نیویورکتایمز: آمریکا نسخه سختگیرانهتری از توافق را به ایران فرستاد
نیویورکتایمز گزارش داد دونالد ترامپ شرایط سختگیرانهتری را به چارچوب پیشنهادی برای پایان جنگ با ایران افزوده و نسخه اصلاحشده توافق را برای بررسی به تهران ارسال کرده است.
نیویورکتایمز گزارش داد دونالد ترامپ شرایط سختگیرانهتری را به چارچوب پیشنهادی برای پایان جنگ با ایران افزوده و نسخه اصلاحشده توافق را برای بررسی به تهران ارسال کرده است.
به گفته منابع آمریکایی، هدف از این اقدام افزایش فشار بر حکومت ایران برای پذیرش سریعتر توافق و پایان دادن به بنبست مذاکرات است.
نیویورکتایمز به نقل از سه مقام آگاه گزارش داد که رییسجمهوری آمریکا، مفاد یک توافق احتمالی برای پایان دادن به جنگ ایران را بازبینی کرده و با اعمال شروط سختگیرانهتر، متن جدید را برای بررسی به مقامهای ایرانی ارسال کرده است.
این مقامها جزئیاتی درباره تغییرات اعمالشده در متن توافق ارائه نکردهاند، اما گفتهاند ترامپ نسبت به برخی بخشهای توافق که آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران را در بر میگیرد، ابراز نگرانی کرده است. به گفته دو مقام آمریکایی، رییسجمهوری آمریکا همچنان رویکرد دولت باراک اوباما در آزادسازی بخشی از داراییهای ایران در چارچوب توافق هستهای سال ۲۰۱۵ را اشتباه میداند و نمیخواهد توافق جدید به اقدامی مشابه منجر شود.
بر اساس این گزارش، یکی دیگر از دلایل بازنگری در متن توافق، نارضایتی ترامپ از کندی روند پاسخگویی حکومت ایران به پیشنهادهای آمریکا بوده است. مقامهای آمریکایی گفتهاند مذاکرات و تدوین چارچوب توافق با کمک میانجیهایی از جمله پاکستان انجام شده، اما پاسخ تهران به کندی پیش رفته است.
به نوشته نیویورکتایمز، نسخه جدید و سختگیرانهتر توافق احتمالاً با این هدف تدوین شده که حکومت ایران را برای پذیرش سریعتر چارچوبی که پیشتر به رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنهای، ارسال شده بود، تحت فشار قرار دهد.
این روزنامه همچنین گزارش داد که دسترسی به رهبر جمهوری اسلامی برای بررسی و تایید نهایی توافق دشوار بوده و همین موضوع روند تصمیمگیری را پیچیده کرده است. به گفته منابع آگاه، هرگونه اصلاح در متن سند که از آن با عنوان «یادداشت تفاهم» یاد میشود، میتواند به تاخیرهای بیشتری در روند مذاکرات منجر شود.
نیویورکتایمز در ادامه نوشت ترامپ هشتم خرداد جمعه به مدت دو ساعت با مشاوران ارشد امنیتی و سیاسی خود در اتاق وضعیت کاخ سفید درباره راههای پایان دادن به جنگ ایران گفتوگو کرد، اما این نشست بدون اعلام نتیجه مشخص یا توافق نهایی پایان یافت.
بر اساس چارچوب مورد بحث، کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران متوقف خواهد شد و در مقابل، جمهوری اسلامی محدودیتهای اعمالشده بر تنگه هرمز را لغو خواهد کرد. تنگه هرمز یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان به شمار میرود و هرگونه اختلال در آن پیامدهای گستردهای برای بازارهای جهانی انرژی دارد.
در این گزارش آمده است که پیش از آغاز عملیات نظامی علیه حکومت ایران در ۹ اسفند، تنگه هرمز برای تجارت بینالمللی باز بود و یکی از محورهای اصلی مذاکرات کنونی، بازگرداندن شرایط عبور و مرور کشتیها به وضعیت پیش از جنگ است.
نیویورکتایمز همچنین نوشت که برخی از حساسترین و پیچیدهترین موضوعات، از جمله سرنوشت برنامه هستهای ایران، در این چارچوب حلوفصل نخواهد شد و بررسی آنها به مراحل بعدی مذاکرات موکول میشود.
این گزارش در حالی منتشر شده که پس از بیش از سه ماه درگیری نظامی، تلاشهای دیپلماتیک برای دستیابی به توافقی که بتواند هم جنگ را متوقف کند و هم مسیرهای حیاتی انرژی را باز نگه دارد، وارد مرحلهای حساس شده است. با این حال، مشخص نیست تهران تا چه اندازه با شرایط جدید مورد نظر ترامپ موافقت خواهد کرد.
آریل کوهن، پژوهشگر شورای آتلانتیک و نویسنده این تحلیل نوشته نقشه راهبردی خاورمیانه در حال تغییر است و به نظر میرسد نفوذ آمریکا در این منطقه رو به کاهش باشد.
او با اشاره به نزدیک شدن تهران و واشینگتن به یک توافق نوشته است برای کسانی که دهههاست این منطقه را مطالعه میکنند، این وضعیت نمونهای از «ربودن شکست از آغوش پیروزی» به نظر میرسد.
بهنوشته او آنچه در خطر قرار دارد، اعتبار قدرت جهانی آمریکا است. در جنگ جهانی دوم، بریتانیا و فرانسه پس از اعلام جنگ به آلمان نازی در واکنش به اشغال لهستان، شش ماه تقریبا هیچ اقدام موثری انجام ندادند. این دوره بعدها به «جنگ عجیب» یا «جنگ ساختگی» مشهور شد. حتی زمانی که نیروهای اعزامی بریتانیا به سختی از سواحل دانکرک گریختند، برخی رهبران لندن همچنان توصیه میکردند با آدولف هیتلر مذاکره شود.
او در ادامه نوشته است تعیین اهداف روشن جنگی، پیششرط ضروری پیروزی نظامی است. همانگونه که رییسجمهوری و وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کردهاند، اهداف واشینگتن در این درگیری روشن بود: جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای، تضعیف توان موشکهای بالستیک ایران، و برچیدن یا دستکم تضعیف شبکه نیروهای نیابتی که تهران برای اعمال نفوذ در خاورمیانه ایجاد کرده است؛ از حماس در غزه و حزبالله در لبنان گرفته تا حوثیها در یمن.
بهنوشته کوهن، این اهداف از نظر راهبردی حیاتی بودند اما چارچوب توافقی که اکنون در حال شکلگیری است، ظاهرا هیچیک از شرایط لازم برای صلحی پایدار را تامین نمیکند. در عوض، خطر آن وجود دارد که به وصلهای موقت تبدیل شود که شکست راهبردی عمیقتری را پنهان میکند.
گره کور برنامه هستهای ایران
نویسنده در ادامه با اشاره به اینکه گره اصلی همچنان برنامه هستهای ایران و تاکید تهران بر این است که هنوز پیشنهادهای مربوط به برنامه هستهای خود را نپذیرفته، تاکید کرده است که همین موضوع به تنهایی باید زنگ خطر را به صدا درآورد.
هر توافقی باید شامل واگذاری ذخایر مواد هستهای ایران، برچیدن آبشارهای سانتریفیوژ و نابودی تاسیسات تولید آب سنگین باشد. تا این لحظه، هیچیک از این موارد مورد توافق قرار نگرفته است.
اگر زیرساخت هستهای ایران باقی بماند، واشینگتن در عمل ایرانی را بر جا خواهد گذاشت که هر زمان رهبرانش اراده کنند، میتواند با سرعت به سمت تولید سلاح هستهای حرکت کند؛ همانگونه که در تابستان ۲۰۲۵ نیز چنین ظرفیتی داشت.
بهنوشته کوهن این حل بحران نیست؛ بلکه صرفا به تعویق انداختن بحران بعدی است، درست همانند توافق هستهای دولت باراک اوباما با جمهوری اسلامی.
موشکها و نیروهای نیابتی همچنان پابرجا هستند
نویسنده سپس افزوده به همان اندازه نگرانکننده، بقای ساختار گسترده قدرتنمایی منطقهای جمهوری اسلامی است: نیروی موشکهای بالستیک و شبکه نیروهای نیابتی.
در توافق احتمالی، هیچ تعهدی برای خلع سلاح موشکی وجود ندارد؛ چه برسد به سازوکاری اجرایی برای جلوگیری از انتقال پول، تسلیحات و مربیان نظامی ایرانی به گروههای نیابتی.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز بار دیگر حمایت بیقیدوشرط تهران از حزبالله را تایید کرده است.
رهبر حزبالله تهدید به کودتا در لبنان کرده و به طور مستمر از دولت لبنان میخواهد مذاکرات صلح با اسرائیل را متوقف کند.
به عبارت دیگر، رژیم ایران از اهداف راهبردی خود عقبنشینی نکرده است؛ بلکه صرفا در حال خریدن زمان است.
اقتصاد به جای راهبرد؟
از نظر نویسنده این تحلیل، منطق این عقبنشینی ظاهری آمریکا روشن است: دولت ترامپ به شدت نگران فشارهای تورمی پیش از انتخابات میاندورهای کنگره است؛ بهویژه افزایش قیمت نفت، گاز طبیعی مایع، هزینههای حملونقل و بیمه که ناشی از بیثباتی در خلیج فارس هستند. تهران نیز میخواهد مذاکرات را تا زمان انتخابات میاندورهای طول بدهد.
کوهن اما تاکید کرده است که جایگزین کردن نگرانیهای اقتصادی با انضباط راهبردی، در مواجهه با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در طول تاریخ همواره فرمولی شکستخورده بوده است.
تهران، با تکیه بر همکاری فزاینده با مسکو و پکن، دیگر مانند یک بازیگر منزوی منطقهای رفتار نمیکند. جمهوری اسلامی بخشی از یک ائتلاف گستردهتر ضد غربی است که جایگاه جهانی آمریکا را به چالش میکشد.
تهدید علیه نظم بینالمللی
از نگاه نویسنده مساله دیگری نیز وجود دارد: تهدید علیه منافع عمومی جهانی. اگر تهران بتواند اهرم فشار عملی خود بر تنگه هرمز را حفظ کند، این امر سابقهای خطرناک در نظام بینالملل ایجاد خواهد کرد. تهران از موقعیت جغرافیایی خود بهعنوان سلاح استفاده کرده تا از آمریکا امتیاز بگیرد. اگر در این کار موفق شود، سایر قدرتهای تجدیدنظرطلب نیز از آن درس خواهند گرفت. امروز هرمز؛ فردا بابالمندب، بسفر یا تنگه مالاکا.
پیامدهای چنین وضعیتی عمیق خواهد بود: مسیرهای دریایی دائما نظامی میشود. تورم مزمن جهانی و ناامنی انرژی باعث فرسایش بیشتر نظم مبتنی بر قواعدی میشود که از سال ۱۹۴۵ ستون فقرات تجارت جهانی بوده است.
پیامی خطرناک برای چین
آریل کوهن در ادامه یادداشت خود تاکید کرده است که شاید خطرناکترین پیامد این روند، پیامی باشد که به پکن ارسال میشود. خلاءهای راهبردی به سرعت پر میشوند و بازدارندگی بیش از هر چیز یک پدیده روانی است. زمانی که تصور ضعف شکل بگیرد، دشمنان با جسارت بیشتری برای بهرهبرداری از آن اقدام میکنند.
ائتلافهای بزرگ کلید پیروزی هستند. اما واشینگتن در بحران اخیر خلیج فارس بدون هماهنگ کردن متحدان ناتو و شرکای اروپایی خود وارد میدان شد؛ در حالی که تنشها بر سر اوکراین و گرینلند نیز همچنان ادامه دارد. ساختار گسترده ائتلافهای آمریکا تحت فشار قرار گرفته است.
اعتبار قدرتهای بزرگ چگونه از بین میرود؟
بهنوشته نویسنده قدرتهای بزرگ اعتبار خود را ابتدا به تدریج و سپس ناگهان از دست میدهند.
بنبست هرمز بخشی از روندی طولانی و تاسفبار است که از واکنش ضعیف غرب به حمله روسیه به گرجستان در سال ۲۰۰۸ آغاز شد، با الحاق کریمه در سال ۲۰۱۴ ادامه یافت و با تهاجم مجدد روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ تشدید شد.
اگر واشینگتن اکنون از نابود کردن کامل تواناییهای بازدارنده و فشارآور ایران عقبنشینی کند، هم متحدان و هم دشمنان این پیام را دریافت خواهند کرد: آمریکا دیگر نمیتواند «نه» بگوید و منظورش واقعا نه باشد.
بهنوشته کوهن، ایالات متحده هنوز توانایی رهبری جهان را دارد، اما رهبری نیازمند شفافیت راهبردی، اراده سیاسی و آمادگی برای پایبند ماندن به خطوط قرمز است.
بر اساس اعلام ارتش اسرائیل، دو راکت از لبنان به سمت منطقه صفد شلیک شد که یکی از آنها رهگیری و دیگری در یک منطقه باز سقوط کرد. همچنین یک راکت دیگر که به سمت منطقه جلیل علیا شلیک شده بود، از سوی سامانههای پدافندی رهگیری شد.
ارتش اسرائیل اعلام کرد تعدادی از راکتهای شلیکشده به جلیل غربی نیز رهگیری شدند و بقیه در مناطق باز فرود آمدند. همچنین سامانههای دفاع هوایی دو راکت را که به سمت منطقه کریات شمونا شلیک شده بودند، منهدم کردند.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، نوشت که موشکهای هدایتشونده حزبالله دو تانک اسرائیلی را مورد اصابت قرار دادند.
در همین حال، ویدیوهایی از شهر ساحلی نهاریا در شمال اسرائیل منتشر شد که برخورد راکتها به آبهای دریای مدیترانه در نزدیکی ساحل را در حالی نشان میداد که شهروندان وحشتزده برای پناه گرفتن میدویدند.
حزبالله همچنین چند پهپاد به سوی اسرائیل پرتاب کرد. ارتش اسرائیل اعلام کرد یکی از این پهپادها به یک منطقه نظامی در نزدیکی شهرک مرزی شومرا برخورد کرد و دو پهپاد دیگر رهگیری شدند.
ارتش همچنین گفت یک پهپاد دیگر ظاهرا حتی از مرز عبور نکرده است.
به گفته ارتش اسرائیل، حملات بعدازظهر شنبه هیچ زخمی بر جای نگذاشت.
نگرانی از تشدید حملات
حملات روز شنبه پس از شبی پرتنش در شمال اسرائیل صورت گرفت؛ شبی که ساکنان محلی از به صدا درآمدن مکرر آژیرهای هشدار و شنیده شدن صدای انفجارها خبر دادند و از دولت بهدلیل ناتوانی در پایان دادن به تهدید حزبالله که مورد حمایت همهجانبه جمهوری اسلامی است، انتقاد کردند.
ارتش اسرائیل روز شنبه اعلام کرد با توجه به پیشروی نیروهایش در جنوب لبنان، احتمال افزایش حملات راکتی حزبالله علیه شمال اسرائیل وجود دارد، اما در حال حاضر تغییری در دستورالعملهای فرماندهی جبهه داخلی برای غیرنظامیان ایجاد نشده است.
در بیانیه ارتش آمده است: «در پی گسترش عملیات ارتش اسرائیل در جنوب لبنان و بر اساس ارزیابیهای میدانی، ارتش خود را برای احتمال افزایش آتش از خاک لبنان، بهویژه علیه مناطق شمالی، آماده میکند.»
بنیامین نتانیاهو جمعه هشت خرداد تایید کرد که نیروهای لشکر ۳۶ ارتش اسرائیل از رود لیتانی عبور کردهاند و فراتر از خط دفاعی تعیینشده ارتش در جنوب لبنان پیش رفتهاند.
این خط دفاعی که ماه گذشته اعلام شد، مرز منطقه امنیتی مورد نظر اسرائیل در جنوب لبنان را مشخص میکند. این خط عمدتا در جنوب رود لیتانی قرار دارد؛ رودی که حدود ۳۰ کیلومتر از مرز اسرائیل فاصله دارد و سالهاست اسرائیل تلاش میکند حزبالله را به شمال آن عقب براند.
حمله به مرکز فرماندهی توپخانه حزبالله
ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد روز جمعه یک مرکز فرماندهی توپخانه حزبالله در جنوب لبنان را هدف قرار داده است.
به گفته ارتش، پس از حمله به منطقه برج الشمالی، انفجارهای ثانویه مشاهده شد که نشان میداد در داخل ساختمان تسلیحات نظامی نگهداری میشده است.
ارتش اسرائیل مدعی شد پیش از حمله، نیروهای حزبالله را در آن محل شناسایی کرده بود.
تلفات در جنوب لبنان
خبرگزاری رسمی لبنان (NNA) از حملات هوایی و گلولهباران اسرائیل در اطراف قلعه تاریخی بوفور خبر داد؛ دژی صلیبی که حدود ۱۵ کیلومتر با مرز اسرائیل فاصله دارد و بر بخشهای وسیعی از جنوب لبنان مشرف است. این قلعه به مدت ۱۸ سال در اختیار ارتش اسرائیل بود تا اینکه نیروهای اسرائیلی در مه ۲۰۰۰ از لبنان خارج شدند.
این خبرگزاری همچنین گزارش داد حملات هوایی اسرائیل به نقاط مختلف جنوب لبنان، از جمله روستای انصار، دستکم سه کشته برجای گذاشته است.
ارتش لبنان نیز اعلام کرد حمله یک پهپاد به جاده میان روستاهای ابّا و نبطیه، دو سرباز لبنانی را زخمی کرده است.
نارضایتی لبنان از مذاکرات امنیتی
در همین حال، مقامهای لبنانی که با رسانههای عربی گفتوگو کردهاند، از نتایج مذاکرات امنیتی روز جمعه با اسرائیل در پنتاگون ابراز ناامیدی کردند.
مقامهایی که با روزنامه «العربی الجدید» صحبت کردهاند گفتند: «نشست پنتاگون هیچ پیشرفتی، بهویژه در زمینه آتشبس جامع، به همراه نداشت.»
یک منبع نظامی لبنانی نیز به شبکه «الحدث» عربستان گفت: «این نشست به نتایج عملی مورد انتظار لبنان منجر نشد.»
البریج کولبی، معاون وزیر دفاع آمریکا، با این حال مذاکرات را «گفتوگوهای سازنده نظامی با نظامی» توصیف کرد که به روند سیاسی تحت رهبری وزارت امور خارجه آمریکا در هفته آینده کمک خواهد کرد.
این نخستین نشست صرفا نظامی در چارچوب مذاکرات میان لبنان و اسرائیل بود؛ مذاکراتی که با میانجیگری آمریکا به دو مسیر سیاسی و امنیتی تقسیم شده است.
نخستین نشست مسیر سیاسی قرار است روزهای سهشنبه و چهارشنبه هفته آینده در وزارت امور خارجه آمریکا برگزار شود.
مسیر دشوار برای توافق
بهنوشته تایم اسرائیل انتظار نمیرفت نشست روز جمعه به اعلام نتایج مهمی منجر شود و طرفین همچنان برای دستیابی به توافقی که روابط اسرائیل و لبنان را عادی کند و به خلع سلاح حزبالله بینجامد، با موانع بزرگی روبهرو هستند.
دولت لبنان خواهان خروج کامل نیروهای اسرائیلی از خاک لبنان است، در حالی که حزبالله بهشدت با خلع سلاح مخالفت میکند و از مذاکرات دولت با اسرائیل در این زمینه انتقاد کرده است.
مذاکرات پیشین میان دو طرف در وزارت امور خارجه آمریکا از ماه گذشته آغاز شد. چند روز پس از نخستین دور این گفتوگوها، دونالد ترامپ آتشبسی را در لبنان اعلام کرد؛ آتشبسی که در ۱۶ آوریل و هشت روز پس از آغاز آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی اعلام شد.
با این حال، این آتشبس عملا در جنوب لبنان احساس نشده است؛ جایی که اسرائیل تقریبا هر روز اهدافی را که متعلق به حزبالله میداند هدف قرار میدهد و حزبالله نیز به نیروهای اسرائیلی مستقر در منطقه حائل رو به گسترش حمله میکند.
این گروه همچنین بهطور منظم شمال اسرائیل را با راکت و پهپاد هدف قرار داده است.
در حالی که آمریکا حملات اسرائیل علیه اهدافی را که تهدید تلقی میشوند تایید کرده، گزارشها حاکی از آن است که واشینگتن با حملات اسرائیل به بیروت موافقت نکرده و برای آن خط قرمز تعیین کرده است.
جمهوری اسلامی خواهان برقراری آتشبس در تمام جبههها از جمله لبنان است.
این رادار توانایی شناسایی هواپیماهای پنهانکار طراحیشده برای گریز از رادار را دارد.
سه منبع آگاه به شبکه انبیسی نیوز گفتند جنگنده اف ۱۵ آمریکایی که ماه گذشته در جنوبغرب ایران سرنگون شد و عملیات نجاتی پرخطر برای خلبانان آن را رقم زد، احتمالا با یک موشک دوشپرتاب ساخت چین هدف قرار گرفته است.
به گفته یکی از این منابع و یک مقام آمریکایی مطلع از موضوع، چین همچنین ممکن است در روزهای نخست جنگ یک رادار هشدار زودهنگام دوربرد در اختیار ایران قرار داده باشد که قادر است هواپیماهای رادارگریز طراحیشده برای فرار از شناسایی را رهگیری کند.
منابع یادشده گفتند مقامهای آمریکایی همچنان در حال بررسی جزئیات مربوط به سرنگونی جنگنده اف ۱۵( F-15E Strike Eagle) در ماه آوریل هستند. این نخستین بار طی چند دهه اخیر بود که یک جنگنده آمریکایی با آتش دشمن سرنگون میشد.
انبیسی نیوز در گزارش خود تاکید کرد که مشخص نیست این تجهیزات نظامی چه زمانی به جمهوری اسلامی تحویل داده شدهاند. اما استفاده تهران از سلاحهای ساخت چین، روابط واشینگتن و پکن را در مقطعی حساس پیچیدهتر میکند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا تلاش کرده از نفوذ چین برای پایان دادن به درگیری استفاده کند. او دو هفته پیش پس از سفر به پکن و دیدار با شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، اعلام کرد که این کشور موافقت کرده است که هیچ سلاحی در اختیار جمهوری اسلامی نگذارد.هد.
دولت ترامپ پیش از این دیدار آتشبس میان تهران و واشینگتن را اعلام کرده بود. چین که بزرگترین خریدار نفت صادراتی ایران است، بارها گفته که جنگ باید پایان یابد.
در زمان سرنگونی جنگنده اف ۱۵ در ماه گذشته، ترامپ گفته بود هواپیما با یک موشک دوشپرتاب هدف قرار گرفته است. این موشکها که حدود دو متر طول و نزدیک به ۱۸ کیلوگرم وزن دارند، با نام «سامانههای پدافند هوایی قابل حمل توسط نفر» یا MANPADS شناخته میشوند و روشی نسبتا ارزان و موثر برای ساقط کردن هواپیماهای کمارتفاع به شمار میروند.
دو خدمه جنگنده اف ۱۵ موفق شدند پیش از سقوط از هواپیما خارج شوند. خلبان ظرف هفت ساعت نجات یافت، اما یافتن و نجات افسر سامانههای تسلیحاتی دو روز طول کشید. به گفته پنتاگون، او در دامنههای کوههای زاگرس مخفی شده بود.
کاخ سفید در پاسخ به پرسش انبیسی نیوز به اظهارات ترامپ در مصاحبهای با شبکه فاکس نیوز اشاره و تاکید کرد شی جینپینگ به رییسجمهوری اسلامی اطمینان داده است که چین هیچ تجهیزات نظامی به ایران ارسال نخواهد کرد.
ترامپ همچنین هفته گذشته در جمع خبرنگاران در کاخ سفید گفته بود: «رییسجمهوری شی به من قول داده که هیچ سلاحی به ایران ارسال نمیکند. این قول زیبایی است. من به حرف او اعتماد دارم و از آن قدردانی میکنم.»
سفارت چین در آمریکا نیز در پاسخ به پرسش شبکه انبیسی درباره سرنگونی جنگنده اف ۱۵ آمریکا اعلام کرد: «چین همواره در صادرات محصولات نظامی با احتیاط و مسئولیتپذیری عمل میکند و مطابق قوانین و مقررات کنترل صادرات خود و تعهدات بینالمللی، نظارت سختگیرانهای اعمال میکند. چین با اتهامزنیهای بیاساس و ارتباط دادنهای مغرضانه مخالف است.»
این شبکه پیشتر نیز گزارش داده بود که اطلاعات محرمانه آمریکا نشان میدهد چین در حال برنامهریزی برای ارسال سامانههای جدید پدافند هوایی به ایران در هفتههای آینده بوده است.
برخی مقامهای سابق امنیت ملی معتقدند که احتمالا این اطلاعات عمدا از سوی مقامهای آمریکایی افشا شده تا برنامههای چین آشکار شود؛ تاکتیکی که دولتهای پیشین آمریکا نیز از آن استفاده کرده بودند.
هنوز مشخص نیست موشک دوشپرتابی که احتمالا جنگنده آمریکایی را ساقط کرده، بهتازگی به جمهوری اسلامی تحویل داده شده یا از ذخایر تسلیحاتی بوده که سالها پیش به ایران منتقل شدهاند.
همچنین مشخص نیست که رادار مورد اشاره، موسوم به YLC-8B، در طول جنگ عملیاتی شده بوده یا خیر.
اوایل همین ماه، دولت ترامپ چین را متهم کرد که با فراهم کردن دسترسی جمهوری اسلامی به ماهوارههای چینی، به تهران برای هدفگیری نیروهای آمریکایی در منطقه کمک کرده است.
وزارت امور خارجه آمریکا سه شرکت ماهوارهای چینی را تحریم و اعلام کرد این شرکتها تصاویر و دادههایی در اختیار حکومت ایران قرار دادهاند که به حملات علیه نیروهای آمریکایی در خاورمیانه کمک کرده است. چین این اتهام را رد کرد.
یک مقام آمریکایی مطلع از این پرونده نیز به شبکه انبیسی نیوز گفت واشینگتن از تمامی اقدامات چین در حمایت از جمهوری اسلامی آگاه است.
او با اشاره به اینکه پکن پیش از جنگ نیز از تهران حمایت میکرده، افزود: «این حمایتها در سطحی نبود که تاثیر تعیینکنندهای بر میدان نبرد داشته باشد. پشتیبانی چین قابل توجه نبود و هیچ اثر عملیاتی سرنوشتسازی نداشت.»
چین در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ حجم زیادی سلاح، از جمله موشکهای بالستیک، موشکهای ضدکشتی، تانکها، توپخانه و جنگندهها، به جمهوری اسلامی فروخت اما پس از اعمال تحریم تسلیحاتی سازمان ملل علیه تهران در سال ۲۰۰۶، پکن از فروش عمده سلاح فاصله گرفت و بیشتر به تامین قطعات و فناوریهایی پرداخت که کاربرد دوگانه، یعنی هم غیرنظامی و هم نظامی، دارند.
او در یک سخنرانی در چتمهاوس لندن گفت حمله دو هفته پیش به نیروگاه هستهای براکه در ابوظبی، موجب شده سفر برنامهریزیشده او به امارات و کشورهای حوزه خلیج فارس اهمیت بیشتری پیدا کند.
گروسی که در لندن و در جریان کارزار انتخاباتی خود برای دبیرکلی آینده سازمان ملل سخن میگفت، افزود: «اینکه کسی یک نیروگاه هستهای را هدف قرار دهد، موضوعی فوقالعاده جدی است.»
یک پهپاد که روز ۱۷ مه از عراق به سوی امارات پرتاب شده بود، به یک ژنراتور در خارج از محدوده داخلی نیروگاه براکه، نخستین نیروگاه هستهای تجاری جهان عرب، اصابت کرد و باعث آتشسوزی شد.
گروسی ضمن تمجید از نحوه مدیریت بحران در این نیروگاه، هشدار داد که حملات به تاسیسات هستهای که میتوانند پیامدهای عظیم پرتوزایی داشته باشند، در حال تبدیل شدن به بخشی از الگوهای جنگی هستند.
او که طی سالهای اخیر بهشدت درگیر بحران نیروگاه زاپوریژیا در اوکراین بوده است، همچنین به حملات اخیر در نزدیکی نیروگاه بوشهر ایران اشاره کرد.
گروسی گفت: «این پدیدهای است که در حال گسترش است و فوقالعاده خطرناک و بیملاحظه است.»
درباره عامل حمله
گروسی تاکید کرد که آژانس هنوز مدارک کافی برای متهم کردن جمهوری اسلامی به انجام این حمله را در اختیار ندارد.
او گفت: «گمانهزنیهایی وجود دارد، اما تعیین منشاء این حمله با اطمینان صد در صدی ممکن نیست. ما به شواهد ملموس برای مشخص کردن منشاء یک حمله نیاز داریم.»
گروسی با اشاره به به سخنرانی خود در شورای امنیت سازمان ملل در هفته گذشته بار دیگر چنین حملاتی را «غیرقابل قبول» خواند و گفت این موضع را در گفتوگوهای خود با دولتها نیز تکرار کرده است.
نقش بازدارنده آژانس
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در پاسخ به این پرسش که آیا هشدارهای آژانس از سوی طرفهای درگیر نادیده گرفته میشود یا نه، گفت که حضور آژانس در محل، خود عاملی بازدارنده در برابر حملات احتمالی است.
او گفت: «آنچه ما میگوییم بیاهمیت نیست و این را با نهایت احتیاط میگویم، زیرا این درگیریها همچنان ادامه دارند.»
گروسی افزود: «تقریبا هر روز شاهد یک حادثه هستیم. اما روشن است که حضور آژانس در زاپوریژیا، در دیگر نیروگاههای هستهای اوکراین و شاید اکنون در براکه، یک عامل بازدارنده بسیار قدرتمند باشد.»
سفر به امارات و کشورهای خلیج فارس
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در این گفتوگو اعلام کرد که به ابوظبی سفر خواهد کرد تا از نیروگاه براکه بازدید کند.
او گفت مدیریت نیروگاه و نهادهای نظارتی هستهای امارات تعمیرات لازم را «بسیار کارآمد و بسیار حرفهای» انجام دادهاند و همین امر باعث شد نیروگاه تنها ظرف ۱۲ ساعت دوباره به مدار فعالیت بازگردد.
پس از آن، گروسی به کویت، عربستان سعودی و قطر سفر خواهد کرد.
او گفت: «بدیهی است که این موضوع میتواند پیامدهای فرامرزی بالقوهای داشته باشد. به همین دلیل به چند کشور دیگر نیز سفر خواهم کرد؛ کشورهایی که از آژانس خواستهاند حضور داشته باشد تا مشخص شود چه نوع حمایت فنی و راهنماییهایی میتوان ارائه داد.»
روابط با جمهوری اسلامی
گروسی همچنین گفت که نسبت به احیای روابط آژانس با جمهوری اسلامی خوشبین است. این روابط پس از آنکه تهران گروسی را متهم کرد به اسرائیل بهانه حمله به تاسیسات هستهای ایران را داده است، دچار تنش شد.
جمهوری اسلامی پس از تصویب قانونی برای تعلیق همکاری با آژانس، هنوز همکاری کامل خود با این نهاد سازمان ملل را از سر نگرفته است.
گروسی گفت: «مطمئن هستم که به آن نقطه خواهیم رسید. در حال حاضر حداقل سطحی از گفتوگو و تبادل نظر وجود دارد، اما بسیار محدود است.»
او افزود: «دیدگاه آنها این است که تا زمانی که درگیری ادامه دارد، زمان برای از سرگیری همکاری کامل مناسب نیست.»
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پیشتر پنجشنبه هفت خرداد از امضای تفاهمنامه میان جمهوری اسلامی و آمریکا استقبال کرده و گفته بود این اقدام میتواند به حل پرونده هستهای کمک کند.
گروسی در گفتوگویی با شبکه تلویزیونی جهانی چین (CGTN) در لندن گفت از امضای چنین تفاهمنامهای، در صورت صحت گزارشها، استقبال میکند؛ زیرا این امر به آژانس بینالمللی انرژی اتمی فرصت خواهد داد تا درک بهتری از وضعیت هستهای ایران به دست آورد.
او گفت: «ما بهشدت درگیر این موضوع بودهایم و تلاش کردهایم راهحلی قابل قبول، صلحآمیز و دیپلماتیک برای بحران پیرامون برنامه هستهای ایران پیدا کنیم. بنابراین اگر این تفاهمنامه امضا شود، خبر بسیار خوبی خواهد بود؛ زیرا دستکم بر اساس آنچه اعلام شده، ۶۰ روز فرصت وجود خواهد داشت تا به جنبههای هستهای موضوع پرداخته شود؛ موضوعی که مدتهاست روی آن کار میکنیم. بهنظر من بخش قابل توجهی از زمینههای لازم درباره آنچه باید در یک توافق هستهای مورد رسیدگی قرار گیرد، از پیش فراهم شده است. امیدوارم بتوانیم سهم خود را در این روند ایفا کنیم.»
با این حال، مدیرکل آژانس هشدار داد که همچنان چندین موضوع کلیدی درباره توانمندیهای هستهای ایران نیازمند مذاکره است.
او افزود: «ما همچنان شاهد حوزههای مهمی از اختلاف میان دو طرف هستیم؛ بهویژه درباره سرنوشت اورانیوم با غنای بالا که هنوز در ایران نگهداری میشود و همچنین درباره نوع فعالیتهایی که ممکن است پس از آن ادامه یابد.»
کارزار برای دبیرکلی سازمان ملل
گروسی که نامزد دبیرکلی آینده سازمان ملل است، پیشتر نیز از «غیبت» این سازمان در بحرانهای جهانی، از جمله جنگ ایران، انتقاد کرده بود.
او برای شرکت در یک نشست انتخاباتی در لندن حضور داشت؛ نشستی که سه نامزد دیگر، میشل باشله رییسجمهوری پیشین شیلی، ماریا فرناندو اسپینوسا دیپلمات اکوادوری و رییس سابق مجمع عمومی سازمان ملل و ربکا گرینسپن، معاون پیشین رییسجمهوری کاستاریکا نیز در آن حضور داشتند.
گروسی امیدوار است تجربه گستردهاش در میانجیگری میان طرفهای درگیر در پروندههای هستهای، از جمله ایران، اسرائیل، آمریکا، روسیه و اوکراین، بتواند اعتماد به توانایی سازمان ملل برای ایفای نقش صلحساز را احیا کند.
او گفت: «امیدوارم با توجه به سابقه گستردهای که در خاورمیانه دارم، بتوانیم از این تجربه بهگونهای استفاده کنیم که روندهای سیاسی از جامعیت لازم برخوردار شوند.»
بحران پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای
جنگ همچنین نگرانیهایی درباره آینده رژیم جهانی عدم اشاعه هستهای ایجاد کرده است.
کنفرانس بازنگری پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) که هر پنج سال یکبار برگزار میشود، امسال برای دومین بار پیاپی نتوانست به یک بیانیه اجماعی دست یابد.
اختلافات عمدتا بر سر نحوه اشاره به برنامه هستهای ایران بود.
گروسی در سخنرانی خود در موسسه چتم هاوس گفت: «پیمان منع گسترش در معرض تهدید قرار دارد، اما نتیجه نشست هفته گذشته به معنای تضعیف آن نیست.»
او افزود: «فرآیند بازنگری بهآسانی تحت تاثیر بحرانهای منطقهای قرار میگیرد. در گذشته موضوع خاورمیانه بود، بعد جنگ اوکراین و اکنون حملات به نیروگاههای هستهای.»
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی گفت: «ارزش پیمان انپیتی در دستاوردهایی است که برای ما به ارمغان آورده و نباید آنها را بدیهی فرض کنیم. امروز خطرات و چالشهایی متوجه این پیمان است.»
کارزار برای دبیرکلی سازمان ملل
گروسی که نامزد دبیرکلی آینده سازمان ملل است، پیشتر نیز از «غیبت» این سازمان در بحرانهای جهانی، از جمله جنگ ایران، انتقاد کرده بود.
او برای شرکت در یک نشست انتخاباتی در لندن حضور داشت؛ نشستی که سه نامزد دیگر، میشل باشله رییسجمهوری پیشین شیلی، ماریا فرناندو اسپینوسا دیپلمات اکوادوری و رییس سابق مجمع عمومی سازمان ملل و ربکا گرینسپن، معاون پیشین رییسجمهوری کاستاریکا نیز در آن حضور داشتند.
گروسی امیدوار است تجربه گستردهاش در میانجیگری میان طرفهای درگیر در پروندههای هستهای، از جمله ایران، اسرائیل، آمریکا، روسیه و اوکراین، بتواند اعتماد به توانایی سازمان ملل برای ایفای نقش صلحساز را احیا کند.
او گفت: «امیدوارم با توجه به سابقه گستردهای که در خاورمیانه دارم، بتوانیم از این تجربه بهگونهای استفاده کنیم که روندهای سیاسی از جامعیت لازم برخوردار شوند.»
در این اطلاعیه که شنبه ۹ خرداد منتشر شد، آمده است: «محاصره نظامی بندرهای ایران همچنان برقرار است و تمامی ترددهای ورودی و خروجی این بندرها را محدود میکند... بهدلیل عملیات محاصره، سطح تهدید امنیتی در تنگه هرمز همچنان بحرانی است.»
بر اساس این اطلاعیه، کشتیهایی که با انجام عملیات «انتقال کشتی به کشتی»، به شناورهای ناقض محاصره بندرهای ایران کمک کنند، خود نیز ناقض مقررات محسوب خواهند شد.
عملیات «کشتی به کشتی» به انتقال سوخت، نفت یا سایر محمولهها میان دو شناور در دریا بدون نیاز به پهلوگیری در بندر گفته میشود.
مرکز مشترک اطلاعات دریایی هشدار داد در صورت «عدم تبعیت فوری» شناورها از دستورات نیروهای محاصرهکننده، اقدامات اجرایی از جمله «از کار انداختن» کشتیها و حتی استفاده از «آتش تخریبی» علیه آنها ممکن است در دستور کار قرار گیرد.
این اطلاعیه در شرایطی صادر شد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هشتم خرداد اعلام کرده بود در صورت به نتیجه رسیدن مذاکرات و دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی، محاصره دریایی لغو خواهد شد.
سرنوشت تنگه هرمز و محاصره دریایی، پرونده هستهای تهران و ذخایر اورانیوم غنیشده، رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده جمهوری اسلامی و همچنین موضوع پایان جنگ و تنشهای منطقهای از محورهای اصلی مذاکرات عنوان شدهاند.
ارتش آمریکا محاصره دریایی بندرهای جنوبی ایران را از ۲۴ فروردین آغاز کرد.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، ۹ خرداد در حاشیه نشست «شانگریلا» در سنگاپور، ضمن تاکید بر ادامه محاصره دریایی ایران، آن را موثر ارزیابی کرد و گفت: «جمهوری اسلامی میخواهد ادعا کند که کنترل تنگه را در اختیار دارد، اما واقعیت این است که ما کنترل آن را در دست داریم.»
«هر تهدیدی علیه نیروهای آمریکایی با پاسخ متناسب روبهرو میشود»
مرکز مشترک اطلاعات دریایی در ادامه اطلاعیه خود، نسبت به تردد در محدوده تعیینشده در خلیج فارس هشدار داد و اعلام کرد هرگونه شناور یا هواپیمایی که تهدیدی علیه نیروهای دریایی ایالات متحده به شمار آید، ممکن است با «اقدامات متناسب در چارچوب دفاع مشروع» روبهرو شود.
بر اساس این اطلاعیه، اگر چه منطقه هشدار دریایی با هدف محدود کردن تردد «کشتیهای تجاری یا بیطرف» ایجاد نشده است، اما شناورها باید نیت خود را بهطور شفاف اعلام کنند و بهویژه نشان دهند که قصد ورود به بنادر ایران یا خروج از آنها را ندارند.
این مرکز همچنین به کشتیها و هواپیماهای عبوری توصیه کرد با «احتیاط» در منطقه تردد کنند و در صورت امکان، از ورود به این محدوده خودداری کنند.
مرکز مشترک اطلاعات دریایی در فوریه ۲۰۲۴ برای اشتراکگذاری اطلاعات دقیق و بهموقع درباره حملات حوثیها به کشتیهای تجاری تاسیس شد.
این مرکز با مشارکت چندین نهاد نظامی، ضمن تجمیع اطلاعات متنباز و غیرمحرمانه، گزارشهای حوادث را معمولا ظرف ۲۴ ساعت همراه با توصیههای عملیاتی منتشر میکند و همچنین بهصورت هفتگی تحلیلها و بهروزرسانیهای دریایی ارائه میدهد.
