همچنان در برخی موارد ادبیاتی محتاطانهتر از آمریکا دارد؛ از جمله درباره پیوستن رسمی به عملیات انزوای اقتصادی. بروکسل همچنین در کنار فشار بر جمهوری اسلامی، بر دیپلماسی، مذاکرات صلح و کاهش تنش تاکید میکند.
نشست شورای حکام که از دوشنبه آغاز میشود، آزمونی مهم برای سنجش میزان هماهنگی آمریکا و سه قدرت اروپایی در افزایش فشار بر جمهوری اسلامی خواهد بود؛ آزمونی که نتیجه آن نشان میدهد واشینگتن، پاریس، لندن و برلین تا چه اندازه میتوانند این هماهنگی را به حمایت دیگر اعضای شورا از ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت تبدیل کنند.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، شنبه ۱۴ شهریور اعلام کرد که پس از هدف قرار گرفتن دو ناو جنگی آمریکا از سوی جمهوری اسلامی، سه نفتکش سپاه را منهدم کرده است. ایراناینترنشنال پیشتر در خبری اختصاصی سه فایل مکالمه بین ارتش آمریکا و نفتکش استارک۱ را منتشر کرده بود.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، شنبه ۱۴ شهریور با انتشار بیانیهای اعلام کرد که پس از هدف قرار گرفتن دو ناو جنگی آمریکا از سوی جمهوری اسلامی، سه نفتکش سپاه پاسداران را منهدم کرد.
براساس این بیانیه پس از آنکه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز شنبه موشکهای بالستیک به سوی دو ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا که در آبهای منطقه گشتزنی میکردند شلیک کرد، نیروهای سنتکام سه نفتکش حامل نفت خام ایران را هدف قرار دادند.
بهگفته سنتکام یک ناو هواپیمابر آمریکایی و یک ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده با موفقیت از چندین حمله بدون تحریک قبلی سپاه گریختند و هیچیک از نیروهای آمریکایی آسیب ندیدند.
سنتکام در بیانیه خود افزود پس از حملات ناموفق جمهوری اسلامی، سنتکام نفتکشهای استارک ۱ (M/T Stark 1) را در نزدیکی جاسک، نفتکش داونی (M/T Downy) را در نزدیکی سواحل جزیره خارک را بهطور دائمی از کار انداخت.
بهگفته سنتکام، نیروهای آمریکایی همچنین پس از آنکه به خدمه دستور دادند نفتکش خالی کایلو (M/T Kylo) ، که با نام نوکسن (Noxen) نیز شناخته میشود را ترک کنند، چندین نقطه حیاتی این شناور را در دریای عمان هدف قرار دادند و آن را بهطور کامل منهدم کردند.
سنتکام در بیانیه خود افزود این سه نفتکش حامل نفت خام ایران، بخشی از یک شبکه سایه چندمیلیارددلاری هستند که منابع مالی سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی منطقهای آن را تامین میکند.
در این بیانیه تاکید شده است که حکومت ایران هیچ ابزاری برای دفاع از این نفتکشها در اختیار ندارد.
دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، گفت: «پیام ما به سپاه پاسداران باید روشن باشد: اگر به دو کشتی ما شلیک کنید، ما هزینه اقتصادی حتی سنگینتری به شما تحمیل خواهیم کرد و سه کشتی شما را از بین خواهیم برد.»
او افزود:«ما برای دفاع از نیروهای آمریکایی تردید نخواهیم کرد و در صورت لزوم، ناوگان نفتی محدود و آسیبپذیر ایران را نابود خواهیم کرد.»
اختصاصی ایراناینترنشنال: فایل صوتی مکالمه ارتش آمریکا و خدمه نفتکش استارک ۱
مجتبا پورمحسن، گزارشگر ایراناینترنشنال، ساعاتی پیش از انتشار بیانیه سنتکام، به سه فایل صوتی از مکالماتی دست یافته و آن را منتشر کرده بود که در آنها یک جنگنده آمریکایی به نفتکش استارک ۱، اخطار داده بود.
در این مکالمات که صبح شنبه ۱۴ شهریور به وقت ایران انجام گرفته جنگنده آمریکایی هشدار میدهد: «این آخرین اخطار به شما بود. همین الان او [فرمانده] را پیدا کنید …. سوار قایقهای نجات شوید و بلافاصله کشتی را ترک کنید.»
پس از پخش این اخطار اضطراری روی دستگاه بیسیم ویاچاف، مکالمهای میان خدمه و ملوانان حاضر در شناور به زبانهای فارسی و اردو ضبط شده است.
در این گفتوگو، یکی از کارکنان در حال پیگیری حضور فرمانده و دستیار ارشد در پست کاری است و طرف مقابل اعلام میکند که او هنوز بیدار نشده و در حال استراحت است.
همچنین در یک فایل صوتی دیگر از این مکالمات که به دست ایراناینترنشنال رسیده، به نفتکش استارک۱ سه دقیقه فرصت داده شده که خدمهاش را تخلیه کند چون قرار است هدف حمله جنگنده آمریکایی قرار بگیرد: «نفتکش موتوری استارک۱، اینجا هواپیمای نظامی ایالات متحده است. من در حال آمادهسازی برای شلیک به بخش عقب (پاشنه) کشتی شما هستم. شما سه دقیقه فرصت دارید تا خدمه را از بخش عقب کشتی تخلیه کنید. تمام.»
در فایل سوم، جنگنده آمریکایی بار دیگر به نفتکش استارک۱ اخطار میدهد که خدمهاش یک دقیقه فرصت دارند کشتی را ترک کنند؛ چون میخواهد به عقب نفتکش شلیک کند.
ساعاتی پیش از انتشار بیانیه سنتکام، پیشتر خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، خبر داده بود که یک نفتکش ایرانی در شش مایلی جزیره خارک، هدف حمله نیروهای آمریکایی قرار گرفت.
همزمان، خبرگزاری دانشجو ویدیویی از حمله به یک نفتکش ایرانی در نزدیکی جزیره خارک منتشر کرد.
نفتکش استارک۱ که نفت ایران را حمل میکرد، پیشتر با پرچمهای پاناما و مالت فعال بود.
آمریکا سه سال پیش این نفتکش را تحریم کرد.
از زمان تشدید محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا، صادرات نفت ایران تقریبا متوقف شده است.
پیشتر تانکر ترکرز، شرکت ردیابی دادههای نفتکشها، اعلام کرد صادرات نفت ایران از تنگه هرمز به صفر رسیده است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، نیز پیش از این در مصاحبهای تلویزیونی تایید کرد که جمهوری اسلامی نمیتواند نفت صادر کند.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، دو روز پیش در یک فایل ویدیویی هشدار داد در صورت تشدید محاصره دریایی، تهران پاسخ نظامی خواهد داد.
۱۱ شهریور، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که دو کشتی در حال عبور از تنگه هرمز، بر اثر برخورد با مین منفجر شدند.
آمریکا در یک موج حمله گسترده در شامگاه ۱۰ شهریور و بامداد ۱۱ شهریور، ۱۰۰ موضع را در ۴۰ نقطه ایران، عمدتا در جنوب کشور، هدف قرار داد تا توان جمهوی اسلامی را برای حمله به کشتیها، از بین ببرد.
دو روز پیشتر هم آمریکا به دو لانچر سامانه موشکی فجر-۵ که در حال پرتاب مین دریایی به خلیج فارس بود، شلیک کرد.
ایراناینترنشنال به سه فایل مکالمه بین ارتش آمریکا و عرشه و اتاق مخابرات نفتکش استارک۱ دست یافته که هدف تهدید قرار گرفته است. صبح شنبه ۱۴ شهریور، رسانهها در ایران از شلیک ارتش ایالات متحده به یک نفتکش ایرانی خبر دادند اما نامش را اعلام نکردند.
در این فایل، جنگنده آمریکایی به کشتی مورد نظر هواپیمای نظامی، اخطار میدهد: «این آخرین اخطار به شما بود. همین الان او [فرمانده] را پیدا کنید …. سوار قایقهای نجات شوید و بلافاصله کشتی را ترک کنید.»
پس از پخش این اخطار اضطراری روی دستگاه بیسیم ویاچاف، مکالمهای میان خدمه و ملوانان حاضر در شناور به زبانهای فارسی و اردو ضبط شده است.
در این گفتوگو، یکی از کارکنان در حال پیگیری حضور فرمانده و دستیار ارشد در پست کاری است و طرف مقابل اعلام میکند که او هنوز بیدار نشده و در حال استراحت است.
همچنین در یک فایل صوتی دیگر از این مکالمات که به دست ایراناینترنشنال رسیده، به نفتکش استارک۱ سه دقیقه فرصت داده شده که خدمهاش را تخلیه کند چون قرار است هدف حمله جنگنده آمریکایی قرار بگیرد: «نفتکش موتوری استارک۱، اینجا هواپیمای نظامی ایالات متحده است. من در حال آمادهسازی برای شلیک به بخش عقب (پاشنه) کشتی شما هستم. شما سه دقیقه فرصت دارید تا خدمه را از بخش عقب کشتی تخلیه کنید. تمام.»
در فایل سوم، جنگنده آمریکایی بار دیگر به نفتکش استارک۱ اخطار میدهد که خدمهاش یک دقیقه فرصت دارند کشتی را ترک کنند؛ چون میخواهد به عقب نفتکش شلیک کند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۱۴ شهریور خبر داد که یک نفتکش ایرانی در شش مایلی جزیره خارک، هدف حمله نیروهای آمریکایی قرار گرفت.
همزمان، خبرگزاری دانشجو ویدیویی از حمله به یک نفتکش ایرانی در نزدیکی جزیره خارک منتشر کرد.
نفتکش استارک۱ که نفت ایران را حمل میکرد، پیشتر با پرچمهای پاناما و مالت فعال بود.
آمریکا سه سال پیش این نفتکش را تحریم کرد.
از زمان تشدید محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا، صادرات نفت ایران تقریبا متوقف شده است.
پیشتر تانکر ترکرز، شرکت ردیابی دادههای نفتکشها، اعلام کرد صادرات نفت ایران از تنگه هرمز به صفر رسیده است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم، نیز پیش از این در مصاحبهای تلویزیونی تایید کرد که جمهوری اسلامی نمیتواند نفت صادر کند.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، دو روز پیش در یک فایل ویدیویی هشدار داد در صورت تشدید محاصره دریایی، تهران پاسخ نظامی خواهد داد.
۱۱ شهریور، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که دو کشتی در حال عبور از تنگه هرمز، بر اثر برخورد با مین منفجر شدند.
آمریکا در یک موج حمله گسترده در شامگاه ۱۰ شهریور و بامداد ۱۱ شهریور، ۱۰۰ موضع را در ۴۰ نقطه ایران، عمدتا در جنوب کشور، هدف قرار داد تا توان جمهوی اسلامی را برای حمله به کشتیها، از بین ببرد.
دو روز پیشتر هم آمریکا به دو لانچر سامانه موشکی فجر-۵ که در حال پرتاب مین دریایی به خلیج فارس بود، شلیک کرد.
والاستریت ژورنال در گزارشی نوشت که گذر زمان در نبرد بر سر محاصره تنگه هرمز به زیان جمهوری اسلامی پیش میرود، زیرا آمریکا مانع صادرات نفت ایران شده، اما کشورهای عربی منطقه با کمک واشینگتن بخش قابل توجهی از نفت خود را صادر میکنند.
این روزنامه شنبه ۱۴ شهریور گزارش داد واشینگتن و تهران هر دو تصور میکردند با ادامه فشار در تنگه هرمز میتوانند طرف مقابل را فرسوده کنند. جمهوری اسلامی کوشید با مختلکردن کشتیرانی و محدود کردن عرضه انرژی، هزینه جنگ را برای آمریکا و متحدانش افزایش دهد. در مقابل، واشینگتن بنادر ایران را محاصره کرد.
اکنون این تقابل به شکلی نامتقارن پیش میرود.
به نوشته والاستریت ژورنال، محاصره دریایی آمریکا از تیرماه مانع صادرات نفت ایران از خلیج فارس شده است. همزمان، کشورهای عربی با وجود حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی، بخشی از صادرات خود را از سر گرفتهاند.
سمیر مدنی، از بنیانگذاران شرکت اطلاعات دریایی تانکر ترکرز، گفت محاصره جمهوری اسلامی «رخنهپذیرتر» از محاصره آمریکاست و تهران نتوانسته عبور نفتکشها را بهطور کامل متوقف کند.
تانکر ترکرز برآورد کرده است در چهار هفته گذشته، روزانه بهطور میانگین حدود پنج میلیون بشکه نفت خام - تقریبا بدون هیچ محموله ایرانی - از تنگه هرمز خارج شده است.
روزانه حدود ۲.۵ میلیون بشکه دیگر نیز از بنادر دریای عمان، از جمله فجیره، صادر شده است.
این حجم در مجموع بیش از ۴۰ درصد جریان نفت منطقه پیش از جنگ است.
رصد نفتکشها نیز نشان داده بود همه تولیدکنندگان خلیج فارس جز ایران صادرات خود را افزایش دادهاند و قطر و کویت توانستهاند صادراتشان را به حدود ۷۰ درصد سطح پیش از جنگ بازگردانند.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) ششم شهریور اعلام کرد آمریکا طی چند ماه از عبور نزدیک به هزار و ۵۰۰ کشتی حامل حدود ۷۵۰ میلیون بشکه نفت حفاظت کرده است.
بر اساس همین گزارش، از زمان ازسرگیری محاصره آمریکا در ۲۲ تیر، هیچ نفتی از بنادر ایران صادر نشده است.
با این حال، محاصره جمهوری اسلامی کاملا بیاثر نبوده است. محمولههای گاز طبیعی مایع، کود و کالاهای دیگر همچنان در خلیج فارس گرفتارند و اقتصاد بحرین، عراق، قطر و کویت، بهدلیل نداشتن مسیر دریایی جایگزین، تحت فشار است.
محاسبات تحققنیافته دو طرف
والاستریت ژورنال نوشت تهران انتظار داشت جلوگیری از انتقال بخشی از نفت جهان، بحرانی اقتصادی ایجاد کند و دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را به پایان جنگ با شرایط جمهوری اسلامی وادارد.
این محاسبه تاکنون تحقق نیافته و بهای نفت خام، با وجود افزایش، زیر ۱۰۰ دلار مانده است.
اما محاصره آمریکا نیز تهران را به بازگشایی تنگه هرمز وادار نکرده و به خیزش عمومی علیه جمهوری اسلامی نینجامیده است.
به گفته ولی نصر، استاد مطالعات خاورمیانه دانشگاه جانز هاپکینز، فرضهای هر دو طرف نادرست از آب درآمده و هیچیک، راه خروج روشنی ندارند.
با این حال، فشار اقتصادی بر تهران رو به افزایش است، ریال ارزش خود را از دست میدهد، تورم بالا رفته و کمبود بنزین گسترش یافته است.
مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، نیز گفته است تجارت ایران بین ۲۵ تا ۳۵ درصد کاهش یافته است.
نیویورکتایمز گزارش داد بازرسان دولت آمریکا در پی جستوجو برای یافتن منبع درز اطلاعات محرمانه درباره کاهش ذخایر مهمات در جنگ ایران، حدود ۵۰ عضو نظامی و غیرنظامی ستاد مشترک را در ماه مرداد و اوایل شهریور، تحت آزمون دروغسنجی قرار دادند. دامنه این اقدام، بیسابقه توصیف شده است.
این روزنامه جمعه ۱۳ شهریور به نقل از مقامهای مطلع نوشت بازرسان از افسران و کارکنان غیرنظامی پرسیدهاند که آیا اطلاعات طبقهبندیشده را در اختیار خبرنگاران قرار دادهاند و آیا درباره کاهش ذخایر مهمات آمریکا با رسانهها گفتوگو کردهاند یا نه.
حدود هزار و ۵۰۰ تا دو هزار افسر و کارمند در ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا فعالیت میکنند.
نیویورکتایمز استفاده همزمان از آزمون دروغسنجی برای حدود ۵۰ نفر از اعضای این نهاد را «اقدامی کمسابقه در تحقیقات داخلی پنتاگون» توصیف کرد.
این روزنامه مشخص نکرد تحقیقات به شناسایی منبع درز اطلاعات انجامیده است یا نه.
شان پارنل، سخنگوی پنتاگون، گفت این وزارتخانه درباره مسائل داخلی کارکنان یا تحقیقات در حال انجام اظهارنظر نمیکند، اما درز اطلاعات طبقهبندیشده مرتبط با امنیت ملی را «بسیار جدی» میگیرد و درباره آن تحقیق میکند.
نمای هوایی ساختمان پنتاگون در آرلینگتون ایالت ویرجینیا، ۱۲ اسفند ۱۴۰۰ - رویترز، جاشوا رابرتز
تحقیق پس از انتشار گزارشهای کمبود مهمات
آزمونهای دروغسنجی پس از انتشار مجموعهای از گزارشها درباره کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا انجام شد.
این گزارشها به کمبود برخی مهمات کلیدی، از جمله موشکهای دوربرد دقیق و موشکهای رهگیر پاتریوت، در پی ادامه جنگ با جمهوری اسلامی اشاره داشتند.
خبرگزاری رویترز ۱۳ مرداد به نقل از سه منبع مطلع گزارش داد آمریکا در جریان جنگ ایران بخش عمده ذخایر موشکهای دوربرد دقیق خود را مصرف کرده است.
دو منبع گفتند ارتش آمریکا تقریبا تمام موشکهای اتکمز و پریزم در دسترس خود را به کار برده است.
دو روز بعد، واشینگتنپست و انبیسی گزارش دادند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در نشستی در کمپ دیوید، از پیت هگست، وزیر جنگ، توضیح خواست و پرسید چرا درباره وضعیت ذخایر تسلیحاتی اطلاعات گمراهکننده دریافت کرده است.
کاخ سفید و پنتاگون وقوع چنین گفتوگویی را رد کردند. ترامپ نیز کمبود مهمات را نپذیرفت و گفت آمریکا ذخایر عظیمی در اختیار دارد و شرکتهای دفاعی این کشور با سرعتی بیسابقه در حال افزایش تولیدند.
او همزمان هشدار داد عاملان افشای اطلاعات تحت تعقیب قرار خواهند گرفت و با مجازاتهای طولانیمدت زندان روبهرو میشوند.
والاستریت ژورنال سپس خبر داد ترامپ بهطور رسمی دستور تحقیق درباره درز اطلاعات مربوط به ذخایر مهمات پنتاگون را صادر کرده است.
آزمونهای دروغسنجی نشان میدهند این تحقیقات دامنهای گسترده در ستاد مشترک پیدا کرده است.
تاثیر درز اطلاعات بر محاسبات تهران
حساسیت اطلاعات افشاشده به بحثهای داخلی در واشینگتن محدود نمانده است.
بر اساس ارزیابی تازه اطلاعاتی آمریکا، حکومت ایران معتقد است کاهش ذخایر مهمات میتواند توان ارتش ایالات متحده را برای آغاز دور دیگری از حملات گسترده، محدود کند.
این ارزیابی نشان میدهد تهران پس از ماهها جنگ، به توانایی خود برای ادامه یک درگیری طولانی اعتماد بیشتری پیدا کرده است.
این در حالی است که رییسجمهوری آمریکا ۱۳ شهریور در مصاحبه با خبرنگاران در کاخ سفید اعلام کرد ایالات متحده ممکن است بهزودی تاسیسات زیرزمینی کوه کلنگ گزلا در ایران را هدف قرار دهد.
این نخستین بار نیست که رییسجمهوری آمریکا از احتمال حمله به تاسیسات کوه کلنگ گزلا سخن میگوید.
او پیشتر در تیرماه دو بار هشدار داده بود این سایت ممکن است هدف حملات سنگین ایالات متحده قرار گیرد.
کوه کلنگ گزلا در استان اصفهان و در حدود دو کیلومتری جنوب تاسیسات هستهای نطنز قرار دارد.
نیویورکتایمز گزارش داد نهادهای اطلاعاتی آمریکا معتقدند جنگ، اعتماد تهران به توان نظامیاش را افزایش داده و حکومت ایران خود را برای نبردی طولانی آماده میبیند؛ همزمان دولت دونالد ترامپ تدوین راهبرد خاورمیانه پس از جنگ را آغاز کرده است.
براساس گزارش نیویورکتایمز، که جمعه ۱۳ شهریور منتشر شد، ارزیابی اخیر سازمانهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد حکومت ایران پس از آغاز جنگ با ایالات متحده، شناخت روشنتری از نقاط قوت نظامی خود به دست آورده و به این جمعبندی رسیده است که میتواند در برابر یک درگیری بلندمدت مقاومت کند.
این جنگ ۹ اسفند سال گذشته با حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد. به نوشته نیویورکتایمز، مقامهای اطلاعاتی آمریکا اکنون معتقدند که با وجود خسارات سنگین واردشده به ایران، نتیجه جنگ تاکنون اعتماد حاکمیت به تواناییهای نظامی کشور را تضعیف نکرده است.
جیسون کرو، نماینده دموکرات ایالت کلرادو و عضو کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان آمریکا، به نیویورکتایمز گفت: «ایران با خوشبینی قابلتوجهی به اوضاع نگاه میکند. این کشور متحمل خسارات سنگینی شده، اما چنین خساراتی از ابتدا در ساختار نظام آن پیشبینی شده بود.»
جنگ به فروپاشی حکومت ایران منجر نشد آمریکا و اسرائیل در آغاز حملات، مردم ایران را به قیام فراخواندند و از احتمال فروپاشی جمهوری اسلامی سخن گفتند. با این حال، ارزیابی اطلاعاتی نقلشده از سوی نیویورکتایمز حاکی است که جنگ برخلاف این انتظار، به تحکیم ساختار قدرت در ایران انجامیده است.
براساس این گزارش، پس از کشتهشدن علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، در نخستین روز حملات، قدرت بیش از پیش در دست نیروهای تندرو متمرکز شد و مخالفان داخلی حکومت نیز تضعیف شدند.
این ارزیابی همچنین تواناییهای موشکی و پهپادی حکومت ایران را همچنان قابلتوجه میداند. تحولات ماههای گذشته نیز بار دیگر اهمیت تنگه هرمز را بهعنوان یکی از مهمترین اهرمهای فشار تهران نشان داده است.
نیویورکتایمز به نقل از ارزیابیهای اطلاعاتی نوشت تهران معتقد است ارتش آمریکا برای آغاز دور دیگری از حملات گسترده با محدودیت روبهرو خواهد بود. کاهش ذخایر موشکی و مهمات آمریکا نیز از عواملی عنوان شده که ممکن است احتمال اجرای چنین حملاتی را کاهش دهد.
در این گزارش همچنین به تحلیلهایی اشاره شده است که براساس آنها، حکومت ایران ممکن است در پی ادامه جنگ تا انتخابات میاندورهای ماه نوامبر آمریکا باشد تا فشار سیاسی بر دونالد ترامپ را افزایش دهد.
احتمال تشدید حملات منطقهای وجود دارد مقامهای آمریکایی نگراناند نیروهای تندرو در حکومت ایران برای افزایش فشار بر واشینگتن، دامنه تنشها در خاورمیانه را گسترش دهند. حملات احتمالی دیگر به پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه و کشتیهای عبوری از تنگه هرمز از جمله سناریوهایی است که در این ارزیابی به آنها اشاره شده است.
دولت ترامپ در واکنش، کارزار «طرد اقتصادی» و سیاست فشار حداکثری علیه حکومت ایران را دنبال میکند. با این حال، مقامهایی که ارزیابی اطلاعاتی را دیدهاند، هشدار دادهاند که تحریمهای آمریکا ممکن است دستکم در کوتاهمدت، به جای کاهش تنشها موجب تشدید آنها شود.
دولت ترامپ برای دوران پس از جنگ برنامهریزی میکند همزمان، اکسیوس گزارش داده است که دولت ترامپ تدوین راهبردی برای خاورمیانه پس از پایان جنگ با ایران را آغاز کرده است. این رسانه به نقل از دو مقام آمریکایی و دو منبع آگاه نوشت که طرح هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد و هدف آن تعیین سیاست واشینگتن در منطقه طی دو سال پایانی دوره ریاستجمهوری ترامپ است.
براساس گزارش اکسیوس، راهبرد پیشنهادی بر دو محور مهار منطقهای حکومت ایران و گسترش عادیسازی روابط اسرائیل با کشورهای همسایه متمرکز است. دولت آمریکا در نظر دارد با ارائه تضمینهای امنیتی، سازوکاری برای همکاری متحدان منطقهای خود و مقابله آنها با نفوذ حکومت ایران ایجاد کند.
پیشبرد «طرح صلح غزه» ترامپ، دستیابی به توافقهای امنیتی میان اسرائیل و سوریه و اجرای توافق توقف درگیریها میان اسرائیل و لبنان، از اجزای احتمالی این راهبرد عنوان شدهاند.
دولت ترامپ همچنین گسترش پیمانهای ابراهیم را بررسی میکند. هدف این طرح، عادیسازی روابط اسرائیل با کشورهای بیشتری در منطقه، از جمله عربستان سعودی، است.
به گزارش اکسیوس، تدوین این راهبرد ممکن است چند هفته دیگر طول بکشد و هنوز تصمیم نهایی درباره اجزای آن گرفته نشده است. انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل و انتخابات میاندورهای ماه نوامبر آمریکا نیز میتوانند بر شکل نهایی و نحوه اجرای این برنامه اثر بگذارند.