شورای سردبیری روزنامه واشینگتنپست ساعاتی پس از آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد که آتشبس با جمهوری اسلامی به پایان رسیده، در یادداشتی نوشت سیاست مماشات، همانگونه که قابل پیشبینی بود، شکست خورد؛ اما این بار حفظ موضع سختگیرانه نیز آسان نخواهد بود.
بهنوشته شورای سردبیری واشینگتنپست بهترین چیزی که میتوان درباره آزمایش ترامپ در پیش گرفتن سیاست مماشات با جمهوری اسلامی گفت، این است که این آزمایش چندان دوام نیاورد. اکنون پرسش این است که آیا دولت او این استقامت را خواهد داشت که وقتی شرایط آنگونه که قابل پیشبینی است دشوار شد، به یک راهبرد بهتر پایبند بماند؟
ترامپ چهارشنبه گفت: «به نظر من دیگر همه چیز تمام شده است. دیگر نمیخواهم با آنها سروکار داشته باشم.» این صریحترین نشانه آن است که آتشبس شکننده میان دو کشور، پس از هفتهها تبادل دیپلماتیک پرتنش و حملات نظامی پراکنده، عملا فروپاشیده است.
او افزود: «اگر مذاکرهکنندگان فوقالعاده ما بخواهند، میتوانند به گفتوگو ادامه دهند، اما من آیندهای برای آن نمیبینم.»
ایالات متحده سهشنبه معافیت از تحریمهای نفتی ایران را لغو کرد؛ اقدامی که پس از آن صورت گرفت که نیروهای سپاه به سوی سه نفتکش در تنگه هرمز آتش گشودند. این وضعیت بهسرعت به رویارویی مستقیم تبدیل شد و آمریکا حدود ۸۰ هدف را در امتداد سواحل جنوبی ایران مورد حمله قرار داد. تهران نیز با حملات پهپادی و موشکی به کویت و بحرین، که میزبان نیروهای نظامی آمریکا هستند، پاسخ داد.
بهنوشته شورای سردبیری واشینگتنپست ممکن است چنین به نظر برسد که مجموعهای از اشتباهات و محاسبات نادرست باعث شکست تفاهمنامه میان کاخ سفید و جریان تندرو حاکم بر تهران شد، اما واقعیت این است که دیپلماسی از همان ابتدا محکوم به شکست بود.
حکومت ایران تصمیم کاخ سفید برای پایان دادن به درگیریها تحت فشارهای سیاسی و پیشنهاد کاهش تحریمها به ارزش چندین میلیارد دلار را نه نشانه حسن نیت، بلکه نشانه ضعف تلقی کرد.
جیدی ونس، معاون رییسجمهور یآمریکا، که همراه با استیو ویتکاف و جرد کوشنر ، فرستادگان ویژه ترامپ مسئولیت مذاکرات را بر عهده داشت، دیپلماسی را بهترین مسیر پیش رو معرفی کرده بود. او ماه گذشته در گفتوگو با شبکه سیانبیسی گفت: «روابط ما با ایران بهطور بنیادین دگرگون شده است».
او افزود: «ما هرگز تا این اندازه ارتباط مستقیم با رهبران ایران نداشتهایم.»
اما ظاهرا گفتوگوهای مستقیم نیز برای متقاعد کردن افرادی که کنترل نیروهای نظامی جمهوری اسلامی را در اختیار دارند، کافی نبوده است تا به این نتیجه برسند که توقف حمله به کشتیهای تجاری یا پایان دادن به اعدام مخالفان سیاسی به نفع آنهاست.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی، این هفته گفت: «دوران زورگویی و باجخواهی به پایان رسیده است. این روش به جایی نمیرسد. ما تسلیم نمیشویم.»
بهنوشته واشینگتنپست کاخ سفید باید هنگام تصمیمگیری درباره راهبرد خود پس از فروپاشی آتشبس، این سرسختی و رویکرد خشونتآمیز را در نظر داشته باشد.
ترامپ در ماه مارس گفته بود که آمریکا در قبال ایران چهار هدف اصلی دارد: نابودی توان موشکی ایران، نابودی نیروی دریایی این کشور، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و جلوگیری از تامین مالی گروههای نیابتی ایران در خاورمیانه.
شورای سردبیری واشینگتنپست در سرمقاله خود افزوده است که هیچیک از این اهداف هنوز بهطور کامل محقق نشده است، اما تفاهمنامهای که ماه گذشته امضا شد، در صورت بازگشایی تنگه هرمز، امتیازات مالی در اختیار چمهوری اسلامی قرار میداد. آزاد کردن دهها میلیارد دلار برای حکومتی که به تعهدات خود پایبند نیست، تنها آن را جسورتر خواهد کرد تا خواستههای بیشتری مطرح کند.
در این یادداشت گفته شده است این به آن معنا نیست که آمریکا باید دوباره وارد یک جنگ تمامعیار شود، اما دولت میتواند فشار تحریمها را افزایش دهد، صادرات نفت ایران را تحت محاصره قرار دهد و در صورت لزوم، دست به اقدامات نظامی محدود بزند.
واشینگتنپست افزوده چنین رویکردی باعث نخواهد شد که ایران یکشبه به کشوری مانند سوییس تبدیل شود، و احتمالا این رویکرد افزایش قیمت نفت را نیز در پی خواهد داشت، اما ممکن است مانع از آن شود که حکومتی که در اثر جنگ تضعیف شده، در مرحله پس از درگیریهای شدید، بار دیگر بیثباتی و آشوب بیشتری ایجاد کند.
در این یادداشت گفته شده است ترامپ به دلایل سیاسی مایل است که ایران از صدر اخبار خارج شود، اما رهبران جمهوری اسلامی ممکن است چنین فرصتی را در اختیار او قرار ندهند.
شورای سردبیری واشینگتنپست در پایان سرمقاله خود تاکید کرده است فشارهایی برای بازگشت به همان الگوی قدیمی، یعنی امتیاز دادن به حکومت ایران با این امید که رفتار خود را تغییر دهد، وجود خواهد داشت. اما این سیاست در گذشته نزدیک نتیجهای نداشته است و این بار نیز نتیجهای نخواهد داشت.
وزارت خزانهداری آمریکا سهشنبه ۱۶ تیر با انتشار بیانیهای اعلام کرد مجوز قبلی درباره تولید، فروش و انتقال نفت خام، محصولات پتروشیمی و فرآوردههای نفتی با منشاء ایرانی را لغو کرده و یک دوره ۱۰ روزه برای پایاندادن به معاملات قبلیِ مجازشده در نظر گرفته است.
تصمیم جدید اجازه انجام معاملات تازه را نمیدهد و فقط برای تسویه یا خاتمه فعالیتهایی است که پیشتر مجاز شده بودند.
در پی حمله جمهوری اسلامی به سه نفتکش و بازگشت تحریمهای نفتی، قیمت نفت بیش از پنج درصد افزایش یافت. قیمت نفت خام برنت سهشنبه با ۵.۲۸ درصد افزایش به ۷۵.۷۹ دلار به ازای هر بشکه رسید. قیمت نفت خام وستتگزاس اینترمدیت نیز با ۵.۱۶ درصد رشد، تا ۷۲.۰۳ دلار افزایش یافت.
مجوز فروش نفت ایران کمتر از سه هفته پیش و پس از امضای یادداشت تفاهمی بین واشینگتن و تهران صادر شده بود و به جمهوری اسلامی اجازه میداد تا در مهلت ۶۰ روزهای که برای رسیدن به توافقی بر سر برنامه هستهای ایران در نظر گرفته شده بود، نفت ایران را آزادانه بفروشد و پول آن را دریافت کند.
یک مقام آمریکایی که نامش اعلام نشد، به به شبکه سیانبیسی گفت تصمیم لغو این مجوز پس از حمله به چند نفتکش در تنگه هرمز اتخاذ شده است.
این مقام افزود دولت دونالد ترامپ بارها تاکید کرده که اجرای یادداشت تفاهم با جمهوری اسلامی کاملا به عملکرد تهران بستگی دارد.
به گفته او، جمهوری اسلامی تنها در صورت پایبندی به تعهدات خود از مزایای این تفاهمنامه بهرهمند خواهد شد و اقدامات اخیر تهران در تنگه هرمز از نظر آمریکا کاملا غیرقابل قبول است و با پیامدهایی همراه خواهد شد.
اکسیوس نیز بهنقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد تفاهمنامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی کاملا بر پایه «اقدام در برابر اقدام» تنظیم شده و تهران تنها در صورتی از مزایای آن بهرهمند خواهد شد که به تعهدات خود عمل کند و رفتار مورد انتظار واشینگتن را نشان دهد.
او افزود اقدامات جمهوری اسلامی در تنگه هرمز از نظر آمریکا «کاملا غیرقابل قبول» است و بدون پاسخ نخواهد ماند.
با این حال، به گفته این مقام، مذاکرهکنندگان آمریکایی همچنان با حسن نیت برای رسیدن به یک توافق نهایی به گفتوگوها ادامه میدهند.
اقدام آمریکا پس از آن انجام شد که سه نفتکش در روزهای اخیر گزارش دادند در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن هدف پرتابههایی ناشناس قرار گرفتهاند. تهران تاکنون هیچ واکنش رسمی نشان نداده و هیچ گروهی نیز مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفته است.
پیشتر یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، گفته بود ارزیابیهای اولیه نشان میدهد جمهوری اسلامی به سوی سه کشتی تجاری شلیک کرده است.
حمله به دو نفتکش سعودی و یک تانکر حمل گاز طبیعی مایع قطر، واکنش تند این دو کشور و دیگر کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس را بهدنبال داشته است. این کشورها حملات به نفتکشها را «تروریستی» خواندهاند و قطر نیز معاون سفیر جمهوری اسلامی در این کشور را احضار کرده است.
با این حال اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، در واکنش گفت: «اتهامات قطر درباره حادثه ادعایی یک شناور در تنگه هرمز غیرقابل قبول و مغایر با اصل حسن همجواری است.»
او افزود خاموش کردن ردیاب (AIS) و تردد غیرهماهنگ کشتیها ناقض تفاهمنامه اخیر است و امنیت دریانوردی منطقه را مختل میکند.
لغو مجوز فروش نفت ایران نیز واکنش تند مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی را بهدنبال داشته است.
محسن رضایی، که پس از انتصاب بهعنوان مشاور نظامی مجتبی خامنهای، فرزند و جانشین علی خامنهای، نقشی پررنگتر در جمهوری اسلامی یافته، در واکنش به بازگشت تحریمهای نفتی گفت کاملا مشخص است که آمریکا مذاکرات را با شکست مواجه خواهد کرد.
او گفت راهاندازی مسیری جدید در جنوب تنگه هرمز و در آبهای عمان، اکنون با ظاهری تجاری انجام گرفته اما آمریکا قصد دارد بعدا از این مسیر برای استقرار ناوهای جنگی خود در خلیج فارس استفاده کند.
تشدید دوباره تنشها در حالی رخ میدهد که دو طرف در حال تلاش برای دستیابی به توافقی بودند که شامل محدودیتهایی بر برنامه هستهای ایران و کاهش بخشی از تحریمها، از جمله محدودیتهای مربوط به صادرات نفت، میشد.
تنگه هرمز، آبراه باریکی میان ایران و عمان، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان به شمار میرود و حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت و حجم عظیمی از محمولههای گاز طبیعی مایع هر روز از آن عبور میکند.
هرگونه اختلال طولانیمدت در این مسیر میتواند موجب افزایش قیمت انرژی و فشار بیشتر بر مصرفکنندگان و دولتهایی شود که هماکنون نیز با افزایش هزینههای سوخت روبهرو هستند.
دور تازه حملات جمهوری اسلامی به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز همزمان با نشست رهبران کشورهای عضو ناتو در ترکیه صورت گرفت و باعث شد که موضوع آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز در دستور کار این نشست قرار گیرد.
صادرات نفت ایران همچنان یکی از مهمترین منابع درآمد جمهوری اسلامی محسوب میشود و میلیاردها دلار ارز خارجی برای آن فراهم میکند که عمدتا صرف برنامههای نظامی جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن میشود.
با وجود این محدودیتها، تهران در سالهای اخیر توانسته است صادرات نفت خود را، عمدتا به چین، افزایش دهد و فروش نفت را به یکی از مهمترین شریانهای حیاتی اقتصاد خود تبدیل کند.
رویترز در گزارشی نوشته است که هرگونه تلاش دوباره برای محدود کردن صادرات نفت ایران میتواند فشار بیشتری بر منابع مالی جمهوری اسلامی وارد کند و توانایی آن برای تامین هزینههای داخلی و فعالیتهای منطقهای را کاهش دهد.
بهگفته این مقام، این حملات تلفات جانی بر جای نگذاشته است.
این حمله پس از آن رخ داد که توافق یکهفتهای میان آمریکا و جمهوری اسلامی برای توقف حملات در تنگه هرمز به پایان رسید.
ازسرگیری حملات از سوی جمهوری اسلامی، سرنوشت مذاکرات بر سر یادداشت تفاهمی را که کمتر از سه هفته پیش امضا شده بود، بیش از پیش مبهم میکند.
به احتمال زیاد، ایالات متحده با حمله به اهدافی در خاک ایران به این اقدام سپاه پاسخ خواهد داد.
حمله همزمان با مراسم دفن علی خامنهای
این حملات در حالی رخ داد که جمهوری اسلامی مشغول مراسم دفن علی خامنهای، دیکتاتور پیشین است که در اولین روز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ هدف قرار گرفت و کشته شد. بسیاری از مقامهای جمهوری اسلامی در این مراسم بر ضرورت خونخواهی و گرفتن انتقام علی خامنهای و کشتن دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل و نیز شماری از مقامها و چهرههای آمریکایی تاکید کردهاند.
در پی افزایش عبور کشتیها از آبهای عمان، سپاه پاسداران بر شدت تهدیدهای خود افزوده بود. سپاه به کشتیها هشدار داده بود از مسیر دریایی مورد تایید ارتش آمریکا در نزدیکی سواحل عمان برای عبور از تنگه هرمز استفاده نکنند.
سپاه پاسداران آخر هفته گذشته از طریق بیسیم دریایی به کشتیها هشدار داد: «موشکها و پهپادهای ما آماده شلیک به سوی شما هستند.»
این پیام در فایلی صوتی که در اختیار روزنامه والاستریت ژورنال قرار گرفته، ثبت شده است.
این روزنامه حمله موشکی به کشتیها در میانه مذاکرات برای پایان دادن به جنگ را نشاندهنده نفوذ و قدرت سپاه پاسداران دانسته و افزوده سپاه با جریانهای میانهروتر در جمهوری اسلامی اختلاف نظر دارد.
والاستریت ژورنال پیشتر گزارش داده بود که سپاه پاسداران و نیروهای نزدیک به آن، بزرگترین مانع بر سر راه دستیابی به توافق به شمار میروند. بر اساس یادداشت تفاهمی که ماه گذشته میان آمریکا و جمهوری اسلامی امضا شد، دو طرف بر سر یک دوره ۶۰ روزه مذاکره برای دستیابی به توافق نهایی توافق کردهاند با این حال، هنوز نشانهای از پیشرفت در مذاکرات به چشم نمیخورد.
حملات بامداد سهشنبه سپاه در شرایطی صورت گرفته که تردد کشتیها از تنگه هرمز تازه در حال بازگشت به وضعیت عادی بود. در روزهای اخیر، تعداد عبورهای روزانه از این گذرگاه راهبردی بین ۳۰ تا ۶۰ کشتی تثبیت شده است.
با وجود دو حملهای که ماه گذشته به یک کشتی باری و یک نفتکش انجام شد، شرکتهای کشتیرانی همچنان به عبور کشتیهای خود از این مسیر ادامه دادهاند.
در پی آن دو حمله، آمریکا به اهدافی در سواحل جنوبی ایران حمله کرد و هشدار داد که در پاسخ به هر حمله جمهوری اسلامی به کشتیها در خلیج فارس، دست به حملات متقابل خواهد زد.
در جریان آن درگیریها، جمهوری اسلامی به پایگاههای آمریکا در کویت و بحرین حمله کرد با این حال، هم واشینگتن و هم تهران از ادامه برخوردها خودداری و توافق کردند که حملات خود را متوقف سازند.
دونالد ترامپ پیشتر اعلام کرده بود که با توقف حملات به جمهوری اسلامی فرصت داده تا رهبر پیشین خود را به خاک بسپارد.
حملات جدید سپاه به کشتیهای تجاری همچنین در آستانه نشست رهبران کشورهای عضو ناتو در آنکارا، پایتخت ترکیه، صورت میگیرد. جنگ ایران و وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز از جمله محور مذاکرات این نشست خواهد بود. کشورهای عضو ناتو بارها بر آزادی کشتیرانی در این آبراهه تاکید کردهاند.
آلمان و فرانسه نیز از آمادگی خود برای مینزدایی از تنگه هرمز اعلام آمادگی کردهاند اما جمهوری اسلامی اعلام کرده که به هیچ کشوری اجازه مداخله در این کار را نخواهد داد.
جزییات حملات بامداد سهشنبه سپاه
اندکی پیش از آنکه مقامهای آمریکایی در گفتوگو با والاستریت ژورنال و اکسیوس از حمله موشکی سپاه به دو کشتی تجاری خبر دهد، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد یک نفتکش در هشت مایل دریایی شرق لیما در عمان، هنگام حرکت به سمت جنوب، از سمت چپ بدنه هدف پرتابهای ناشناس قرار گرفت و دچار آتشسوزی شد.
بر اساس این گزارش، این حادثه تلفات جانی یا خسارت زیستمحیطی نداشته و بررسی آن ادامه دارد.
این سازمان به کشتیها توصیه کرد هنگام عبور از این منطقه با احتیاط عمل کنند و هرگونه فعالیت مشکوک را گزارش دهند.
روزنامه والاستریت ژورنال نیز گزارش داد به نظر میرسد یکی از کشتیهایی که هدف حمله قرار گرفته، الرکیات (Al Rekayyat)، یک نفتکش حامل گاز طبیعی مایع (LNG) باشد که متعلق به شرکت ناقلات (Nakilat)، بازوی کشتیرانی صنعت گاز طبیعی مایع قطر، است. شرکت ناقلات تاکنون به درخواست برای اظهار نظر پاسخی نداده است.
در ساعات اولیه بامداد سهشنبه، خدمه یک کشتی که در نزدیکی «الرکیات» لنگر انداخته بود، از طریق رادیو دریایی ویاچاف (VHF) پیامی از این کشتی دریافت کرد.
بر اساس فایل صوتی که والاستریت ژورنال به آن دست یافته است، این کشتی از سمت چپ در بخش فوقانی موتورخانه، هدف اصابت قرار گرفته بود.
در این پیام آمده است: «در موتورخانه آتشسوزی رخ داده و همه جا پر از دود است. امکان ارزیابی میزان خسارت بیشتر وجود ندارد. تمام خدمه در سلامت هستند و در سمت راست کشتی تجمع کردهاند.»
بر اساس همین فایل صوتی، هنگام حمله، کشتی در دهانه تنگه هرمز و در آبهای عمان قرار داشت. موقعیت جغرافیایی کشتی نیز در این پیام مشخص شده بود. طبق اطلاعات موسسه الاسایجی (LSEG)، این کشتی از تاریخ ۱۸ ژوئن تاکنون هیچ سیگنال جیپیاس ارسال نکرده است.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال، جمهوری اسلامی هرگز اهداف خود را درباره تنگه هرمز پنهان نکرده است: مالکیت ایران بر تنگه هرمز و عبور کشتیها تنها در ازای پرداخت عوارض و دریافت مجوز از تهران. حکومت ایران اکنون برای تحقق چنین امری اعلام کرده است که کشورهای «دوست» مانند چین ممکن است در این آبراه بینالمللی از امتیازاتی ویژه برخوردار شوند.
عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر جمهوری اسلامی در چین شنبه ۱۳ تیر در پکن اعلام کرد که جمهوری اسلامی برای عبور کشتیها از تنگه هرمز قطعا هزینه خدمات دریافت خواهد کرد اما چین و دیگر کشورهای «دوست» ممکن است درباره میزان و نوع این هزینهها از «ملاحظات ویژه» برخوردار شوند.
بهنوشته والاستریت ژورنال به این ترتیب، سیاست خارجی جمهوری اسلامی به عامل تعیینکننده جریان انرژی جهان تبدیل خواهد شد و این وضعیت با «عبور آزاد» یا «باز بودن تنگه هرمز» که دونالد ترامپ و جیدی ونس، رییسجمهوری آمریکا ومعاون او آن را مهمترین دستاورد توافق خود معرفی کردهاند، همخوانی ندارد.
شورای سردبیری این روزنامه در سرمقاله خود افزوده است: « اگر متن یادداشت تفاهم را با دقت بخوانیم، این توافق ایران را تنها برای مدت ۶۰ روز متعهد میکند که عوارضی دریافت نکند و در عین حال به تهران اختیار میدهد که در گفتوگو با عمان، سازوکار آینده اداره و خدمات دریایی در تنگه را تعیین کند.»
دولت ترامپ استدلال میکند که عبارتبندی دقیق توافق به اندازه توازن قدرت اهمیت ندارد. بهنوشته والاستریت ژورنال این استدلال قابل درک است، اما حکومت ایران تنها چند هفته پیش با پهپاد به دو کشتی حمله کرد و همچنان کشتیهایی را که از مسیر آزاد عمان در تنگه هرمز عبور میکنند، تهدید میکند.
در روزهای اخیر، نزدیک به یکسوم کشتیهای عبوری از مسیر عمان استفاده کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد اقدامات قهری جمهوری اسلامی هنوز بهطور کامل موفق نبوده است اما حکومت ایران هر زمان که بخواهد میتواند دوباره به شناورها حمله کند. این حکومت تاکنون کشتیها را وادار کرده است سیستمهای شناسایی خود را خاموش کنند، ناگهان تغییر مسیر دهند و برای عبور به حمایت نظامی آمریکا متکی باشند. کشورهای حوزه خلیج فارس نیز در حال بررسی مصالحههایی با جمهوری اسلامی هستند تا عبور کشتیها را تضمین کنند.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال اهمیت این موضوع تنها مالی یا مربوط به ایجاد یک سابقه جدید نیست. در حالی که ترامپ میکوشد از این درگیری عبور کند، جمهوری اسلامی همچنان میجنگد تا بتواند روزبهروز و کشتیبهکشتی تصمیم بگیرد که کدام کشورها سوخت خود را بهموقع دریافت کنند. تهران که در زمان جنگ دوباره از «سلاح نفت» استفاده کرد، اکنون میکوشد همان ابزار را در دوران صلح نیز به شکلی رسمی و مشروع تثبیت کند.
در پایان این یادداشت تاکید شده است که اعطای امتیاز ویژه از سوی جمهوری اسلامی به چین در تنگه هرمز نشان میدهد که کشورهای رقیب آمریکا همچنان به همکاری با یکدیگر ادامه میدهند و این همکاری به زیان منافع ایالات متحده است. تهران برای فروش نفت خود و بازسازی برنامه موشکیاش به پکن وابسته است. مسکو نیز در ازای پهپادها و مهمات تولید انبوه ایران، تجهیزات نظامی و اطلاعات در اختیار تهران قرار میدهد. اگر جمهوری اسلامی مالک و ادارهکننده تنگه هرمز شود، عبور رایگان این کشورها از این آبراه را میتوان تضمینشده دانست.
به نوشته والاستریت ژورنال، اگرچه قیمت نفت به سطح پیش از جنگ بازگشته، تردد نفتکشها در تنگه هرمز بهسرعت در حال عادی شدن است و تولیدکنندگان نفت خلیج فارس نیز چاههای غیرفعال خود را دوباره وارد مدار کردهاند، اما بازسازی ذخایر نفتی جهان فرآیندی بسیار زمانبر خواهد بود؛ موضوعی که به اعتقاد این روزنامه، مستقیماً بر موازنه قدرت میان تهران و واشینگتن در مذاکرات اثر میگذارد.
این گزارش میگوید هرچه کشورهای مصرفکننده سریعتر ذخایر راهبردی و تجاری نفت خود را بازسازی کنند، توان حکومت ایران برای تهدید اقتصاد جهانی از طریق اختلال در تنگه هرمز کاهش خواهد یافت. به همین دلیل، سرعت پر شدن دوباره این ذخایر به یکی از متغیرهای مهم در محاسبات سیاسی و اقتصادی دو طرف تبدیل شده است.
در همین ارتباط، والاستریت ژورنال به اظهارات هفته گذشته جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، اشاره میکند که میان ذخایر نفتی و روند مذاکرات با [حکومت] ایران ارتباط مستقیمی برقرار کرده بود. ونس گفته بود ایالات متحده با امضای یادداشت تفاهم با [حکومت] ایران این فرصت را فراهم کرده است که جهان «بخشی از ذخایر نفتی خود را دوباره پر کند و سپس ببیند اوضاع چگونه پیش میرود»؛ اظهارنظری که این روزنامه آن را اشارهای به تاثیر سطح ذخایر جهانی بر موقعیت تهران در مذاکرات توصیف میکند.
بر اساس این گزارش، ذخایر نفتی جهان شامل مخازن تجاری نزدیک پالایشگاهها، نفت ذخیرهشده روی نفتکشها و ذخایر راهبردی دولتهاست. موجودی ذخایر نفت خام کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) از مارس تا مه، ۱۶۳ میلیون بشکه کاهش یافته و به پایینترین سطح خود از دسامبر ۱۹۹۰ رسیده است.
با این حال، والاستریت ژورنال تاکید میکند که بازسازی این ذخایر احتمالاً ماهها و حتی سالها زمان خواهد برد؛ دورهای بسیار طولانیتر از مهلت ۶۰ روزهای که در یادداشت تفاهم میان [حکومت] ایران و آمریکا برای حل مسائل پیچیدهای مانند برنامه هستهای ایران در نظر گرفته شده است.
این روزنامه دو عامل را محرک اصلی بازسازی ذخایر جهانی میداند: کاهش قیمت نفت و افزایش غیرمنتظره عرضه. ناتاشا کانوا، مدیر تیم راهبرد جهانی کالا در بانک جیپی مورگان، میگوید: «موج جدید عرضه نفت در حال ورود به بازاری است که دستکم در شرایط کنونی، نیازی به این حجم از عرضه ندارد.»
در همین حال، برخی تحلیلگران پیشبینی کردهاند قیمت نفت که اکنون حدود ۷۰ دلار در هر بشکه است، در ماههای آینده باز هم کاهش یابد. تحلیلگران دو موسسه «مککواری» و «سیتیگروپ» هفته گذشته پیشبینی کردند قیمتها ممکن است تا حدود ۶۰ دلار در هر بشکه سقوط کند. به نوشته این گزارش، یکی از دلایل این روند آن است که مدیران ذخایر راهبردی هنوز خرید گسترده نفت برای پر کردن دوباره مخازن را آغاز نکردهاند.
برآورد جیپی مورگان نشان میدهد کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی احتمالاً از سهماهه چهارم سال جاری روند بازسازی ذخایر راهبردی خود را آغاز خواهند کرد. آمریکا نیز برنامه احیای ذخایر نفتی خود را از سال ۲۰۲۷ آغاز میکند؛ ابتدا با خرید روزانه ۱۰۰ هزار بشکه و سپس افزایش تدریجی آن به حدود ۱۷۰ هزار بشکه در روز در نیمه دوم همان سال.
روری جانستون، بنیانگذار موسسه پژوهشی «کامادیتی کانتکست»، به والاستریت ژورنال گفت: «این تغییر وضعیت، از بازاری که در آستانه یک شوک خطرناک عرضه قرار داشت به بازاری با مازاد عرضه، تنها چهار ماه پس از بسته شدن تنگه هرمز، تقریباً مضحک به نظر میرسد.»
این گزارش همچنین میافزاید که عبور نفتکشها از تنگه هرمز اکنون به «وضعیت عادی جدید» بین ۳۰ تا ۶۰ کشتی در روز رسیده است. اگرچه این میزان هنوز کمتر از دوران پیش از جنگ است، اما برای کاهش فشار بر بازار جهانی نفت کافی ارزیابی میشود.
به نوشته والاستریت ژورنال، کشورهای تولیدکننده حاشیه خلیج فارس نیز با سرعت در حال افزایش صادرات خود هستند. امارات متحده عربی که در ماه مه پس از سالها اختلاف بر سر سهمیه تولید از اوپک خارج شد، با استفاده از خط لوله ابوظبی-فجیره و همچنین نفتکشهایی که خارج از خلیج فارس فعالیت میکنند، از سریعترین کشورها در بازگرداندن صادرات به سطح پیشین بوده است.
کویت نیز سریعتر از انتظار تولید خود را افزایش داده است. بر اساس این گزارش، صادرات نفت این کشور هفته گذشته به حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که پیش از جنگ این رقم حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز بود. عربستان سعودی نیز علاوه بر ازسرگیری تردد نفتکشها از خلیج فارس، همچنان بخشی از صادرات خود را از طریق خط لوله منتهی به دریای سرخ انجام میدهد.
والاستریت ژورنال در پایان نتیجه میگیرد که افزایش عرضه نفت، کاهش قیمتها و احیای تدریجی ذخایر جهانی، در صورت تداوم، میتواند یکی از مهمترین اهرمهای فشار جمهوری اسلامی در مذاکرات با آمریکا، یعنی تهدید اختلال در صادرات نفت از طریق تنگه هرمز، را بهتدریج تضعیف کند.
