دادههای شرکت کپلر نشان میدهد صادرات نفت خام تولیدکنندگان عمده خاورمیانه در ماه سپتامبر با افزایش محمولههای عربستان سعودی و امارات متحده عربی به ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز، بالاترین میزان از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی در اسفند، رسید.
به گزارش رویترز، این بهبود با افزایش صادرات از مسیر تنگه هرمز همراه بوده است. بر اساس دادههای اولیه کپلر، انتظار میرود صادرات نفت از این آبراه در ماه جاری میلادی به حدود ۷.۴ میلیون بشکه در روز برسد.
عربستان سعودی پس از حملاتی که به خط لوله شرق به غرب این کشور آسیب زد، مسیر صادرات نفت خود را از بندر ینبع در دریای سرخ تغییر داد. همزمان، صادرات از بندر رأستنوره در خلیج فارس افزایش چشمگیری یافت.
با وجود این رشد، مجموع صادرات عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق، عمان، قطر، کویت و ایران همچنان حدود شش میلیون بشکه در روز کمتر از سطح فوریه [ماه اسفند] است؛ ماهی که صادرات این کشورها به ۱۸.۸ میلیون بشکه در روز میرسید.
صادرات عربستان سعودی بیش از دو برابر شد
بر اساس دادههای کپلر، صادرات نفت خام عربستان سعودی در ماه سپتامبر در مسیر رسیدن به حدود ۵.۴ میلیون بشکه در روز قرار دارد؛ بیش از دو برابر رقم ۲.۴۴۶ میلیون بشکهای ماه اوت.
صادرات بندر رأستنوره نیز از روزانه ۹۲۹ هزار بشکه در ماه اوت به حدود ۳.۶ میلیون بشکه در ماه سپتامبر افزایش یافته است. با این حال، این رقم همچنان پایینتر از سطح ۶.۴۱۱ میلیون بشکهای ماه فوریه است.
هفته گذشته، ۱۹ نفتکش غولپیکر، هر یک حامل دو میلیون بشکه نفت عربستان سعودی، در مجموع ۳۸ میلیون بشکه نفت، از تنگه هرمز خارج شدند.
آمار عبور نفتکشها محدودیت دارد
آمار کپلر شامل کشتیهایی نمیشود که ممکن است برای جلوگیری از شناسایی، فرستندههای سامانه شناسایی خودکار خود را هنگام عبور از تنگه خاموش کرده باشند.
پیش از آغاز جنگ در اسفند سال گذشته، بهطور معمول روزانه حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ، شامل نفتکشها، کشتیهای حمل گاز، فلهبرها و کشتیهای کانتینری، از تنگه هرمز عبور میکردند. این آبراه مسیر انتقال حدود ۲۰ درصد از عرضه روزانه نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان بود.
بسنت یکشنبه پنجم مهر در گفتوگو با فاکسنیوز، گزارشها درباره افزایش کمکهای نظامی و اطلاعاتی چین به تهران را رد کرد. او گفت تنها حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت ایران روی آب و در مسیر تحویل باقی مانده و با محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا، این محمولهها رو به پایان است.
وزیر خزانهداری آمریکا این وضعیت را نتیجه عملیات «طرد اقتصادی» دانست و گفت جمهوری اسلامی فشار را احساس میکند و به همین دلیل بار دیگر خواهان دستیابی به توافق شده است.
او گفت: «احتمالا ظرف دو هفته آینده، دیگر چیزی نخواهند داشت که در ازای آن چیزی بگیرند. آخرین محمولههای نفتی خود را به چین تحویل خواهند داد و پس از آن دیگر چیزی نخواهند داشت.»
اختلاف بر سر توافق و وضعیت تنگه هرمز
این اظهارات پس از آن مطرح شد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، شنبه چهارم مهرماه تازهترین پیشنهاد تهران را رد کرد. ترامپ یکشنبه پنجم مهر ماه نیز در گفتوگو با اکسیوس گفت انتظار دارد مذاکرات بیشتری با [حکومت] ایران در طول هفته انجام شود، اما پیشنهاد کنونی با توافق مدنظر او فاصله دارد.
ترامپ گفت: «آنها میخواهند توافق کنند، اما این توافقی نیست که من میخواهم. این همان چیزی است که شاید یک سال پیش با آن موافقت میکردیم.» او افزود تهران بیش از حد روی قدرت چانهزنی خود حساب کرده است.
پیش از این تهران پیشنهاد بازگشایی تنگه هرمز را مطرح کرده بود؛ آبراهی که برای انتقال جهانی نفت اهمیت حیاتی دارد. با این حال، بسنت گفت این تنگه هماکنون باز است و روزانه بین ۱۵ تا ۲۲ میلیون بشکه نفت از آن عبور میکند؛ رقمی که به گفته او پیش از آغاز درگیریها حدود ۲۰ میلیون بشکه بود.
بسنت همچنین گفت آمریکا اجازه خروج نفت ایران را نمیدهد. او بدون مشخص کردن بازه زمانی، میزان نفت عبوری از تنگه را بیش از یک میلیارد بشکه اعلام کرد و تاکید کرد سهم ایران از این میزان «صفر» بوده است.
فشار اقتصادی برای تضمین پایبندی به توافق
وزیر خزانهداری آمریکا گفت هدف عملیات «طرد اقتصادی» آن است که حکومت ایران به مفاد هر توافق احتمالی در آینده پایبند بماند. او با بیان اینکه تهران از نظر اقتصادی منزوی شده است، تاکید کرد جمهوری اسلامی به تفاهمنامه پیشین پایبند نماند.
بسنت تصمیمگیری درباره هر توافق احتمالی را در اختیار ترامپ دانست و گفت وظیفه او ایجاد فشاری است که تهران را به اجرای تعهداتش وادار کند.
به نوشته رویترز، دفتر نتانیاهو و وزارت خارجه امارات متحده عربی درباره این دیدار تا لحظه تنظیم این گزارش اظهارنظر نکردند و جزئیاتی از موضوع گفتوگوها منتشر نشده است.
روزنامه هاآرتص در ماه جاری گزارش داد که رییس امارات متحده عربی حدود یک هفته و نیم پیش از حمله هفتم اکتبر به نتانیاهو هشدار داده بود حماس در حال برنامهریزی برای عملیاتی بزرگ علیه اسرائیل است. به نوشته این روزنامه، هشدار به نهادهای اطلاعاتی یا ارتش اسرائیل منتقل نشد.
نتانیاهو این گزارش را رد کرده و هاآرتص را به پیگرد قانونی تهدید کرده است. امارات متحده عربی نیز از اظهارنظر درباره گزارش خودداری کرده، اما گفته است دو کشور از زمان برقراری روابط دیپلماتیک در سال ۲۰۲۰، کانالهای ارتباطی «باز و مستقیم» داشتهاند.
همزمان با خبر سفر نتانیاهو، یوآو گالانت، وزیر دفاع پیشین اسرائیل، گفت پیش از هفتم اکتبر از هشدارهای گزارششده امارات متحده عربی و مصر اطلاعی نداشته و نخستین بار از طریق رسانهها درباره آنها شنیده است.
گالانت در گفتوگو با رادیو ارتش اسرائیل گفت اگر این گزارشها درست باشد و اطلاعات به دستگاه امنیتی منتقل نشده باشد، این امر «نقصی بسیار جدی در ارزیابی کلی» بوده است. او افزود هشدار یک رهبر خارجی به نخستوزیر، اطلاعاتی متعلق به دستگاه امنیتی است و میتوانست بر ارزیابی فرماندهان از نشانههای پیش از حمله تاثیر بگذارد.
وزیر دفاع پیشین اسرائیل همچنین گفت شینبت، سازمان امنیت داخلی اسرائیل، در سپتامبر ۲۰۲۳ پیامی از منابعی در حماس دریافت کرده بود که بر اساس آن، یحیی سنوار «زندانها را به لرزه درخواهد آورد». به گفته گالانت، مقامهای امنیتی این پیام را به احتمال تبادل زندانیان و آزادی الیزابت تسورکوف، پژوهشگر اسرائیلیـروسی ربودهشده در عراق، مرتبط دانستند و آن را نشانه تدارک حمله تلقی نکردند.
شبکه ۱۲ اسرائیل نیز در گزارشی جداگانه گفته است سرویس اطلاعاتی امارات متحده عربی در همان ماه به شینبت هشدار داده بود که حماس ممکن است تا پایان سپتامبر دست به اقدامی خشونتآمیز بزند. این گزارش درباره ارتباط میان نهادهای اطلاعاتی، جدا از گزارش هاآرتص درباره هشدار مستقیم رییس امارات متحده عربی به نتانیاهو است.
مناقشه بر سر این هشدارها در شرایطی ادامه دارد که نتانیاهو برای انتخاب دوباره با رقابتی دشوار روبهروست. رهبران مخالفان، او را مسئول ناکامیهای امنیتی پیش از حمله هفتم اکتبر میدانند.
دیدارهای نتانیاهو با رییس امارات متحده عربی پیشتر نیز موضوع روایتهای متناقض بوده است. دفتر نخستوزیر اسرائیل در ماه مه از سفری مخفیانه و دیدار او با شیخ محمد خبر داده بود، اما ابوظبی آن دیدار را تکذیب کرد. یک منبع آگاه در آن زمان به رویترز گفته بود این ملاقات روز ۲۶ مارس [۶ فروردین] در شهر العین انجام شده است.
امارات متحده عربی که در چارچوب توافقهای ابراهیم در سال ۲۰۲۰ با اسرائیل روابط دیپلماتیک برقرار کرد، به گزارش رویترز، از زمان هدف قرار گرفتن در جریان جنگ ایران، روابط خود را با اسرائیل و آمریکا تقویت کرده است. با این حال، تا زمان انتشار خبر، روشن نبود که در دیدار روز یکشنبه موضوع هشدارهای پیش از هفتم اکتبر نیز مطرح شده است یا نه.
خبرگزاری آمریکایی بلومبرگ یکشنبه پنجم مهر، با استناد به دادههایی که گردآوری کرده است نوشت نفتکشهای «تیفانی» و «مجستیک ایکس» در هفته گذشته در امتداد سواحل برزیل رصد شدهاند. به نوشته این رسانه، کشتی توقیفشده «امتی داوینا» که ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ به دست نیروهای آمریکایی افتاد، پس از دور زدن دماغه امید نیک، در حال حرکت به سمت غرب در اقیانوس اطلس مشاهده شد.
دماغه امید نیک، در جنوب غربی آفریقای جنوبی قرار دارد و حرکت آن به سمت غرب میتواند به آمریکا منتهی شود، هرچند مقصد نهایی این کشتی هنوز روشن نیست.
تانکر ترکز، نهاد مستقل ردیابی کشتیها، اعلام کرد با توجه به سابقه اقدامات آمریکا در ونزوئلا، مقصد نهایی این نفتکشها به احتمال زیاد آمریکا خواهد بود.
بلومبرگ نوشته است درخواست این رسانه از سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی از طریق واتساپ ارسال شد اما تا لحظه انتشار گزارش پاسخی داده نشد.
وزارت جنگ آمریکا یکم اردیبهشت ۱۴۰۵، بیش از هفت هفته پس از آغاز جنگ ۴۰ روزه، از توقیف نفتکش «تیفانی» در محدوده مسئولیت فرماندهی هند و اقیانوس آرام خبر داد. به گفته این وزارتخانه، این شناور تحریمشده و بدون تابعیت، دو بار در نزدیکی سنگاپور با خاموش کردن سامانه رهگیری خود نفت ایران را بارگیری کرده بود. آمریکا پیشتر شرکت «ایاناسای»، مدیر این نفتکش، را به دلیل مشارکت در حمل نفت ایران تحریم کرده بود.
دو روز بعد، سوم اردیبهشت، وزارت جنگ آمریکا اعلام کرد نیروهایش نفتکش «مجستیک ایکس» را در اقیانوس هند توقیف کردند. بر اساس اطلاعیه این وزارتخانه، نیروهای آمریکایی شب پیش وارد این کشتی تحریمشده و بدون تابعیت شدند که حامل نفت ایران بود. مجستیک ایکس پس از کشتی باری «توسکا» و نفتکش تیفانی، سومین شناور مرتبط با جمهوری اسلامی بود که از آغاز محاصره دریایی بنادر ایران به دست آمریکا توقیف شد.
بلومبرگ ۱۰ اردیبهشت گزارش داد که وزارت دادگستری آمریکا روند قضایی مصادره نفتکشهای «تیفانی» و «مجستیک ایکس»، معروف به «فونیکس»، را آغاز کرده است.
اداره تحقیقات امنیت داخلی آمریکا بعدتر در پستی در ایکس اعلام کرد ماموران مجری قانون در حال اجرای احکام قضایی فدرال برای توقیف این نفتکشها و حدود چهار میلیون بشکه نفت ایران هستند که در آنها بارگیری شده بود.
فرماندهی هند و اقیانوس آرام آمریکا نیز ۱۵ خرداد در پستی در شبکه اجتماعی ایکس از رهگیری و متوقف کردن نفتکش تحریمشده و بدون تابعیت «امتی داوینا» که به نام «لنور» نیز شناخته میشود، در اقیانوس هند خبر داد. این فرماندهی اعلام کرد نیروهای آمریکایی شب پیش با استناد به حق بازرسی وارد کشتی شدند و تاکید کرد رهگیری شناورهایی را که از ایران پشتیبانی مادی میکنند، در هر محل فعالیتشان ادامه خواهد داد. داوینا با نام «لنور» نیز شناخته میشود.
دفتر دادستانی فدرال در واشینگتن سوم شهریور تایید کرد که پروندههای مربوط به تیفانی، مجستیک ایکس و لنور را در دادگاه ثبت کرده است. در بیانیه این نهاد تاکید شده بود که جزییات عملیاتی مربوط به این شناورها یا برنامههای احتمالی آتی برای توقیف آنها یا محمولههای دیگر قابل انتشار نیست.
بلومبرگ همچنین با استناد به دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا نوشت اگر این سه کشتی وارد یکی از بندرهای آمریکا شوند، محمولههایشان نخستین نفت ایران خواهد بود که پس از محمولههای منتقلشده در چارچوب یک روند مصادره قضایی در سال ۲۰۲۳، به سواحل این کشور میرسد.
انتقال احتمالی این محمولهها به آمریکا در حالی است که ترامپ بارها از تجربه ونزوئلا بهعنوان الگویی برای سیاست خود در قبال ایران یاد کرده است. او ۳۱ فروردین گفت اقدامات واشینگتن علیه تهران مانند ونزوئلا، اما در مقیاسی بزرگتر و پیچیدهتر به نتیجه خواهد رسید و ۲۱ خرداد، با اشاره به انتقال میلیونها بشکه نفت ونزوئلا به پالایشگاههای آمریکا، از تمایل خود به تصرف جزیره خارک و کنترل منابع نفتی ایران سخن گفت.
پس از بازداشت و برکناری نیکلاس مادورو، ترامپ از برنامه تحویل ۳۰ تا ۵۰ میلیون بشکه نفت از سوی دولت موقت ونزوئلا به آمریکا خبر داده و گفته بود درآمد فروش این محمولهها تحت کنترل او قرار میگیرد تا به نفع مردم دو کشور استفاده شود.
در حال حاضر، با وجود ادامه تنشها و چشمانداز مبهم مذاکرات تهران و واشینگتن، وزیر انرژی آمریکا و شخص دونالد ترامپ، از افزایش چشمگیر انتقال روزانه نفت از تنگه هرمز خبر میدهند.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، پنجم مهر به فاکسنیوز گفت میانگین انتقال روزانه نفت از تنگه هرمز به حدود ۱۳ میلیون بشکه رسیده است و در یکی از روزها در هفته گذشته، بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرد.
یک مقام دفاعی آمریکا نیز پنجم مهر به اکسیوس گفت شامگاه جمعه، سوم مهر، ۲۲ میلیون بشکه نفت از مسیر تنگه هرمز صادر شد.
وبسایت خبری تحلیل اکسیوس یکشنبه پنجم مهر به نقل از ترامپ نوشت: «انتظار دارم این هفته گفتوگوهای بیشتری با ایران داشته باشیم. میخواهند به توافق برسند، اما این توافقی نیست که من میخواهم. این همان چیزی است که شاید یک سال پیش با آن موافقت میکردیم. بیش از حد روی قدرت چانهزنی خود حساب کردند.» او در این گفتوگوی کوتاه تلفنی در پاسخ به این پرسش که آیا ازسرگیری حملات به ایران را بررسی میکند، گفت: «همیشه به آن فکر میکنم.»
دو منبع منطقهای نیز در گفتوگو با اکسیوس، اظهارات ترامپ درباره ادامه مذاکرات در این هفته را تایید کردند و از احتمال آغاز دور دیگری از گفتوگوهای غیرمستقیم در دوشنبه ششم مهر خبر دادند. با این حال، هنوز روشن نیست که آیا دو طرف میتوانند اختلافها را برطرف کنند یا نه.
یک مقام آمریکایی و دو منبع منطقهای به اکسیوس گفتند میانجیگران قطری برای دستیابی به توافق، به رایزنیهای جداگانه با تهران و واشینگتن ادامه میدهند. به گفته یک منبع منطقهای آگاه از مذاکرات، قطر پس از بررسی پیشنهاد اولیه ایران با هر دو طرف، پیشنهادی میانه برای بررسی در اختیار تهران و واشینگتن گذاشته است.
میانجیگران قطری در تعطیلات پایان هفته نیز جداگانه با مذاکرهکنندگان ایرانی و آمریکایی درباره تغییرات متن رایزنی کردهاند. انتظار میرود دیدارهای جداگانه با عباس عراقچی و استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، از دوشنبه برگزار شود.
به گزارش اکسیوس، جمهوری اسلامی میخواهد مذاکرات بر تنگه هرمز و محاصره دریایی آمریکا متمرکز باشد، اما دولت ترامپ خواستار موافقت تهران با دادن امتیازهایی در زمینه برنامه هستهای است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز یکشنبه در گفتوگو با برنامه «میت د پرس» شبکه انبیسی گفت تهران برای ازسرگیری جنگ با آمریکا کاملا آماده است و در برابر هرگونه حمله تازه، «حتی اگر به جنگی آخرالزمانی منجر شود»، ایستادگی خواهد کرد. او افزود: «در عین حال برای دیپلماسی نیز آمادهایم. انتخاب با رییسجمهوری ترامپ است.»
عراقچی گفت با وجود اعلام علنی ترامپ، رد پیشنهاد تهران هنوز از طریق میانجیها بهطور رسمی ابلاغ نشده است. او افزود جمهوری اسلامی آماده است در چارچوب توافقی برای پایان دادن به درگیری، تنگه هرمز را بازگشایی کند و در مقابل خواهان آزاد شدن داراییهای مسدودشده و امکان فروش نفت است.
این رایزنیها در ادامه مذاکرات غیرمستقیم عراقچی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک انجام میشود. در آن مذاکرات که ۳۱ شهریور برگزار شد، مقامهای قطری پیامهای دو طرف را منتقل کردند.
تهران در طرح هفتروزه خود پیشنهاد کرد در ازای رفع محاصره دریایی بندرهای ایران، اعطای معافیت تحریمی برای فروش نفت و برقراری آتشبسی شامل لبنان، تنگه هرمز را بازگشایی کند و مذاکرات را از سر بگیرد. عراقچی سوم مهر گفت طبق این طرح، تنگه در روز ششم بازگشایی میشود و گفتوگوها با آمریکا در روز هفتم آغاز خواهد شد.
ترامپ چهارم مهر این پیشنهاد را رد کرد و گفت فشار اقتصادی ناشی از محاصره دریایی، تهران را به تلاش برای توافق واداشته است. عراقچی پس از آن در شبکههای اجتماعی نوشت تهران همچنان منتظر پاسخ رسمی واشینگتن است و پس از دریافت آن از طریق میانجیها تصمیم خواهد گرفت.
ترامپ از رکورد انتقال نفت از تنگه هرمز خبر داد
ترامپ در گفتوگو با اکسیوس گفت ارتش آمریکا عبور حجم زیادی از نفت از تنگه هرمز را تسهیل میکند و در تعطیلات پایان هفته، بیشترین حجم نفت از زمان آغاز جنگ از این آبراه عبور کرده است. او این میزان را «بیش از ۲۰ میلیون بشکه» اعلام کرد.
یک مقام دفاعی آمریکا نیز در تایید سخنان ترامپ به اکسیوس گفت جمعهشب، سوم مهر، ۲۲ میلیون بشکه نفت از مسیر تنگه هرمز صادر شد.
ساعاتی پیش از انتشار این گزارش، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، میانگین انتقال روزانه نفت از تنگه هرمز را حدود ۱۳ میلیون بشکه اعلام کرد. او یکشنبه پنجم مهر در مصاحبه با فاکسنیوز گفت: «در یکی از روزها در هفته گذشته، بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرد که حتی از میزان پیش از آغاز جنگ نیز بیشتر بود.»
به گفته رایت، اقدامات نیروهای مسلح آمریکا به احیای جریان انتقال نفت، گاز، فرآوردههای نفتی و حتی کود شیمیایی از این آبراه کمک کرده است. فایننشالتایمز پیشتر در گزارشی درباره عملیات مینروبی آمریکا در تنگه هرمز، نوشته بود واشینگتن طی عملیاتی چهارماهه، با استفاده از غواصان نیروی دریایی، شناورهای رباتیک و تجهیزات تخصصی برای پاکسازی مینها اقدام کرده است.
ترامپ همچنین یکشنبه هنگام عزیمت به ایالت ایلینوی برای شرکت در مسابقات گلف «جام ریاستجمهوری» به خبرنگاران گفت: «ما مقادیر بسیار زیادی نفت خارج میکنیم. شب گذشته رکورد میزان انتقال نفت از تنگه هرمز را ثبت کردیم؛ میزان نفتی که خارج کردیم حتی بیشتر از پیش از جنگ بود.»
