روزنامه والاستریت ژورنال، سهشنبه هفتم مهر، در گزارشی تحلیلی نوشت که کاهش توانایی جمهوری اسلامی برای مسدود کردن جریان نفت از تنگه هرمز و استفاده از آن بهعنوان اهرم فشار در مذاکرات با آمریکا، خطر توسل تهران به تشدید اقدامات نظامی برای تقویت موقعیت خود را افزایش میدهد.
تضعیف موقعیت جمهوری اسلامی در کنترل تنگه هرمز در شرایطی رخ میدهد که اکنون نیروی دریایی آمریکا و تولیدکنندگان نفت خلیج فارس در مقابله با حملات تهران یا دور زدن آنها موفقتر عمل میکنند و در نتیجه نفتکشهای بیشتری میتوانند از تنگه هرمز عبور کنند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، سهشنبه هفت مهر در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: « جمهوری اسلامی در وضعیت خیلی بدی قرار دارد اما نمیدانم هنوز قرار است تسلیم شوند یا نه. آنها تسلیم خواهند شد، اما وضعیتشان خیلی بد است.»
ترامپ همچنین گفت طی چند روز گذشته بیش از هر زمان دیگری نفت از تنگه هرمز خارج شده است.
او افزود: «هدف این است که جلوی سلاح هستهای گرفته شود. ایران سلاح هستهای نخواهد داشت.»
همزمان مقامهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی به تهدیدهای خود ادامه دادند.
محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، سهشنبه هفتم مهر گفت در جنگ راهبرد نظامی «از پدافند به آفند» عملیاتی شده است و این در واقع نوعی جنگ پیشدستانه محسوب میشود.
سخنگوی ارتش افزود: «قبل از اینکه دشمن دست به تعرضی بزند، مورد هدف قرار گرفته و در آینده نیز به همین شکل خواهد بود.»
اکرمینیا اضافه کرد: «اگر به این نتیجه برسیم که دشمن حمله قریبالوقوعی خواهد داشت، ما حتما جنگ پیشدستانه یا عملیات پیشدستانه انجام خواهیم داد.»
بر اساس دادههای شرکتهای ردیابی نفت، صادرات نفت خام خاورمیانه در ماه جاری بار دیگر افزایش یافته و به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ در اسفند ماه سال گذشته رسیده است. طبق دادههای کپلر، تا هفته گذشته حجم محمولههای نفتی عبوری از هرمز و مسیرهای جایگزین به اندکی کمتر از ۸۰ درصد جریان نفت منطقه پیش از جنگ رسیده بود.
در ماه جاری تاکنون، صادرات نفت خام تولیدکنندگان عمده خاورمیانه، از جمله عربستان سعودی، عراق، امارات متحده عربی و دیگر کشورها، از طریق هرمز و مسیرهای جایگزین به نزدیک ۱۳ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است. بر اساس دادههای شرکت ردیابی کشتی «هوآکس»، این بالاترین میزان از اسفند ماه سال گذشته است؛ زمانی که صادرات نفت منطقه نزدیک به ۱۹ میلیون بشکه در روز بود.
عربستان سعودی نیز انتقال نفت خام از طریق خط لوله آسیبدیده شرق-غرب خود و بارگیری آن در نفتکشها در دریای سرخ را آغاز کرده است، هرچند مقامهای آگاه از این عملیات میگویند حجم انتقال همچنان پایینتر از سطح معمول است. بهگفته آنها، بخشی از نفتی که اکنون از این مسیر منتقل میشود برای پالایشگاههای داخلی عربستان در نظر گرفته شده است.
در مقابل، جمهوری اسلامی از زمان برقراری مجدد محاصره دریایی آمریکا در ماه ژوئیه نتوانسته است نفت خام ایران را از تنگه هرمز عبور دهد. کپلر برآورد میکند ذخایر نفتی که ایران پیش از محاصره در آن سوی محدوده محاصره انبار کرده بود، ممکن است تا اواسط اکتبر تمام شود؛ اتفاقی که در شرایطی که اقتصاد ایران زیر فشار تحریمها و تبعات جنگ در حال خم شدن است، یکی از منابع حیاتی درآمد این کشور را قطع خواهد کرد.
بهنوشته والاستریت ژورنال، این تحول توانایی تهران برای گرفتن امتیاز از طریق گروگان گرفتن عرضه جهانی انرژی را تضعیف میکند و یکی از قدرتمندترین اهرمهای ایران را در مذاکرات برای پایان دادن به درگیری از میان میبرد اما این وضعیت همزمان انگیزهای خطرناک ایجاد میکند.
با کاهش درآمد نفتی جمهوری اسلامی و یافتن راههای جایگزین از سوی کشورهای همسایه، تهران ممکن است ازسرگیری حملات را بهترین ابزار باقیمانده برای اعمال فشار بداند، حتی اگر این اقدام خطر واکنش آمریکا را در پی داشته باشد.
صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده چتمهاوس در لندن، به این روزنامه گفت: «ما شاهد کاهش بازده رویکرد حکومت ایران در هرمز هستیم. این وضعیت میتواند به پویایی انفجاریتری منجر شود که در آن آنها برای رهایی از این بنبست ناچار شوند خودشان دست به تحریک بزنند یا دکمه یک درگیری بزرگتر را فشار دهند.»
تولیدکنندگان نفت خلیج فارس نگراناند که زیرساختهای انرژی آنها در معرض حملات تازه قرار گیرد. مقامهای منطقهای میگویند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در تنگه هرمز فعال است، تاکتیکهای خود را به سرعت تغییر داده و ممکن است حملات به بنادر، پالایشگاهها و خطوط لوله را افزایش دهد.
سپاه پاسداران همچنین شبکهای از شبهنظامیان منطقهای را هماهنگ میکند. جمهوری اسلامی در واکنش به افزایش فشار بر اقتصاد خود، تاکنون از طریق متحدان حوثیاش در یمن دامنه نبرد را به دریای سرخ گسترش داده است؛ حوثیها نیز کشتیها و تاسیسات عربستان سعودی را هدف حمله قرار دادهاند.
بهنوشته والاستریت ژورنال پیامدهای هرگونه تشدید درگیری بسیار فراتر از منطقه خواهد رفت. اقتصاد جهانی همچنان در برابر هرگونه اختلال تازه در جریان انرژی منطقه آسیبپذیر است. اگرچه افزایش دوباره صادرات از فشار بر قیمت نفت کاسته است، حملات موفق میتواند قیمتها را به سرعت افزایش دهد.
حامد حسین، اقتصاددان ارشد کپیتال اکونومیکس، به این روزنامه گفت: «در نبود یک پایان قاطع برای این درگیری، توازن ریسکها برای قیمت نفت همچنان به سمت افزایش قیمت متمایل خواهد بود.»
والاستریت ژورنال در ادامه گزارش خود تاکید کرده است که مسیرهای جایگزین برای دور زدن هرمز نیز آسیبپذیر از کار درآمدهاند. حملات پهپادی از عراق در اوایل ماه جاری باعث توقف فعالیت خط لوله شرق-غرب عربستان سعودی شد و تهدیدهای حوثیها نیز کشتیرانی در دریای سرخ را خطرناکتر کرده است. این وضعیت آرامکو را وادار کرده حجم بیشتری از نفت را دوباره به سمت هرمز هدایت کند.
راههای جایگزین همچنین پردردسر و پرهزینه هستند. مقامهای کشورهای خلیج فارس میگویند این راهکارها تنها ادقاماتی موقتاند و در بلندمدت قابل دوام نیستند.
ایران نیز هیچ مسیر قابل مقایسهای برای دور زدن تنگه هرمز ندارد. نفت خامی که بهتازگی در ایران بارگیری شده، پشت محاصره آمریکا در دهانه خلیج فارس گرفتار مانده است. تحلیلگران برآورد میکنند که از طریق کامیون حداکثر ۴۰ هزار بشکه نفت در روز قابل انتقال است؛ رقمی بسیار ناچیز در مقایسه با صادرات نزدیک به دو میلیون بشکه در روز ایران پیش از جنگ.
همزمان، حجم نفت خام ایران که از قبل بر روی کشتیهای خارج از محدوده محاصره قرار دارد و همچنان برای تهران درآمد ایجاد میکند، از ۲۹ میلیون بشکه در اوایل سپتامبر به حدود ۱۵ میلیون بشکه کاهش یافته است. کپلر پیشبینی میکند با ادامه روند فعلی، این محمولهها که مقصد بیشتر آنها چین است، تا اوایل یا اواسط اکتبر به پایان برسند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، یکشنبه در گفتوگو با فاکس نیوز گفت: «احتمالا ظرف دو هفته آینده آنها آخرین محمولههای نفت خود را به چین تحویل خواهند داد و بعد از آن دیگر چیزی نخواهند داشت.»
در حال حاضر به نظر میرسد حملات ایران به کشتیها در هرمز کاهش یافته باشد. مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، UKMTO، که وابسته به نیروی دریایی سلطنتی بریتانیاست، یکشنبه اعلام کرد در ۷۲ ساعت پیش از آن هیچ حمله یا اختلال تاییدشدهای در تنگه هرمز رخ نداده، هرچند سطح تهدید همچنان بسیار بالاست.
با وجود ادعاهای اخیر رسانههای وابسته به حکوت در ایران درباره ادامه حملات، آخرین حملهای که مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا در تنگه هرمز ثبت کرده مربوط به ۲۳ سپتامبر است. تحلیلگران میگویند این وقفه ممکن است راهی برای سنجیدن میزان تمایل ترامپ به دستیابی به توافق در جریان مجمع عمومی سازمان ملل متحد در هفته گذشته بوده باشد، اما احتمال دارد این آرامش تنها موقتی باشد.
ریچارد برونز، مدیر بخش ژئوپلیتیک در شرکت «انرژی اسپکتس»، به والاستریت ژورنال گفت: «اگر رهبران حکومت ایران احساس کنند کنترلشان بر هرمز در حال تضعیف است، این خطر افزایش مییابد که برای تشدید درگیری به دنبال راههای دیگری بروند.»
دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، اوفَک، سهشنبه هفتم مهر در بیانیهای اعلام کرد افراد و شرکتهای تحریمشده در ایران، چین، هنگکنگ، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه فعالیت دارند. این وزارتخانه هدف اقدام تازه را تضعیف توان جمهوری اسلامی برای بازسازی برنامههای تسلیحاتی و افزایش هزینه همکاری با شبکههای خرید تجهیزات نظامی تهران عنوان کرد.
این بسته نماینده وزارت دفاع جمهوری اسلامی در پکن، شبکه تامین قطعات الکترونیکی برای صنایع هواپیماسازی و موشکی ایران و واسطههای خرید و توزیع سلاح را در بر میگیرد. تحریمها بر اساس فرمان اجرایی ۱۳۳۸۲ اعمال شدهاند که اشاعهدهندگان سلاحهای کشتار جمعی و ابزارهای حمل و پرتاب این سلاحها را هدف قرار میدهد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در بیانیهای که برای اعلام تحریمهای تازه منتشر شد، گفت: «وزارت خزانهداری در چارچوب عملیات طرد اقتصادی، به هدف قرار دادن و مختل کردن فعالیت کسانی ادامه خواهد داد که با ارائه حمایت مادی، فناورانه یا مالی، به رژیم ایران امکان میدهند فعالیتهای تروریستی خود را ادامه دهد.»
او تاکید کرد واشینگتن به شناسایی، افشا و منزوی کردن حامیان جمهوری اسلامی ادامه میدهد.
کارزار «طرد اقتصادی» دوم شهریور با هدف اعلامشده قطع شریانهای اقتصادی حکومت ایران و تحریم ۷۸ فرد، شرکت و کشتی آغاز شد. با احتساب بسته آغازین و اقدام هفتم مهر، آمریکا تاکنون در هشت نوبت در چارچوب این کارزار تحریمهای تازه اعلام کرده است. این تحریمهای تازه از شبکههای مالی و نفتی تا هوانوردی، رمزارزها و تامین تجهیزات نظامی را در بر میگیرد.
شبکههای خرید تسلیحات و قطعات
به گفته وزارت خزانهداری، سید اصغر علیزاده طباطبایی، نماینده وزارت دفاع در پکن، خرید سامانههای تسلیحاتی و قطعات با کاربرد دوگانه را هماهنگ میکند. شرکت «کاوشکام آسیا» نیز برای هسا، سازنده پهپاد و هواپیماهای نظامی، و گروه صنعتی شهید باکری، مسئول برنامه موشکهای بالستیک سوخت جامد، قطعات الکترونیکی تامین کرده است. علاوه بر کاوشکام، علی فتوت احمدی، مدیر این شرکت، و پریسا لالی، نماینده آن، تحریم شدند. شرکت هنگکنگی «ایسی موجو» و «لی فن»، نماینده این شرکت در چین، نیز به فهرست تحریمها اضافه شدند.
بخش دیگر تحریمهای تازه «وسیم پاشا تجمل»، رییس گروه کاوالیر در پاکستان، و سه شرکت مرتبط با او در پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه را هدف گرفته است. وزارت خزانهداری میگوید تجمل با استفاده از ارتباطات حرفهای خود برای وزارت دفاع ایران سلاح تهیه و توزیع میکند. اوفک اعلام کرد اقدام علیه شرکت مستقر در عربستان سعودی با هماهنگی دولت این کشور انجام شده است.
گسترش فشار بر مسیرهای مالی و تجاری
در بستههای پیشین، واشینگتن بانک گلدن گلوبال و دو موسسه وابسته در ترکیه را ۱۳ شهریور و ۳۵ شرکت و یک فرد مرتبط با هوانوردی ایران را ۱۷ شهریور تحریم کرد. شبکههای پشتیبان حزبالله، کتائب حزبالله و نیروی قدس نیز ۱۹ شهریور هدف قرار گرفتند. این فشار با تحریم بانک روسی ویتیبی در ۲۳ شهریور و صرافی بیتبانک و شبکه مرتبط با بابک زنجانی در ۲۶ شهریور ادامه یافت. به گفته خزانهداری، این شبکهها در انتقال درآمدهای نفتی، تامین مالی نیروهای نیابتی و جابهجایی رمزارز برای سپاه نقش داشتند.
در کنار تحریمها، آمریکا برای مصادره بیش از ۶۱ میلیون دلار تتر مرتبط با فروش نفت ایران اقدام قضایی کرده و به افشاگران تخلفات مالی مرتبط با جمهوری اسلامی تا ۳۰ درصد جریمههای وصولشده پاداش پیشنهاد داده است.
مصادره نهایی این رمزارزها به رای دادگاه نیاز دارد.
تحریمهای تازه نیز داراییهای مشمول صلاحیت آمریکا را مسدود میکند و بانکهای خارجی تسهیلکننده معاملات عمده با تحریمشدگان را در معرض تحریم ثانویه و محدودیت دسترسی به نظام مالی آمریکا قرار میدهد.
این تهدید، بنا بر هدف اعلامشده واشینگتن، برای محدود کردن مسیرهای دریافت درآمد، انتقال پول و خرید تجهیزات جمهوری اسلامی به کار گرفته میشود.
این روزنامه سهشنبه هفتم مهر، به نقل از شرکت تحلیل دادههای کالا و کشتیرانی کپلر نوشت میانگین صادرات روزانه نفت عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت و عراق در سپتامبر، از ۱۰ شهریور تا هشتم مهر، به ۱۵ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه رسیده است.
این میزان بیش از ۸۰ درصد میانگین صادرات روزانه این کشورها در ۱۲ ماه پیش از جنگ است و نشان میدهد تولیدکنندگان منطقه توانستهاند با یافتن راههایی برای مقابله با محدودیتهای تنگه هرمز، بخش بزرگی از صادرات خود را احیا کنند.
این روزنامه بریتانیایی در گزارش خود تاکید کرد با وجود افزایش قابل توجه صدور نفت از تنگه هرمز، قیمت نفت هنوز مهار نشده است. بهای هر بشکه نفت برنت از حدود ۹۰ دلار در اوایل شهریور به بیش از ۱۰۰ دلار رسیده است؛ هرچند همچنان با اوج بیش از ۱۲۶ دلاری دوران جنگ در فروردین و اردیبهشت فاصله دارد.
کپلر، شرکت تحلیل دادههای بازار کالاها و حملونقل دریایی، دوشنبه ششم مهر گزارش داد صادرات روزانه نفت خام تولیدکنندگان اصلی خاورمیانه در یک ماه گذشته به بیش از ۱۶ میلیون بشکه رسید. این آمار که صادرات نفت از عربستان سعودی، امارات، عراق، عمان، قطر، کویت و ایران را در بر میگیرد، همچنان حدود سه میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه کمتر از سطح ماه پیش از آغاز جنگ است.
کپلر افزایش صادرات عربستان و امارات و بهبود انتقال نفت از تنگه هرمز عامل اصلی این رشد ارزیابی و برآورد کرد صادرات روزانه از مسیر تنگه در این ماه به حدود ۹ میلیون و ۷۱۹ هزار بشکه برسد.
خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی نوشت طی هفت روز منتهی به ششم مهر، ۱۹ ابرنفتکش از تنگه هرمز عبور کردند. هر کدام از آنها حامل دو میلیون بشکه نفت عربستان بود. رویترز تاکید کرده است که این آمار، عبور احتمالی کشتیهایی را که با سامانه شناسایی خاموش از تنگه هرمز عبور میکنند، شامل نمیشود.
انتقال نفت به بیرون از تنگه و کاهش فشار بر آمریکا
به نوشته فایننشالتایمز، احیای صادرات نفت منطقه میتواند قدرت چانهزنی تهران را در مذاکرات صلح کاهش دهد، زیرا ادامه خروج محمولهها از خلیج فارس، فشار بر آمریکا برای دستیابی به توافق را کمتر میکند.
آنشیکا پراجاپاتی، تحلیلگر شرکت مشاوره دریایی دروری، افزایش صادرات را نشانه بازگشت تدریجی شبکههای صادراتی کشورهای خلیج فارس به روال عادی پس از ماهها اختلال دانست. به گفته او، گسترش انتقال رفتوبرگشتی نفت از تنگه هرمز نقش اصلی را در این روند داشته است.
در این روش، تولیدکنندگان نفت محمولهها را از بندرهای داخل خلیج فارس به نفتکشهای منتظر در بیرون تنگه میرسانند. به این ترتیب، شرکتهای کشتیرانی میتوانند بدون فرستادن نفتکشهای خود به داخل خلیج فارس و پذیرش خطر عبور از تنگه، نفت بارگیری کنند.
نیلز راسموسن، تحلیلگر ارشد کشتیرانی در انجمن مالکان کشتی «بیمکو»، گفت: «این روش به شرکتهای نفتی امکان داده است صادرات خود را افزایش دهند، بدون آنکه تعداد کشتیهای حاضر به پذیرش خطر عبور از تنگه هرمز، صادراتشان را محدود کند.»
عربستان سعودی نیز علاوه بر افزایش صادرات از خلیج فارس، بخشی از فعالیت خط لوله شرق به غرب را از سر گرفته است. این خط لوله که نفت را به دریای سرخ میرساند، پس از حمله ۱۹ شهریور از مدار خارج شده بود. دادههای مقدماتی کپلر نشان میدهد مجموع صادرات نفت عربستان در سپتامبر بیش از دو برابر شده و به شش میلیون و ۹۰۰ هزار بشکه در روز رسیده است.
صادرات امارات و بحرین نیز افزایش یافته است. فایننشالتایمز نوشت با شناسایی عبور کشتیهایی که دستگاههای فرستنده اطلاعات خود را در تنگه خاموش میکنند، ممکن است برآورد صادرات منطقه افزایش یابد.
ادامه حملات به کشتیها
احیای صادرات در شرایطی رخ داده که گزارشهای حمله به شناورها همچنان منتشر میشود. نیروی دریایی سپاه بامداد ۲۷ شهریور اعلام کرد یک نفتکش با پرچم توگو را هدف قرار داده است. به گفته سپاه، این نفتکش پس از حمله آتش گرفت و متوقف شد.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز یکم مهر از اصابت پرتابهای ناشناس به یک کشتی باری در تنگه هرمز خبر داد. این حادثه به آتشسوزی، تخلیه خدمه و آسیبدیدن دو نفر انجامید. در گزارش این مرکز، عامل شلیک مشخص نشده بود.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه، پنجم مهر گزارش داد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی روزهای سوم و چهارم مهر، در مجموع، ۱۹ کشتی را هدف قرار دادند. این رسانه همان روز در خبری دیگر از شلیک موشک کروز دریایی به یک کشتی در تنگه هرمز خبر داد. ایراناینترنشنال نیز پیامی از یک ساکن محلی درباره شلیک موشک از ساحل به دریا دریافت کرده بود.
ادامه این خطرها هزینه حمل نفت را بالا برده است. به نوشته فایننشالتایمز، نرخ اجاره ابرنفتکشها برای عبور از تنگه هرمز به رکورد روزانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار دلار رسیده و تقاضا برای خرید نفتکشهای دستدوم نیز قیمت این شناورها را به بالاترین سطح رسانده است.
با این همه، پراجاپاتی افزایش صادرات از تنگه را «گامی اولیه بهسوی بازگشت به شرایط عادی» توصیف کرد؛ روندی که هنوز حجم صادرات را به سطح پیش از جنگ نرسانده است.
سخنگوی فرماندهی آفریقای ارتش آمریکا به این روزنامه گفت پیوند توانمندیهای عملیاتی دو گروه میتواند دامنه حملات مرگبار الشباب را در شاخ آفریقا گسترش دهد و امکان بیشتری برای اعمال نفوذ و اختلال در مسیرهای دریایی دریای سرخ و غرب اقیانوس هند در اختیار حوثیها بگذارد.
این روزنامه بریتانیایی در گزارشی که سهشنبه هفتم مهر منتشر شد، همچنین به نقل از کارشناسان امنیتی و نظامی نوشت حوثیها به الشباب سلاح فروختهاند، صدها جنگجوی این گروه را برای استفاده از پهپاد و مواد منفجره آموزش دادهاند و به مناطق تحت کنترل آن در جنوب سومالی رفتوآمد دارند.
این همکاری در شرایطی گسترش یافته که حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی، پس از تصرف بندر مخا و پیشروی به سوی بابالمندب، برای تثبیت مواضع خود در سواحل دریای سرخ میجنگند. به نوشته فایننشالتایمز، یکدهم تجارت جهانی از این تنگه میگذرد.
رویترز نیز ۳۰ شهریور گزارش داد حوثیها برای تصرف ارتفاعات راهبردی تعز و لحج پیشروی کردهاند تا پشت جبهه نیروهای خود در اطراف بابالمندب را امن کنند و مواضع تازه بهدستآمده را حفظ کنند.
تیم لندرکینگ، نماینده ویژه پیشین آمریکا در امور یمن، به فایننشالتایمز گفت همکاری با الشباب با راهبرد حوثیها برای فشار بر این آبراه از هر دو سو سازگار است. به گفته او، گسترش نفوذ فراتر از مرزهای یمن، اهمیت این رابطه را برای حوثیها افزایش داده است.
از فروش سلاح تا همکاری عملیاتی
گولید احمد، کارشناس سومالیایی امنیت منطقه، به فایننشالتایمز گفت روابط دو گروه از قاچاق فراتر رفته و به همکاری عملیاتی در زمینه تسلیحات، پهپادها و دانش فنی تبدیل شده است.
به گفته او، اگر الشباب توان استفاده از موشکهای میانبرد و قایقهای بدون سرنشین دریافتی از حوثیها را پیدا کند، دامنه تهدید میتواند به غرب اقیانوس هند گسترش یابد.
مت برایدن، رییس پیشین هیات کارشناسان سازمان ملل در امور سومالی، نیز به این روزنامه گفت ممکن است شمار جنگجویان سومالیایی آموزشدیده نزد حوثیها به ۱۵۰۰ نفر، شامل نیروهای الشباب و دیگر گروههای سومالیایی، برسد.
برایدن و احمد از شواهد تلاش الشباب برای دستیابی به تسلیحات پیشرفتهتر، از جمله موشکهای زمینبههوای ایرانی اس-۳۵۸، خبر دادند، اما تاکید کردند این موشکها تاکنون در میدان نبرد سومالی مشاهده نشدهاند.
به گفته برایدن، حوثیها از همکاری با الشباب برای نصب رادار و تجهیزات دیگر در سومالی استفاده میکنند تا رفتوآمد کشتیها را از سواحل آفریقا زیر نظر بگیرند.
در سوی دیگر این مسیر دریایی، اسکاینیوز عربی ۲۸ شهریور به نقل از منابع نظامی یمنی از نصب رادار در ارتفاعات ساحلی یمن و بازدید چهار عضو سپاه از مخا و بابالمندب خبر داده بود. در زمان انتشار آن گزارش، سپاه و حوثیها به این خبر واکنشی نشان نداده بودند.
هشدار آمریکا در میانه تردید درباره مداخله نظامی
هشدار تازه درباره همکاری حوثیها و الشباب در حالی مطرح میشود که واشینگتن در هفتههای گذشته درباره ورود دوباره به نبرد با این گروه یمنی محتاط بوده است.
نیویورکتایمز ۳۰ شهریور گزارش داد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، حملات برنامهریزیشده به مواضع حوثیها را در واپسین مراحل آمادهسازی متوقف کرد. به نوشته این روزنامه، فشار جنگ ایران بر ارتش آمریکا از دلایل تردید مشاوران ترامپ درباره گشودن جبههای تازه بود.
با این حال، ابعاد بلندمدت همکاری حوثیها و الشباب هنوز روشن نیست. پیتر سالزبری، استاد مدعو دانشگاه کلمبیا، به فایننشالتایمز گفت حوثیها خواهان جذب نیرو در سومالی و استفاده از خاک این کشور برای رصد خلیج عدن و انجام حملات هستند.
او افزود ممکن است این رابطه به آموزش و انتقال محدود سلاح ختم شود یا به الگویی شبیه حمایت جمهوری اسلامی و حزبالله از حوثیها بینجامد. سالزبری این الگو را اینطور توضیح داد: «توان نظامی الشباب بهتدریج افزایش مییابد و همزمان بیش از گذشته به حوثیها وابسته میشود.»
نتانیاهو سهشنبه هفتم مهر در پیامی ویدیویی به زبان عبری هنگام بازدید از پایگاه هوایی تل نوف گفت: «نشانههایی در دست داریم که حاکی از آن است دشمنان ما در آستانه انتخابات تلاش خواهند کرد به ما حمله کنند.»
او خطاب به دشمنان اسرائیل افزود: «از پایگاه نیروی هوایی و با تکیه بر بازوی بلند اسرائیل، این پیام را برای شما میفرستم: با ما درنیفتید؛ نه اکنون و نه هیچوقت دیگر. بازوی بلند ما در هر نقطه و هر زمانی به شما خواهد رسید.»
نتانیاهو تاکید کرد اسرائیل «بیوقفه در تمامی جبههها» عملیات انجام میدهد و نیروهای این کشور طی هفتههای اخیر بیش از ۱۰۰ «تروریست» را در نوار غزه از پا درآوردهاند.
نتانیاهو در ادامه گفت اسرائیل با «فشارهای سنگینی» برای عقبنشینی و چشمپوشی از دستاوردهای نظامی خود مواجه است، اما او اجازه نخواهد داد چنین اتفاقی رخ دهد.
او در سخنان خود مشخص نکرد کدام کشورها یا گروهها را عامل احتمالی حمله به اسرائیل در آستانه انتخابات میداند.
انتخابات پارلمانی اسرائیل قرار است پنجم آبان برگزار شود؛ رویدادی که ترکیب آینده کنست و سرنوشت دولت بعدی این کشور را تعیین خواهد کرد.
افزایش تنشهای منطقهای
هشدار نتانیاهو در شرایطی مطرح میشود که چشمانداز مذاکرات تهران و واشینگتن در هالهای از ابهام قرار دارد و گمانهزنیها درباره احتمال ازسرگیری جنگی تمامعیار و گسترش دامنه درگیریها بالا گرفته است.
در چنین شرایطی، مقامهای جمهوری اسلامی نیز بر شدت لفاظیهای تهدیدآمیز خود افزودهاند.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، هفتم مهر در نشستی خبری تهدید کرد در صورت تغییر شکل درگیریها، جمهوری اسلامی سلاحهای جدیدی را به کار خواهد گرفت.
محبی گفت: «ما دائما در حال طراحی سلاحهای جدید، ارتقای سلاحهای فعلی و تولید انبوه سلاحهایی هستیم که بتوانیم از خودمان دفاع کنیم و از همه فناوریهای دنیا برای ساخت سلاحها استفاده میکنیم.»
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، نیز در واکنش به سخنان اخیر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد جمهوری اسلامی در برابر «لفاظی و محاصره هوایی و تجاری» عقبنشینی نمیکند.
او هشدار داد: «در منطقهای که ما نفت نفروشیم، کسی نفت نخواهد فروخت و اگر امنیت ما تامین نشود، هیچ زیرساختی ایمن نخواهد بود.»
همزمان با این تحولات، سفر اخیر نتانیاهو به امارات متحده عربی به احتمال تشدید تنشها میان حکومت ایران و اسرائیل دامن زده است.
نخستوزیر اسرائیل پنجم مهر در ابوظبی با شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رییس امارات متحده عربی، دیدار کرد.
بن سبطی، پژوهشگر امور ایران و اسرائیل، پیشتر در مصاحبه با ایراناینترنشنال گفت سفر نتانیاهو به امارات ممکن است با هدف هماهنگی بیشتر علیه جمهوری اسلامی انجام شده باشد.
شبکه آی۲۴نیوز نیز گزارش داد محور اصلی سفر ششساعته نتانیاهو به امارات، موضوع ایران بوده است.
نتانیاهو دوم مهر در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، جمهوری اسلامی را «رژیمی قاتل و شرور» خواند و افزود مردم ایران «روزی آزاد خواهند شد».
او شامگاه دوشنبه شش مهر، در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز گفت هدف حکومت ایران این بود که پشت چنین «سپر متعارفی»، منطقه، نیروهای آمریکایی و حتی اروپا را تهدید کند و در عین حال شرایطی ایجاد کند که اقدام نظامی علیه برنامه هستهای آن بسیار دشوار یا ناممکن شود.
روبیو افزود دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا تصمیم گرفت پیش از رسیدن جمهوری اسلامی به چنین مرحلهای اقدام کند زیرا او نمیتوانست اجازه دهد آنها از خط مصونیت عبور کنند.
وزیر امور خارجه آمریکا گفت اگر این روند متوقف نمیشد، ممکن بود جهان چند سال بعد با وضعیتی شبیه «کره شمالی در خاورمیانه» مواجه شود.
او گفت سیاست اعلامشده ترامپ از آغاز عملیات این بوده است که ایران هرگز نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد.
روبیو در مصاحبه با شبکه فاکسنیوز تاکید کرد جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای همچنان محور اصلی سیاست دولت دونالد ترامپ است.
تنگه هرمز و نگرانی آمریکا از ایران هستهای
وزیر امور خارجه آمریکا برنامه هستهای ایران را مستقیما به مناقشه بر سر تنگه هرمز مرتبط کرد و گفت اگر ایران دارای سلاح هستهای بود، میتوانست از آن برای تهدید کشورهای همسایه و جامعه بینالمللی و تحمیل شرایط خود در این آبراه راهبردی استفاده کند.
او گفت در شرایط فعلی تنگه هرمز باز است و، به استثنای نفت ایران، میزان عبور نفت از این آبراه تقریبا به سطح پیش از آغاز درگیری بازگشته است.
بهگفته وزیر امور خارجه آمریکا، در صورت برخورداری ایران از سلاح هستهای، تهران میتوانست کنترل تنگه را در اختیار بگیرد، از کشتیها عوارض دریافت کند و عملا درباره دسترسی کشورهای مختلف به انرژی تصمیم بگیرد.
روبیو همچنین با اشاره به سرکوب اعتراضات در ایران، حکومت جمهوری اسلامی را متهم کرد که شمار بسیار زیادی از شهروندان خود را کشته است.
او استدلال کرد حکومتی که حاضر به چنین رفتاری با مردم خود است، در صورت برخورداری از سلاح هستهای خطری جدی برای آمریکا، اسرائیل و دیگر کشورهای منطقه خواهد بود.
مشکل آمریکا با انقلاب است نه با کشور ایران
وزیر امور خارجه آمریکا در بخش دیگری از این مصاحبه میان آنچه «ایران به عنوان کشور» و «انقلاب» نامید تمایز قائل شد.
روبیو گفت: «مشکل با ایران، بهعنوان یک کشور نیست. مشکل با ایران، همچون یک انقلاب است.»
او تاکید کرد تصمیمگیری واقعی در ایران در اختیار دولت رسمی و مقامهایی که در عرصه دیپلماتیک ظاهر میشوند نیست، بلکه در دست جریانهای تندرو مذهبی با دیدگاهی «آخرالزمانی» قرار دارد که ایران را به سوی فاجعه پیش میبرند.
روبیو این دیدگاه را دلیلی دیگر برای مخالفت واشینگتن با دستیابی ایران به سلاح هستهای دانست و گفت از نظر دولت ترامپ، برخورداری چنین حکومتی از سلاح هستهای میتواند امکان «باجگیری» از دیگر کشورها و تهدید آنها را فراهم کند.
تندروهای مذهبی آخرالزمانی ایران را به سوی فاجعه میبرند
در بخش دیگری از مصاحبه، مجریان فاکس نیوز از روبیو درباره وضعیت اقتصادی ایران و احتمال نزدیک شدن جمهوری اسلامی به ورشکستگی پرسیدند.
روبیو پاسخ داد: «آنها همین حالا هم آنجا هستند و با سرعت به سوی یک فاجعه حرکت میکنند.»
روبیو همچنین گفت اقتصاد ایران اکنون در وضعیت «فاجعهبار» قرار دارد و فشار اقتصادی، علاوه بر محدود کردن منابع حکومت، توان تهران برای تامین مالی گروههای نیابتی و توسعه تسلیحات را کاهش میدهد.
او در عین حال از مردم ایران به عنوان مردمی «سختکوش، باهوش و کوشا» با تاریخی کهن یاد کرد و گفت ایران پیش از روی کار آمدن روحانیون تندرو، زمانی یکی از کشورهای مرفه خاورمیانه بود.
روبیو تاکید کرد که هدف فشار اقتصادی آمریکا صرفا تحمیل هزینه به جمهوری اسلامی نیست. بهگفته او، حکومت ایران طی سه دهه گذشته درآمد حاصل از فروش نفت و گاز یا منابعی را که در دورههای کاهش تحریمها در اختیار داشته، به جای ساخت بیمارستان، جاده یا بهبود زندگی شهروندان، عمدتا در دو حوزه هزینه کرده است: ساخت و توسعه تسلیحات و «صدور انقلاب».
روبیو گفت تهران از منابع مالی خود برای حمایت از حزبالله لبنان، شبهنظامیان شیعه در عراق و آنچه او «تروریسم و توطئههای ترور در سراسر جهان» خواند استفاده کرده است.
بهگفته او، محدود کردن درآمدهای ایران از طریق تحریمها و جلوگیری از فروش نفت، علاوه بر افزایش فشار اقتصادی بر حکومت، دسترسی آن به منابع مورد استفاده برای تامین مالی گروههای نیابتی، توسعه تسلیحات و برنامه هستهای را نیز محدود میکند.
اظهارات روبیو در شرایطی مطرح شده که مذاکرات غیرمستقیم آمریکا و ایران با میانجیگری کشورهای منطقه ادامه دارد و موضوع هستهای یکی از اصلیترین موانع دستیابی به توافق است.
دونالد ترامپ دوشنبه تاکید کرد که مقامهای آمریکایی با میانجیگران مذاکره با جمهوری اسلامی دیدار و گفتوگو کردهاند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیز گفت که دوشنبه با میانجیگران قطری دیدار کرده است.
جمهوری اسلامی در تازهترین اقدام پیشنهاد کرده که در صورت رفع محاصره و آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، تنگه هرمز را ظرف هفت روز بازگشایی کند، اما دونالد ترامپ این طرح را رد کرده، هرچند گفته که انتظار دارد در روزهای پیش رو مذاکرات بیشتری بین تهران و واشینگتن انجام گیرد.
واکنش به رویداد امنیتی در بریتانیا
او در این مصاحبه همچنین هشدار داد هرگونه حمله یا حتی تلاش برای حمله به منافع آمریکا در هر نقطه جهان «پیامدهایی» خواهد داشت.
روبیو با اشاره به بازداشت و بازجویی پنج نفر به ظن تلاش برای حمله به پایگاه هوایی فرفورد در بریتانیا که آمریکا از آن در جریان جنگ ایران استفاده کرده بود، گفت آنچه اتفاق افتاد یا نزدیک بود در آخر هفته در بریتانیا اتفاق بیفتد، «بسیار جدی» بوده و بهوضوح یک «بازیگر خارجی» در آن دخالت داشته است.
او گفت نمیتواند در حال حاضر جزییات تلاش برای حمله به پایگاه علنی کند و بدون آنکه مستقیما جمهوری اسلامی را مسئول این رویداد معرفی کند، بلافاصله آن را در چارچوب تهدیدهای خارجی علیه منافع آمریکا دانست و گفت: «ما با عناصری در جهان مواجه هستیم و، برای مثال در مورد ایران، آنها آشکارا تهدید کردهاند که به منافع آمریکا در سراسر جهان حمله خواهند کرد. ما همیشه این موضوع را بسیار جدی میگیریم. اگر چنین اتفاقی بیفتد یا حتی برای انجام آن تلاش شود، پیامدهایی خواهد داشت.»
سفارت جمهوری اسلامی در لندن هرگونه دست داشتن در طرحی برای حمله به پایگاه فرفورد را رد کرده است.
وزیر امور خارجه آمریکا از مقامهای بریتانیایی به دلیل همکاری در این پرونده تشکر کرد و گفت اطلاعات بیشتری درباره این موضوع طی روزهای آینده منتشر خواهد شد.
روبیو همچنین به آزادی این پنج نفر با وثیقه و ادامه بررسی وضعیت افراد دیگر اشاره کرد، اما گفت در شرایط کنونی نمیتواند اطلاعات بیشتری ارائه کند.
پلیس بریتانیا پس از بازجویی از پنج مرد به ظن ارتکاب «جرائم مرتبط با مواد منفجره و تروریسم» آنها را به قید وثیقه آزاد کرد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در واکنش به آزادی این افراد گفت اگر او بود این افراد را با وثیقه آزاد نمیکرد.
بریتانیا هنوز اعلام نکرده است چه افراد یا گروههایی را مسئول احتمالی این اقدام میدانند. با این حال، یک منبع آگاه از روند تحقیقات گفت وجود «انگیزهای مرتبط با ایران»، محتملترین سناریو مورد بررسی است.
احتمال دست داشتن روسیه در یک عملیات خرابکارانه یا ارتباط این ماجرا با یک توطئه اسلامگرایانه نیز در دست بررسی قرار دارد.
هویت بازداشتشدگان هنوز اعلام نشده اما اعلام شده است که هر پنج نفر شهروند بریتانیا و ساکن لندن هستند.
