علی شمخانی، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی، در گفتوگویی درباره پشتپرده وقایعی از جمله شلیک سپاه پاسداران به هواپیمای اوکراینی، ابهامات مرگ ابراهیم رئیسی و نظامیسازی برنامه اتمی جمهوری اسلامی پرداخت و تاکید کرد حسن روحانی، رییس جمهوری وقت، در جریان شلیک به هواپیما بود.
شمخانی در این گفتوگوی ویدیویی یک و نیم ساعته با جواد موگویی، مستندساز نزدیک به محافل امنیتی-نظامی جمهوری اسلامی با عنوان «ماجرای جنگ» حاضر شد و درباره طیف گستردهای از مسائل نظامی و امنیتی صحبت کرد.
این گفتوگو یکشنبه ۲۰ مهر در کانال یوتیوب موگویی منتشر شد، اما ساعاتی پس از انتشار از کانال او حذف و دوباره منتشر شد.
روحانی از شلیک به هواپیمای اوکراینی خبر داشت
شمخانی در بخشی از این گفتوگو با اشاره به اینکه پس از سرنگون شدن هواپیمای اوکراینی، محمد باقری، گفت رییس سابق ستاد کل نیروهای مسلح با او تماس گرفته و گفته «بچهها به اشتباه هواپیمای اوکراینی را زدند».
او در ادامه تصریح کرد: «بلافاصله موضوع را به رییسجمهور وقت، آقای روحانی، اطلاع دادم.»
پرواز مسافربری شماره ۷۵۲ هواپیمایی اوکراین، چهارشنبه ۱۸ دی ۱۳۹۸حدود ۳ دقیقه پس از برخاستن، هدف دو موشک پدافند هوایی سپاه پاسداران قرار گرفت.
اردیبهشت ۱۴۰۳، محمود واعظی، رییس دفتر روحانی، گفت: «آقای روحانی خبر نداشت و لحظهای که فهمید روز جمعه بود که ظهر در دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جلسه برگزار شد.»
شمخانی تاکید کرد در جریان پنهانکاری درباره شلیک عمدی سپاه به هواپیما، جریانهایی در شورای عالی امنیتملی اصرار داشتند که علت سقوط «جنگ الکترونیک» آمریکا اعلام شود.
او اضافه کرد: «دلیل کتمانی وجود نداشت چون فاش میشد و کسی از مخفی کردن این ماجرا سود نمیبرد. نمیشد گردن نگرفت.»
ابهام در علت مرگ رئیسی: شاید علت حادثه، فراتر از توانایی تشخیص فنی ما باشد
دبیر پیشین و عضو فعلی شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی درباره ابهامات در خصوص مرگ ابراهیم رئیسی، رییس جمهور سابق به همراه حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه و همراهانشان، گفت اگرچه نظر ستاد کل نیروهای مسلح و هیات کارشناسی آن، این بوده که هیچ اتفاقی در پرواز رخ نداده، پس از جنگ ۱۲ روزه «احتمال ترور» در حادثه سقوط هلیکوپتر رئیسی، بیشتر شده است.
او تاکید کرد: «از نظر فنی این موضوع بررسی شده بود، مبتنی بر مقدورات فنی بررسیکنندگان هیچ حادثه خارجی رخ نداده است. [اما] ممکن است علت حادثه فراتر از تشخیص فنی ما باشد.»
کاش در زمان خاتمی بمب هستهای میساختیم، بستن تنگه هرمز سیم آخر است
شمخانی که در سالهای ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴، در دو دولت محمد خاتمی، وزیر دفاع بود، در بخشی از گفتوگوی خود در پاسخ به پرسشی درباره اینکه در دوره وزارت دفاعش به ساخت بمب اتم فکر میکرد، گفت «ای کاش به ساختن بمب هستهای فکر میکردیم».
او در ادامه در پاسخ به این پرسش که اگر الان به دهه هفتاد برگردد به دنبال ساخت بمب میرود، گفت: «بله حتما میروم».
او در پاسخ به پرسشی درباه توان دریایی جمهوریاسلامی هم گفت: «در جنگ دریایی قدرتهایی داریم که هنوز برای دشمن شناخته شده نیست ... اما برای بستن تنگه هرمز باید خیلی به سیم آخر بزنیم [که] هنوز به آن مرحله نرسیدیم».
مقامات جمهوری اسلامی و نیروهای وفادار نزدیک به قدرت، بارها تهدید کردند در صورت اقدامات طرفهای مقابل، نظر دخالت نظامی آمریکا، حمله مستقیم نظامی خارجی، فعال شدن مکانیسم ماشه و … تنگه هرمز را خواهند بست. با این حال هربار پس از رخ دادن این وقایع، جمهوری اسلامی اقدامی برای بستن تنگه هرمز نکرده است.
در حالی که احتمال بازرسی کشتیهای جمهوری اسلامی پس از فعال شدن مکانیسم ماشه و تشدید تحریمهای بینالمللی مطرح شده است، آخرینبار ۱۸ مهر، علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران ضمن تهدید به بستن تنگه هرمز، گفت: «اگر اجازه استفاده از آن [تنگه هرمز] را به ما ندهند، تصمیمی که بزرگان برای آن بگیرند را برای آن اجرا خواهم کرد.»
با اینکه تبعات اختلال در ترافیک دریایی تنگه هرمز میتواند عواقب شدیدی برای جمهوری اسلامی داشته باشد، تا حدی که آن را «خودکشی» توصیف میکنند، موسسه اسرائیلی تحقیقاتی آلما با انتشار تحلیلی در خصوص بستن تنگه هرمز، استدلال کرد از آنجا که نیروهای دریایی جمهوریاسلامی در جریان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل تنها متحمل خسارات محدودی شده است، این حکومت همچنان قادر است سطحی از تهدید را در منطقه به نمایش بگذارد.
این موسسه به رزمایش مردادماه ارتش جمهوری اسلامی در آبهای تنگه هرمز، خلیج فارس و اقیانوس هند اشاره کرد و ویدیویی منتشر شده از رزمایش که بهوسیله یک پهپاد از یک کشتی کانتینربر تصویربرداری شده بود را: «هشداری درباره توانایی ایران برای تهدید ترافیک دریایی غیرنظامی در منطقه» توصیف کرد.
باهنر طی مناظرهای در رسانه «انتخاب» درباره نرم شدن پارادایمها در جمهوری اسلامی گفته بود: «دیگر دوران اینکه با قانون اجباری حجاب، مملکت را اداره کرد گذشته است.»
او افزود: «لایحه حجاب را شورای عالی امنیت ملی «کات» کرده و قابل پیگیری نیست؛ از نظر حاکمیت دیگر الزامی برای اقدام پیرامون قانون حجاب و جریمه نقدی وجود ندارد.»
باهنر ۱۲ مهر در نشست با رسانهها هم گفت: «عدهای دنبال این بودند که حجاب باید اجباری باشد. من روز اول اعتقادی به حجاب اجباری نداشته و ندارم.»
در پی این اظهارات، محسن دهنوی، سخنگوی مجمع تشخیص مصلحت نظام، ۱۹ مهر در حساب خود در ایکس نوشت: «مواضع او ارتباطی با مواضع رسمی مجمع و یا جایگاه حقوقی آنان ندارد.»
روزنامه کیهان هم که زیر نظر نماینده علی خامنهای اداره میشود، به باهنر برای اظهاراتش درباره حجاب حمله کرد.
محمدجواد حاج علیاکبری، امام جمعه موقت تهران، ۱۸ مهر با انتقاد شدید از سخنان باهنر درباره کنار گذاشته شدن مسئله حجاب اجباری، در خطبههای نماز جمعه گفت: «کی هستی که همچین حرفی میزنی؟ کی به تو اجازه داده؟ چرا از طرف نظام داری صحبت میکنی؟»
باهنر: حجاب ضرورت اجتماعی است
باهنر در پی بازتاب سخنانش و اعتراضات به آن، شنبه ۱۹ مهر در شبکه افق با عقبنشینی از مواضع قبلی خود گفت: «در نظام ما باید مرزها مشخص و شفاف باشد. هرکس بخواهد این هنجارها را بشکند، همانگونه با او برخورد میشود که با کسی که هنجار امنیتی یا اقتصادی را نقض میکند.»
او مدعی شد حتی در آمریکا هم «برهنگی و بیحیایی بدون مرز و قاعده نیست».
این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام «هنجارشکنی فرهنگی» را با تهدیدات امنیتی مقایسه کرد و گفت: «مجلهها و رسانههایی که هنجارشکنی فرهنگی میکنند، همانقدر در جامعه آسیبزا هستند که مسائل امنیتی.»
در هفتههای گذشته، گزارشهای متعددی از پلمب واحدهای صنفی از جمله کافهها و رستورانها در شهرهای مختلف به دلایلی مانند رعایت نکردن حجاب اجباری منتشر شده است.
نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ضمن تاکید بر اینکه تمامی واحدهای صنفی و اماکن عمومی در ایران ملزم به رعایت حجاب هستند، آنها را به تعطیلی یا پلمب تهدید کرد.
مرکز اطلاعرسانی پلیس نظارت بر اماکن عمومی پنجشنبه ۱۷ مهر در اطلاعیهای خطاب به تمامی واحدهای صنفی و اماکن عمومی در ایران تاکید کرد که «مشمول قوانین خاص، ملزم به رعایت مقررات، ضوابط و قوانین جاری کشور هستند.»
این گزارش با مشارکت کنسرسیوم بینالمللی روزنامهنگاران تحقیقی تهیه شده است.
بر اساس این اسناد، عربستان سعودی، مصر، اردن، امارات متحده عربی، قطر و بحرین، از اعضای ثابت سازوکاری بهنام «ساختار امنیتی منطقهای» بودهاند که با هماهنگی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) فعالیت میکند.
هدف این سازوکار مقابله با نفوذ منطقهای ایران، توسعه همکاریهای اطلاعاتی و نظامی با اسرائیل و برگزاری رزمایشهای مشترک اعلام شده است.
سازوکار محرمانه، جلسات طبقهبندیشده
مطابق گزارش واشینگتنپست، تمامی جلسات این شبکه امنیتی با درجه محرمانگی بسیار بالا برگزار میشده و بهصراحت از عکسبرداری یا ارتباط با رسانهها منع شده است. در دستورالعملهای داخلی، حتی به رعایت ملاحظات مذهبی در برگزاری جلسات اشاره شده؛ از جمله تامین غذای کوشر و ممنوعیت سرو گوشت خوک یا صدف.
در سه سال گذشته، این شبکه نظامی چندین نشست امنیتی و تمرین نظامی مشترک در پایگاههایی از جمله بحرین، پایگاه العُدید در قطر، اردن و پایگاه فورتکمپل ایالت کنتاکی آمریکا برگزار کرده است. افسران ارشد ارتش آمریکا، اسرائیل و کشورهای عربی در این رزمایشها شرکت داشتهاند.
در یکی از این اسناد، جزئیات تمرینهای بینالمللی برای شناسایی و انهدام تونلهای زیرزمینی که مشابه ساختارهای مورد استفاده حماس در غزهاند ذکر شده است. در سندی دیگر، تمرین مشترکی در مصر با مشارکت نیروهای نظامی از آمریکا، اسرائیل، عربستان، اردن، قطر، یونان، هند و بریتانیا توصیف شده است.
هماهنگی اطلاعاتی علیه ایران
اسناد فاششده نشان میدهد که از سال ۲۰۲۲ کشورهای عضو این سازوکار دادههای راداری و حسگرهای نظامی خود را با شبکه آمریکایی یکپارچه کردهاند تا بتوانند در برابر موشکها و پهپادهای ایران واکنشی سریع نشان دهند.
در یکی از گزارشهای توجیهی سنتکام که به اسناد پیوست شده، ایران و گروههای نیابتی آن بهعنوان «محور شرارت» توصیف شدهاند و نقشههایی از تهدیدات موشکی در غزه و یمن ضمیمه گزارش است.
بر اساس این گزارش، دو کشور عربی بدون ذکر نام، اطلاعاتی را مستقیماً با اسکادران نیروی هوایی آمریکا به اشتراک گذاشتهاند. همچنین تمامی اعضا از یک سامانه پیامرسان رمزگذاریشده برای ارتباط مستقیم با پایتختهای متحد غربی، از جمله واشینگتن، استفاده میکنند.
طرحهای آتی و نقش ویژه عربستان
واشینگتنپست مینویسد که هدف بلندمدت این سازوکار، ایجاد مرکز سایبری خاورمیانه و «مرکز همگرایی اطلاعاتی منطقهای» برای اشتراکگذاری دادههای لحظهای و آموزش کارشناسان سایبری اسرائیلی و عرب است.
عربستان سعودی نقشی محوری در این ساختار ایفا کرده و به اسرائیل و کشورهای عربی اطلاعاتی درباره سوریه، یمن و فعالیتهای داعش منتقل کرده است.
در نشست نظامی مهمی که ژانویه گذشته در پایگاه فورتکمپل آمریکا برگزار شد، تمرینهایی برای شناسایی و خنثیسازی تونلهای تهاجمی ـ یکی از روشهای مرسوم جنگی در غزه ـ انجام شد.
در جلسهای دیگر، مقامات سعودی و آمریکایی ارزیابیهایی از تحرکات روسیه، ترکیه و نیروهای کرد در سوریه، تهدیدات حوثیها در یمن و عملیات داعش در عراق و سوریه ارائه دادند.
شکاف پس از حمله به دوحه
روابط میان اعضای این شبکه امنیتی مخفی در پی حمله هوایی اخیر اسرائیل به دوحه، پایتخت قطر، دچار بحران شد. این حمله که به هدف قرار دادن رهبران حماس در خاک قطر انجام شد، دولت آمریکا را غافلگیر و مقامات قطری را خشمگین کرد؛ بهویژه که دوحه یکی از اعضای فعال و میانجیهای کلیدی در این شبکه محرمانه بهشمار میرفت.
بهنوشته واشینگتنپست، دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، شخصاً طی تماسی از دفتر بیضی با بنیامین نتانیاهو تماس گرفته و از او خواسته بابت این حمله عذرخواهی کرده و تعهد دهد که چنین اقدامی تکرار نخواهد شد.
منابع نظامی آمریکا اعلام کردهاند که رادارهای آمریکایی نتوانستهاند جنگندههای اسرائیلی را ردیابی کنند چون اولویت تنظیمشده آنها بر نظارت بر ایران بوده است.
همکاری بدون اتحاد رسمی؛ دوگانگی در مواضع علنی و پنهان
اسناد تاکید دارند که این همکاری «به معنای تشکیل یک اتحاد جدید نیست» و همه جلسات باید کاملاً محرمانه باقی بماند. با این حال، کشورهای عربی همچنان در مجامع بینالمللی به محکومیت شدید اسرائیل ادامه میدهند.
امیر قطر عملیات اسرائیل در غزه را «جنگ نسلکشی» خوانده و عربستان سعودی اسرائیل را به «گرسنگیدادن به فلسطینیها و پاکسازی قومی» متهم کرده است.
کارشناسانی که واشینگتنپست با آنها گفتگو کرده، معتقدند این اسناد نشان میدهد که کشورهای عربی از یکسو برای تضمین امنیت خود به آمریکا وابستهاند، و از سوی دیگر نگران قدرتگیری اسرائیل هستند.
بهگفته توماس ژونو، استاد دانشگاه اتاوا: «کشورهای خلیج فارس از یک اسرائیل بیمهار واهمه دارند، اما برای مقابله با ایران به پشتیبانی نظامی آمریکا نیازمندند.»
از منظر واشینگتن، این همکاریها ادامهای بر مسیر «توافقنامههای ابراهیم» تلقی میشود که هدف آن، پیشبرد تدریجی عادیسازی روابط امنیتی میان اسرائیل و جهان عرب است.
بر همین اساس، ایالات متحده اخیراً ۲۰۰ نیروی نظامی برای نظارت بر اجرای آتشبس به منطقه اعزام کرده و ترامپ گفته ممکن است کشورهای عربی عضو این سازوکار، در آینده نیروهایی برای یک ماموریت چندملیتی در غزه اعزام کنند.
هرچند برخی کشورهای عربی از نقشه راه ترامپ برای پایان جنگ، شامل تشکیل نیروی بینالمللی و آموزش نیروهای پلیس جدید فلسطینی حمایت علنی کردهاند، اما هنوز هیچکدام از آنها بهطور رسمی متعهد به اعزام نیرو نشدهاند.
