بورس اوراق بهادار تهران پس از ۸۰ روز توقف، فعالیت خود را از سر گرفت. این بازگشایی در شرایطی انجام شد که بخش مهمی از نمادهای بزرگ همچنان بسته ماندند و مجموعهای از محدودیتهای معاملاتی برای کنترل فشار فروش اعمال شد.
بورس اوراق بهادار تهران سهشنبه ۲۹ اردیبهشت در حالی گشوده شد که شرکتهای بزرگ صادراتمحور، بهویژه در صنایع فولاد و پتروشیمی، بازگشایی نشدند. این شرکتها که نقش مهمی در شاخص کل بورس تهران دارند، در جریان جنگ آسیب دیدهاند. با این حال، تاکنون گزارشی رسمی از میزان دقیق خسارت، مدت توقف تولید، وضعیت بیمه، شیوه تامین مالی و برنامه بازسازی این بنگاهها منتشر نشده و برآورد رسمی از تاثیر این خسارتها بر سودآوری آتی آنها وجود ندارد.
یک روز پیش از بازگشایی بازار سهام، خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، به نقل از حمید یاری، معاون نظارت بر بورسها و ناشران سازمان بورس، نوشت که ۴۲ نماد بزرگ بازار که حدود ۳۵ درصد ارزش بازار را تشکیل میدهند، بهدلیل آسیبهای ناشی از جنگ همچنان بسته خواهند ماند.
همزمان با بازگشایی بازار، مجموعهای از محدودیتهای معاملاتی نیز اعمال شد. بر اساس گزارش برخی کانالهای بورسی و فعالان بازار، شرکتهای حقوقی اجازه عرضه سنگین سهامشان را نداشتند و در خصوص سهام برخی شرکتهای بزرگ، برای سهامداران عمده سقف فروش تعیین شد.
همچنین برخی صندوقهای اهرمی با محدودیت فروش روبهرو شدند و گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه سقف فروش شماری از آنها ۱۰۰ هزار واحد تعیین شده بود. در مقابل، سهام شماری از شرکتها به دلیل افشای اطلاعات، بدون دامنه نوسان بازگشایی شد. به این ترتیب، همه سهام قابل معامله در بازار با شرایط یکسان بازگشایی نشدند.
ادامه توقف معامله سهام شرکتهای بزرگ و اثرگذار، اعمال محدودیتهای فروش و فقدان اطلاعات شفاف درباره وضعیت شرکتهای آسیبدیده، روند عادی کشف قیمت در بازار را در نخستین روز بازگشایی رسمی محدود کرده بود.
بورس تهران از ۹ اسفند ۱۴۰۴، همزمان با آغاز جنگ و حملات آمریکا و اسرائیل تعطیل شد.
مقامهای سازمان بورس دلیل این توقف را «ابهام ناشی از شرایط جنگ»، لزوم جلوگیری از رفتارهای هیجانی و فراهم شدن شرایط شفافتر برای قیمتگذاری اعلام کرده بودند.
پنج روز پیش از شروع جنگ اعلام شد که در ۲۴ روز معاملاتی پیش از چهارم اسفند، در مجموع ۱۰ هزار و ۷۸۰ میلیارد تومان پول حقیقی از بورس خارج شده است.
حبیب آرین، پژوهشگر بازارهای مالی، این رویداد را کلید خوردن «فاز جدیدی از تخلیه نقدینگی» از بازار سرمایه بهدنبال اعتراضات گسترده اخیر در کشور توصیف کرد.
او افزود: «نقطه عطف این روند نزولی ۲۰ دی بود. در این روز، بازار با شوک خروج ۹۴۰ میلیارد تومانی نقدینگی حقیقی روبهرو شد. این عدد که بزرگترین خروج پول تا آن تاریخ بود، نشان داد اعتماد بهعنوان اصلیترین دارایی بازار سرمایه، در مواجهه با ناآرامیهای اجتماعی بهشدت آسیب دیده است.»
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
