مراسم تشییع جنازه علی خامنهای، دیکتاتور پیشین ایران، با حاشیههایی از تهران تا نجف همراه شده است. تغییر ناگهانی مسیر تشییع در تهران واکنشهای گستردهای را برانگیخته و همزمان، روایتهای متناقض درباره نماز میت او در نجف خبرساز شده است.
بر اساس برنامه اعلامشده، قرار بود خودروی حامل جنازه خامنهای و شماری از اعضای خانوادهاش از خیابان انقلاب به سمت میدان آزادی حرکت کند، اما بدون اطلاعرسانی قبلی، مسیر تغییر یافت و کاروان تشییع از خیابان آزادی راهی میدان آزادی شد.
حسن حسنزاده، فرمانده سپاه پاسداران تهران، ظهر ۱۵ تیر با عذرخواهی از حامیان حکومت گفت تلاش شده بود خودرو از خیابان انقلاب عبور کند تا شمار بیشتری از حاضران بتوانند در مراسم شرکت کنند، اما بهدلیل «حضور گسترده مردم و باز نبودن معابر»، این امکان فراهم نشد.
او افزود خودروی حامل جنازهها در مسیر حدود هزار متری منتهی به میدان آزادی نزدیک به ۳۰ دقیقه در میان جمعیت حرکت کرد و سپس برای مدیریت شرایط، یک دور کامل میدان آزادی را پیمود.
این توضیحات در حالی مطرح شد که حسنزاده صبح همان روز گفته بود مسیر مراسم تغییری نکرده و «همه تمهیدات اندیشیده شده» است.
علیاکبر پورجمشیدیان، دبیر ستاد تشییع جنازه خامنهای، نیز علت تغییر مسیر را «حفظ امنیت، ایمنی و سلامت» شرکتکنندگان عنوان کرد.
ایرنا، خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی، گزارش داد حامیان حکومت از ساعات اولیه صبح در محدوده میدان امام حسین و میدان انقلاب منتظر آغاز مراسم بودند و از آغاز حرکت خودروی حامل جنازهها از خیابان آزادی «گلایه داشتند».
تغییر مسیر مراسم با انتقاد برخی چهرههای نزدیک به حکومت نیز روبهرو شد. حمید رسایی، نماینده مجلس شورای اسلامی، برگزارکنندگان را به «عدم صداقت» متهم کرد و مهدی فضائلی، عضو دفتر حفظ و نشر آثار علی خامنهای، گفت مردم «احساس میکنند در تشییع امروز رودست خوردهاند».
در سوی دیگر، بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی دلیل تغییر مسیر تشییع جنازه را شمار پایین شرکتکنندگان در تهران دانستند و گفتند حکومت با کوتاه کردن مسیر کوشید از انتشار تصاویر استقبال محدود و بازتاب آن در رسانهها جلوگیری کند.
کاربری به نام علیرضا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «مراسم در مصلی چنان کم رونق و خالی بود که مسئولان رژیم را وادار کرد مسیر تشییع جنازه خامنهای را تغییر دهند تا حداقل یک خیابان چندصد متری را پر کنند، ولی خالی بودن میدان آزادی این فریب را نقش بر آب کرد.»
او ادامه داد: «خون جاویدنامان دیماه خونین دامن دیکتاتور فرومایه را تا قعر جهنم رها نکرد.»
کاربر دیگری نوشت: «وقتی یک نمایش قدرت موفق باشد، نیازی به این حجم از توجیه، عذرخواهی و مقصر پیدا کردن نیست. اما وقتی خود رسانههای نزدیک به حکومت مجبور میشوند ساعتها توضیح بدهند که چرا جمعیت کم بود، چرا مسیر عوض شد، چرا مردم سرگردان شدند و چرا هواداران ناراضی بودند، یعنی اصل نمایش شکست خورده است.»
او اضافه کرد: «قرار بود مراسم تشییع، بزرگترین نمایش مشروعیت و وفاداری جمهوری اسلامی باشد .... آنچه امروز دیدیم، صرفا یک مراسم کمجمعیت نبود؛ یک افتضاح تبلیغاتی بود.»
حاشیههای نماز میت خامنهای در نجف
مراسم تشییع جنازه دیکتاتور پیشین ایران پس از تهران و قم قرار است چهارشنبه ۱۷ تیر در نجف ادامه یابد، اما این بخش از مراسم نیز پیش از آغاز با حاشیههایی همراه شده است.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، ۱۵ تیر گزارش داد محمدرضا سیستانی، فرزند آیتالله علی سیستانی، مرجع تقلید شیعه، «پیامی مهم» به دفتر رهبر جمهوری اسلامی ارسال کرده است.
به نوشته فارس، در این پیام آمده است: «درست این بود که پدرم بر پیکر رهبر شهید انقلاب نماز گزارد، اما وضعیت جسمانی و سلامت ایشان اجازه این امر را نمیدهد.»
با این حال، یک روز بعد شماری از رسانههای ایران به نقل از شبکه اطلاعرسانی «اکسیر الحکمه» عراق گزارش دادند اظهارات منتسب به محمدرضا سیستانی صحت ندارد.
انتشار روایتهای متفاوت درباره دلیل غیبت آیتالله سیستانی، گمانهزنیهایی را درباره تلاش رسانههای نزدیک به حکومت ایران برای توجیه عدم حضور او در این مراسم برانگیخته است.
آیتالله سیستانی از نگاه بسیاری، «مرجع تقلید اعلم شیعیان» به شمار میرود.
بررسیها نشان میدهد آیتالله سیستانی ۹۵ ساله تاکنون تنها بر پیکر ابوالقاسم خویی، استاد خود، نماز میت خوانده است.
همزمان، برخی رسانههای ایران گزارش دادند اقامه نماز میت بر جنازه دیکتاتور پیشین ایران در نجف به محمدتقی حکیم، برادر محمدسعید حکیم، دیگر مرجع تقلید شیعه، سپرده شده است.
علی خامنهای ۹ اسفند ۱۴۰۴ در نخستین روز جنگ اخیر کشته شد. پس از او، مجلس خبرگان رهبری، مجتبی خامنهای، پسرش، را بهعنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی برگزید.
با این حال، مجتبی خامنهای از آن زمان تاکنون در انظار عمومی ظاهر نشده و حتی در مراسم تشییع جنازه پدرش در شهرهای تهران و قم نیز حضور نیافته است.
یکم. جمهوری اسلامی در کمتر از نیم قرن حکومت، حداقل ۱۵ جنگ را بر ایران تحمیل کرد. ۳ جنگ خارجی و ۱۲ جنگ داخلی. حالا دیگر مجموعهای از اسناد و شواهد در دسترس همگان است که نشان میدهند جمهوری اسلامی در افروختن آتش جنگ ۸ ساله ایران و عراق، نقش محوری و اساسی داشت. به اصطلاح حقوقی، اگر صدام حسین عامل «مباشر» جنگ بود، جمهوری اسلامی «معاون و شریک و سبب» جنگ علیه ایران بود.
چهار دهه بعد، همین اتفاق در جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه هم افتاد. نمیشود با تاسیس و تمویل و تجهیز ۹ گروه نیابتی (در لبنان، فلسطین، سوریه، یمن، عراق، افغانستان، پاکستان، بحرین و عربستان سعودی که دو تای آخر در مراحل شکلگیری، افشا شد و شکست خورد) منطقه و جهان را تهدید کرد و برای «محو یک کشور» نقشه کشید و توقع جنگ نداشت.
کشتار هزاران زندانی در تصفیه تابستان ۶۷، سرکوب و قتل معترضان در سالهای ۷۱، ۷۴، ۷۸، ۸۸، ۹۶، ۹۸، ۱۴۰۱، ۱۴۰۴، سرکوب خونین اقلیتها و اقوام، هزاران کشته پس از جلوگیری از ورود واکسن کرونا به کشور و رتبه نخست اعدام در جهان، عناوین جنگهای داخلی است. جنگهایی که فقط یک طرفش یعنی حکومت، مسلح و مسلط بود و طرف دیگرش، مردم ایران، قربانیان بیسلاح و بیپناه این جنگها بودند.
بر این ۱۵ جنگ مستقیم، میتوان از کشتارهای غیرمستقیم مثل سالانه دهها هزار قربانی آلودگی هوا، جادهها و سیاستهای منجر به فقر و فلاکت هم نوشت و آن را به پای مدیریت و ساختار حکومت گذاشت.
غیر از ۳ مورد، تمام این فهرستِ ۱۵ گانه، کارنامه جمهوری اسلامی در دوران رهبری علی خامنهای است که حتی با در نظر گرفتن آمارهای خود جمهوری اسلامی، حداقل ۲ میلیون کشته بر جای گذاشته است.
دوم: شاید در این مجال کوتاه، مروری بر گفتمان و رفتار خامنهای در جنگ با مردم، به فهم عمق فاجعه کمک کند.
۱- نهم و دهم خرداد ۱۳۷۱، در سومین سالگرد رهبری خامنهای، وقتی معترضان در مشهد (زادگاه او) به خیابان آمدند، او دستور سرکوب داد و در سخنرانی ۲۰ خرداد همان سال گفت: «باید با اینها برخورد کنند. مثل علف هرزه، باید اینها را بکَنند و درو کنند و دور بیندازند ....»
۲- خرداد ۱۳۸۸، وقتی معترضان به تقلب در انتخابات ۸۸ به خیابان آمدند، خامنهای در خطبه نماز جمعه ۲۹ خردادماه مجوز کشتار و شکنجه را صادر کرد و با اشاره به رهبران اعتراضات (میرحسین موسوی و مهدی کروبی)، گفت: «چه بخواهند، چه نخواهند، مسئول خونها و خشونتها و هرج و مرجها، آنهایند ....»
نتیجه این سخنان شد قتل دهها معترض (حداقل ۸۰ نفر) و شکنجه دهها تن در کهریزک که ۴ قتل زیر شکنجه در کهریزک را «نظام» رسما پذیرفت.
۳- در زمستان ۱۴۰۱، تنها از ۳ بیمارستان تهران، بیش از ۵۰۰ مورد شلیک به چشمها گزارش شد تا آنجا که ۱۱ بهمنماه، روزنامه همشهری چاپ تهران، به صراحت فرماندهی یگانهای ویژه فراجا را خطاب قرار داد و پرسید: «آیا واقعا این رفتار [شلیک به چشم و سر] از نیروهای یگان ویژه سر زده؟»
اما یک ماه پیش از عملیات شلیک به چشمها، خامنهای در پنجم آذر ۱۴۰۱، در دیدار با بسیجیان خطاب به آنها گفته بود: «شما از حرم دفاع کردید ... شما دلاوران رزمآور لبنان را هر جور توانستید کمک کردید، شما به فلسطینیها هم کمک کردید ... مقابله با اغتشاشگر هم یکی از مهمترین کارهای بسیج است. این اغتشاشگر سرانگشت همان کسانی است که در آن نقشه بزرگ شکست خوردند.»
۴- خامنهای چهاردهم خرداد ۱۴۰۲ در سالمرگ روحالله خمینی، برای نخستین بار از «هستههای مقاومت در سراسر کشور» حرف زد. تعبیری که پیش از این در ادبیات رسمی «نظام»، برای گروههای مسلح زیر نظر سپاه قدس در خارج از کشور به کار برده میشد.
او پس از توصیف ترکیب معترضان سال ۱۴۰۱ (جنبش زن، زندگی، آزادی) به «مغرض، غافل، احساساتی، کمعمق، اراذل و اوباش» گفت: «جوانهای متعهد در خیابانها ... بسیج دانشجویی، بسیج اقشار در داخل شهرهای کشور، مردم متعهد و متدین، وظایف خودشان را انجام دادند.»
و کمی بعد صریحتر توضیح داد: «ما امروز در سرتاسر کشور، هزاران هسته مقاومت در مساجد و در هیاتها داریم. از این هستههای مقاومت، جوانهایی برمیخیزند به عنوان مدافع حرم، به عنوان مدافع امنیت، به عنوان بسیجی دانشجو.»
اینجا دیگر اسلحه «هستههای مقاومت» داخل و خارج نمیشناخت. دستکم اگر قبلا به این صراحت اعلام نشده بود، حالا دیگر وجود یک «داعش خانگی» به رسمیت شناخته شده بود.
۵- خامنهای سرانجام در سخنرانی نوزدهم دیماه ۱۴۰۴، یعنی فردای آخرین کشتار عمرش، معترضان ۱۸ و ۱۹ دی را «یک مشت تخریبگر»، «اغتشاشگر» و «افراد مضر برای کشور» توصیف کرد که برای «خوشامد دل رییسجمهور آمریکا» دست به «تخریب ساختمانها و آتش زدن سطلهای زباله» زدهاند.
سوم: طی چهار دهه رهبری خامنهای، هر چه گذشت، جنگها فرسایشیتر، حکومتش بستهتر و ایرانیها از او دورتر شدند. برخی از همراهان سابق حکومت (مانند آیتالله منتظری و آیتالله طاهری اصفهانی) جمهوری اسلامی را نامشروع و غاصب (اشغالگر) خواندند. تصفیه در حکومت به جایی رسید که به تدریج حتی از شمار همراهانِ سیاستهای جنگطلبانه او کاسته شد.
او در ۱۹ دی ۱۴۰۱، غیرمستقیم به تنها ماندنش در جنگ با ایران و جهان اعتراف کرد و در دیدار با «روحانیان و مردم قم» گفت: «توابین (یعنی پشیمانانِ جا مانده از کربلا) دیر جنبیدند. شما که میخواستید خون خود را در راه امام حسین بدهید، چرا در اول محرم، دوم محرم نیامدید که اقلا یک کاری صورت بدهید؟ آنجا میایستید تماشا میکنید، امام حسین به شهادت میرسد ... آن وقت میآیید؟»
یک سال بعد، او بار دیگر در ۲۹ بهمن ۱۴۰۲ همین هشدار را تکرار کرد و گفت: « نگذاریم بگذرد ... مثل ماجرای توابین نشود. توابین به کربلا نیامدند، بعد قیام کردند ... اما تاثیری در تاریخ نگذاشتند، چون بهوقت قیام نکردند. آن وقتی که باید میآمدند، نیامدند.»
چهارم: جنگهای خامنهای با ایران و ایرانی تمامی نداشت. حتی وقتی کسانی گمان میکردند که پروندهای بسته شده و جمهوری اسلامی به این نتیجه رسیده که خامنهای دستکم در یکی از جنگهایش با مردم عقبنشینی کرده، ناگهان معلوم میشد قرار است از در دیگری وارد شود و دقیقا همان جنگ را ادامه دهد.
مثلا حدود ۶ ماه بعد از جنگ ۱۲ روزه، درست زمانی که تصور عمومی بر این بود که حجاب اجباری و جنگ با زنان فروکش کرده، در پنجم آذرماه ۱۴۰۴، رییس شورای اطلاعرسانی دولت مسعود پزشکیان، گزارش محرمانه وزارت اطلاعات در مورد وضعیت حجاب و دستور پنهانی علی خامنهای به دولت در این باره را تایید کرد.
بنا بر این گزارش، «لایحه حجاب ۱۱ ماده عملیاتی دارد و قرار است که رسما اعلام نکنند این قانون در حال اجراست، اما بند بند آن انجام شود؛ از جمله پیامک و محدودیت ارائه خدمات به مکشفهها».
در نمونهای دیگر، برخی مخالفان نامدار جمهوری اسلامی در داخل کشور میگفتند اگر شمار معترضان، میلیونی باشد، سراسری شود و فقط به پایتخت خلاصه نشود، خامنهای توان کشتار هزاران نفر را نخواهد داشت. ایدهای که با اعتراضات سراسری هجدهم و نوزدهم دیماه رنگ باخت و دیکتاتور نشان داد انگیزه بقا و ظرفیت کشتارش نامحدود است.
پنجم: در کمتر از ۳۷ سال رهبری علی خامنهای، مردم ایران در ۳۱ انتخابات (با وجود نظارت استصوابی) شرکت کردند و چند دولت و مجلس «اصلاحطلب» را به قدرت رساندند و دهها جنبش و اعتراض سراسری و محلی و صدها کمپین مسالمتآمیز را تجربه کردند و هر بار بیش از پیش کشته دادند و آسیب دیدند تا مطمئن شوند هیچ تلاشی برای اصلاح و تغییر جواب نمیدهد.
اکثریت جمعیت و جامعه ایرانی، دریافت آن «علفزار هرز» که خامنهای میگفت باید درو شود، نخست خود او و سپس نظام جمهوری اسلامی است.
مخالفت با جنگ، قابل جمع با دفاع از خامنهای و جمهوری اسلامی نیست. هر کس به پایان جنگها میاندیشد نخست باید تکلیفش را با خامنهای و کارنامهاش و سپس با جمهوری اسلامی و شناسنامهاش روشن کند.
نادیده گرفتن رهبر و حکومتی که هویت و ماهیتش با جنگطلبی آمیخته را نمیتوان پشت ادای مخالفت با جنگ پنهان کرد. جنگ بد است مگر برای پایان دادن به منشا و کانون جنگافروزی.
«با دوستان مروت، با دشمنان مدارا»، مگر با دشمنانِ مدارا!
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال، جمهوری اسلامی هرگز اهداف خود را درباره تنگه هرمز پنهان نکرده است: مالکیت ایران بر تنگه هرمز و عبور کشتیها تنها در ازای پرداخت عوارض و دریافت مجوز از تهران. حکومت ایران اکنون برای تحقق چنین امری اعلام کرده است که کشورهای «دوست» مانند چین ممکن است در این آبراه بینالمللی از امتیازاتی ویژه برخوردار شوند.
عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر جمهوری اسلامی در چین شنبه ۱۳ تیر در پکن اعلام کرد که جمهوری اسلامی برای عبور کشتیها از تنگه هرمز قطعا هزینه خدمات دریافت خواهد کرد اما چین و دیگر کشورهای «دوست» ممکن است درباره میزان و نوع این هزینهها از «ملاحظات ویژه» برخوردار شوند.
بهنوشته والاستریت ژورنال به این ترتیب، سیاست خارجی جمهوری اسلامی به عامل تعیینکننده جریان انرژی جهان تبدیل خواهد شد و این وضعیت با «عبور آزاد» یا «باز بودن تنگه هرمز» که دونالد ترامپ و جیدی ونس، رییسجمهوری آمریکا ومعاون او آن را مهمترین دستاورد توافق خود معرفی کردهاند، همخوانی ندارد.
شورای سردبیری این روزنامه در سرمقاله خود افزوده است: « اگر متن یادداشت تفاهم را با دقت بخوانیم، این توافق ایران را تنها برای مدت ۶۰ روز متعهد میکند که عوارضی دریافت نکند و در عین حال به تهران اختیار میدهد که در گفتوگو با عمان، سازوکار آینده اداره و خدمات دریایی در تنگه را تعیین کند.»
دولت ترامپ استدلال میکند که عبارتبندی دقیق توافق به اندازه توازن قدرت اهمیت ندارد. بهنوشته والاستریت ژورنال این استدلال قابل درک است، اما حکومت ایران تنها چند هفته پیش با پهپاد به دو کشتی حمله کرد و همچنان کشتیهایی را که از مسیر آزاد عمان در تنگه هرمز عبور میکنند، تهدید میکند.
در روزهای اخیر، نزدیک به یکسوم کشتیهای عبوری از مسیر عمان استفاده کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد اقدامات قهری جمهوری اسلامی هنوز بهطور کامل موفق نبوده است اما حکومت ایران هر زمان که بخواهد میتواند دوباره به شناورها حمله کند. این حکومت تاکنون کشتیها را وادار کرده است سیستمهای شناسایی خود را خاموش کنند، ناگهان تغییر مسیر دهند و برای عبور به حمایت نظامی آمریکا متکی باشند. کشورهای حوزه خلیج فارس نیز در حال بررسی مصالحههایی با جمهوری اسلامی هستند تا عبور کشتیها را تضمین کنند.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال اهمیت این موضوع تنها مالی یا مربوط به ایجاد یک سابقه جدید نیست. در حالی که ترامپ میکوشد از این درگیری عبور کند، جمهوری اسلامی همچنان میجنگد تا بتواند روزبهروز و کشتیبهکشتی تصمیم بگیرد که کدام کشورها سوخت خود را بهموقع دریافت کنند. تهران که در زمان جنگ دوباره از «سلاح نفت» استفاده کرد، اکنون میکوشد همان ابزار را در دوران صلح نیز به شکلی رسمی و مشروع تثبیت کند.
در پایان این یادداشت تاکید شده است که اعطای امتیاز ویژه از سوی جمهوری اسلامی به چین در تنگه هرمز نشان میدهد که کشورهای رقیب آمریکا همچنان به همکاری با یکدیگر ادامه میدهند و این همکاری به زیان منافع ایالات متحده است. تهران برای فروش نفت خود و بازسازی برنامه موشکیاش به پکن وابسته است. مسکو نیز در ازای پهپادها و مهمات تولید انبوه ایران، تجهیزات نظامی و اطلاعات در اختیار تهران قرار میدهد. اگر جمهوری اسلامی مالک و ادارهکننده تنگه هرمز شود، عبور رایگان این کشورها از این آبراه را میتوان تضمینشده دانست.
