رویترز بر اساس اظهارات مقامهای اطلاعاتی غربی و مسئولان دولتی، گزارش داد که روسیه تلاشهای پنهانی خود را برای تضعیف نخستوزیر ارمنستان در آستانه انتخابات ماه آینده تشدید کرده زیرا نگران است که پیروزی دوباره نیکول پاشینیان بتواند تغییر جهت این کشور به سوی غرب را تثبیت کند.
این خبرگزاری بر اساس گفتوگو با پنج مقام اطلاعاتی غربی و اسنادی که مشاهده کرده، جمعه هشت خرداد گزارش داد برنامههای مسکو پیش از انتخابات ۷ ژوئن (۱۷ خرداد) شامل کارزارهای انتشار اطلاعات نادرست به نفع نامزدهای طرفدار روسیه و همچنین طرح انتقال دهها هزار ارمنیِ ساکن روسیه به ارمنستان به منظور تاثیرگذاری بر نتیجه رایگیری بوده است.
ارمنستان، کشوری محصور در خشکی با جمعیتی حدود سه میلیون نفر، از زمان جنگ سرد عمدتا در مدار نفوذ مسکو باقی مانده و میزبان نیروهای روسیه بوده است اما نیکول پاشینیان که در نظرسنجیها پیشتاز است، به اروپا و ناتو نزدیکتر شده و به یکی از متحدان دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تبدیل شده است. ترامپ روز چهارشنبه از نامزدی مجدد پاشینیان حمایت کرد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، این هفته به ایروان سفر کرد و یک توافق معدنی و همچنین توافقی درباره «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی» را امضا کرد؛ یک کریدور ترانزیتی پیشنهادی از طریق ارمنستان که میتواند نفوذ روسیه در منطقه را بیش از پیش تضعیف کند.
ارمنستان که عضو اتحادیه اقتصادی تحت رهبری روسیه است، در سال ۲۰۲۴ مشارکت خود را در ائتلاف امنیتی منطقهای تحت رهبری مسکو تعلیق کرد. این کشور همچنین در ماه جاری از دبیرکل ناتو در نشست رهبران اروپایی میزبانی کرد.
نارضایتی پوتین
ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، نارضایتی خود از چرخش پاشینیان را پنهان نکرده است.
در روزهای اخیر، مسکو هشدار داده که ارمنستان ممکن است دسترسی به گاز طبیعی ارزانقیمت را از دست بدهد. روسیه همچنین واردات محصولات ارمنستان از جمله میوه، سبزیجات، گل و برندی را محدود کرده است.
توماس دِ وال، پژوهشگر ارشد موسسه کارنگی اروپا، گفت: «کاری که پاشینیان در تلاش برای انجام آن است، تهدیدی برای روسیه محسوب میشود.»
او افزود که تنوعبخشی به روابط خارجی «به این معناست که روسیه انحصار تقریبا کامل خود بر ارمنستان را از دست میدهد.»
سه تن از مقامهای غربی گفتند نامزد مورد حمایت مسکو ساموئل کاراپتیان، میلیاردر ارمنی-روسی، است که به اتهام دعوت به سرنگونی دولت در حال محاکمه است.
کاراپتیان این اتهامات را رد میکند. رابرت آمستردام، وکیل او، به رویترز گفت که موکلش هیچ اطلاعی از حمایت روسیه ندارد.
اروپا مدتهاست روسیه را به دخالت در انتخابات متهم میکند؛ از جمله اخیرا در مولداوی و مجارستان. روسیه نیز اتحادیه اروپا و ایالات متحده را متهم میکند که در کشورهای نزدیک به مرزهایش دخالت میکنند تا آنها را به حوزه نفوذ غرب بکشانند.
وزارت امور خارجه روسیه در پاسخ به درخواست اظهار نظر اعلام کرد گزارش رویترز حاوی ادعاهای نادرست است و «لحن ضدروسی» را ترویج میکند.
اداره ارتباطات دولت ارمنستان از اظهار نظر درباره اتهامات مشخص مطرحشده در این گزارش خودداری کرد، اما اقداماتی را که برای مقابله با اطلاعات نادرست و تضمین برگزاری انتخاباتی آزاد، عادلانه و شفاف انجام میشود، تشریح کرد.
انتقال رایدهندگان از روسیه
چهار منبع آگاه به رویترز گفتند که کرملین در ماه اکتبر بخشی با عنوان «اداره همکاری و مشارکت راهبردی» ایجاد کرده که بر عملیات نفوذ در ارمنستان نظارت میکند. این منابع، مانند دیگر منابع این گزارش، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند.
پنج منبع گفتند مقامهای روسی در ماههای اخیر درباره اعزام ارامنه مقیم روسیه برای رای دادن به مخالفان پاشینیان گفتوگو کردهاند.
ارامنه دارای جمعیت بزرگی در خارج از کشور هستند؛ از جمله در روسیه که برخی برآوردها جمعیت ارمنی آن را بیش از دو میلیون نفر میدانند. ارامنه اجازه ندارند از خارج کشور در انتخابات رأی دهند.
یکی از منابع که یک مقام ارشد آمریکایی بود، گفت میزان موفقیت احتمالی مسکو در انتقال این افراد موضوع بحث در میان جامعه اطلاعاتی است.
با این حال، او افزود مقامهای اطلاعاتی این طرح را جدی تلقی میکنند. ارامنه به طور معمول بین دو کشور رفتوآمد میکنند و هر روز دهها پرواز میان روسیه و ارمنستان برقرار است.
سه منبع گفتند مقامهای روسی هزینه انتقال ۱۰۰ هزار رأیدهنده را حدود ۵۰ میلیون دلار برآورد کردهاند. آنها افزودند تا اواسط ماه مه، کرملین برای هر منطقه سهمیه تعیین کرده بود و از مسئولان محلی خواسته بود درباره آمادگیهای انجامشده گزارش دهند.
رویترز نتوانست به طور مستقل تایید کند که چنین برنامهای در حال اجرا بوده یا اینکه اجرای آن میتواند فاصله زیاد میان نامزدهای پیشتاز را از بین ببرد.
بر اساس یک نظرسنجی که اوایل همین ماه انجام شد، حزب «قرارداد مدنی» پاشینیان با حدود ۳۰ درصد آرا در جایگاه نخست قرار خواهد گرفت.
در همین نظرسنجی، حزب «ارمنستان قدرتمند» متعلق به کاراپتیان با حدود ۶ درصد آرا در میان شمار زیادی از نامزدها در رتبه دوم اما با فاصله زیاد قرار داشت.
توافق صلح با میانجیگری آمریکا
پاشینیان در سال ۲۰۱۸به قدرت رسید، پس از اعتراضاتی که به سرنگونی چهره نزدیک به مسکو انجامید. روابط با روسیه پس از آن تیره شد که نیروهای حافظ صلح روسیه مستقر در ناگورنو-قرهباغ، منطقه جداییطلب با اکثریت ارمنی در خاک جمهوری آذربایجان، نتوانستند مانع سقوط آن به دست نیروهای جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۳ شوند.
پاشینیان در ماه اوت به توافق صلحی با میانجیگری آمریکا برای پایان دادن به مناقشه چند دههای میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان بر سر این منطقه مورد مناقشه دست یافت.
این توافق مسیر ترانزیتی از جنوب ارمنستان را باز میکند تا کالاها به سمت شرق و آسیای مرکزی منتقل شوند و در مقابل، جمهوری آذربایجان به برونبوم نخجوان و همچنین ترکیه دسترسی مستقیم پیدا میکند. مسکو با احتیاط از این توافق استقبال کرد.
واشینگتن اعلام کرده است که نیروهای امنیتی مورد حمایت آمریکا میتوانند بر این منطقه باریک که در امتداد مرز ایران قرار دارد نظارت کنند؛ احتمالی که به گفته مقامهای اطلاعاتی برای روسیه غیرقابلقبول است.
به گفته دو مقام غربی، در صورت شکست پاشینیان، بخشهای کلیدی ابتکار صلح ترامپ احتمالا از بین خواهد رفت.
در ویدیویی که در ماه مه در اینترنت منتشر شد، مردانی نقابدار که به یکی از گویشهای ارمنی صحبت میکردند، پاشینیان را به قتل تهدید کردند. رویترز نتوانست مشخص کند که این تهدید واقعی بوده یا این که چه کسانی پشت آن قرار داشتهاند. این پرونده در ارمنستان تحت بررسی است.
سه منبع، از جمله یک مقام ارشد آمریکایی، از نگرانیهای جدی و مداوم درباره امنیت نخستوزیر ارمنستان سخن گفتند، اما جزئیات بیشتری ارائه نکردند.
بهگفته یک مقام کنونی آمریکایی، یک مقام سابق آمریکایی و فرد دیگری که از این موضوع آگاهی دارد، بخشهایی از دولت آمریکا از جمله سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در سالهای اخیر بهطور محرمانه به حفاظت شخصی پاشینیان کمک کردهاند.
یکی از منابع گفت این کمکها شامل به اشتراک گذاشتن اطلاعات درباره تهدیدهای احتمالی بوده است.
کاخ سفید، وزارت امور خارجه آمریکا، دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا و دفتر پاشینیان به درخواستها برای اظهارنظر درباره وضعیت امنیتی نخستوزیر ارمنستان پاسخ ندادند. سیا نیز از اظهار نظر خودداری کرد.
تشدید کارزارهای اطلاعات نادرست
این مقامها افزودند که مسئولان روسیه کارزارهای موجود انتشار اطلاعات نادرست در فضای آنلاین برای بیاعتبار کردن دولت پاشینیان را تشدید کردهاند.
یک مقام آمریکایی گفت در یکی از این موارد، یک کارزار اینترنتی مورد حمایت روسیه به دروغ ادعا کرده بود که پاشینیان در یک معامله زمین با جین شاهین و تام تیلیس، دو سناتور آمریکایی که در ماه آوریل نگرانی خود را درباره اطلاعات نادرست روسیه ابراز کرده بودند، دخیل بوده است. شاهین و تیلیس به درخواست اظهار نظر پاسخ ندادند.
یک مقام اروپایی گفت این کارزارها از شبکه رباتی وابسته به کرملین موسوم به «استورم-۱۵۱۶» استفاده میکنند؛ شبکهای که در تلاشها برای دخالت در انتخابات اخیر آمریکا نیز نقش داشته است.
سه منبع گفتند کرملین از شرکتهای مشاوره سیاسی و اندیشکدههای روسی، از جمله «آژانس طراحی اجتماعی»، که از سوی اتحادیه اروپا و بریتانیا به دلیل انتشار اطلاعات نادرست برای تضعیف حمایت از اوکراین تحریم شده است، کمک گرفته است.
بر اساس پژوهشی که از سوی انجمن علوم اعصاب آمریکا منتشر شد، مغز انسان بهطور مداوم اطلاعاتی مانند تصاویر، صداها و فضاهای آشنا را با پیامدهای بعدی آنها پیوند میدهد.
این فرآیند که «یادگیری تداعیگر» نام دارد، به افراد کمک میکند بر پایه تجربههای قبلی، سریعتر تصمیم بگیرند و از خطر دوری کنند.
با این حال، پژوهشگران میگویند این سیستم در همه افراد به یک شکل عمل نمیکند.
این تحقیق توضیح میدهد که چگونه سازوکارهای طبیعی یادگیری در مغز، در بعضی افراد بهجای کمک به تصمیمگیری بهتر، به تداوم انتخابهای نامطلوب منجر میشود.
نقش نشانهها در تصمیمگیری نادرست
به گفته جوزپه دی پلگرینو، سرپرست این مطالعه از دانشگاه بولونیا، افراد از نظر میزان اتکا به نشانههای محیطی برای تصمیمگیری تفاوت چشمگیری با یکدیگر دارند.
برخی افراد هنگام تصمیمگیری بهشدت به تصاویر و صداهای اطراف خود وابستهاند، در حالی که گروهی دیگر انعطافپذیری بیشتری دارند و کمتر تحت تاثیر این محرکها قرار میگیرند.
به گفته پژوهشگران، مشکل زمانی بروز میکند که معنای این نشانهها دستخوش تغییر میشود.
برای نمونه، اگر یک محیط یا صدای آشنا که پیشتر با پاداش همراه بوده، بهتدریج به پیامدهای پرخطر یا نامطلوب منجر شود، مغز همه افراد نمیتواند این تغییر را بهدرستی ثبت کند.
در افرادی که حساسیت بالایی به نشانهها دارند، مغز در «بهروزرسانی» این آموختهها ناتوان میماند و همچنان بر اساس الگوهای قدیمی واکنش نشان میدهد.
در نتیجه این افراد، حتی پس از تجربه شکست یا زیان، همان انتخابهای قبلی را تکرار میکنند.
پیوند نشانهها با اعتیاد و اضطراب
در این شرایط، نشانههای محیطی بهجای آنکه راهنمایی مفید باشند، به عامل اصلی هدایت رفتار تبدیل میشوند و ترک عادتهای زیانبار را دشوارتر میکنند.
این یافتهها میتواند به درک بهتر الگوهای رفتاری در اعتیاد، اختلالات وسواسی و اضطراب کمک کند.
تیم تحقیقاتی قصد دارد این نوع الگوی یادگیری را در میان افراد دارای اختلالات بالینی مورد بررسی قرار دهد.
هدف آنها یافتن پاسخ روشنتری برای این پرسش است که آیا حساسیت بیش از حد به نشانههای محیطی میتواند یکی از دلایل اصلی تداوم الگوی تصمیمگیریهای پرخطر در این گروهها باشد.
