همزمان با برگزاری مراسم خاکسپاری علی خامنهای در مشهد، وقوع تیراندازی در محله سرافرازان این شهر به کشته شدن دو نفر انجامید. معاون امنیتی و انتظامی خراسان رضوی اعلام کرد که این تیراندازی یک حادثه تروریستی نبوده و در پی یک درگیری شخصی رخ داده است.
به گفته این مقام مسئول، سه نفر در این حادثه نقش داشتند که دو نفر از آنها با سلاح گرم کشته شدند.
جزییات بیشتر در گفتوگو با فرناز داوری، عضو تحریریه ایراناینترنشنال
کامران پالانی، پژوهشگر ارشد و رییس واحد سیاستگذاری بریتانیا و اتحادیه اروپا در مجمع صلح و امنیت خاورمیانه دانشگاه آمریکایی کردستان، جمعه ۱۹ تیر نوشت جمهوری اسلامی در صورت اجرای مفاد تفاهمنامه خرداد، ممکن است پس از جنگ در موقعیتی قویتر ظاهر شود.
به نوشته او، اجرای این تفاهم میتواند به لغو بخش قابل توجهی از تحریمهای غرب، بازگشت تدریجی ایران به اقتصاد جهانی، رسمیت یافتن احتمالی کنترل جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز در قالب نوعی سازوکار مشترک دریافت عوارض و بازسازی توان موشکی بالستیک و پهپادی تهران منجر شود.
با این حال، پالانی معتقد است جنگ دستکم در یک عرصه، جمهوری اسلامی را بهطور محسوسی تضعیف کرده است: عراق.
کاهش نفوذ تهران در بغداد
پالانی نوشت جمهوری اسلامی از زمان سرنگونی صدام حسین در سال ۱۳۸۲، نفوذ گستردهای در ساختار سیاسی شیعه عراق به دست آورد، میان جناحهای رقیب میانجیگری کرد، بر شکلگیری دولتهای مختلف اثر گذاشت و از شبکههای قاچاق و مبادله ارز در عراق برای دسترسی به پول نقد استفاده کرد.
تهران همچنین از گروههای شبهنظامی عراقی حمایت کرد که در شکست داعش در سال ۱۳۹۶ نقش داشتند، اما مشارکت این گروهها در سرکوب خونین اعتراضات ضدفساد سالهای ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ عراق، نارضایتی عراقیها را از نفوذ جمهوری اسلامی افزایش داد.
به نوشته فارین افرز، تحولات ماههای اخیر مخالفت عراقیها را با تلاش تهران برای تبدیل کشورشان به پایگاهی برای مقابله با آمریکا و اسرائیل تشدید کرده و رهبران برخی احزاب و گروههای مسلحی را که زمانی به جمهوری اسلامی نزدیک بودند، به فاصله گرفتن از تهران سوق داده است.
پیش از آغاز جنگ، بغداد میکوشید میان تهران و واشینگتن توازن برقرار کند، اما حملات جمهوری اسلامی و نیروهای همسو با آن به مواضع آمریکا، نمایندگیهای دیپلماتیک ایالات متحده و امارات و زیرساختهای امنیتی، انرژی و غیرنظامی عراق، بهویژه در اقلیم کردستان، ادامه این سیاست را ناممکن کرد.
پالانی نوشت این وضعیت دولت عراق را ناچار کرد با پرسشی اساسی روبهرو شود: چه کسی اعمال زور در داخل مرزهای عراق را کنترل میکند؟
خبرگزاری رویترز ۲۹ خرداد به نقل از هشت منبع عراقی گزارش داد سپاه پاسداران گروههای مخفی تازهای در عراق ایجاد کرده است تا از خاک این کشور به اهدافی در کشورهای خلیج فارس حمله کنند.
شکاف در حشدالشعبی
فارین افرز نوشت خروج «سرایا السلام»، گروه وفادار به مقتدی صدر، از حشدالشعبی و تحویل سلاحهای آن به دولت عراق در سامرا در اوایل خرداد، نشانهای مهم از تضعیف شبکه نفوذ جمهوری اسلامی است.
سرایا السلام، با هزاران نیرو، نخستین گروهی بود که از این ائتلاف خارج شد و پذیرفت بهطور کامل در نیروهای مسلح عراق ادغام شود.
پس از آن، عصائب اهل حق، گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی به رهبری قیس خزعلی، نیز از قصد خود برای خلع سلاح و قرار گرفتن زیر فرمان دولت عراق خبر داد.
پالانی این تغییر موضع را تلاشی از سوی صدر و خزعلی برای بهبود روابط با مقامهای بغداد و واشینگتن دانست.
دولت تازه عراق به نخستوزیری علی الزیدی که انتخاب او در اردیبهشت با حمایت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، همراه شد، خلع سلاح شبهنظامیان و ادغام آنها در ساختار رسمی حکومت را در اولویت قرار داده است.
با این حال، کتائب حزبالله، حرکت نجبا و کتائب سیدالشهدا همچنان با خلع سلاح مخالفت میکنند و خروج نیروهای آمریکایی را شرط کنار گذاشتن سلاحهای خود میدانند.
به نوشته پالانی، با ادغام دیگر گروهها در ساختار دولت، این نیروها بیش از گذشته منزوی شدهاند و «نه بهعنوان پیشتازان یک جریان ملی، بلکه بهعنوان مدافعان منافع یک قدرت خارجی» دیده میشوند.
آمریکا نیز در ماههای اخیر فشار بر دولت عراق را برای محدود کردن نفوذ گروههای مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی افزایش داده است.
شاخون عبدالله، رییس فراکسیون حزب دموکرات کردستان عراق، ۲۳ اردیبهشت در گفتوگوی اختصاصی با ایراناینترنشنال گفت الزیدی توصیههای واشینگتن را درباره دور نگه داشتن گروههای مسلح از دولت، جدی گرفته است.
عراق در مسیر استقلال بیشتر
فارین افرز نوشت مرجعیت شیعه نجف، با وجود مخالفت با عملیات آمریکا و اسرائیل، از فراخواندن عراقیها به حمایت نظامی از جمهوری اسلامی خودداری کرد؛ موضعی که نشان داد حتی برای روحانیون دارای پیوندهای عمیق مذهبی با ایران نیز عراق در اولویت قرار دارد.
پالانی تاکید کرد شبهنظامیان همسو با جمهوری اسلامی در آستانه انحلال کامل نیستند و بغداد نیز بهدلیل خطر درگیری داخلی میان شیعیان، احتمالا از خلع سلاح گسترده و اجباری آنها خودداری خواهد کرد.
با این همه، به نوشته او، موازنه قدرت تغییر کرده و این اقتدار دولت عراق است که در حال افزایش است، نه شبکه وابسته به جمهوری اسلامی.
ادامه این روند عراق را به کشوری مخالف جمهوری اسلامی تبدیل نخواهد کرد، اما میتواند نفوذ تهران را کاهش دهد، زمینه نزدیکی بیشتر بغداد به کشورهای عربی خلیج فارس را فراهم کند، وابستگی عراق به گاز و برق ایران را کمتر سازد و این کشور را از تقابلهای جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، دورتر کند.
پالانی این تحولات را نشانه تضعیف بیشتر «محور مقاومت» دانست و نوشت جمهوری اسلامی پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه در سال ۱۴۰۳ و تضعیف شدید حزبالله لبنان در پی چند دور جنگ با اسرائیل، اکنون در عراق نیز بخشی از موقعیت خود را از دست میدهد.
او در پایان تاکید کرد حتی اگر حکومت ایران از جنگ جان سالم به در ببرد، ممکن است جایگاهش در عراق چنین سرنوشتی نداشته باشد.
این روزنامه جمعه ۱۹ تیر نوشت یکی از نتیجهگیریهای اصلی این است که برای پیشبرد چنین هدفی، باید محاصره اقتصادی ایران هرچه سریعتر از سر گرفته شود.
اسرائیلهیوم همچنین نوشت مقامهای دیپلماتیک غربی نسبت به «از بین رفتن خویشتنداری» و تلاشها برای آسیب رساندن به مقامهای جمهوری اسلامی، از جمله مسعود پزشکیان و عباس عراقچی که تفاهم با آمریکا را پیش بردهاند، هشدار دادند.
به نوشته این روزنامه، این مقامهای غربی معتقدند تلاشها برای آسیب رساندن به پزشکیان و عراقچی در جریان مراسم دفن علی خامنهای، دیکتاتور کشتهشده ایران، نشاندهنده از بین رفتن خویشتنداری سپاه پاسداران در قبال آنهاست.
از سوی دیگر، سیانان به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد اسرائیل این هفته اطلاعاتی را در اختیار آمریکا قرار داده که نشان میدهد جمهوری اسلامی بهتازگی طرح مشخصی برای ترور دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تهیه کرده است.
بر اساس این گزارش، یکی از منابع آگاه گفته است هشدار اسرائیل در هفته جاری به مقامهای آمریکایی منتقل شد.
منبع دیگری نیز گفته است نهادهای اطلاعاتی آمریکا در هفتههای اخیر بهطور مداوم اطلاعاتی درباره احتمال تلاش برای ترور ترامپ دریافت کرده بودند، اما اطلاعات ارائهشده از سوی اسرائیل جدید بوده و به یک طرح مشخص مربوط میشده است.
رییسجمهوری آمریکا پس از پایان نشست دو روزه ناتو در ۱۷ تیر، برخلاف انتظار با ایر فورس وان قدیمی، ترکیه را به مقصد بریتانیا ترک کرد.
تلاشهای دیپلماتیک پشت صحنه
همزمان یک مقام آمریکایی ۱۹ تیر به شبکه سیانان گفت تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنش در درگیری آمریکا و جمهوری اسلامی، پشت صحنه ادامه دارد و واشینگتن، عامدانه پس از انجام حملات مکث کرده است تا از تشدید تنش جلوگیری کند و به دیپلماسی فرصت دهد.
به گفته این مقام، آمریکا همچنان فهرست اهداف احتمالی خود را بهعنوان اهرم فشار حفظ کرده است.
یکی از مقامهایی که اسرائیلهیوم او را آگاه از تحولات داخلی ایران معرفی کرده، گفت اختلافات داخلی پس از امضای تفاهم با آمریکا شدت گرفته و فرماندهان سپاه پاسداران ممکن است کنترل رهبری غیرنظامی را در دست بگیرند و برای برکناری دولت پزشکیان اقدام کنند.
این در حالی است که شورای سردبیری روزنامه والاستریت ژورنال ۱۸ تیر در سرمقالهای با تایید مواضع اخیر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره بینتیجه بودن مذاکرات با جمهوری اسلامی نوشت حکومت ایران در اتلاف وقت «بهترین» است و از گفتوگوها برای پیشبرد اهداف خود استفاده میکند.
در این مقاله آمده است با گذشت ۲۰ روز از مهلت ۶۰ روزه تفاهم اخیر تهران و واشینگتن، مذاکرات هستهای عملا هنوز آغاز نشده و در مقابل، جمهوری اسلامی به اقدامات خود در تنگه هرمز ادامه داده و همزمان میلیاردها دلار نفت صادر کرده است.
بهنوشته والاستریت ژورنال، تصاویر ماهوارهای تازه نشان میدهد جمهوری اسلامی ساختوساز در سایت زیرزمینی کلنگ گزلا را ادامه داده است؛ اقدامی که با تعهد تهران در تفاهمنامه مبنی بر «حفظ وضعیت موجود» برنامه هستهای مغایرت دارد.
۱۷ تیر، ترامپ در حاشیه اجلاس سران ناتو در آنکارا، مقامهای جمهوری اسلامی را «متقلب»، «دروغگو» و «بیمار» خواند و از پایان آتشبس با تهران خبر داد.
ترامپ با اشاره به کشتار گسترده معترضان در جریان اعتراضات دیماه افزود عملکرد جمهوری اسلامی نشان داده نمیتوان به وعدههای آن اعتماد کرد.
