سازندگان فیلم «کیک محبوب من» به دادگاه انقلاب احضار شدند

۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷، دونالد ترامپ در دور اول ریاست‌جمهوری خود از برجام خارج و هم‌زمان بازار دلار در ایران ملتهب شد. همان زمان رسانه‌ها دولت حسن روحانی را متهم کردند که به عنوان بزرگ‌ترین عرضه کننده دلار در کشور، از افزایش قیمت این ارز سود می‌برد.

اکنون و در بهمن‌ ۱۴۰۳ که ترامپ به کاخ سفید بازگشته و پس از امضای فرمان احیای فشار حداکثری به جمهوری اسلامی، قیمت دلار در بازار آزاد به بالای ۹۰ هزار تومان رسیده است، باز همین شایعات در فضای جامعه به گوش می‌رسد. شایعاتی که به نوعی عاملیت دولت را تداعی می‌کنند؛ آن هم در شرایطی که کنترل بازار ارز از دست رفته و قیمت ارز به شکلی بی‌سابقه، افزایش می‌یابد.

اکنون ضعف ساختاری دولت باعث شده نه توان تامین برق کشور را داشته باشد و نه جسارت افزایش قیمت بنزین را.

مرحله اول: ایجاد شایعه

در دور پیشین ریاست‌جمهوری ترامپ، حدود دو هفته پس از التهاب بازار در پی خروج آمریکا از برجام، روزنامه فرهیختگان در شماره سوم خرداد ۱۳۹۷، در مطلبی با عنوان «سود حاصل از افزایش قیمت دلار به جیب چه کسی می‌رود؟» نوشت: «درآمد و در واقع سود حاصل از این نوسان به‌طور منطقی به جیب دولت که بزرگ‌ترین منبع دلار در کشور (از طریق فروش نفت) است، واریز می‌شود؛ ضمن این‌که بودجه سالانه دولت‌ها بر پایه ارز به قیمت سال گذشته بسته شده و این افزایش حباب‌گونه قیمت ارز، دست دولت را در هر گونه فعالیت مالی باز می‌گذارد.»

حالا هم در فضای مجازی، مطلبی با عنوان «افزایش قیمت ارز و طلا، سیاست کثیف پزشکیان» دست به دست می‌شود که مشابه همان مطالب سال ۱۳۹۷، با همان استدلال‌هاست.

مرحله دوم: تکذیب

۲۴ بهمن‌، در حالی که هنوز مثل سال ۱۳۹۷، این اتهامات در رسانه‌های رسمی منعکس نشده، خبرگزاری مهر از فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، درباره دست داشتن دولت در بازار ارز پرس‌وجو کرد و او هم موضوع را تکذیب کرد.

مهاجرانی گفت: «وقتی قیمت سکه، طلا و ارز به‌طور لجام گسیخته افزایش می‌یابد، مردم شاکی می‌شوند و [چون] مهم‌ترین پشتوانه هر دولتی مردم هستند، واقعا آنچه که حاصل می‌شود به هیچ عنوان به نفع دولت نیست. اگر بخواهیم بگوییم که برای دولت می‌ارزد یا نمی‌ارزد، حتما می‌گویم نمی‌ارزد.»

مرحله سوم: دستاورد

دولت‌ جمهوری اسلامی در سال ۱۴۰۳، دیگر مانند سال‌های دهه ۶۰، ۷۰ و ۸۰، تنها بازیگر اصلی بازار ارز نیست.

با افزایش شتاب روند موسوم به «خصوصی‌سازی» در دو دهه اخیر، به‌خصوص واگذاری صنایع مرتبط با نفت به بخش‌های غیر‌دولتی از یک طرف و دادن سهم از نفت خام به نیروهای مسلح از سوی دیگر، هم‌اکنون دولت نمی‌تواند تنها بازیگر بازار ارز باشد. این مجموعه ها با صادرات خود، ارز وارد کشور می‌کنند و منافعی در تغییرات قیمت دارند.

با وجود این، چه دولت، چه نیروهای مسلح و چه شرکت‌های غیر‌دولتی، در شرایطی که ذخایر ارزی آن‌ها به دلیل تحریم‌ها کاهش یافته و با بازگشت ترامپ هم چشم‌انداز روشنی نسبت به آینده ندارند، نفع چندانی در تبدیل ارز خود به ریال نمی‌برند.

شایعات و جنگ روانی «سود دولت از افزایش نرخ ارز»، هر چند نمی‌تواند بازار را کنترل کند اما از نظر سیاسی، به نوعی بحران کارآمدی و ناتوانی جمهوری اسلامی را ترمیم می‌کند و به آن عاملیت می‌بخشد.

همشهری، چهارشنبه ۲۴ بهمن، کاهش هیجانات ناشی از تنش سیاسی بین جمهوری اسلامی و دونالد ترامپ و ارجاع طرح استیضاح وزیر امور اقتصادی و دارایی به کمیسیون اقتصادی مجلس را از دیگر عوامل کاهش نرخ ارز معرفی کرد.

هم‌زمان، اطلاعات کسب شده از صرافی‌های تهران نشان می‌دهد برخلاف روند کاهشی قیمت‌ دلار در روز سه‌شنبه، در ساعات ابتدایی بازگشایی بازار در چهارشنبه، بهای دلار به محدوده ۹۰ هزار تومان بازگشت.

در میانه روز چهارشنبه، قیمت دلار به حدود ۸۸ هزار و ۶۵۰ تومان رسید.

همشهری در این گزارش، افزایش نرخ ارز و سکه را به‌دلیل «جو هیجانی، تنش‌های سیاسی، اخبار منفی و خبرسازی و شایعه‌پراکنی رسانه‌های معاند و مخالف» دانست.

این روزنامه در طرح صفحه اول خود برای این گزارش، از تیتر «دلار تسلیم شد» و عبارت‌هایی مانند «پس می‌شود دلار را به بند کشید» استفاده کرد و طرحی گرافیکی با همین مضمون منتشر کرد.

بهای دلار در ابتدای سال ۱۴۰۳ در محدوده ۶۱ هزار تومان بود و در ۱۱ ماه اخیر، بیش از ۴۷ درصد افزایش قیمت داشته است.

علاوه بر التهاب بازار ارز و طلا، قیمت کالاهای اساسی از جمله مواد غذایی و تجهیزات پزشکی نیز افزایشی بی‌سابقه یافته‌اند.

قطع‌های مکرر برق و نبود گاز هم به بحرانی شدن حیات روزمره شهروندان در ایران دامن زده‌اند.

از ظهر سه‌شنبه ۲۳ بهمن، شهروندان گزارش‌های متعددی از قطع فراگیر برق در تهران منتشر کرده‌اند.

از سوی دیگر، چهارشنبه ۲۴ بهمن، مراکز اداری و آموزشی ۲۴ استان کشور به علت برودت هوا و آن‌چه «ناترازی انرژی» (کمبود) خوانده شده، تعطیل شدند.

جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر و به طور خاص از ابتدای سال ۱۴۰۳، با زنجیره بحران انرژی مواجه شده است.

در همین زمینه بخوانید: جمهوری‌اسلامی در حال احتضار؛ ایران در آستانه انفجار

رهبر جمهوری اسلامی، در سخنرانی خود گفت: «امروز قدرت دفاعی ایران زبانزد است. دوستان ایران به این قدرت دفاعی می‌بالند و دشمنان ایران از این قدرت دفاعی می‌هراسند.»

او، چهارشنبه ۲۴ بهمن، همراه با محمد باقری، رییس ستاد کل نیروهای مسلح و دیگر فرماندهان نظامی، از «نمایشگاه آخرین دستاوردهای دانشمندان صنعت دفاعی» که در «حسینیه امام خمینی» دفتر او برگزار شد، بازدید کرد.

به گزارش رسانه‌های داخلی، در این نمایشگاه، «تجهیزات پیشرفته» پدافند هوایی، موشک‌های بالستیک و کروز، مهمات هوشمند، پهپاد و شناورهای دریایی به نمایش گذاشته شد.

رهبر جمهوری اسلامی، سخنان مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم را درباره مذاکره با آمریکا و ترامپ، «صریح و راهگشا» و «مکمل» راهپیمایی ۲۲ بهمن خواند و گفت که او «حرف دل مردم و آنچه را لازم بود»، بیان کرد.

او گفت راهپیمایی ۲۲ بهمن، «شخصیت، توان و پایداری ایرانیان در مقابل تهدیدات مکرر دشمن» را نشان داد.

پزشکیان در سخنرانی این مراسم که هر سال به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب سال ۵۷ برگزار می‌شود، سخنان خامنه‌ای را «فصل‌الخطاب» خواند و گفت: «ترامپ می‌گوید بیایید گفت‌وگو کنیم ولی تمام توطئه‌های ممکن علیه ایران را امضا می‌کند.»

او همچنین گفت که آمریکا باید «خواب به زمین زدن ایران را با وجود همه نقشه‌ها و توطئه‌هایش، ببیند».

حسین شریعتمداری، مدیرمسئول روزنامه کیهان که منصوب و از نزدیکان رهبر جمهوری اسلامی است، این سخنان پزشکیان را «دشمن‌شکن و هوشمندانه»‌ خواند.

شریعتمداری پیش از این بارها به مقامات دولت پزشکیان و شخص او، به دلیل ابراز آمادگی برای مذاکره با آمریکا حمله کرده است.

خامنه‌ای، ۱۹ بهمن ماه ضمن ابراز مخالفت با مذاکره با آمریکا گفت چنین مذاکراتی «هیچ تاثیری در حل مشکلات کشور ندارد» و «مذاکره کردن عاقلانه، هوشمندانه و شرافتمندانه نیست».

پس از این سخنان، مقامات دولت پزشکیان از مواضع خود درباره مذاکره با آمریکا عقب‌نشینی کردند. از جمله فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرد که مذاکرات با کشورهای اروپایی ادامه خواهد داشت و «همه به‌خوبی می‌دانند ایران در شرایطی که مذاکره غیر‌ شرافتمندانه باشد، به آن تن نخواهد داد».

مهاجرانی چهارشنبه نیز تاکید کرد: «ایرانیان اهل مذاکره هستند اما زیر بار حرف زور نمی‌روند. نمی‌شود با لبخند برنامه فشار حداکثری را ابلاغ کرد.»

قدردانی از راهپیمایی حکومتی ۲۲ بهمن

رهبر جمهوری اسلامی، چهارشنبه همچنین گفت که با وجود «بمباران تبلیغاتی و جنگ نرم موذیانه و بی‌وقفه دشمن، ملت به‌هنگام و فرصت‌شناس در همه شهرها و روستاها به خیابان آمد و حرف‌ها و مواضع خود را بیان کرد».

صرف هزینه‌های هنگفت برای سازماندهی این راهپیمایی در سال‌های اخیر با انتقادهای گسترده روبه‌رو شده است.

حکومت در چند سال‌ گذشته برای کشاندن طرفدارانش به راهپیمایی ۲۲ بهمن، به شیوه‌های مختلفی از جمله پخش کردن خوراکی، بی‌توجهی به حجاب اجباری و فراهم کردن امکانات تفریحی در خیابان از جمله غرفه‌های فوتبال دستی متوسل شده است.

همچنین رسانه‌های حکومتی گاه تصاویر راهپیمایی‌های سال‌های گذشته را منتشر می‌کنند.

امسال کانال تلگرامی روزنامه ایران، رسانه رسمی دولت پزشکیان، تصویری با عنوان حضور مجتبی خامنه‌ای، فرزند رهبر جمهوری اسلامی، در مراسم حکومتی ۲۲ بهمن منتشر کرد که این تصویر متعلق به مراسم ۲۲ بهمن سال ۱۴۰۱ بود.

از سوی دیگر، شامگاه ۲۱ بهمن، شهروندان در شهرهای مختلف ایران در شب چهل‌و‌ششمین سالگرد انقلاب ۱۳۵۷، علیه جمهوری اسلامی شعارهای اعتراضی سر دادند که از آن جمله می‌توان به «مرگ بر دیکتاتور» و «مرگ بر خامنه‌ای» اشاره کرد.

رهنورد در یادداشتی با عنوان «زمان و مکان برزخی؛ یادی از نخستین روز دستگیری در ۲۵ بهمن ۱۳۸۹» که چهارشنبه ۲۴ بهمن در سایت کلمه منتشر شد، نوشته است که پس از انتقال به زیرزمینی متروک، «در یک بی‌زمانی تکان‌دهنده، مردانی ناشناس و نقاب‌دار»، درها را به رویشان قفل کردند.

رهنورد که از چهره‌های برجسته اعتراضات به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۸۸ و همسر میرحسین موسوی است، با اشاره به محاصره ورودی بن‌بست اختر به وسیله ماموران، نوشت: «ده‌ها مامور به خانه ما حمله می‌آورند ...، نه با تیر و تفنگ و قمه و ساطور اما با چهره‌های خشن و بی‌رحم. دست یکی از آن‌ها پاره کاغذی است که رویش جرم‌های خیالی به ما نسبت داده‌اند. درهای آهنی زوزه‌کشان به هم می‌خورند.»

رهنورد که از ۱۴ سال پیش در حصر خانگی به سر می‌برد، درباره تفتیش خانه‌شان به دست ماموران نوشت: «بدون واهمه و بی هیچ ملاحظه ... گویی با هیاهویی عمدی مشغول زیر و رو کردن اثاث خانه هستند. خِر و خِر و دینگ دَنگ و تَرق و تُروق. اجسام سنگین، کمد و مبل قفسه کتاب، تلویزیون و ظروف و وسایل خانه را به این طرف و آن طرف می کشند.»

او با ابراز خشنودی از این‌که پیش از هجوم ماموران، بیشتر آثار هنری خودش و میرحسن موسوی و مجسمه‌ها و تابلوها را از خانه خارج کرده بودند، اضافه کرد: «چیزی که به آن‌ها دیکته شده در این خانه وجود ندارد. خودشان هم می‌دانند که این‌ها بهانه است. ابزار ارتباط با بیگانگان؟! یک بهانه است برای دستگیری ما.»

پیش از این و در ۲۱ بهمن و در آستانه آغاز پانزدهمین سال حبس خانگی رهبران جنبش سبز، ۳۵۰ کنشگر سیاسی خواستار پایان محدودیت‌های اعمال‌شده بر رهنورد، موسوی و مهدی کروبی شدند.

رهنورد در بخش دیگری از روایت خود با اشاره به این‌که علی خامنه‌ای، رهبران جنبش سبز را «سران فتنه» خوانده بود، نوشت: «اکنون ما سردسته فتنه‌گران هستیم؛ اصطلاح جعل شده در سال ۸۸ توسط رهبر ظلم و ستم و فحاشی نسبت به رای معترضانی که خواهان پس گرفتن رای‌شان از کسی هستند که به دروغ برنده اعلام شده بود.»

رییس پیشین دانشگاه الزهرا با اشاره به این‌که حکومت قرار بود او و دیگر رهبران جنبش سبز را به عنوان «سردسته‌های فتنه‌گران، در اعماق سرنوشت کشور، سر به نیست کند»، افزود: «حاکمیت می‌کوشد حصر یک زن را پنهان کند. از همین اوایل حصر مواظب است اسمی از رهنورد و خانم کروبی نبرند، یا شاید زندانی بودن یک زن را در هر حالت بی‌اهمیت و غیر قابل ذکر می‌داند.»

حصر خانگی در جمهوری اسلامی

در پی اعتراضات پس از انتخابات ریاست جمهوری خرداد ۱۳۸۸ که به جنبش سبز مشهور شد، موسوی و کروبی، دو نامزد معترض انتخابات به همراه همسرانشان، زهرا رهنورد و فاطمه کروبی، از اسفند ۱۳۸۹ حصر خانگی شدند.

فاطمه کروبی مدتی بعد و در سال ۱۳۹۰ از حصر خارج شد و مهدی کروبی نیز اکنون در حصر نیست.

حصر خانگی و ممنوع‌التصویر شدن، پیش از این برای برخی دیگر از سران جمهوری اسلامی از جمله آیت‌الله حسینعلی منتظری، قائم مقام معزول روح‌الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی و برخی مخالفان و منتقدان حکومت نیز رقم خورده است.

ابوالفضل قدیانی، زندانی سیاسی، هشتم بهمن سال جاری در پیامی از زندان اوین نوشت حصر موسوی، رهنورد و کروبی محصول «کینه‌توزی و انتقام‌جویی علی خامنه‌ای» است.

هژبر جوادی، مدیر عامل شرکت گاز مازندران، چهارشنبه ۲۴ بهمن، خبر داد که به دلیل سرمای هوا، افزایش مصرف و اشکالات فنی در ایستگاه‌های پمپاژ، گاز تعدادی از مشترکان خانگی در کلاردشت و همچنین برخی روستاهای کوهستانی چمستان، آمل، بهشهر و چالوس قطع شد.

او گفت که گاز همه صنایع بزرگ و کوچک و حتی سی‌ان‌جی‌های کل استان نیز قطع شده است.

مقامات شرکت گاز هم‌زمان از قطع گاز در مناطق دیگری از استان‌های شمالی به دلیل افزایش مصرف خبر دادند.

علی طالبی، مدیرعامل شرکت گاز استان گلستان، دلیل قطع گاز در محله‌هایی از گرگان را افت شدید اعلام کرد و گفت که گاز برخی واحد‌های صنعتی نیز برای قطع نشدن گاز خانگی قطع شده است.

مسعود برادران نصیری، سرپرست شرکت گاز گیلان، گفت که گاز ۳۵ مرکز اداری دولتی «به دلیل مصرف زیاد» قطع شده است.

او گفت گاز ۱۰۹ باغ ویلای خالی در استان نیز قطع شده است.

زیان ۹۰ هزار میلیارد تومانی قطع گاز و برق

سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، سه‌شنبه از ثبت رکورد جدید ۶۸۱ میلیون متر‌مکعب مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع در ۲۴ ساعت پیش از آن خبر داد.

از سوی دیگر، مقامات دولت بارها از کمبود برق و گاز خبر داده‌اند و اداره‌ها و مراکز آموزشی در هفته‌های گذشته بارها به دلیل کمبود انرژی تعطیل شده‌اند.

به دنبال این شرایط، محمدرضا عارف، معاون اول پزشکیان، گفت که عدم‌النفع ۹۰ هزار میلیارد تومانی صنعت ناشی از قطعی برق و گاز برای دولت قابل قبول نیست.

او وعده داد به منظور «حل ناترازی و برای افزایش ۱۰ هزار مگاواتی ظرفیت برق»، با نوسازی نیروگاه‌ها و بهره‌گیری از انرژی خورشیدی برای تابستان آینده برنامه‌ریزی شده است.

چهارشنبه، مراکز اداری و آموزشی ۲۴ استان، تعطیل شدند.

از ظهر سه‌شنبه ۲۳ بهمن‌ ماه نیز گزارش‌های متعددی از قطع فراگیر برق در تهران از سوی شهروندان منتشر شد. نارمک، تهران‌پارس، پاسداران، شهرک غرب و بخش‌هایی از مرکز تهران از جمله مناطقی بودند که این شرایط را تجربه کردند.

قطع برق در برخی مناطق تهران، با شعارهای شبانه اعتراضی همراه شد.

پس از آن شرکت توانیر در اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «با توجه به سرمای هوا، افزایش مصرف گاز خانگی و محدودیت‌های ایجاد شده در روند تامین و انتقال گاز به نیروگاه‌ها، برق قطع شده است.»

در همین حال، محمد الله‌داد، معاون شرکت توانیر، با اشاره به ادامه بحران برق گفت که برای سال ۱۴۰۴ هم مشکل به طور کلی حل نخواهد شد.

او افزود: «تلاش می‌کنیم وضعیت بهتر شود اما با این میزان ناترازی که ما داریم، مسئله در عرض یک سال حل نمی‌شود.»

پس از انتقادها به قطع گسترده برق در تهران،‌ محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت دولت پزشکیان، اعلام کرد این مسئله ربطی به تامین سوخت نیروگاه‌ها ندارد اما فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، گفت که این مسئله «به دلیل تامین نشدن سوخت نیروگاه‌ها» است.

جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر و به طور خاص از ابتدای سال ۱۴۰۳، با زنجیره بحران انرژی مواجه شده است. زنجیره بحرانی که مقامات جمهوری اسلامی آن را «ناترازی» می‌خوانند و اغلب تقصیر آن را به گردن شهروندان می‌اندازند.

مقامات دولتی، با اقدامات تبلیغاتی نظیر کاپشن پوشیدن پزشکیان در منزل و توصیه به پویشی به نام «دو درجه کمتر»، شهروندان ایرانی را به پر‌مصرف بودن متهم می‌کنند.

بر اساس آمارهای موجود، سرانه مصرف انواع انرژی ایرانیان در سال ۲۰۲۲ میلادی، ۴۰ کیلووات ساعت بوده است. این سرانه در قطر ۲۲۶ کیلووات ساعت، در امارات متحده عربی ۱۵۰ کیلووات ساعت، در عربستان سعودی ۸۳ کیلووات ساعت و در روسیه ۶۰ کیلووات ساعت بوده است.