جایزه نوبل اقتصاد سال ۲۰۲۵ به سه پژوهشگر حوزه رشد اقتصادی پایدار اهدا شد
جایزه نوبل اقتصاد سال ۲۰۲۵ به جوئل موکیر، فیلیپ آگیون و پیتر هاویت، سه پژوهشگر نظریه «نوآوری و رشد اقتصادی پایدار»، اهدا شد.
جایزه نوبل اقتصاد سال ۲۰۲۵ به جوئل موکیر، فیلیپ آگیون و پیتر هاویت، سه پژوهشگر نظریه «نوآوری و رشد اقتصادی پایدار»، اهدا شد.
آکادمی سلطنتی علوم سوئد دوشنبه ۲۱ مهر اعلام کرد نیمی از جایزه به موکیر، استاد دانشگاه نورثوسترن آمریکا، بهدلیل «شناسایی پیششرطهای رشد پایدار از طریق پیشرفت فناورانه» تعلق گرفت.
نیم دیگر آن نیز بهطور مشترک به آگیون، عضو کالج فرانسه و مدرسه اقتصاد لندن و هاویت، پژوهشگر دانشگاه براون آمریکا، برای نظریه «رشد پایدار از راه تخریب خلاق» اهدا شد.
بر اساس بیانیه آکادمی علوم سوئد، این سه پژوهشگر توضیح دادهاند که چگونه نوآوری از طریق فرآیند مداوم جایگزینی فناوریها و محصولات جدید با نمونههای قدیمی، موتور رشد بلندمدت اقتصاد را به حرکت درمیآورد.
جان هسلر، رییس کمیته جایزه اقتصاد، گفت: «برندگان امسال به ما آموختهاند که رشد پایدار اقتصادی امری بدیهی نیست؛ چرا که در بیشتر دورههای تاریخ بشر، رکود اقتصادی قاعده بوده است، نه رشد.»
به گفته هسلر، پژوهشهای این سه دانشمند نشان میدهد باید نسبت به تهدیدهای پیشروی رشد اقتصادی هوشیار بود و «سازوکارهای خلاقیت و تخریب خلاق» را حفظ کرد تا از بازگشت به رکود جلوگیری شود.
این جایزه که عنوان رسمی آن «جایزه علوم اقتصادی بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل» است، آخرین جایزه نوبل سال جاری محسوب میشود.
در بیانیه نوبل همچنین آمده است که موکیر با بررسی منابع تاریخی نشان داده چگونه ترکیب دانش علمی با نوآوریهای تجربی، از دوران انقلاب صنعتی به بعد، رشد اقتصادی مداوم را ممکن ساخت.
آگیون و هاویت نیز با ارائه مدل ریاضی «تخریب خلاق» در سال ۱۹۹۲، سازوکار رقابت و نوآوری را در اقتصادهای مدرن توضیح دادند.
جوایز نوبل در رشتههای پزشکی، فیزیک، شیمی، صلح و ادبیات هفته گذشته اعلام شدند.
این جوایز بر اساس وصیت آلفرد نوبل، مخترع و بازرگان سوئدی، از سال ۱۹۰۱ اهدا میشوند.
هرچند نام اقتصاددانان کمتر برای عموم آشناست، اما چهرههایی چون پل کروگمن و میلتون فریدمن از برندگان شناختهشده این جایزه به شمار میروند.
سال گذشته نیز نوبل اقتصاد به سایمون جانسون، جیمز رابینسون و دارون عجماوغلو، پژوهشگران مقیم آمریکا، برای تحقیقاتشان درباره ارتباط میان استعمار و شکلگیری نهادهای عمومی اهدا شد.
تحقیقات آنان توضیح میداد که چرا برخی کشورها دههها در فقر باقی ماندهاند.
ارزش جایزه نوبل ۱۱ میلیون کرون سوئد معادل حدود ۱.۲ میلیون دلار است.
بقایی دوشنبه ۲۱ مهر در نشستی خبری گفت جمهوری اسلامی از همان ابتدا «با قاطعیت از منافع خود دفاع کرده» و همواره از تمام ظرفیتها برای تقویت و حفظ توان رزمی خود بهره میبرد تا «مانع هرگونه ماجراجویی جنایتکارانه از سوی بیگانگان شود».
بقایی در عین حال تاکید کرد جمهوری اسلامی همچنان عضو انپیتی است و به توافقنامه پادمان متعهد میماند.
در هفتههای گذشته، شماری از مقامهای جمهوری اسلامی بارها خواهان خروج از انپیتی و ساخت بمب اتمی شده بودند.
۱۶ شهریور، سخنگوی هیات رییسه مجلس از بررسی بدون نوبت طرح سهفوریتی خروج از انپیتی خبر داده بود.
بقایی: بازگشت تحریمها «غیرقانونی» است
بقایی همچنین درباره فعالسازی مکانیسم ماشه گفت: «در چارچوب تفاهم با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران تلاش کرده شرایط تعامل سازنده در وضعیت جدید را فراهم کند، اما متاسفانه طرفهای مقابل، بهویژه سه کشور اروپایی، از این رویکرد همراه با حسن نیت بهره نبردند.»
سخنگوی وزارت خارجه بازگشت تحریمهای سازمان ملل را «غیرقانونی» دانست و اضافه کرد ۲۶ مهر تاریخ پایان قطعنامه ۲۲۳۱ و محدودیتهای مندرج در آن است.
فرانسه، آلمان و بریتانیا، از امضاکنندگان برجام، ششم شهریور در نامهای به شورای امنیت روند ۳۰ روزه مکانیسم ماشه برای بازگشت تحریمهای سازمان ملل را فعال کردند.
با پایان مهلت پیشبینیشده در قطعنامه شورای امنیت، از ششم مهر همه تحریمهای پیشین این نهاد علیه تهران دوباره برقرار شدند.
سخنگوی وزارت خارجه در ادامه اظهاراتش گفت فعالسازی این سازوکار «از لحاظ حقوقی آشفتگی دارد» و مسئولیتش هم برعهده سه کشوری است که آن را شروع کردهاند.
بقایی این اقدام را «خلاف رویههای شناختهشده» خواند و افزود جمهوری اسلامی از کشورها انتظار دارد تحریمها را اجرا نکنند.
امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ۱۸ مهر در بیانیهای مشترک بار دیگر تاکید کردند فعالسازی مکانیسم ماشه «اقدامی درست» است و از همه کشورها خواستند به این تحریمها پایبند باشند.
در روزهای گذشته آمریکا، شماری از کشورهای اروپایی و ترکیه در چارچوب این مکانیسم، تحریمهایی را علیه دهها فرد و نهاد ایرانی اعمال کردند.
بازگشت سفیران جمهوری اسلامی به سه کشور اروپایی
جمهوری اسلامی در اعتراض، سفرای خود در آلمان، فرانسه و بریتانیا را «برای مشورت» فراخواند. به گفته بقایی، اکنون این سفرا به محل ماموریت خود برگشتهاند.
بقایی ادامه داد: «از ابتدا خیلی روشن بیان کرده بودیم که اگر اقدام خصمانه علیه ایران اتفاق بیفتد تفاهم قاهره امکان و شرایط اجرا شدن را نخواهد داشت... سه کشور اروپایی باعث و بانی وضعیت فعلی هستند.»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی درباره ارتباط با تروئیکای اروپایی گفت «دیپلماسی تعطیلبردار نیست»، اما تهران برنامهای برای تماس یا رایزنی با اروپا ظرف روزهای آتی ندارد.
بقایی همچنین به موضوع رد دعوت مصر برای شرکت مقامهای جمهوری اسلامی در نشست امضای توافق آتشبس غزه اشاره کرد و گفت: «با سنجش دقیق جنبههای مثبت و منفی حضور یا عدم حضور در نشست شرمالشیخ، تصمیمی اتخاذ شد که بیشترین تامینکننده منافع و مصالح ملی باشد.»
به گزارش پایگاه خبری ساینسدیلی، محققان آمریکایی بر این باورند که دلفینها مانند انسانهای مبتلا به زوال عقل، دچار سردرگمی میشوند و گاهی از مکانهای آشنا فاصله میگیرند؛ تحلیلی که میتواند به گل نشستن آنها در سواحل را توضیح دهد.
یافتههای این تحقیق حاکی از آن است که میان سردرگمی دلفینها و قرار گرفتن آنها در معرض مواد سمی ارتباط مستقیمی وجود دارد. این ترکیبات زیانبار توسط سیانوباکتریها در آبهای گرم اقیانوسی تولید میشوند.
پیشتر پژوهشی درباره ساکنان جزیره گوام نشان داده بود افرادی که برای مدت طولانی غذاهای آلوده به این سموم را مصرف کردهاند، بیش از دیگران در معرض اختلالات شناختی مغز قرار دارند.
کشف سم مرگبار در مغز دلفینها
خطرناکترین ماده شناساییشده سمی به نام «بیامایای» است که به تخریب سلولهای عصبی میانجامد. این ترکیب سمی پس از ورود به اکوسیستمهای دریایی از طریق زنجیره غذایی وارد بدن دلفینها میشود.
گروه تحقیقاتی پس از بررسی مغز ۲۰ دلفین که در سواحل فلوریدا به گل نشسته بودند، مقادیر قابل توجهی از ماده سمی بیامایای یافتند.
نتایج نشان داد دلفینهایی که در زمان اوج رشد سیانوباکتری به ساحل آمده بودند، دو هزار و ۹۰۰ برابر بیشتر از دیگر دلفینها آلوده شدند.
طبق یافتهها، مغز این حیوانات دارای ویژگیهایی مشابه بیماران مبتلا به آلزایمر است؛ از جمله تجمع پروتئین تاو و تشکیل پلاکهای آمیلوئید.
دانشمندان همچنین ۵۳۶ ژن فعالشده مرتبط با این بیماری را در دلفینها شناسایی کردند.
افزایش آلودگی اقیانوسها در پی گرمایش زمین
گرمایش زمین باعث افزایش جمعیت سیانوباکتریها شده است. همچنین ورود آبهای آلوده کشاورزی و فاضلاب شهری به دریاها، غذای این جلبکهای آبی-سبز را فراهم و رشد آنها را تسریع میکند.
به گفته دیوید دیویس، پژوهشگر دانشکده پزشکی میلر، دلفینها مانند نگهبان محیط زیست هستند و آنچه برای آنها رخ میدهد، میتواند برای انسانها نیز خطرناک باشد.
دیویس هشدار داد این نوع آلودگی میتواند سلامت انسان را نیز به خطر اندازد. شواهد موجود نیز این نگرانی را تایید میکنند.
دیویس افزود: «هرچند عوامل مختلفی در بروز آلزایمر نقش دارند، اما این جلبکهای سمی بهعنوان یکی از عوامل خطرناک شناخته میشوند.»
نتایج این پژوهش در نشریه «کامیونیکیشن بایولوژی» منتشر شد.
گاردین دوشنبه ۲۱ مهر به نقل از پژوهشگران این مطالعه گزارش داد دلایل این بحران از مصرف مواد مخدر و الکل و خودکشی در آمریکای شمالی گرفته تا بیماریهای عفونی و صدمات در جنوب صحرای آفریقا متفاوت است.
دانشمندان هشدار دادند دادههایشان باید بهعنوان «زنگ خطری جدی» تلقی شود.
در این مطالعه همچنین آمده است که بیماریهای مزمن مانند بیماری قلبی و دیابت اکنون دو-سوم کل بیماریها را تشکیل میدهند و مشکلات سلامت روان نیز بهشدت در حال افزایش است.
پژوهشگران برآورد کردند که نیمی از بار بیماریهای جهان قابل پیشگیری است و عواملی مانند فشار خون بالا، آلودگی هوا، سیگار کشیدن و چاقی از جمله خطراتی هستند که میتوان آنها را کاهش داد.
مطالعه «بار جهانی بیماریها» از سوی شبکهای متشکل از ۱۶ هزار و ۵۰۰ دانشمند و با استفاده از بیش از ۳۰۰ هزار منبع داده انجام گرفت. یافتههای این پژوهش بهتازگی در اجلاس جهانی سلامت در برلین ارائه شد.
نتایج نشان میدهند تا سال ۲۰۲۳، نرخ مرگ و میر بهطور کلی در همه ۲۰۴ کشور و منطقه کاهش یافته و امید به زندگی جهانی پس از افت ناشی از همهگیری کووید-۱۹ بهبود پیدا کرده است.
امید به زندگی اکنون برای زنان ۷۶.۳ سال و برای مردان ۷۱.۵ سال است. این اعداد نسبت به نرخهای سال ۱۹۵۰، بیش از ۲۰ سال افزایش یافته است.
با این حال، نویسندگان گزارش نگران تداوم یا افزایش نرخ مرگ و میر در میان نوجوانان و جوانان هستند.
کریستوفر موری، مدیر موسسه سنجش و ارزیابی سلامت دانشگاه واشینگتن، گفت: «افزایش مرگ و میر در میان جوانان، بهویژه در آمریکای شمالی، بهشدت با افزایش اضطراب و افسردگی در میان جوانان، بهخصوص زنان، در ارتباط است.»
به گفته او، هرچند رشد اختلالات روانی بسیار مورد توجه قرار گرفته، درباره علل آن همچنان بحثهای زیادی وجود دارد.
موری افزود: «آیا این ناشی از شبکههای اجتماعی است؟ دستگاههای الکترونیکی؟ روندهای گستردهتر اجتماعی و شیوههای فرزندپروری؟ میدانیم که همهگیری کووید آن را تشدید کرد.»
در جنوب صحرای آفریقا، پیشرفت در مدلسازی نشان داده است که از سال ۱۹۵۰ مرگ و میر در میان کودکان پنج تا ۱۴ ساله بیش از برآوردهای پیشین بوده است و عواملی مانند بیماریهای عفونی و صدمات غیرعمدی در این امر نقش داشتهاند.
برای دختران و زنان ۱۵ تا ۲۹ ساله، نرخ مرگ و میر ۶۱ درصد بالاتر از تخمینهای قبلی بوده که عمدتا ناشی از مرگ در دوران بارداری یا زایمان، تصادفات جادهای و مننژیت است.
گیتینجی گیتاهی، مدیرعامل سازمان بهداشت آفریقا، هشدار داد: «بیماریهایی مانند مالاریا، ایدز و سل همچنان جان بسیاری از جوانان را بهدلیل ضعف نظامهای بهداشتی، اختلال در روند درمان و کمبود واکسن میگیرند.»
پژوهشگران هشدار دادند با کاهش کمکهای بینالمللی، دسترسی به مراقبتهای اولیه، دارو و واکسنهای نجاتبخش به خطر افتاده است.
شی دوشنبه ۲۱ مهر در اجلاس جهانی زنان در پکن گفت کشورها باید «راههای مشارکت زنان در عرصه سیاست و تصمیمگیری را توسعه دهند و حضور گسترده آنان در اداره امور ملی و اجتماعی را ترویج کنند».
او همچنین صلح و ثبات را «پیششرطهای توسعه همهجانبه زنان» دانست.
خبرگزاری رویترز نوشت این نشست دو روزه با عنوان «اجلاس رهبران جهانی درباره زنان» با همکاری نهاد زنان سازمان ملل متحد در پایتخت چین در حال برگزاری است.
رهبران کشورهای ایسلند، سریلانکا، غنا، دومینیکا و موزامبیک در این نشست که سهشنبه ۲۲ مهر به پایان خواهد رسید، حضور دارند.
زهرا بهروزآذر، معاون رییس دولت جمهوری اسلامی در امور زنان و خانواده، نیز بهعنوان نماینده حکومت ایران در این نشست شرکت کرده است.
در جمهوری اسلامی، حضور زنان در عرصه سیاست عملا با محدودیتهای ساختاری روبهرو است. حاکمیت با وجود شعارهای گوناگون در خصوص مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان، مانع از حضور موثر آنها در مناصب تصمیمگیری میشود و فعالیتهای مدنی و مطالبهگرانه زنان را سرکوب میکند.
انتقاد از کاهش نقشآفرینی سیاسی زنان در دوران رهبری شی
این نشست در شرایطی برگزار میشود که چین طی سالهای اخیر در حوزه آموزش زنان پیشرفت قابل توجهی داشته است؛ به گونهای که زنان اکنون حدود نیمی از دانشجویان آموزش عالی و نزدیک به ۴۳ درصد از کل نیروی کار این کشور را تشکیل میدهند.
با این حال، نبود چهرههای زن در میان سیاستمداران بلندپایه چین با سیاست اعلامشده حزب کمونیست برای تقویت حضور زنان در ساختار قدرت همخوانی ندارد.
سازمان ملل سال ۲۰۲۳ با ابراز نگرانی از غیبت زنان در سطوح بالای رهبری چین، از این کشور خواست با اجرای نظام سهمیهبندی قانونی و برقراری توازن جنسیتی، روند دستیابی به برابری در مناصب دولتی را تسریع کند.
در سال ۲۰۲۲، برای نخستین بار در دو دهه گذشته، هیچ زنی در میان ۲۴ عضو دفتر سیاسی حزب کمونیست چین و همچنین در جمع هفت عضو کمیته دائمی این نهاد حضور نداشت.
کارشناسان و فعالان اجتماعی میگویند در دوران رهبری شی شمار زنان در ساختار سیاسی و مقامهای بلندپایه دولتی کاهش یافته و نابرابری جنسیتی در بازار کار بیشتر شده است.
شی سال ۲۰۲۳ با اشاره به چالشهای ناشی از پیر شدن جمعیت و کاهش تاریخی نرخ زاد و ولد در چین، بر نقش حیاتی زنان تاکید کرد و گفت آنان باید «الگوی تازهای از خانواده» را پایهگذاری کنند.
او افزود رسیدگی موثر به مسائل زنان تنها به رشد فردی آنان محدود نمیشود، بلکه با «هماهنگی خانوادگی و اجتماعی، توسعه ملی و پیشرفت کشور» پیوندی مستقیم دارد.
