رویترز گزارش داد که کمتر از دو هفته پس از امضای تفاهمنامه میان تهران و واشینگتن، حملات متقابل دو طرف در خلیج فارس، حمله ایران به پایگاههای آمریکا در بحرین و کویت، حملات تازه آمریکا به ایران و ادامه درگیریها در لبنان، آتشبس شکننده را با بحرانی جدی روبهرو کرده است.
خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشت جمهوری اسلامی و ایالات متحده بامداد یکشنبه بار دیگر حملات متقابل خود را در خلیج فارس از سر گرفتند و هر یک، دیگری را به نقض توافق موقت آتشبسی متهم کردند که کمتر از دو هفته پیش برای پایان دادن به جنگ چهارماهه میان دو کشور امضا شده بود.
به گزارش رویترز، این دور از تنشها اندکی پس از آن آغاز شد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هشدار داد واشینگتن ممکن است «کاری را که با موفقیت آغاز کرده، به صورت نظامی به پایان برساند.» او همچنین تهدید کرد اگر چنین شود، «جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت.»
اندکی پس از این اظهارات، سپاه پاسداران اعلام کرد با موشک و پهپاد، مواضع نظامی آمریکا در کویت و بحرین را هدف قرار داده است. ارتش کویت نیز اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور با حملات موشکی و پهپادی مقابله کردهاند و وزارت کشور بحرین از به صدا درآمدن آژیرهای خطر خبر داد. سپاه این حملات را پاسخی به حملات اخیر آمریکا «علیه ایران» دانست و اعلام کرد واشینگتن با این اقدامات، آتشبس را نقض کرده است. سپاه همچنین هشدار داد این حملات «به توقف کامل روندهای دیپلماتیک» منجر خواهد شد و فرماندهی نیروی دریایی آن تهدید کرد پایگاههای آمریکا در منطقه «در روزهای آینده جهنم را تجربه خواهند کرد.»
یک مقام آمریکایی نیز ضمن تایید حملات به تاسیسات نظامی آمریکا به رویترز گفت تاکنون هیچ گزارشی از کشته یا زخمی شدن نیروهای آمریکایی یا وارد آمدن خسارت عمده به پایگاههای این کشور در خاورمیانه دریافت نشده است، هرچند وضعیت همچنان در حال تغییر است. چند ساعت بعد، آژیرهای خطر برای دومین بار در بحرین به صدا درآمد. مقامهای بحرینی اعلام کردند حمله حکومت ایران به یک ساختمان مسکونی در استان محرق خسارت وارد کرده اما تلفات جانی نداشته است. بحرین همچنین از شورای امنیت سازمان ملل خواست نشست اضطراری برای بررسی این حملات برگزار کند. ارتش کویت نیز اعلام کرد دو موشک بالستیک را رهگیری کرده و این حملات خسارت یا تلفاتی بر جای نگذاشته است.
در همین حال، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرد در پاسخ به حمله پهپادی جمهوری اسلامی به یک نفتکش با پرچم پاناما، بار دیگر اهداف نظامی ایران را هدف قرار داده است. به گفته سنتکام، این حملات علیه زیرساختهای نظارتی نظامی، سامانههای ارتباطی، سایتهای پدافند هوایی، تاسیسات نگهداری پهپاد و قابلیتهای مینگذاری جمهوری اسلامی انجام شده است. این فرماندهی اعلام کرد به [حکومت] ایران فرصت داده شده بود به آتشبس پایبند بماند، اما تهران این فرصت را از دست داد. در مقابل، سپاه پاسداران اعلام کرد حملات آمریکا به سیریک «سلطه ایران بر تنگه هرمز» را از بین نخواهد برد و هشدار داد حملات جمهوری اسلامی، مسیر عبور مورد نظر خود را به سایر کشتیها یادآوری خواهد کرد.
رویترز نوشت حمله روز شنبه به یک نفتکش در تنگه هرمز، در ادامه حمله روز پنجشنبه به یک کشتی باری، تازهترین حلقه از زنجیره تنشهایی است که پس از امضای تفاهمنامه ایران و آمریکا شدت گرفته است. به نوشته این خبرگزاری، جمهوری اسلامی در تلاش است کنترل بیشتری بر تنگه هرمز اعمال کند؛ آبراهی که پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد و بهتازگی پس از ماهها اختلال، روند بازگشایی آن آغاز شده بود. در همین حال، صدها کشتی که از آغاز جنگ در خلیج فارس متوقف شده بودند، طی دو هفته اخیر عبور از تنگه را از سر گرفتهاند و همین موضوع باعث کاهش قیمت جهانی نفت به نزدیکی سطح پیش از جنگ شده است.
این خبرگزاری افزود اختلاف اصلی تهران و واشینگتن اکنون بر سر نحوه مدیریت عبور کشتیها از تنگه هرمز است. آمریکا در حال ترویج مسیر جنوبی در امتداد سواحل عمان است، در حالی که جمهوری اسلامی میخواهد کشتیها از مسیر شمالی و از آبهای تحت کنترل ایران عبور کنند؛ مسیری که به نوشته رویترز، تهران در نهایت قصد دارد برای استفاده از آن از کشتیها عوارض دریافت کند.
رویترز همچنین به ادامه درگیریها در لبنان پرداخت و نوشت ارتش اسرائیل اعلام کرده است چند عضو حزبالله را که به آرپیجی مجهز بودند، در جنوب لبنان کشته و یک سکوی پرتاب راکت را در منطقه نبطیه منهدم کرده است. حزبالله تاکنون واکنشی به این حملات نشان نداده است. جمهوری اسلامی، آمریکا را به نقض تعهدات خود در قبال حفظ آتشبس در لبنان متهم میکند؛ در حالی که اسرائیل، که طرف توافق تهران و واشینگتن نیست، در هفتههای اخیر چندین بار با میانجیگری آمریکا با لبنان بر سر آتشبس توافق کرده است. با این حال، اسرائیل اعلام کرده تا زمانی که ملاحظات امنیتیاش برطرف نشود، از مناطق تصرفشده در جنوب لبنان عقبنشینی نخواهد کرد و حزبالله نیز تاکید کرده است تا زمان حضور نیروهای اسرائیلی در خاک لبنان، سلاح خود را زمین نخواهد گذاشت.
رویترز در پایان نتیجه میگیرد که کمتر از دو هفته پس از امضای تفاهمنامه میان تهران و واشینگتن، حملات متقابل در خلیج فارس، تشدید تنش بر سر تنگه هرمز و ادامه درگیریها در لبنان، این توافق را با بحرانی جدی روبهرو کرده و هر دو طرف، دیگری را مسئول نقض آتشبس و شکست روند دیپلماتیک میدانند.
وزارت امور خارجه بحرین روز یکشنبه ۷ تیر ماه در بیانیهای، حمله دوباره جمهوری اسلامی به خاک این کشور با موشکهای بالستیک و پهپاد را به شدت محکوم کرد و آن را نشانهای از «الگوی نظاممند تجاوز» تهران به حاکمیت و امنیت بحرین دانست.
در این بیانیه آمده است که تکرار این حملات نشان میدهد اقدامات جمهوری اسلامی «حادثهای منفرد» نبوده، بلکه بخشی از سیاستی عمدی برای نقض حاکمیت بحرین است. منامه همچنین جمهوری اسلامی را به نقض تعهدات خود ذیل یادداشت تفاهم اسلامآباد و نیز قطعنامه شماره ۲۸۱۷ شورای امنیت سازمان ملل متهم کرد و گفت این حمله تنها یک روز پس از آن صورت گرفته که تهران بار دیگر بر پایبندی به آتشبس دائم عملیات نظامی و احترام به حاکمیت کشورهای منطقه تاکید کرده بود.
وزارت خارجه بحرین با درخواست برگزاری نشست فوری شورای امنیت، از این نهاد خواست برای اجرای قطعنامه ۲۸۱۷ و پایان دادن به آنچه «تجاوز مستمر جمهوری اسلامی» خواند، اقدام کند. این وزارتخانه همچنین تاکید کرد حمله به بحرین تنها این کشور را هدف قرار نمیدهد، بلکه امنیت همه اعضای شورای همکاری خلیج فارس را تهدید میکند و بر اساس توافقنامه دفاع مشترک این شورا، حمله به هر عضو، حمله به همه اعضا محسوب میشود. بحرین در پایان اعلام کرد حق دفاع مشروع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود را محفوظ میداند و جمهوری اسلامی را مسئول هرگونه تشدید تنشهای بعدی معرفی کرد.
همزمان، وزارت امور خارجه کویت نیز با انتشار بیانیهای، حملات مکرر جمهوری اسلامی به خاک این کشور را به شدت محکوم کرد و اعلام کرد آخرین مورد از این حملات بامداد یکشنبه رخ داده و حاکمیت ملی کویت را نقض کرده است. در این بیانیه آمده است که این حملات در حالی انجام میشود که تلاشهای منطقهای و بینالمللی برای کاهش تنشها ادامه دارد و چنین اقداماتی تهدیدی مستقیم علیه امنیت، ثبات و سلامت شهروندان کویت به شمار میرود. وزارت خارجه کویت همچنین تاکید کرد این کشور حق کامل خود را برای اتخاذ همه اقدامات لازم به منظور حفظ امنیت و دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود محفوظ میداند.
این بیانیهها پس از آن منتشر شدند که سپاه پاسداران اعلام کرد بامداد یکشنبه با موشکهای بالستیک و پهپاد به هشت زیرساخت ارتش آمریکا، از جمله پایگاه علیالسالم در کویت و مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بندر سلمان بحرین، حمله کرده است. سپاه این حملات را پاسخی به حملات چند ساعت پیش آمریکا به مواضع ساحلی جمهوری اسلامی دانست و هشدار داد در صورت تکرار حملات آمریکا، پاسخهای شدیدتری خواهد داد. همزمان ارتش کویت از رهگیری موشکها و پهپادهای «خصمانه» توسط سامانههای پدافند هوایی خود خبر داد.
در مقابل، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز با انتشار بیانیهای، حملات هوایی آمریکا به تاسیسات نظامی در جنوب ایران را محکوم و واشینگتن را به نقض منشور سازمان ملل و بند نخست تفاهمنامه اسلامآباد متهم کرد. این وزارتخانه تاکید کرد جمهوری اسلامی بر اساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل، حق دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود را محفوظ میداند.
دور تازه تنشها پس از آن آغاز شد که فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد جنگندههای این کشور در پاسخ به حمله پهپادی جمهوری اسلامی به نفتکش «امتی کیکو»، ۱۰ هدف نظامی ایران در اطراف تنگه هرمز، از جمله سامانههای پدافندی، مراکز ارتباطی، تاسیسات پهپادی و قابلیتهای مینگذاری را هدف قرار دادهاند. واشینگتن میگوید این حملات برای حفاظت از آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز انجام شده است، در حالی که تهران تاکید دارد آمریکا با حمله به مواضع ساحلی جمهوری اسلامی، آتشبس و تفاهمنامه اسلامآباد را نقض کرده است. این تبادل حملات، نگرانی برخی کشورها درباره فروپاشی آتشبس و توقف روند مذاکرات میان دو طرف را افزایش داده است.
در این بیانیه گفته شده که این حملات در واکنش به حمله چند ساعت پیش ارتش آمریکا به پنج پست ساحلی جمهوری اسلامی انجام شده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، پیشتر اعلام کرد جنگندههای نیروی دریایی و نیروی هوایی ایالات متحده، در پاسخ به حمله پهپادی جمهوری اسلامی به نفتکش «امتی کیکو»، ۱۰ هدف نظامی ایران را در چند نقطه در داخل و اطراف تنگه هرمز هدف قرار دادهاند.
سپاه پاسداران در بیانیه خود با طرح این موضوع که بر اساس تفاهمنامه اسلام آباد، ترتیبات کنترل عبور و مرور در تنگه هرمز با جمهوری اسلامی است تهدید کرد که از این پس با کشتیهای به گفته آنان متخلف برخوردهای شدیدتری انجام خواهد شد.
این نهاد نظامی همچنین هشدار داد هرگونه حمله احتمالی آمریکا، حتی اگر مانند حملات اخیر به گفته سپاه به «اهداف کماهمیت» باشد، با «پاسخی خردکننده» روبهرو خواهد شد.
سپاه در بخش پایانی بیانیه خود نوشت نقض آتشبس برخلاف بند نخست تفاهمنامه اسلامآباد است و «توقف کلی روندها» را در پی خواهد داشت.
همزمان با این بیانیه، رسانههای ایران از شنیده شدن صدای چندین انفجار در پایگاه علیالسالم کویت، محل استقرار نظامیان آمریکایی، خبر دادند. ایرنا نیز گزارش داد برخی رسانهها از انفجار در این پایگاه خبر دادهاند.
ستاد کل ارتش کویت اعلام کرد پدافند هوایی این کشور در حال مقابله با حملات موشکی و پهپادی «خصمانه» است. در اطلاعیه ارتش کویت آمده است هرگونه صدای انفجار احتمالی، ناشی از رهگیری اهداف متخاصم از سوی سامانههای پدافند هوایی این کشور است.
ارتش کویت از شهروندان خواست دستورالعملهای امنیتی و ایمنی صادرشده از سوی نهادهای مسئول را رعایت کنند. در این اطلاعیه به منشا حملات، شمار اهداف رهگیریشده یا خسارات احتمالی اشارهای نشده است.
همزمان، گزارشهایی تاییدنشده از حمله پهپادی به پایگاه هوایی شیخ عیسی در بحرین منتشر شد. تسنیم به نقل از رسانههای خبری نوشت این پایگاه هدف حمله پهپادی قرار گرفته است. مقامهای بحرینی هنوز درباره این گزارش تازه واکنش رسمی منتشر نکردهاند.
پایگاه شیخ عیسی در جنوب بحرین و مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در این کشور، از مهمترین نقاط استقرار نظامی آمریکا در خلیج فارس به شمار میروند. بحرین در هفتههای اخیر چند بار حملات پهپادی جمهوری اسلامی به خاک خود را محکوم کرده و آن را تهدیدی مستقیم علیه امنیت و حاکمیت خود خوانده است.
دور تازه تنش و برخورد نظامی
حمله اعلامشده سپاه، تازهترین حلقه از چرخه حمله و پاسخ میان تهران و واشینگتن در تنگه هرمز است؛ چرخهای که پس از تفاهمنامه ایران و آمریکا آغاز شد و اکنون خطر فروپاشی آتشبس و توقف روند مذاکرات را افزایش داده است.
در واشینگتن، مقامهای دولت ترامپ میگویند حملات آمریکا برای حفاظت از کشتیرانی تجاری و آزادی ناوبری در تنگه هرمز انجام شده است. تهران اما میگوید آمریکا با حمله به مواضع ساحلی جمهوری اسلامی، آتشبس و تفاهمنامه اسلامآباد را نقض کرده است.
محور اصلی اختلاف اکنون کنترل عبور و مرور در تنگه هرمز است. جمهوری اسلامی میگوید بر اساس تفاهمنامه اسلامآباد، کنترل مسیرهای عبور شناورها در این آبراه با تهران است و کشتیها باید تنها از مسیرهای اعلامشده عبور کنند. آمریکا و متحدانش اما بر آزادی ناوبری و عبور ایمن کشتیهای تجاری از مسیرهای بینالمللی تاکید دارند.
صداوسیمای جمهوری اسلامی پیشتر گزارش داده بود شناورهایی قصد داشتند از «مسیرهای غیرقانونی و ناایمن» در جنوب تنگه هرمز عبور کنند و نیروی دریایی سپاه با آنها برخورد کرده بود. این رسانه حکومتی همچنین مدعی شد «عملیات احتمالی آمریکا برای عبور شناورها از کریدور تنگه هرمز متوقف شده است».
صداوسیما هشدار داده بود هرگونه عبور از مسیرهایی غیر از مسیرهای اعلامشده، با «واکنش مستقیم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران» مواجه خواهد شد و در صورت انجام هرگونه عملیات با هماهنگی نیروهای آمریکایی، پاسخ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی «قاطع» خواهد بود.
به این ترتیب، به نظر میرسد حمله بامداد یکشنبه سپاه به کویت و بحرین، فقط پاسخی نظامی به حملات آمریکا نبود، بلکه اعلام عملی این موضع تهران هم هست که جمهوری اسلامی میخواهد کنترل مسیرهای تردد در تنگه هرمز را به یکی از ابزارهای فشار خود در مذاکرات تبدیل کند.
موج دوم حمله آمریکا به جنوب ایران
حمله شامگاه شنبه آمریکا به مواضع نظامی ایران در اطراف تنگه هرمز، دومین موج حملات آمریکا به مواضع جمهوری اسلامی در کمتر از ۲۴ ساعت بود و در حالی انجام شد که تبادل حملات میان تهران و واشینگتن، آتشبس شکننده میان دو طرف را با بحرانی تازه روبهرو کرده است.
بر اساس بیانیه سنتکام، این حملات «پاسخ مستقیم به ادامه تجاوز ایران علیه کشتیرانی تجاری» انجام شد. سنتکام نوشت آمریکا پس از حملات روز جمعه خود، به جمهوری اسلامی فرصت داده بود به توافق آتشبس پایبند بماند، اما نیروهای جمهوری اسلامی صبح شنبه یک پهپاد انتحاری را به سوی نفتکش امتی کیکو شلیک کردند.
به گزارش آکسیوس، این نفتکش هنگام عبور از تنگه هرمز بیش از دو میلیون بشکه نفت خام حمل میکرد. این رسانه به نقل از سنتکام نوشت اهداف حملات تازه آمریکا شامل زیرساختهای نظارتی نظامی، سامانههای ارتباطی، سایتهای پدافند هوایی، تاسیسات نگهداری پهپاد و توانمندیهای مرتبط با مینگذاری جمهوری اسلامی بوده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در تروثسوشال نوشت هواپیماهای آمریکایی مواضع مربوط به انبارهای موشکی و پهپادی و همچنین سایتهای راداری ساحلی جمهوری اسلامی را هدف قرار دادهاند. او تهدید کرد ممکن است زمانی برسد که آمریکا دیگر «نتواند منطقی باشد» و ناچار شود کاری را که آغاز کرده، «به صورت نظامی به پایان برساند».
این دومین موج حملات آمریکا به مواضع جمهوری اسلامی در کمتر از ۲۴ ساعت است و در حالی انجام میشود که تبادل حملات میان تهران و واشینگتن، آتشبس شکننده میان دو طرف و روند اجرای تفاهمنامه ایران و آمریکا را با بحرانی تازه روبهرو کرده است.
بر اساس بیانیه سنتکام، این حملات «پاسخ مستقیم به ادامه تجاوز ایران علیه کشتیرانی تجاری» انجام شده است. سنتکام نوشته آمریکا پس از حملات روز جمعه خود، به جمهوری اسلامی فرصت داده بود به توافق آتشبس پایبند بماند، اما نیروهای جمهوری اسلامی صبح شنبه یک پهپاد انتحاری را به سوی نفتکش امتی کیکیو شلیک کردند.
به گزارش آکسیوس، این نفتکش هنگام عبور از تنگه هرمز بیش از دو میلیون بشکه نفت خام حمل میکرد. این رسانه به نقل از سنتکام نوشت اهداف حملات تازه آمریکا شامل زیرساختهای نظارتی نظامی، سامانههای ارتباطی، سایتهای پدافند هوایی، تاسیسات نگهداری پهپاد و توانمندیهای مرتبط با مینگذاری جمهوری اسلامی بوده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا هم در تروثسوشال نوشت که هواپیماهای آمریکایی مواضع مربوط به انبارهای موشکی و پهپادی و همچنین سایتهای راداری ساحلی جمهوری اسلامی را هدف قرار دادند.
او افزود: «ممکن است زمانی فرا برسد که دیگر نتوانیم منطقی باشیم و مجبور شویم کاری را که با موفقیت آغاز کردهایم، به صورت نظامی به پایان برسانیم.»
او تهدید کرد: «اگر این اتفاق بیفتد، جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت.»
رویترز نیز گزارش داد آمریکا در حملات شنبه، «اهداف مختلفی» در ایران از جمله زیرساختهای نظارتی نظامی را هدف قرار داده است.
تائید حملات هوایی بامداد یکشنبه
در همین حال، رسانههای حکومتی در تهران، بامداد یکشنبه به وقت محلی، از اصابت چهار پرتابه در محدوده شهرستان بندرلنگه در استان هرمزگان خبر دادند.
خبرگزاری صداوسیما اعلام کرد این چهار پرتابه ساعت ۴۵ دقیقه بامداد یکشنبه در محدوده شهرستان بندرلنگه اصابت کرده و صدای انفجارها در بندرلنگه و بندرکنگ شنیده شده است.
هنوز مقامهای جمهوری اسلامی درباره حمله به نفتکش امتی کیکیو واکنش یا خسارات یا تلفات احتمالی حمله آمریکا گزارشی منتشر نکردهاند. اما صداوسیما گزارش داد نیروی دریایی سپاه به سوی کشتیهایی که قصد عبور از مسیرهای مورد تایید تهران را نداشتند، «تیرهای هشداردهنده» شلیک کرده است.
این رسانه حکومتی همچنین مدعی شد «عملیات احتمالی آمریکا برای عبور شناورها از کریدور تنگه هرمز متوقف شده است». صداوسیما در ادامه هشدار داد هرگونه عبور از مسیرهایی غیر از مسیرهای اعلامشده با «واکنش مستقیم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران» مواجه خواهد شد.
بر اساس همین گزارش، سپاه پاسداران تاکید کرده است تنها مسیرهای تعیینشده از سوی جمهوری اسلامی، مسیرهای «ایمن و مجاز» برای تردد در تنگه هرمز هستند و در صورت انجام هرگونه عملیات با هماهنگی نیروهای آمریکایی، پاسخ نیروهای مسلح جمهوری اسلامی «قاطع» خواهد بود.
این موضع نشان میدهد تهران میکوشد پس از تفاهمنامه اخیر با آمریکا، عبور شناورها از تنگه هرمز را به کریدورهای مورد تایید خود محدود کند؛ موضوعی که با تاکید واشینگتن بر آزادی ناوبری و عبور ایمن کشتیهای تجاری از این آبراه راهبردی در تضاد قرار گرفته است.
شب دوم حملههای محدود
این رویدادها در ادامه زنجیرهای از حملات و پاسخهای متقابل رخ داده است. روز جمعه، سنتکام اعلام کرد در واکنش به حمله پهپادی جمهوری اسلامی به کشتی تجاری اموی/اور لاولی در حال خروج از تنگه هرمز، محلهای ذخیره موشکها و پهپادهای ایران و سایتهای راداری ساحلی را هدف گرفته است.
پیشتر ایراناینترنشنال در گزارشی درباره حمله روز جمعه آمریکا به مواضع جمهوری اسلامی نوشته بود سنتکام حمله جمهوری اسلامی به کشتی تجاری با پرچم سنگاپور را «اقدامی تجاوزکارانه و غیرموجه علیه کشتیرانی تجاری» خوانده و آن را نقض آشکار آتشبس دانسته بود.
در همان گزارش، به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی آمده بود شش فروند هواپیمای آمریکایی، چهار هدف را در امتداد سواحل ایران در مجاورت تنگه هرمز و همچنین در جزیره قشم هدف قرار دادهاند.
ایراناینترنشنال همچنین در گزارش جداگانهای درباره روایت فاکسنیوز از حمله آمریکا نوشت این حملات در پاسخ به حمله پهپادی جمهوری اسلامی به یک کشتی تجاری در تنگه هرمز انجام شده است.
پس از حملات روز جمعه آمریکا، سپاه پاسداران اعلام کرد نیروی دریایی این نهاد در پاسخ به حمله هوایی آمریکا به سواحل ایران، نقاط استقرار ارتش آمریکا در منطقه را هدف قرار داده است. سپاه همچنین هشدار داد در صورت تکرار حمله آمریکا، پاسخ جمهوری اسلامی «گستردهتر» خواهد بود.
در همین حال، بحرین که میزبان مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا است، از حمله پهپادی جمهوری اسلامی به خاک خود خبر داده و آن را نقض حاکمیت و تهدیدی برای امنیت منطقه خوانده است. گزارش مستقلی درباره میزان خسارت یا تلفات احتمالی این حمله منتشر نشده است.
تشدید درگیریها در تنگه هرمز در حالی رخ میدهد که آینده تفاهمنامه ایران و آمریکا همچنان نامشخص است. این تفاهمنامه قرار بود زمینه تثبیت آتشبس، بازگشایی مسیرهای کشتیرانی و ادامه مذاکرات برای توافق نهایی را فراهم کند، اما حملات متقابل دو روز اخیر نشان میدهد این روند اکنون در یکی از حساسترین مراحل خود قرار گرفته است.
تنگه هرمز یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی در جهان است و هرگونه ناامنی پایدار در این مسیر میتواند بر کشتیرانی تجاری، قیمت نفت و روند مذاکرات ایران و آمریکا اثر مستقیم بگذارد.
واشینگتن میگوید حملاتش برای حفاظت از آزادی کشتیرانی انجام شده، در حالی که تهران مدعی است آمریکا با حمله به سواحل ایران تفاهمنامه را نقض کرده است.
با ادامه این چرخه حمله و پاسخ، اکنون پرسش اصلی این است که آیا دو طرف میتوانند تنش را پیش از فروپاشی کامل آتشبس مهار کنند یا تنگه هرمز بار دیگر به نقطه آغاز یک رویارویی گستردهتر میان جمهوری اسلامی و آمریکا تبدیل خواهد شد.
این بیانیه، که پس از پیام مجتبی خامنهای، رهبر منصوب جمهوریاسلامی، دربارهی تفاهمنامهی ایران و آمریکا منتشر شد، فراخوان شرعی بخشی قانونی و رسمی از حاکمیت بالادستی جمهوری اسلامی به ترور دو مقام ارشد خارجی است؛ آن هم در میانهی روندی که قرار است به تثبیت آتشبس و توافق نهایی میان جمهوریاسلامی و یکی از آنها بینجامد.
صدور چنین فراخوانی از سوی تنها نهادی است که در ساختار جمهوری اسلامی، دستکم روی کاغذ، اختیار گزینش، نظارت و در صورت لزوم برکناری رهبر حکومت را دارد، آن را از یک شعار تبلیغاتی معمول در برخی تریبونهای پائیندستی متمایز میکند و به آن معنای متفاوتی میدهد.
هدفگیری مستقیم دو ستون تفاهمنامه
بیانیهی خبرگان در عمل، دو ستون اصلی تفاهمنامهی اسلامآباد را هم هدف گرفته است: بازگشایی تنگه هرمز و ادامهی مذاکرات هستهای.
بر اساس متن تفاهمنامه، جمهوری اسلامی باید عبور ایمن کشتیهای تجاری از خلیج فارس به دریای عمان و برعکس را، بدون دریافت هزینه و برای مدت ۶۰ روز فراهم کند و تردد کامل کشتیها ظرف ۳۰ روز برقرار شود.
با این وجود، امضاکنندگان بیانیه، بازگشایی هرمز را «خطای راهبردی» خواندهاند و آن را «خلاف تعهدات مسئولان» دانستهاند.
آنها این مخالفت را به تحولات لبنان گره زدهاند و با استناد به ادامهی حضور اسرائیل در جنوب لبنان و آنچه نقض بند اول تفاهمنامه خواندند، استدلال کردهاند که تا زمانی که اسرائیل از مناطق اشغالی عقب ننشیند، گشودن هرمز «دشمن را در ادامهی پیمانشکنیها گستاختر» میکند.
به این ترتیب، به نظر میرسد بخشی از دستگاه حاکمه جمهوریاسلامی، اجرای تعهد ایران دربارهی هرمز را مشروط به رفتار اسرائیل در لبنان کرده است؛ شرطی که میتواند کل روند اجرای تفاهمنامه را به بنبست بکشاند.
در محور هستهای نیز در بیانیه به صراحت گفته شده: «حقوق هستهای کشور نباید مورد بحث و مناقشه قرار گیرد» و باید از دایرهی گفتوگوها خارج شود.
این در حالی است که متن تفاهمنامهی اسلامآباد، رسیدگی به سرنوشت مواد غنیشده، چارچوب غنیسازی و دیگر مسائل هستهای را به مذاکرات آینده و توافق نهایی موکول کرده است.
به بیان دیگر، خبرگان دقیقا همان دو موضوعی را رد میکند که آمریکا آنها را بخشی جداییناپذیر از توافق میداند.
صفآرایی در برابر تیم مذاکرهکننده
لحنِ بیانیه نشان میدهد یکی از هدفهای آن تثبیت این روایت است که جمهوری اسلامی نه از سر اضطرار، بلکه از موضع پیروزی وارد مذاکره شده است. شاید از همین رو است که در بیانیه به مسئولان هشدار داده شده که گفتن هر سخنی درباره ناتوانی کشور، توهم است. تلاشی برای بستن فضا بر آن بخش از دولت که کاهش تنش را برای جلوگیری از جنگ دوباره ضروری میداند.
به این ترتیب، خبرگان میکوشد در عمل سقف امتیازدهی تیم مذاکرهکننده را پیش از آغاز مذاکرات جدی تعیین کند. پیشتر گزارشهایی دربارهی اختلاف درون حکومت بر سر دامنهی اختیارات مذاکرهکنندگان، نحوهی اجرای مفاد تفاهمنامه و شروط رهبر جمهوری اسلامی برای ادامهی گفتوگوها منتشر شده بود. این بیانیه خبرگان، تایید جدیت این اختلافها درون دستگاه حاکمه جمهوریاسلامی است.
تنگه هرمز، دریافت عوارض از کشتیها، غرامت جنگی، رفع تحریمها و حق غنیسازی، از مهمترین محورهای این اختلاف بودهاند.
امضاکنندگان همچنین تثبیت مدیریت تنگه هرمز، دریافت غرامت خسارتها، بازگشت اموال بلوکهشده، رفع تحریمها و خروج آمریکا از منطقه را از مطالبات «تخلفناپذیر رهبری و مردم» خواندند و هشدار دادهاند هرگونه «سهلانگاری» در این زمینه با «عکسالعمل ملت» روبهرو خواهد شد.
در این بیانیه، تیم مذاکرهکننده به طور ضمنی تهدید هم شدهاند، چیزی که تا پیش از این در بیانیههای مجلس خبرگان دیده نشده بود.
در بیانیه با اشاره به اینکه هیچ مسئولی پس از اطلاع از نظر قطعی رهبر جمهوریاسلامی نمیتواند خلاف آن اقدام کند، پایان مییابد، گفته شده آنها منتظر تحقق شروط و وعدهها میماند و «عنداللزوم به تکلیف شرعی خود عمل خواهد کرد».
بیانیهی خبرگان در شرایطی منتشر شده که آیندهی تفاهمنامهی ایران و آمریکا همچنان مبهم است. از یک سو، دو طرف قرار است در چارچوب یک بازهی ۶۰ روزه دربارهی توافق نهایی مذاکره کنند؛ از سوی دیگر، تحولات لبنان، وضعیت تنگه هرمز، تهدیدهای متقابل در منطقه و اختلافهای داخلی در تهران، هر یک میتواند مسیر این مذاکرات را دشوارتر کند.
