همزمان با بیمیلی کشورهای اروپایی به مشارکت فعال در حل بحران تنگه هرمز، ایالات متحده در تلاش است متحدانش را برای کمک به حل این مساله و همینطور کاهش تواناییهای جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی مورد حمایت آن با هدف حمله به اهدافی در اروپا و آمریکا ترغیب کند.
شبکه خبری اِیبیسی، شامگاه دوشنبه ۲۵ اسفند، بر اساس یک پیام محرمانه نوشت که مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، به دیپلماتهای این کشور در سراسر جهان دستور داده است که دولتهای خارجی را به «اقدام سریع برای کاهش تواناییهای [حکومت] ایران و گروههای تروریستی همسو با آن با هدف حمله به کشورها و شهروندان ما» ترغیب کنند. بر اساس این نامه، خطر حمله از سوی جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتیاش «افزایش» یافته است.
به گزارش ایبیسی، این دستور روز دوشنبه و در قالب یک «درخواست اقدام» با عنوان «نگرانی فزاینده از فعالیتهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» به تمامی نمایندگیهای کنسولی و دیپلماتیک آمریکا ابلاغ شده است.
در این نامه «حساس اما غیرمحرمانه» از مقامهای آمریکایی خواسته شده است که پیام را تا تاریخ ۲۰ مارس (یکم فروردین) «به بالاترین سطح مناسب» در کشورهای محل ماموریت خود منتقل کنند.
تلاشها برای گشودن گره تنگه هرمز
از سوی دیگر، وبسایت خبری اکسیوس گزارش داد که کاخ سفید و وزارت امور خارجه آمریکا در تلاشاند ائتلافی از کشورها تشکیل دهند تا با اعزام کشتی، دیگر تجهیزات نظامی و حمایت سیاسی، ماموریتی برای اسکورت کشتیها یا بهطور کلی ایجاد مسیر امن برای تردد دریایی به داخل و خارج از خلیج فارس فراهم کنند.
یک منبع آگاه به این رسانه گفته است که دولت ترامپ میخواهد بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، استرالیا، کانادا، کشورهای حوزه خلیج فارس و اردن بخشی از این ائتلاف باشند. آمریکا همچنین با ژاپن و کره جنوبی نیز تماس گرفته است.
با وجود این، رهبران تعدادی از این کشورها از جمله آلمان، ایتالیا و ژاپن اعزام ناوهای جنگی را رد کردهاند.
اکسیوس میگوید پس از گفتوگوی تلفنی ترامپ با کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، و امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، درباره این موضوع، بریتانیا طرحی درباره نحوه تشکیل یک نیروی چندملیتی تهیه کرده و آن را با آمریکا و چند کشور دیگر به اشتراک گذاشته است.
این رسانه آمریکا تاکید میکند که این پیشنویس با همه کشورهایی که ترامپ از آنها خواسته به این ائتلاف بپیوندند به اشتراک گذاشته نشده است و به نظر میرسد تا رسیدن به اجماع درباره نحوه عملکرد این ائتلاف هنوز فاصله زیادی وجود دارد.
این منابع تاکید کردهاند که هرچند مکرون پاسخ منفی نداد اما تمایلی به چنین مشارکتی ندارد.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، پس از دیدار با وزرای خارجه ۲۷ کشور عضو گفت که «هیچ تمایلی» در اتحادیه اروپا برای پیوستن به ائتلاف هرمز وجود ندارد. او افزود: «این جنگ، جنگ اروپا نیست.»
ترامپ پیشتر میزان تمایل مکرون برای کمک را «۸ از ۱۰» خواند و گفت بریتانیا به این ائتلاف خواهد پیوست.
او همچنین در دو سخنرانی صبح و بعد از ظهر خود در روز دوشنبه ۲۵ اسفند که یکی در مرکز هنری ترامپ-کندی و دیگری در کاخ سفید انجام شد، از کشورهای عضو ناتو و دیگر کشورهایی که آمریکا سالهاست با استقرار نیروی نظامی از امنیت آنها حفاظت میکند، انتقاد کرد و گفت که همواره پیشبینی میکرده که هزینههای تریلیون دلاری برای ناتو سودی برای آمریکا نداشته باشد و کشورهای اروپای آمریکا را در شرایط بحرانی تنها میگذارند.
او در این سخنرانیها و نشستهای رسانهای پس از آنها، علاوه بر کشورهای اروپایی، به ژاپن، چین و کره جنوبی نیز اشاره کرد.
همزمان وزیر دفاع آلمان اعلام کرد که هنوز روشن نیست که آیا آمریکا بهطور رسمی از این کشور برای تنگه هرمز درخواست کمک کرده است یا نه، سپس افزود: «ترامپ چه انتظاری از چند ناوشکن اروپایی دارد که نیروی دریایی قدرتمند آمریکا قادر به انجام آن نیست.»
او نیز مانند کالاس به ماموریت نظامی اتحادیه اروپا در دریای سرخ موسوم به «آسپیدس» اشاره کرد و گفت گسترش این ماموریت نظامی به تنگه هرمز به بنیان قانونی جدید از سوی پارلمان آلمان نیاز دارد.»
سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن در آستانه سفرش به واشینگتن از جمله مقامهایی بود که بهسرعت جواب رد نداد و در نشستی در مجلس مشاوران این کشور تایید کرد که دولتش در حال بررسی مساله تنگه هرمز و چگونگی تامین امنیت آن «در صورت درخواست احتمالی رییسجمهوری آمریکا» است.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، بخش قابلتوجهی از این نیروها، در حملات هوایی اسرائیل و آمریکا به واحدهای موشکی و پهپادی کشته شدهاند. سپاه پاسداران، بسیج و یگانهای ضدشورش نیروی انتظامی نیز بیشترین خسارتهای جانی را در این حملات هوایی متحمل شدهاند.
اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال همچنین نشان میدهد برای جلوگیری از روشن شدن ابعاد تلفات نیروهای نظامی و امنیتی، از برگزاری عمومی مراسم تشییع و خاکسپاری کشتهشدگان جلوگیری میشود و به خانوادهها گفته شده است، فعلا مراسم ترحیم را بهطور خصوصی و خانوادگی برگزار کنند.
این تلفات سنگین در حالی گزارش میشود که نشانههای نارضایتی، افت روحیه، مشکلات مالی و ترک خدمت نیز در میان بخشی از نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی رو به گسترش است.
بر اساس این گزارشها، نیروهای یگان ویژه نیروی انتظامی روز جمعه اطلاعیهای دریافت کردهاند مبنی بر اینکه پرداخت حقوق بخشی از واحدهای این نیرو با مشکل روبهرو شده است. گفته میشود این سومین بار در سال جاری است که پرداخت حقوق این نیروها با تاخیر انجام میشود. در پی این وضعیت، شماری از نیروهای یگان ویژه از حضور در تجمعاتی که با هدف حمایت از حکومت برگزار میشود، خودداری کردهاند؛ موضوعی که به گفته منابع مطلع، سبب ایجاد اختلال در روند استقرار این نیروها در برخی شهرهای بزرگ شده است.
افزون بر این، اطلاعاتی که به دست ایراناینترنشنال رسیده حاکی است که بازنشستگان و برخی نیروهای ارتش نیز برای دومین ماه متوالی حقوق خود را دریافت نکردهاند. برخی فرماندهان ارشد این نیروها، سپاه پاسداران را متهم میکنند که از بحران مالی بانک سپه برای تضعیف نیروی انتظامی و تقویت دیگر نهادها، بهویژه نهادهای وابسته به ساختار روحانیت، استفاده میکند.
برخی گزارشها همچنین حاکی از آن است که سپاه پاسداران برای جبران کمبود نیرو، شماری از بازنشستگان خود را دوباره به خدمت فراخوانده و حتی برخی زندانیان را با وعده عفو، به همکاری با نیروهای امنیتی ترغیب کرده است.
بر اساس گزارشهای رسیده، در نیروی هوایی نیز روحیه و آمادگی عملیاتی در سطح پایینی قرار دارد. گفته میشود بسیاری از خلبانان، بهویژه پس از سرنگونی یک فروند هواپیمای یاک-۱۳۰ در نبرد با یک فروند اف-۳۵ اسرائیلی، تمایلی به پرواز و رویارویی با نیروی هوایی اسرائیل یا آمریکا ندارند و سطح آمادگی رزمی نیز کاهش یافته است. علاوه بر این، خسارتهای سنگینی به زیرساختهای نیروی هوایی از جمله هواپیماها، پناهگاهها، برجهای کنترل و مراکز فرماندهی وارد شده است.
همزمان، ترک خدمت در میان نیروهای نیروی انتظامی نیز به یکی از چالشهای جدی حکومت تبدیل شده است. بر اساس برخی گزارشها، در یکی از پایگاههای این نیرو حدود ۳۵۰ نفر محل خدمت خود را ترک کردهاند و در برخی واحدها میزان فرار یا غیبت نیروها حتی به حدود ۹۰ درصد رسیده است.
او در گفتوگو با مراد ویسی، تحلیلگر ارشد ایراناینترنشنال، گفت: «فکر کنم همه ما بعد از ۴۷ سال درگیر بودن با این حکومت جنایتکار روزشماری میکنیم برای اینکه بالاخره این نظام از میان برود و در فردای فروپاشی به آنچه که مردم ایران واقعا لایقش هستند، برسیم، یعنی به آزادی کامل و فرصتی برای زندگی دوباره، فرصتی برای ترقی و پیشرفت و آبادی کشور. امیدوارم آن روز هرچه زودتر برسد.»
او افزود: « اما باید شرایط را نیز در نظر گرفت. همانطور که همه مشاهده کردیم، این نظام کوچکترین ابایی در سرکوب مردم ندارد، حاضر است صدها هزار نفر کشته شوند ولی همچنان یک طوری در قدرت باقی بمانند. بنابراین حرکت باید به شکلی هوشمندانه پیش برود. فراخوان نهایی به موقع صادر خواهد شد و فرصتش خواهد رسید.»
شاهزاده رضا پهلوی با تاکید بر اینکه در شرایط فعلی باید نیروهای سرکوب هرچه بیشتر تضعیف شوند و پوشش هوایی اسرائیل و آمریکا در این کار و از نظر تعادل قوا کمکی بود که نیاز به آن وجود داشت، گفت: «این کارزار ضربه بسیار شدیدی به ساختارهای سرکوب رژیم در سپاه و بسیج وارد کرد.»
او افزود: «فراتر از این پوشش هوایی گروههای داخل کشور هستند، اعضای گارد جاویدان که به عناوین مختلف از نظر سازماندهی و کارهای تشکیلاتی امکان زدن ضربههای بیشتر از درون به بدنه نظام را دارند.»
گارد جاویدان
شاهزاده رضا پهلوی با تاکید بر حفظ امنیت اعضای گارد جاویدان، گفت: «زمانی که بیشتر مطمئن شویم که توان سرکوب نظام به حداقل ممکن رسیده، آن زمان میتوان ریسک بیشتری کرد تا مردم بتوانند مجددا خیابانها را تسخیر کنند و در نهایت کشور را از رژیم پس بگیرند و نهادهای کلید را در اختیار بگیرند. در آن زمان فراخوان نهایی صادر خواهد شد.»
او در معرفی گارد جاویدان گفت: «گارد جاویدان برآمده و جوشیده از خود مردم است و در این مرحله بیشتر حالت پدافندی دارد و در واقع به حفاظت از جان افراد کمک میکند و به نهادهایی ضربه میزند که نظام از آنها برای ایجاد رعب و وحشت و کشت و کشتار استفاده میکند.»
شاهزاده رضا پهلوی گفت که در مرحله کنونی گارد جاویدان از درون به نهادهای سرکوب فشار وارد میکند وعملیاتی را انجام میدهد که فراتر از توان شهروندان عادی و غیرمسلح است.
او افزود بسیاری از تحرکاتی که در کشور دیده شده، خودبهخودی رخ ندادهاند و بر مبنای کار سازمانی و با هماهنگی بوده است.
شاهزاده رضا پهلوی با ابراز رضایت از فعالیت گارد جاویدان گفت امیدوار است که اعضای این گارد با توانمندی بیشتر و با امکانات بیشتری که باید در اختیارشان قرار بگیرد، بهزودی بتوانند نقش ویژه خود را ایفا کنند.
شاهزاده رضا پهلوی در بخش دیگری از گفتوگوی خود با ایراناینترنشنال تاکید کرد که نیروهای نظامی و انتظامی باید هرچه زودتر تصمیم خود را بگیرند زیرا آنها فرصت بسیار کمی دارند: « شما هنوز میتوانید به مردم ملحق شوید و حساب خود را از نظام و نیروهای سرکوبگرش جدا کنید. شما میتوانید در آینده کشور بخشی از راه حل باشید. به مردم بپیوندید و در مقابل سرکوبگران سپر دفاعی مردم باشید. وقتی که با مردم باشید در آینده هم جایی خواهید داشت.»
شاهزاده رضا پهلوی افزود کسانی که تصمیم میگیرند علیرغم این فرصت همچنان مدافع و در واقع تضمین کننده ادامه حیات این نظام باشند، فردا باید پاسخگوی مردم باشند. اکنون این فرصت وجود دارد که این افراد بتوانند به مردم بپیوندند به جای آنکه همراه با نظام سقوط کنند و جان خود را از دست بدهند. آنهایی که در برابر مردم میایستند خود هدف خواهند بود.»
شاهزاده رضا پهلوی در ادامه گفت: «من خود از یک خانواده نظامی میآیم. خودم خلبان بودم. ارزش نقش کسانی را که از مملکت دفاع میکنند میدانم. چه در ارتش، چه در پلیس و چه در ژاندارمری، ما به این افراد برای حفظ امنیت کشور نیاز داریم.»
او افزود: «این افراد میتوانند در فردای ایران نقش بسزایی داشته باشند. من همیشه گفتهام تا زمانی که دست کسی به خون مردم آلوده نباشد، دلیلی ندارد که نتواند در فردای این نقش ایفا کند.»
شاهزاده رضا پهلوی تاکید کرد که هدف این است که دوران گذار با بیشترین ثبات و امنیت ممکن طی شود و شرایطی فراهم شود که در نهایت مردم مجلس موسسان را تشکیل بدهند و بهصورت دموکراتیک آینده کشور را از نظر اداری و حکومتی تعیین کنند.
او گفت: «فراموش نکنید که من اینجا از یک هدف ملی صحبت میکنم. این خیزش و جنبش ملی در قالب ایرانیت ما در برابر آن امتی است که خمینی خواست جایگزین هویت ملی ما کند.»
شاهزاده رضا پهلوی افزود جمهوری اسلامی از همان روز اول با نوروز درافتاد، با چهارشنبه سوری درافتاد، با تمام جشنهای فرهنگی ایرانی درافتاد، چون اصلا ایران برایشان مطرح نبود. آنچه برای آنها مطرح بود، حکومت اسلام و امت بود. اصلا توجهی به ملت نداشتند.
او گفت: «وقتی میگوییم ارتش ملی، یعنی ارتش ملت، نه یک مشت سرباز امتی که میخواهد یک ایدئولوژی را صادر کند و در مقابل مردم ایران را بدبخت، گرسنه و فقیر کند. هدف آنها نه بهزیستی مردم، بلکه حمایت از گروههای تروریستی نیابتی است. تفاوت اینجاست.»
دوران گذار
شاهزاده رضا پهلوی در بخش دیگری از گفتوگوی خود با ایراناینترنشنال، به «پروژه شکوفایی» اشاره کرد و گفت که در این پروژه تمرکز ویژهای بر صد روز اول و این مساله شده است که پس از فروپاشی جمهوری اسلامی، نیروهای جایگزین در دوران انتقالی چه نقشی دارند.
او گفت:«اصلا دلیل پروژه شکوفایی این است که بهجز فعالان سیاسی که باید در بخش سیاسی کار خود را انجام دهند، در بخشهای حرفهای و تخصصی برنامهریزیهای لازم انجام گیرد و درباره آنها نظر داده شود. مثلا حقوقدانان در بخش قضایی نظر دهند که در دوران گذار، عدالت چگونه اجرا خواهد شد و با مقامات رژیم چگونه برخورد خواهد شد یا در بخش اقتصاد، اقتصاددانان نظر دهند که چگونه اقتصاد کشور را بازسازی کنیم، چگونه سرمایهگذاری را جلب کنیم یا در حوزههای دیگر مثل بهداشت و آموزش و … چه باید کرد.»
شاهزاده رضا پهلوی تاکید کرد که در دوران اضطرار و مسئولیت اداری موقت، کشور به دست همین نهادهای موجود باید اداره شود، همین وزارتخانهها و کارمندان: «اینها باید بتوانند به کار خود ادامه دهند تا برسیم به مرحلهای که نظام آینده تعیین شود، یعنی وقتی که در آن رفراندوم نهایی بالاخره تصمیم گرفته شود که محتوا و شکل نهایی نظام چه خواهد بود.»شاهزاده رضا پهلوی در پاسخ به این سوال که چه زمانی دولت موقت یا دولت گذار را معرفی خواهد کرد، گفت که این کار در زمان خود انجام خواهد گرفت. بسیاری از افرادی که در این دولت خواهند بود در داخل کشور هستند و به همین دلیل معرفی آنها در حال حاضر، خطراتی را برای آنها ایجاد خواهد کرد. البته بخشی هم در خارج از کشور هستند که با نیروهای درون کشور در تعامل مستقیم هستند.
او گفت: «ما با این افراد در تماس مستقیم هستیم و آنها می دانند که هر یک در کدام بخش از یک ساختار سهگانه باید و یا میتوانند نقشی ایفا کنند. ما به محض رسیدن به مرحله فروپاشی، دولت گذار و هویت اعضای آن را اعلام خواهیم کرد.»
جاویدنامان
شاهزاده رضا پهلوی، در بخش دیگری از گفتوگوی خود خطاب به خانوادههای جانباختگان و جاویدنامان گفت:« این از خودگذشتگی تا پای جان و این دلیری، خصلت هر ایرانی آزاده و میهنپرست است. ایرانیانی که حاضرند برای رسیدن به آینده بهتر حداکثر فداکاری ممکن را از خود نشان دهند. مهم این است که تمام این جانها بیهوده از دست نرفته باشند.»
او افزود:«همه ما واقعا به این شهامتی که بچههای ما از خود نشان دادند افتخار میکنیم، احساس غرور میکنیم. این همان بزرگی کشور ما را نشان میدهد که در طول قرون در مقابل هر نیروی متجاوزی قد علم کرده و ایستاده است. مقابله با جمهوری اسلامی هیچ تفاوتی با دیگر دورههای تاریخ ما ندارد که در آن در مقابل یک هجوم خارجی ایستادگی کردیم، از آرش کمانگیر بگیرید تا کاوه آهنگر.»
شاهزاده رضا پهلوی گفت: «امروز هم آرشها و کاوههای ما در حال مبارزه هستند زیرا میدانند که ما چارهای به غیر از چیره شدن به این نظام اهریمنی نداریم. اگر قرار است نور بر تاریکی پیروز شود، نور چه زمانی نمایان میشود؟ نور چه کسانی هستند؟ همین مردم هستند. تاریکی چیست؟ همین نیروهای اهریمنی ضد ملی ضد ایرانی که باید بر آنان چیره شد.»
او با اشاره به کشتار مردم ایران بهدست جمهوری اسلامی، گفت: «این چه حکومتی است که شما حاضرید بهخاطر حفظش، مردم خود را، بچههای خود را با گلوله جنگی بکشید؟»
شاهزاده رضا پهلوی تاکید کرد که شکی ندارد که این نظام سرانجام از بین خواهد رفت و مردم در نهایت پیروز خواهند شد. برای رسیدن به آن لحظه لازم است که براساس فراخوانها حرکت خود را ادامه دهیم.»
بازگشت به ایران
شاهزاده رضا پهلوی در این گفتوگو بار دیگر تاکید کرد که در اولین فرصت ممکن، حتی زمانی که نظام جمهوری اسلامی همچنان بر سر کار باشد اما این امنیت وجود داشته باشد که بتوان بخشی از کشور را تسخیر کرد.
او گفت نمیداند اولین جایی که آزاد خواهد شد کجا خواهد بود و ممکن است الزاما تهران نباشد، اما بهمحض فراهم شدن شرایط او ترجیح میدهد که شخصا در ایران و در میان هممیهنان خود حضور داشته باشد.
شاهزاده رضا پهلوی گفت که حضورش در ایران میتواند باعث ریزش سریعتر نیروهای جمهوری اسلامی و پیوستن آنها به مردم شود.
او گفت:« بدانید که من حاضرم تمام ریسکهای لازم و حسابشده را بپذیرم تا بتوانم به کشورم برگردم.»
شاهزاده رضا پهلوی در عین حال تاکید کرد که این جنبش در همه جای ایران جاری است و نباید آن را به صورت منطقهای و جغرافیایی تقسیم کرد.
او گفت اگر این جنبش در تمام مملکت شکل بگیرد، نظام مجبور است نیروهایش را در سراسر کشور پخش کند و امکان چنین کاری را ندارد. حتی در تهران در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی مجبور شد عوامل خارجی را برای سرکوب مردم به کمک فرابخواند. «آنها پنج هزار نفر را از افغانستان و لبنان و عراق به کار گرفتند تا مردم تهران را سرکوب کنند، یعنی خود به اندازه کافی نیرو و عامل سرکوب نداشتند.»
شاهزاده رضا پهلوی افزود نظام بهطور کامل از مقابله ما مردم در سراسر کشور و در شهرهای بزرگ ناتوان است و نمیتواند خود را حفظ کند. مساله مهم این است که توازن قوا به سود مردم به هم خورده است.
شاهزاده رضا پهلوی در بخشی دیگر از گفتوگوی خود با ایراناینترنشنال گفت: «من در چهار دهه گذشته همواره بر این نکته تاکید کردهام که مردم نباید رای خود را هدر بدهند. جمهوری اسلامی اصلا رای مردم را در نظر نمیگیرد و از آن صرفا برای این استفاده میکند که بگوید مردم در انتخابات شرکت میکنند، بنابراین ما مشروعیت داریم.»
او سپس با مروری بر رویدادها از زمان محمد خاتمی رییسجمهوری سابق جمهوری اسلامیُ تا امروز و نادیده گرفتن رای و خواست مردم، افزود در جمهوری اسلامی بحث غالب همیشه انتخاب میان بد و بدتر بود. «باید به اینجا میرسیدیم که سرانجام همه متوجه شوند که این نظام اصلاحپذیر نیست. قانون اساسی فرصت تغییرات اساسی را نمیدهد و رای مردم اساسا مطرح نیست.»
چهارشنبه سوری
شاهزاده رضا پهلوی گفت: «من از روز اول گفتم راه اصلی ما نمیتواند انتخابات در داخل نظام و اصلاح رژیم باشد اما شاید باید چهار دهه میگذشت و چندین نسل فدا میشدند تا به جایی برسیم که جامعه امروز رسیده است. نسل زد این موضوع را کاملا درک کرده است.»
او افزود: «امروز همه به این نتیجه رسیدهاند که باید حکومتی سکولار داشت. نظامی که بر ایدئولوژی استوار شده، از همان ابتدا تبعیض را بر جامعه روا کرده. به برخوردش با اقلیتهای قومی و مذهبی نگاه کنید که باعث شده به چه وضعی برسیم. چنین وضعی قبل از انقلاب وجود نداشت. مساله ما هرگز ترک و لر و آذری و بلوچ و سنی و شیعه و کلیمی و زرتشتی نبود.»
شاهزاده رضا پهلوی گفت: «این آیندهای است که نسل امروز درک کرده. اکنون چالش و وظیفه اصلی ما پیروز شدن بر این رژیم به هر شکل ممکن و گذر از آن است تا بتوانیم کشور را از نو بسازیم و آباد کنیم.»
او در پایان این گفتوگو بار دیگر با حماسهآفرینی مردم ایران در طول تاریخ اشاره کرد و گفت اگر ایران تا امروز حفظ شده بهخاطر دلاوری و شجاعت مردم ایران بوده و حفظ سنت و فرهنگ ایرانی بوده است. حفظ آن فرهنگ بهترین پادزهر علیه نیروهای اهریمنی بوده است.»
شاهزاده رضا پهلوی افزود: « وقتی امروز میخواهیم چهارشنبه سوری را برگزار کنیم، فقط بهخاطر این نیست که میخواهیم فرهنگ خود را حفظ کنیم. این کار پیام بسیار محکمی است به این نظام، به کسانی که همیشه سعی کردند هویت ما را از بین ببرند و آن را فدای امت خود کنند. این فرصتی است تا ما نشان دهیم که هستیم. فرصتی است که نه فقط به آنها، بلکه به خود و جهان نشان دهیم که ما کیستیم.»
بهنوشته فارین افرز، سال گذشته، ولادیمیر پوتین و مسعود پزشکیان، روسای جمهوری روسیه و ایران، معاهده مشارکت راهبردی جامع را امضا کردند؛ توافقی که دو کشور را متعهد میکرد در برابر دخالت طرفهای ثالث در امور داخلی و خارجی یکدیگر بایستند.
مسکو و تهران این معاهده را نقطه اوج گسترش روابط میان دو حکومت دانستند.
اما هنگامی که ایالات متحده و اسرائیل برای دومین بار در کمتر از هشت ماه، ۹ اسفند به جمهوری اسلامی حمله کردند، روسیه عمدتا مانند یک تماشاگر به تماشای این جنگ نشست.
پوتین البته کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور تهران، را «نقض ریاکارانه همه موازین اخلاق انسانی و حقوق بینالملل» خواند و وزارت خارجه روسیه خواستار «کاهش فوری تنش، توقف درگیریها و ازسرگیری روندهای سیاسی و دیپلماتیک» شد؛ اما در هیچ یک از این بیانیهها، نامی از دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برده نشد و حتی اشارهای به احتمال دفاع روسیه از حکومت ایران نیز صورت نگرفت.
معاهده همکاری راهبردی جامع ایران و روسیه شامل بند دفاع متقابل نمیشود و مسکو شاید به متن معاهده پایبند مانده باشد، اما در عمل کار چندانی برای کمک به یکی از شرکای کلیدی خود در خاورمیانه و یکی از مهمترین همکاران پوتین در جنگ علیه اوکراین انجام نداده است.
واشینگتنپست و سیانان گزارش دادهاند که روسیه ممکن است در زمینه دادههای هدفگیری و تاکتیکهای پیشرفته پهپادی به جمهوری اسلامی کمک کرده باشد، اما چنین کمک محدودی بعید است تفاوت چشمگیری در سرنوشت جنگ ایجاد کند.
بهنوشته فارین افرز، ناتوانی کرملین در کمک به ایران با یک الگوی آشنا همخوانی دارد: هرگاه دوستان روسیه به کمک نیاز داشته باشند، مسکو بیانیههای تند صادر میکند اما اقدام چندانی انجام نمیدهد.
اواخر سال ۲۰۲۳، روسیه در جنگ کوتاه میان متحد پیمانی خود ارمنستان و آذربایجان مداخله نکرد و اجازه داد باکو کنترل منطقه قرهباغ را باز پس گیرد.
یک سال بعد نیز مسکو اجازه داد نیروهای شورشی حکومت بشار اسد در دمشق را سرنگون کنند.
در یک سال گذشته، ایالات متحده همراه با اسرائیل تاسیسات هستهای، پایگاههای نظامی و کارخانههای موشکی ایران را بمباران کرده، مقامات عالیرتبه، فرماندهان نظامی و عوامل هستهای ایرانی را کشته و حتی نیکلاس مادورو، رییسجمهوری ونزوئلا و شریک اصلی مسکو در آمریکای لاتین را تقریبا بدون هیچ دخالتی از سوی روسیه، ربوده است.
فارین افرز نتیجه گرفته است همه این موارد نشان میدهند قدرت روسیه برای شکل دادن به تحولات جهانی محدود است.
با این حال، جنگ کنونی در ایران پیامدهای ناخواستهای دارد که به سود روسیه تمام میشود. هرچه جنگ طولانیتر شود، احتمالا قیمت انرژی افزایش خواهد یافت و این امر به مسکو کمک میکند درآمد بیشتری کسب کند و کسری بودجه ناشی از جنگ اوکراین را جبران کند.
وزارت خزانهداری آمریکا ۲۱ اسفند اعلام کرد برای مهار افزایش قیمتها، بهطور موقت تحریم نفت روسیه را که در دریا قرار دارد، تعلیق کرده است.
در همین حال، چین که نگران ثبات بلندمدت عرضه انرژی از خاورمیانه است، ممکن است بیش از پیش به نفت و گاز روسیه نیاز پیدا کند.
بهنوشته فارین افرز، جنگ ایران حواس آمریکا را نیز منحرف میکند و منابع و تمرکزی را که واشینگتن میتوانست به شرکای اروپایی و اوکراین اختصاص دهد، به خود مشغول میسازد.
روسیه شاید نتواند از شرکای خود محافظت کند، اما همچنان در سازگار شدن با شکستهای راهبردی و بهرهبرداری از دستاوردهای تاکتیکی، مهارت دارد.
همراهی از سر مصلحت
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، مسکو و تهران در توسعه یک همکاری مشترک منافعی متقابل دیدند. تا آن زمان، طی چند قرن، دو کشور عمدتا رقیب یکدیگر بودند و برای نفوذ در قفقاز و پیرامون دریای خزر رقابت میکردند.
اما در اوایل دهه ۱۹۹۰، روسیه به دنبال فروش مازاد فناوریهای دفاعی و هستهای غیرنظامی دوران شوروی بود و ایران که از جنگ با عراق و تحریمهای غربی آسیب دیده بود، خریدار مناسبی به نظر میرسید.
در دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، روسیه سامانههایی را به ایران تحویل داد که هنوز هم بخش اصلی تجهیزات نظامی ایران را تشکیل میدهند: جنگندههای میگ-۲۹ (MiG-29)، هواپیماهای تهاجمی سوخو-۲۴ (Su-24)، زیردریاییهای دیزلی کیلو (Kilo)، تانکهای تی-۷۲ (T-72) و سامانههای پدافند هوایی اس- ۲۰۰ (S-200).
روسیه بعدها سامانههای کوتاهبرد تور- ام۱ (Tor-M1) و سامانه پدافند هوایی دوربرد اس-۳۰۰ (S-300) را نیز به جمهوری اسلامی تحویل داد.
به نوشته فارین افرز، فروش این تسلیحات برای جمهوری اسلامی مهم بود، اما هرگز به یک اتحاد نظامی واقعی نینجامید. تحویل تسلیحات روسیه پراکنده بود و بهدلیل تحریمهای غرب محدود میشد و شامل پیشرفتهترین سامانهها، مانند اس-۴۰۰ (S-400) یا جنگندههای پیشرفته، نمیشد.
همان زمان که روسیه به ایران سامانههای دفاع هوایی و بالگرد میفروخت، روابط امنیتی خود را با مصر، اسرائیل و کشورهای خلیج فارس نیز حفظ کرده بود. کشورهایی که برخی از آنها رقبای ایران محسوب میشوند.
مقامات ایرانی از این موضوع بیخبر نبودند و نارضایتی عمیقی از آن داشتند.
در سال ۲۰۱۰، مسکو تحت فشار غرب تحویل سامانه اس-۳۰۰ (S-300) به ایران را به حالت تعلیق درآورد و با تحریمهای سازمان ملل علیه تهران موافقت کرد. تحریمهایی که در خلوت با آنها مخالف بود.
در آن زمان، روسیه هنوز میخواست بهعنوان یک عضو مسئول شورای امنیت سازمان ملل و شریک قابل اعتماد ایالات متحده دیده شود. بنابراین رهبران روسیه، تهران را بیشتر بهعنوان یک مهره در مذاکرات با واشینگتن و بروکسل در نظر میگرفتند تا یک شریک واقعی.
پیوندهایی که دو کشور را به هم متصل کرد
به نوشته فارین افرز، جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۵ روسیه و ایران را وارد ائتلافی تاکتیکی برای حمایت از حکومت اسد کرد اما تنها پس از حمله گسترده پوتین به اوکراین در سال ۲۰۲۲ بود که روابط تهران و مسکو به شراکتی بسیار نزدیکتر و متوازنتر تبدیل شد.
در این مرحله، ایران برای نخستین بار به تامینکننده تسلیحات برای روسیه تبدیل شد.
مهمترین کمک ایران پهپادهای شاهد بود که روسیه از پاییز ۲۰۲۲ برای جبران کمبود موشکهای دقیق خود در جنگ اوکراین به کار گرفت.
در مقابل، روسیه طبق گزارشها تجهیزات نظامی جدیدی به ایران ارائه کرد و از جمله هواپیماهای آموزشی یاک-۱۳۰ (Yak-130)، بالگردهای تهاجمی امآی-۲۸ (Mi-28)، خودروهای زرهی اسپارتاک (Spartak) و سلاحهای سبک در اختیار ایران گذاشت.
ایران همچنین قراردادهایی برای خرید جنگندههای سوخو-۳۵ (Su-35) و سامانههای پدافند هوایی قابل حمل امضا کرد، هرچند وضعیت تحویلشان مشخص نیست.
به گزارش فارین افرز، مهمترین حوزه همکاری امنیتی احتمالا در حوزه فضا است. زیرساختهای پرتاب و تخصص مداری روسیه، نقش مهمی در توسعه برنامه موشکی ایران داشته است.
بهرهبرداری از بحران
فارین افرز در ادامه گزارش خود افزوده است با وجود تعمیق روابط، محدودیتهای قدرت پوتین بهوضوح آشکار شده است. روسیه همان چیزهایی را در اختیار دارد که ایران در جنگ با آمریکا و اسرائیل بیش از هر چیز میخواهد: جنگندههای پیشرفته، سامانههای دفاع هوایی و مهمات دقیق. اما روسیه به همه این تجهیزات در جنگ اوکراین نیاز دارد.
حتی اگر مسکو میخواست چنین سامانههایی را به ایران تحویل دهد، انجام آن زمانبر بود. آموزش اپراتورهای ایرانی برای سامانه اس-۴۰۰ بهتنهایی حدود شش تا هشت ماه طول میکشد.
از سوی دیگر، مذاکرات روسیه با دولت ترامپ برای پایان دادن به جنگ اوکراین نیز مانع حمایت آشکار از تهران شده است.
علاوه بر این، روسیه باید روابط خود را با کشورهای خلیج فارس نیز حفظ کند. کشورهایی که اکنون هدف حملات ایران هستند، مانند امارات متحده عربی و عربستان سعودی، خود شرکای مهم روسیهاند.
با این حال، روسیه ممکن است کمکهایی ارائه دهد که کمتر قابل مشاهدهاند، مانند اطلاعات ماهوارهای و دادههای هدفگیری.
سود بردن از پیامدهای جنگ
فارین افرز در پایان گزارش خود به سودی که روسیه از جنگ کنونی میبرد پرداخته و نوشته است حتی در حالی که روسیه از ایران حمایت جدی نمیکند، از پیامدهای جنگ سود میبرد:
آمریکا اکنون موشکهای دفاع هوایی و مهماتی را مصرف میکند که اوکراین به آنها نیاز دارد.
از سوی دیگر، افزایش قیمت انرژی میتواند روسیه را دوباره به یک تامینکننده ضروری نفت و گاز تبدیل کند.
هر افزایش ۱۰ دلاری قیمت نفت میتواند روزانه حدود ۹۵ میلیون دلار به درآمد روسیه اضافه کند.
اگر جنگ به زیرساختهای انرژی خلیج فارس آسیب جدی وارد کند، قیمت انرژی ممکن است برای مدت طولانی بالا بماند و این امر منبع مالی بزرگی برای کرملین ایجاد خواهد کرد.
در چنین شرایطی، چین ممکن است بالاخره برای تامین انرژی پایدار به ساخت خطوط لوله جدید از روسیه روی آورد؛ چیزی که پوتین سالهاست در پی آن است.
در نهایت، شکستهای اخیر روسیه در کمک به شرکایش در سوریه، ونزوئلا و ایران، محدودیت قدرت جهانی آن را آشکار کرده است.
با درگیر بودن منابع نظامی در جنگ اوکراین، مسکو نمیتواند کمک مادی قابل توجهی به متحدان اقتدارگرای خود ارائه دهد و آنچه باقی میماند، هدف محدودتری است: بهرهبرداری از پیامدهای ناخواسته مداخلات ایالات متحده.
در حالی که کاخ سفید تلاش میکند با ایجاد یک ائتلاف دریایی فشار بر جمهوری اسلامی را افزایش دهد، پایتختهای بزرگ جهان با استناد به محدودیتهای قانونی و نگرانی از افتادن در دام یک جنگ تمامعیار، تا این لحظه از همراهی با واشینگتن خودداری کردهاند.
اروپا متحد علیه گسترش جنگ
در قاره اروپا، جبههای واحد علیه درخواستهای مکرر ترامپ شکل گرفته است. فرانسه موضعی کاملا محتاطانه اتخاذ کرده است؛ امانوئل مکرون، رییسجمهوری این کشور، تاکید کرد پاریس تنها زمانی در عملیات همراهی کشتیها شرکت میکند که شرایط اجازه دهد و تنشها کاهش یابد.
بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان نیز با انتقاد از این طرح سوال کرد که چند ناوچه اروپایی چه کاری میتوانند انجام دهند که نیروی دریایی قدرتمند آمریکا از عهده آن برنمیآید؟
او با صراحت اعلام کرد: «این جنگ ما نیست و ما آن را شروع نکردهایم.»
بریتانیا نیز ضمن اشاره به دشواریهای موجود، بر عدم تمایل خود برای ورود به یک درگیری وسیع تاکید کرد.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، در این رابطه تصریح کرد که لندن برای تضمین آزادی کشتیرانی با متحدان همکاری میکند، اما این کشور به هیچ وجه به یک جنگ گستردهتر کشیده نخواهد شد.
او اشاره کرد که بریتانیا تنها ممکن است از سیستمهای مینیاب خودکار استفاده کند.
متئو سالوینی، معاون نخستوزیر ایتالیا نیز هشدار داد اعزام کشتیهای نظامی به منطقه جنگی، به معنای ورود رسمی به جنگ است.
تردید در آسیا و اقیانوسیه
مقاومت در برابر طرح ترامپ در شرق آسیا، یعنی جایی که بیشترین وابستگی به انرژی خاورمیانه وجود دارد، نیز به وضوح دیده میشود.
سانائه تاکائیچی، نخستوزیر ژاپن، با اشاره به قانون اساسی صلحطلب این کشور، اعلام کرد که توکیو هنوز هیچ تصمیمی برای اعزام ناو اتخاذ نکرده است.
استرالیا نیز رسما اعزام ناو جنگی را رد کرده و برای مشارکت نظامی خود خط قرمز ترسیم کرده است.
چین نیز که بزرگترین ذینفع باز بودن تنگه هرمز است، علیرغم فشارهای ترامپ، با درخواست واشینگتن مخالفت کرده است.
مقامات چینی به جای پیوستن به ائتلاف نظامی، بر تنشزدایی و گفتوگو با همه طرفها تاکید دارند.
جستوجو برای راهکارهای جایگزین
در حالی که ترامپ هشدار داده بیپاسخ ماندن درخواستش میتواند آینده سازمان پیمان نظامی آتلانتیک شمالی (ناتو) را به خطر بیندازد، متحدان اروپایی به دنبال راهکارهای غیرنظامی هستند.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، از احتمال اجرای طرحی مشابه توافق غلات اوکراین برای عبور امن انرژی سخن گفته است.
به نظر میرسد متحدان آمریکا در حال حاضر به جای گزینههای نظامی پرخطر، مسیر دیپلماسی را برای عبور از این بحران راهبردی برگزیدهاند.
اسرائیل دوشنبه ۲۵اسفنداعلام کرد برای دستکم سه هفته دیگر برنامههای عملیاتی مفصلی دارد. این در حالی است که ارتش این کشور در طول شامگاه دوشنبه اهدافی در سراسر ایران را زیر حملات سنگین قرار داد. همزمان، حملات پهپادی جمهوری اسلامی فرودگاه دبی را بهطور موقت تعطیل کرد و یک تاسیسات مهم نفتی در امارات متحده عربی را هدف قرار داد.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی اکنون وارد هفته سوم خود شده و هنوز نشانه روشنی از پایان آن دیده نمیشود. این جنگ باعث بسته شدن تنگه هرمز شده است؛ گذرگاهی حیاتی که ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند. این وضعیت قیمت نفت را افزایش داده و نگرانیها درباره جهش دوباره تورم جهانی را بالا برده است.
دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا، یکشنبه ۲۴ اسفندخواستار تشکیل ائتلافی از کشورها برای کمک به بازگشایی این مسیر حیاتی کشتیرانی شد و هشدار داد که اگر اعضای ناتو به کمک واشینگتن نیایند، آیندهای «بسیار بد» در انتظار این ائتلاف خواهد بود.
درخواست او با واکنشی محتاطانه از سوی متحدان مواجه شد. آنها ضمن حمایت از تلاشهای دیپلماتیک برای بازگشایی مسیر، نسبت به احتمال اقدام نظامی احتیاط نشان دادند.
سرهنگ دوم نداو شوشانی، سخنگوی ارتش اسرائیل، به خبرنگاران گفت برنامههای عملیاتی دقیقی برای جنگ با حکومت ایران در سه هفته آینده وجود دارد و همچنین برنامههای دیگری نیز برای دورههای طولانیتر تهیه شده است.
ارتش اسرائیل اهداف خود را محدود به تضعیف توانایی ایران برای تهدید اسرائیل توصیف و اعلام کرده که زیرساختهای موشکهای بالستیک، تاسیسات هستهای و دستگاه امنیتی جمهوری اسلامی را هدف قرار میدهد.
شوشانی گفت: «ما میخواهیم مطمئن شویم که این رژیم تا حد ممکن ضعیف شود و تمام تواناییهای آن، همه بخشها و همه شاخههای دستگاه امنیتی آن را تضعیف کنیم.»
ارتش اسرائیل اعلام کرده است که هنوز هزاران هدف برای حمله در داخل ایران در اختیار دارد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، دوشنبه گفت تهران نه درخواست آتشبس کرده و نه پیامی با ایالات متحده رد و بدل کرده است.
حملات سنگین در سراسر ایران
رسانههای ایران گزارش دادند که در حملات شبانه به استان مرکزی در مرکز ایران پنج نفر کشته و هفت نفر زخمی شدند. این رسانهها، دوشنبه ضمن اعلام پرواز جنگندهها در مناطق مختلف تهران، گزارش دادند که انفجارهایی در مناطق شرق، مرکز و غرب تهران رخ داده است.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، در پی تشدید حملات هوایی گسترده به مراکز حساس نظامی و حکومتی در پایتخت، فرودگاه مهرآباد تهران شامگاه یکشنبه هدف موج جدیدی از حملات قرار گرفته است.
ارتش اسرائیل دوشنبه اعلام کرد در حال انجام حملات هوایی در تهران، شیراز و تبریز علیه «زیرساختهای رژیم تروریستی ایران» است.
همزمان در اسرائیل، آژیرهای هشدار حمله هوایی نسبت به موشکهای ایرانی به صدا درآمدند. سپاه پاسداران اعلام کرد تهران حملاتی را به مناطقی در تلآویو، پایگاه هوایی الظفره در ابوظبی، پایگاه دریایی در بحرین و پایگاه هوایی شیخ عیسی در بحرین انجام داده است.
بازارهای انرژی و تنگه هرمز
بازارهای انرژی نیز با اختلال بیشتری روبهرو شدند، زیرا پس از حمله پهپادی جمهوری اسلامی به بندر فجیره در امارات متحده عربی، عملیات بارگیری نفت متوقف شد. این بندر در خلیج عمان معمولا نقطه خروج حیاتی برای نفت خام امارات است؛ حجمی معادل حدود یک درصد تقاضای جهانی نفت.
پروازها در فرودگاه بینالمللی دبی، یکی از شلوغترین فرودگاههای جهان، پس از آنکه یک حمله پهپادی به یک تاسیسات ذخیره سوخت در نزدیکی آن باعث ایجاد ستونهای دود سیاه در آسمان شد، برای چند ساعت متوقف شد.
رسانههای دولتی گزارش دادند عربستان سعودی در منطقه شرقی خود طی یک ساعت ۳۴ پهپاد را رهگیری کرده است. در هیچیک از این حوادث گزارشی از تلفات منتشر نشد.
روز دوشنبه قیمت نفت همچنان بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی ماند. یکشنبه ترامپ گفت کشورهایی که به نفت خلیج فارس وابستگی زیادی دارند باید برای حفاظت از تنگه هرمز کمک کنند.
اگر چین به این خواست آمریکا پاسخ مثبت ندهد، ممکن است ترامپ سفر برنامهریزیشده خود به به پکن را به تعویق بیندازد. او در پیامی در شبکههای اجتماعی گفت امیدوار است چین، فرانسه، ژاپن، کره جنوبی، بریتانیا و دیگر کشورها در این اقدام مشارکت کنند.
ترامپ یکشنبه به فایننشالتایمز گفت اگر چین برای باز کردن تنگه کمک نکند، ممکن است دیدار خود با رییسجمهوری چین، شی جینپینگ را که قرار است اواخر همین ماه انجام شود، به تعویق بیندازد.
با این حال، اسکات بسنت وزیر خزانهداری آمریکا گفت اگر این سفر به زمان دیگری موکول شود، به دلیل مسائل لجستیکی ناشی از جنگ خواهد بود و به تنگه هرمز ارتباطی ندارد.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، گفت کشورش وارد یک جنگ گستردهتر با ایران نخواهد شد، اما برای بازگشایی این آبراه با متحدان همکاری خواهد کرد؛ هرچند اذعان کرد که این کار آسان نخواهد بود.
ژاپن اعلام کرد برنامهای برای اعزام کشتیهای جنگی به این تنگه ندارد. استرالیا که گفته است یک هواپیمای نظارتی نظامی و موشکهایی برای کمک به دفاع از امارات ارسال خواهد کرد، اعلام کرد نیروی دریایی خود را اعزام نخواهد کرد.
بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان نیز مشارکت کشورش در هرگونه فعالیت نظامی در جنگ ایران، از جمله تلاش برای بازگشایی تنگه، را رد کرد. او گفت: «این جنگ ما نیست؛ ما آن را آغاز نکردهایم.»
اسرائیل همچنین به حملات خود در لبنان و غزه ادامه داد و نیروهای وابسته به جمهوری اسلامی یعنی حزبالله و حماس را هدف قرار داد.
ارتش اسرائیل دوشنبه اعلام کرد نیروهایش عملیات زمینی محدودی را علیه مواضع حزبالله در جنوب لبنان آغاز کردهاند.
