میان مذاکره و جنگ؛ تهدیدی پایدار علیه احزاب کردستان ایران در اقلیم کردستان

داده‌های شبکه خبری روداو نشان می‌دهد که پس از آغاز این آتش‌بس، اقلیم کردستان عراق و به‌طور مشخص احزاب کردستان ایران، حدود ۲۰ بار هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته‌اند؛ حملاتی که به کشته شدن چهار نیروی پیشمرگه از ائتلاف احزاب کردستان ایران انجامیده است.

فاضل میرانی، دبیر کمیته اجرایی دفتر سیاسی حزب دموکرات کردستان، یک‌شنبه گذشته در گفت‌وگویی تلویزیونی تایید کرد که جمهوری اسلامی در اغلب حملات خود از خاک ایران به اقلیم کردستان، احزاب کردستان ایران را هدف قرار داده است.

در همین حال، محمد صابر، ژنرال بازنشسته ارتش عراق، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال در کرکوک، آتش‌بس را عامل بازگشت آرامش به عراق ندانست.

به‌گفته این مقام سابق نظامی، «گروه‌های مسلح خارج از چارچوب دولت، با حمایت جمهوری اسلامی، در حال تشدید فشارها علیه اقلیم کردستان هستند؛ به‌ویژه در مناطقی مانند سلیمانیه که نفوذ تهران در آن بیشتر است.»

این ژنرال بازنشسته هشدار داد که در چنین شرایطی، فعالیت احزاب مخالف جمهوری اسلامی حتی اگر ماهیتی صرفا سیاسی داشته باشد، با محدودیت‌های بیشتری مواجه خواهد شد؛ تا جایی که این گروه‌ها ممکن است در نهایت «وادار به خروج» از خاک عراق شوند؛ سناریویی تکراری که نگرانی‌ها درباره آن هر سال افزایش یافته است.

احزاب کردستان ایران، به همراه هزاران فعال سیاسی و خانواده‌های وابسته، طی سه دهه اخیر با طرح‌های نگران‌کننده مواجه بوده‌اند. مهم‌ترینشان یکی از بندهای توافق‌نامه امنیتی بغداد–تهران در فوریه ۲۰۲۳ است که به موضوع اخراج این احزاب از خاک عراق اشاره دارد؛ طرحی که اخیرا بار دیگر نگرانی‌ها درباره سرنوشت هزاران نفر را افزایش داده است.

ژنرال جبار یاور، مسئول سابق وزارت پیشمرگه اقلیم کردستان عراق در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال، رفتار جمهوری اسلامی پس از مذاکرات را غیرقابل تغییر خواند و تایید کرد حتی نهادهای امنیتی اقلیم کردستان به این باور رسیده‌اند «نتیجه مذاکرات هرچه که باشد یک دور دیگر از تهدید و فشار علیه احزاب کردستان ایران آغاز خواهد شد و احتمالا این بار جمهوری اسلامی خواستار اجرای ماده‌های غیر ممکن توافق با بغداد شود و فشارهایش را در راستای اخراج احزاب به مناطق خارج از اقلیم کردستان عراق به کارگیرد».

به نظر می‌رسد احزاب کردستان ایران برای مواجهه با چنین تهدیداتی آمادگی دارند و همواره آن را در محاسبات خود در نظر می‌گیرند.

رضا کعبی، دبیرکل حزب کومله زحمتکشان کردستان، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال تاکید کرد که جمهوری اسلامی تا هر سطحی که در توان داشته باشد برای اعمال فشار بر این احزاب اقدام خواهد کرد؛ از جمله «تلاش برای اخراج آنها از اقلیم کردستان عراق».

یک منبع در ریاست اقلیم کردستان عراق نیز در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال، ضمن تاکید بر پایبندی اقلیم و احزاب کردستان ایران به توافقات اخیر، ارسال هرگونه شرط یا مطالبه جدیدی از سمت تهران علیه احزاب کردستان ایران را رد کرد.

این مقام، که نخواست نامش فاش شود، تهدیدات احتمالی آینده را بیشتر در چارچوب «افزایش فشار برای اجرای کامل بندهای توافقات پیشین» ارزیابی کرد.

این منبع همچنین تاکید کرد که طرح اخراج احزاب کردستان ایران «نه عملی است و نه از نظر سیاسی امکان‌پذیر».

با این حال، به‌رغم تغییر برخی چهره‌های دخیل در امضای توافق‌نامه‌های پیشین، سطح نفوذ و فشار برای محدود کردن فعالیت فعالان سیاسی در اقلیم کاهش نیافته است.

یک فرمانده میدانی وابسته به یکی از احزاب ائتلاف کردستان ایران نسبت به سناریوهای پیش‌رو هشدار داد و به ایران‌اینترنشنال گفت که در صورت دستیابی تهران و واشینگتن به توافق، چشم‌انداز پیش روی این احزاب «بسیار خطرناک» خواهد بود.

به‌گفته او، دور بعدی فشارها می‌تواند متوجه «ساختارهای رسمی و سازمانی» این احزاب شود؛ به‌گونه‌ای که فعالیت‌های سیاسی، دفاتر رسمی و حتی رسانه‌های وابسته به آنها محدود یا متوقف شوند.

این منبع همچنین هشدار داد که تحت فشارهای فزاینده تهران و بغداد، اقلیم کردستان ممکن است ناچار به همکاری در محدودسازی فعالیت این گروه‌ها شود.

در تایید این فشارها، شواهد میدانی نیز وجود دارد. یکی از فعالان سیاسی که در دو ماه گذشته از اروپا به منطقه بازگشته، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال فاش کرد که به دلیل نگرانی از بازداشت به‌ویژه از سوی نیروهای امنیتی در سلیمانیه ناچار به انتقال به اربیل شده است.

او همچنین تاکید کرد که برای جلوگیری از بروز مشکل در اقامت، پاسپورت اروپایی خود را به هتل‌ها ارائه داده است.

در هفته نخست آتش‌بس نیز، خودداری یک بیمارستان خصوصی در سلیمانیه از پذیرش غزل مولان، پیشمرگه زخمی، واکنش‌های سیاسی گسترده‌ای را در پی داشت.

فشارها زمانی تشدید شد که در ششم آوریل، محمد میرحسینی، سرکنسول جدید جمهوری اسلامی در سلیمانیه، اعلام کرد گروه‌هایی که علیه جمهوری اسلامی فعالیت می‌کنند، در هر نقطه‌ای از کشورهای منطقه هدف حملات قرار خواهند گرفت؛ اظهاراتی که از آن چنین برداشت شد که تهران در پی تداوم حملات تا فراهم‌سازی زمینه برای اخراج این احزاب است.

با این حال، علی رنج‌بری، مسئول دفتر ارتباطات کومله کردستان ایران در اربیل، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال تاکید کرد که نیروهای این حزب در اقلیم کردستان باقی خواهند ماند و به فعالیت‌های خود ادامه خواهند داد.

در حالی‌که هنوز مشخص نیست مذاکرات میان آمریکا و چمهوری اسلامی به یک آتش‌بس پایدار منجر خواهد شد یا نه، نگرانی فعالان سیاسی و خانواده‌های ساکن اقلیم کردستان همچنان ادامه دارد، چراکه تحولات دو هفته گذشته نشان داده است که جمهوری اسلامی چه در شرایط جنگ و چه در وضعیت آتش‌بس، هدف قرار دادن این احزاب را، حتی در صورت عدم نقش مستقیم آنها در درگیری‌ها، یکی از اولویت‌های خود می‌داند؛ موضوعی که چشم‌انداز آینده این گروه‌ها و سرنوشت هزاران نفر را با ابهام جدی مواجه کرده است.