کارن ابرینیا، دبیر کانون صنفی استادان دانشگاهی ایران، از مهاجرت دستکم ۱۵۰۰ استاد رشتههای فنی از دانشگاههای برتر ایران طی پنج سال گذشته خبر داد و ابراهیم آزادگان، استاد دانشگاه صنعتی شریف، هم گفت در شرایط کنونی، هفتهای یک استاد دانشگاه را ترک میکند.
وبسایت خبرآنلاین دوشنبه ۲۸ مهر مشروح گفتوگویی با ابرینیا و آزادگان را درباره مهاجرت استادان و دانشجویان و فضای امنیتی دانشگاهها منتشر کرد.
آنها تاکید کردند گزینشهای امنیتی، صلاحیت علمی نخبگان و استادان دانشگاهها را به دلایلی مانند «امضای بیانیه»، «مجرد بودن» و «عکس داشتن در کافهای در آمریکا» رد میکنند.
به گفته دبیر کانون صنفی استادان دانشگاهی ایران، از سال تحصیلی ۱۳۹۷-۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲-۱۴۰۳، از میان شش هزار استاد در رشتههای فنی و مهندسی در دانشگاههای برتر، ۲۵ درصد مهاجرت کردهاند.
در دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه تهران حدود ۱۰ نفر از استادان یا خودشان را بازنشسته کردند و برای ادامه فعالیت به خارج رفتند یا از فرصت مطالعاتی بازنگشتند.
ابرینیا با استناد به آمار رسمی گفت از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ حدود ۶۶ هزار دانشجو از ایران مهاجرت کردهاند.
آمارهای غیررسمی اما میگویند در این بازه زمانی، حدود ۲۰۰ هزار دانشجو ایران را ترک کردهاند.
مهاجرت دانشگاهیان پس از جنبش مهسا شدت گرفت
ابرینیا گفت امضا کردن بیانیهای از سوی استادان دانشگاه در سال ۱۴۰۱ و درخواست برای حفظ محیط آرام دانشگاه، سبب مشکلات زیادی برای آنها شد و به استادان عمدتا جوان گفتند قرارداد آنها تمدید نمیشود.
آزادگان هم یادآوری کرد پس از اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» و در طول سه سال اخیر، دانشگاه صنعتی شریف با «فاجعه» مواجه شده است؛ بهطوری که نزدیک به ۷۰ نفر از استادان دانشگاه را ترک کردهاند و هنوز جایگزین مناسبی برای آنها پیدا نشده است.
این استاد دانشگاه شریف افزود این روزها هفتهای یک استاد دانشگاه را ترک میکند؛ آنها یا مرخصی بدون حقوق میگیرند یا برای فرصت مطالعاتی و شرکت در کنفرانس از کشور خارج میشوند و دیگر بازنمیگردند.
آزادگان از رویدادهای سال ۱۴۰۱ بهعنوان روزهای سخت دانشگاه شریف نام برد و یادآوری کرد که در جریان اعتراضات به دانشگاه حمله شد، بسیاری از استادان و دانشجویان را «بیعلت زدند» و فضای امنیتی بسیار شدیدی در دانشگاه برقرار بود.
ماموران امنیتی و نیروهای لباس شخصی جمهوری اسلامی ۱۰ مهر ۱۴۰۱ دانشگاه شریف را محاصره، بین ۳۰ تا ۴۰ دانشجو را بازداشت و به دانشجویانی که قصد خروج از دانشگاه داشتند، تیراندازی کردند.
آزادگان درباره فضای کنونی گفت هنوز در کنار در ورودی دانشگاه شریف زنانی به دانشجوها «تذکر میدهند»، داخل دانشگاه پر از دوربین است و همچنان دانشجوها را برای حجاب اجباری به کمیته انضباطی میفرستند.
دولت از مهاجرت استادان منتقد خوشحال میشود
ابرینیا در ادامه سخنان خود گفت در برخی موارد، دولتها از مهاجرت استادان منتقد خوشحال میشوند، زیرا معتقدند این گروه «دردسر» ایجاد میکند.
دبیر کانون صنفی استادان دانشگاهی ایران همچنین عملکرد حراست دانشگاه، نگاه امنیتی و رفتارهای تحقیرکننده در گزینش استادان را از دیگر دلایل مهاجرت خواند.
ابرینیا در مثالی گفت در دولت سیزدهم استادی را در اتاقی نشانده، قرآن جلویش گذاشته و گفته بودند «بخوان».
در موردی دیگر به یکی از استادان جوان گفته بودند: «چرا تا حالا ازدواج نکردهای؟ اگر تا سال آینده ازدواج نکنی، قراردادت را تمدید نمیکنیم.»
او افزود: «وضعیت طوری شده استادی که در بهترین دانشگاههای دنیا تحصیل کرده را مینشانند دور یک میز تا با کسی که نمیدانم حتی دیپلم دارد یا نه، حرف بزند که این فرد استاد دانشگاه ما را زیر سوال ببرد و سوالهای عجیب و غریب بپرسد.»
آزادگان هم با ذکر مثالی گفت گزینش دانشگاه شریف فردی که دکترای فلسفه خود را از دانشگاه پرینستون گرفته بود، بهدلیل داشتن عکس با چند دختر و پسر در کافهای در آمریکا رد کرد.
هرچند که به گفته او، اصل ماجرا این بود که نمیخواستند اجازه بدهند کسی که در آمریکا درس خوانده، در دانشگاه شریف تدریس کند و آن عکس را بهانه کردند.
او افزود به فارغالتحصیل فلسفه دانشگاه سوربن هم گفته بودند: «اصلا برای چه برگشتی؟ ما هیچوقت اجازه نمیدهیم تفکرات شما در دانشگاه تدریس شود.»
بعد از جنگ، مهاجرت بهدلیل عدم صدور ویزا کمتر شد
ابرینیا در بخشی از این نشست گفت بعد از جنگ ۱۲ روزه نرخ مهاجرت استادان و دانشجویان کاهش یافت؛ اما نه اینکه جنگ سبب شود افراد از مهاجرت منصرف شوند، بلکه از کشورهای دیگر به ایرانیان کمتر ویزا میدهند.
او یادآوری کرد در دورهای که صدور ویزا راحتتر انجام میشد، مقصد بخش زیادی از استادان آمریکا، کانادا، اروپا و استرالیا بود، اما اخیرا به کشورهای همجوار مانند عربستان سعودی، ترکیه و امارات نیز مهاجرت میکنند.
آزادگان هم درباره وضعیت دانشگاه شریف گفت در رشته فلسفه مقصد استادان مهاجرتکرده غالبا بریتانیا، آمریکا و آلمان است.
به گفته او، استادان و دانشجویان گروههای فنی بیشتر از علوم انسانی مهاجرت میکنند و اکثرا هم جذب شرکتها میشوند تا دانشگاهها.
در این گزارش که دوشنبه ۲۸ مهر منتشر شد، آمده است: «از کاهش مصرف لبنیات و گوشت تا کمبود میوه و سبزی، بحران تغذیه در کشور زنگ خطر سلامت عمومی و اقتصاد خانوادهها را به صدا درآورده است.»
رویداد۲۴ به نقل از احمد اسماعیلزاده، مدیر دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت نوشت سالانه ۴۰۰ تا ۴۲۰ هزار نفر در ایران جان خود را از دست میدهند که طبق برآوردها، حدود ۳۵ درصد از این مرگومیرها به «کمبودها و مشکلات تغذیهای» مرتبط است.
بر اساس این گزارش، کاهش مصرف لبنیات، گوشت، میوه و سبزیجات در کنار رشد چاقی در میان کودکان و زنان باردار و کمبود گسترده ویتامینها و املاح ضروری، به بحران تازهای در سلامت عمومی کشور انجامیده است که میتواند تهدیدی جدی برای نسلهای آینده محسوب شود.
پیشتر در ۱۶ مهر، غلامرضا نوری قزلجه، وزیر کشاورزی، روند افزایش قیمتها را «منطقی» خواند و گفت نرخ مواد غذایی در ایران «در مقایسه با قیمتهای جهانی ارزان هم هست».
بر پایه برآوردهای وزارت بهداشت، سالانه در ایران دستکم ۱۰ هزار نفر در اثر کمبود اسیدهای چرب امگا۳، حدود ۱۰ هزار نفر بهدلیل مصرف ناکافی میوه و سبزی و حدود ۲۵ هزار تن دیگر در پی کمبود غلات و نان کامل در رژیم غذایی جان خود را از دست میدهند.
۵۰ تا ۷۰ درصد از جمعیت ایران نیز با کمبود ویتامین دی روبهرو هستند؛ بحرانی که پیامد مستقیم آن ضعف سیستم ایمنی و افزایش بیماریهای استخوانی است.
لبنیات و گوشت کمتر از نصف میزان توصیهشده مصرف میشوند
رویداد۲۴ در ادامه گزارش خود نوشت: «نوسانات قیمت مواد غذایی و افزایش تورم، نقش مهمی در کاهش مصرف اقلام اساسی داشته است. لبنیات و گوشت که از مهمترین منابع پروتئینی هستند، بهدلیل افزایش قیمت، کمتر از نصف میزان توصیهشده مصرف میشوند. حتی مکملها و ویتامینها نیز با افزایش قیمت در دسترس همه نیستند.»
بر اساس این گزارش، وخامت اوضاع اقتصادی و کاهش قدرت خرید بار سنگینی بر دوش خانوادهها گذاشته و در استانهای محروم، از جمله سیستان و بلوچستان، کرمان و هرمزگان، به بحرانی عمیقتر در امنیت غذایی و سلامت عمومی انجامیده است.
رویداد۲۴ افزود: «پیامدهای این بحران تنها محدود به مرگومیر نیست. اضافه وزن، چاقی در کودکان، کوتاهی قد در استانهای محروم و افزایش شیوع بیماریهای مزمن، از جمله فشارخون و دیابت، همگی با الگوهای تغذیهای مرتبط هستند.»
۲۴ مهر، حسن صادقی، رییس اتحادیه پیشکسوتان کارگری، هشدار داد دهک فقیر جامعه از ۳۰ درصد به حدود ۴۵ درصد افزایش یافته است.
او ادامه داد: «اگر این روند ادامه یابد، تا پایان سال جاری بخش بیشتری از طبقه متوسط به زیر خط فقر سقوط خواهد کرد.»
در هفتههای اخیر، تورم افسارگسیخته و رشد نرخ ارزهای خارجی بر نگرانیها از وخامت اوضاع اقتصادی ایران افزوده است؛ روندی که در پی فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل شدت گرفته است.
پنجم مهر، مرکز آمار ایران نرخ تورم سالانه شهریور را ۳۷.۵ درصد، نرخ تورم نقطه به نقطه را ۴۵.۳ درصد و نرخ تورم ماهانه شهریور را ۳.۸ درصد اعلام کرد.
باراک دوشنبه ۲۸ مهر با انتشار یادداشتی در صفحه ایکس خود، از توافق صلح غزه بهعنوان لحظهای سرنوشتساز در دیپلماسی مدرن خاورمیانه یاد کرد و آن را «نخستین قطعه از موزاییک مشارکت در ثبات منطقه» دانست.
به گفته او، برای نخستینبار در حافظه زنده منطقه، اراده سیاسی، ضرورت اقتصادی و امید عمومی همراستا شدهاند و تنها مانع در برابر پیشرفت، «رهبری خصمانه و فریبکار» سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی است.
فرستاده ویژه آمریکا همچنین از سوریه و لبنان بهعنوان دو بخش مهم دیگر معماری صلح منطقه نام برد که هنوز کامل نشده است.
سوریه؛ قطعه گمشده صلح
باراک در ادامه یادداشت خود، سوریه را کشوری تکهتکه و خسته از سالها جنگ خواند که هم نماد و هم آزمون واقعی پایداری نظم جدید منطقهای است.
فرستاده ویژه ترامپ گفت: «نسیم آشتی که در غزه وزیدن گرفت، اکنون باید از مرزهای شمالی اسرائیل بگذرد و جان تازهای در کالبد سوریه بدمد.»
او با اشاره به فرمان ترامپ برای لغو تحریمهای آمریکا علیه سوریه و رای سنا به لغو قانون «قیصر برای حمایت از غیرنظامیان سوریه» افزود این دو تصمیم مهم، سیاست واشینگتن در برابر دمشق را «از تنبیه به شراکت» تغییر داد.
به گفته باراک که همزمان فرستاده ایالات متحده در امور سوریه است، لغو تحریمها نه صدقه که راهبردی برای امکان بازسازی زیرساختهای این کشور محسوب میشود.
او رونق اقتصادی را موثرترین پادزهر افراطگرایی و لغو تحریمها را نه نشانه سازش، بلکه واقعگرایی خواند و از مجلس نمایندگان آمریکا خواست در ادامه سیاست ترامپ و مجلس سنا، قانون قیصر را لغو کنند.
قانون قیصر که در سال ۲۰۱۹ در ایالات متحده به تصویب رسید، با هدف تشدید فشار بر بشار اسد، رییسجمهوری مخلوع سوریه، هر فرد یا نهادی را که با حکومت سوریه همکاری اقتصادی یا فنی داشته باشد، مشمول تحریم میکند.
لبنان؛ جبهه دوم
به گفته باراک، در حالی که سوریه از طریق عادیسازی روابط با همسایگان خود از جمله اسرائیل و ترکیه به ثبات دست مییابد، پایه نخست چارچوب امنیتی شمال اسرائیل شکل گرفته است.
از نظر او، پایه دوم باید خلع سلاح حزبالله و آغاز گفتوگوهای امنیتی و مرزی لبنان با اسرائیل باشد.
الحدث ۲۸ مهر گزارش داد جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، در جریان سفر به نیویورک، پیشنهادی برای محدود ساختن سلاحهای حزبالله دریافت کرد.
منابع الحدث گفتند حزبالله در مرحله بعد در ازای تحویل سلاحهای خود، خواستار «تضمین عربی» خواهد شد.
بر اساس این گزارش، حزبالله به این باور رسیده است که «دکترین نبرد برای فلسطین» به پایان خود رسیده است.
باراک در یادداشت خود، آتشبس اسرائیل و لبنان را بهدلیل آنکه حزبالله طرف مستقیم توافق نبود، ناموفق خواند و از کمکهای مالی مستمر جمهوری اسلامی به این گروه بهعنوان عاملی یاد کرد که باعث شده «آرامشی شکننده بدون صلح، ارتشی بدون اقتدار و دولتی بدون کنترل» در لبنان شکل بگیرد.
اوایل سال جاری میلادی واشینگتن طرحی به نام «یک تلاش دیگر» بهعنوان چارچوبی برای خلع سلاح تدریجی حزبالله، نظارت تاییدشده و مشوقهای اقتصادی زیر نظر آمریکا و فرانسه پیشنهاد کرد.
به گفته باراک، لبنان بهدلیل نفوذ حزبالله در شورای وزیران آن را نپذیرفت.
در نهایت، دولت لبنان ۱۶ مرداد کلیات طرح آمریکا را برای خلع سلاح گروههای مسلح تصویب کرد.
نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، بارها تاکید کرده این گروه به خلع سلاح تن نخواهد داد.
باراک در یادداشت خود تاکید کرد با ثبات یافتن دمشق، حزبالله بیش از پیش منزوی میشود.
به گفته او، اکنون انگیزه برای اقدام از هزینه سکون بیشتر است: «شرکای منطقهای آماده سرمایهگذاری هستند، مشروط بر اینکه لبنان انحصار استفاده از زور را به ارتش ملی خود بازگرداند... اگر بیروت تعلل کند، ممکن است اسرائیل بهتنهایی اقدام کند و در این حالت، پیامدهای آن سنگین خواهد بود.»
او افزود اگر بیروت دست به اقدام نزند، شاخه نظامی حزبالله دیر یا زود با حملهای سنگین از سوی اسرائیل و شاخه سیاسی آن نیز احتمالا با انزوا روبهرو خواهد شد.
باراک پیشبینی کرد در صورت وقوع این خسارات سرزمینی و سیاسی، انتخابات ماه مه ۲۰۲۶ به بهانه جنگ به تاخیر بیفتد و این موضوع میتواند لبنان را وارد هرجومرجی گسترده کند و نظام سیاسی شکننده را از هم بپاشاند.
جمهوری اسلامی با خلع سلاح حزبالله مخالفت کرده و در سوی دیگر، دولت لبنان از تهران خواسته است در امور داخلی این کشور دخالت نکند.
به گفته فرستاده ویژه دولت ترامپ، این تصور که یک گروه شبهنظامی میتواند دموکراسی را تعلیق کند، اعتماد عمومی به دولت را از میان میبرد، مداخله منطقهای را برمیانگیزد و خطر فرو رفتن لبنان از بحران به فروپاشی نهادی کامل را در پی خواهد داشت.
باراک تاکید کرد: «اکنون لبنان در برابر انتخابی سرنوشتساز قرار دارد: پیمودن مسیر نوسازی ملی یا ماندن در باتلاق فلج و سقوط.»
آلمان، بریتانیا و فرانسه، از امضاکنندگان برجام، ششم شهریور در نامهای به شورای امنیت سازمان ملل، روند ۳۰ روزه مکانیسم ماشه برای بازگشت تحریمهای این سازمان را فعال کردند.
این تحریمها شامل تحریمهای تسلیحاتی، محدودیت سفر دیپلماتیک، مسدودسازی داراییها و محدودیتهای گسترده بر برنامه هستهای ایران میشود.
واشینگتنتایمز نوشت که کارشناسان میگویند این تحریمها تاثیر چندانی بر فروش نفت ایران، منبع اصلی درآمد حکومت ایران، نخواهد داشت. چین بهعنوان یکی از مهمترین متحدان جمهوری اسلامی روزانه حدود ۱.۵ میلیون بشکه نفت از ایران وارد میکند، درآمدی که میلیاردها دلار برای تهران به ارمغان میآورد و به تامین بودجه پروژههای نظامی و فعالیتهای برونمرزی جمهوری اسلامی کمک میکند.
این روزنامه تاکید کرد که بهرغم سالها تلاش آمریکا و متحدانش برای ضربهزدن به صادرات نفت ایران، فروش نفت در سال جاری افزایش یافته است. بهنام بنطالبلو، مدیر برنامه ایران در بنیاد دفاع از دموکراسیها، به واشینگتنتایمز گفت: «در ماه سپتامبر صادرات به حدود دو میلیون بشکه در روز رسید. این نشاندهنده موفقیت تحریمها نیست. حالا سوال این است که آیا ایالات متحده با پشتوانه حقوقی جدید بینالمللی، اراده واقعی برای اجرای سیاست فشار حداکثری دارد یا نه؟»
به گفته او، جمهوری اسلامی تاکنون هیچ نشانهای از تغییر در سیاست صادرات نفت خود نشان نداده است. بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۵۸۷ میلیون بشکه نفت صادر کرده که ۱۱ درصد بیش از سال قبل بوده و درآمدی بالغ بر ۴۳ میلیارد دلار کسب کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا، در چارچوب سیاست فشار حداکثری دولت ترامپ، در اکتبر تحریمهای تازهای علیه پالایشگاههای چینی و ناوگانهای سایه و کشتیهای ثبتنشده حامل محمولههای غیرقانونی اعمال کرد.
همکاری جمهوری اسلامی و روسیه
واشینگتنتایمز در ادامه بهنقل از کارشناسان هشدار داد که درآمد حاصل از فروش نفت به چین میتواند برای خرید تسلیحات و فناوریهای دفاعی از روسیه استفاده شود.
بهنوشته این روزنامه، با وجود آنکه تحریمهای سازمان ملل شامل تحریمهای تسلیحاتی سختگیرانه است، برخی معتقدند روسیه، بهدلیل جنگ اوکراین و احساس مصونیت از مجازات، ممکن است بیاعتنا به این محدودیتها عمل کند.
جاناتان سایه، پژوهشگر بنیاد دفاع از دموکراسیها، گفت: «روسیه فکر میکند میتواند این جنگ را ادامه دهد و هزینهاش را تحمل کند. پس فروش مقادیری تسلیحات به جمهوری اسلامی، در مقایسه با بقیه مسائل، دغدغه اصلی اروپا نخواهد بود.»
وزارت امور خارجه روسیه دهم مهرماه با انتشار بیانیهای اعلام کرد معاهده جامع راهبردی میان مسکو و تهران که در دیماه ۱۴۰۳ در کاخ کرملین از سوی ولادیمیر پوتین و مسعود پزشکیان امضا شده بود، بهطور رسمی لازمالاجرا شده است.
این توافق شامل همکاریهای نظامی، آموزشی و حتی توسعه مشترک فناوری هستهای است، حوزهای که تحریمهای جدید سازمان ملل دقیقاً قصد محدودکردن آن را دارند.
تاسیسات غنیسازی اورانیوم ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه با آمریکا و اسرائیل در ژوئن نابود شد و تهران وعده داده آنها را بازسازی کند، اما بازگشت تحریمها میتواند دسترسی ایران به تجهیزات مورد نیاز را دشوار سازد.
لزوم هماهنگی آمریکا و اروپا
ریچارد نفیو، مدیر برنامه سیاست انرژی جهانی در دانشگاه کلمبیا، تاکید کرد که موفقیت فشارها منوط به هماهنگی کامل میان آمریکا و اروپا است.
او به واشینگتنتایمز گفت: «بخش عمدهی اثرگذاری تحریمها ممکن است در زمینه جلوگیری از اشاعه باشد، یعنی سختتر شدن دسترسی ایران به تجهیزات هستهای. اما چون دیگر ساختار قدرتمند سازمان ملل مثل گذشته وجود ندارد، بدون اراده و اجرای هماهنگ واشینگتن و اروپاییها، نتایج چشمگیری حاصل نمیشود.»
ایالات متحده و اسرائیل همچنان بر این موضعاند که ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد. هر دو کشور هشدار دادهاند که در صورتی که حکومت ایران برنامه هستهای خود را بازسازی کند، حملات هوایی بیشتری در راه خواهد بود.
