سیانان: شرکتهای نفتی بزرگ میلیاردها دلار از جنگ در خاورمیانه سود بردند
سیانان به نقل از آرامکوی عربستان سعودی، بزرگترین شرکت نفتی جهان، از افزایش ۳۳ درصدی سود این شرکت در سهماهه دوم سال به ۳۳.۴ میلیارد دلار خبر داد. دو غول نفتی آمریکایی، اکسونموبیل و شورون، نیز سودهای چشمگیری ثبت کردهاند.
افزایش قیمت نفت، هزینه سوخت در آمریکا را نیز بالا برده است؛ بهطوری که میانگین قیمت هر گالن بنزین از آغاز جنگ در خاورمیانه ۳۷ درصد افزایش یافته است.
با وجود کاهش قیمت نفت در پی امیدها به توافق، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، خواستار کاهش بیشتر قیمتها شده و از شرکتهای نفتی خواسته است قیمت سوخت را کاهش دهند. ترامپ دوشنبه ۱۲ مرداد شرکتهای نفتی را به کسب سودهای کلان متهم کرده بود و گفت: «آنها بیش از حد پول درمیآورند.»
در بیانیه دفتر خامنهای که سهشنبه ۱۳ مرداد منتشر شد، آمده است: «مطلب منتشرشده در فضای مجازی که در آن فردی ادعایی را درباره واکنش رهبر انقلاب اسلامی به نامه رییسجمهور محترم مطرح کرده، از اساس کذب و خلاف واقع است.»
روابط عمومی دفتر خامنهای افزود: «مطالبی که برخلاف توصیههای موکد رهبری، موجب انشقاق و دودستگی در جامعه و زمینهساز نسبتهای نادرست به مسئولان محترم میشود، در جهت اهداف بدخواهان و دشمنان قسمخورده ملت ایران است.»
در این بیانیه تنها به «نامه» پزشکیان اشاره شده و هیچ توضیحی درباره ماهیت یا محتوای آن ارائه نشده است.
با این حال، اشاره رسمی به وجود چنین نامهای در شرایطی که پیشتر گزارشهایی درباره درخواست کنارهگیری پزشکیان منتشر شده بود، بار دیگر گمانهزنیها درباره موضوع استعفای او را برجسته کرده است.
ایراناینترنشنال پیشتر ۱۰ خرداد به نقل از یک منبع آگاه گزارش داده بود پزشکیان در نامهای رسمی به دفتر مجتبی خامنهای، خواستار کنارهگیری از سمت خود شده است.
بر اساس این گزارش، پزشکیان دلیل تصمیم خود را «تسلط کامل فرماندهان سپاه بر اداره کشور» عنوان کرده بود.
مجتبی خامنهای از زمان انتصاب بهعنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی، در هیچ مراسم یا مکان عمومی حاضر نشده و هیچ پیام صوتی یا تصویری منتشر نکرده است. پیامهای منتسب به او تنها بهصورت مکتوب منتشر میشوند.
روایتهای متناقض از استعفای پزشکیان
بحث استعفای پزشکیان پس از اظهارات اخیر محمدباقر خرازی، دبیرکل حزبالله ایران، بار دیگر در کانون توجهات قرار گرفت.
خرازی ۱۲ مرداد گفت مجتبی خامنهای «رسما و علنا» هشدار داده است اگر پزشکیان بار دیگر استعفا کند، با آن موافقت خواهد کرد.
خرازی برادر همسر مسعود خامنهای، دیگر فرزند علی خامنهای، است.
پس از این اظهارات، حمید رسایی، نماینده مجلس، از پزشکیان خواست بار دیگر استعفا دهد تا مشخص شود ادعای خرازی درست است یا خیر.
پزشکیان ۱۳ مرداد در مصاحبهای که تنها بخشهایی از آن منتشر شده، گفت: «من استعفا نخواهم داد و خواهم ایستاد... اگر من استعفا بدهم، رسما اعلام میکنم که استعفا دادم.»
ایراناینترنشنال ۱۲ مرداد به نقل از منابع آگاه گزارش داد رییس دولت جمهوری اسلامی پیشتر در مکانی نامعلوم در تهران و در صندلی عقب خودرویی با شیشههای دودی، تنها چند دقیقه با مجتبی خامنهای دیدار کرده است.
بر اساس این گزارش، دفتر رهبر جمهوری اسلامی پس از درخواستهای مکرر پزشکیان برای ملاقات و تهدید او به استعفا، با این دیدار موافقت کرد.
شکافهای سیاسی و ابهام درباره نقش خامنهای
در ماههای اخیر، گزارشها از وجود شکاف در سطوح حاکمیتی جمهوری اسلامی بر سر روند گفتوگوها با ایالات متحده، بهویژه در خصوص پرونده هستهای و چشمانداز تنگه هرمز، حکایت دارند.
۲۸ خرداد، مجتبی خامنهای در پیامی مکتوب اعلام کرد با وجود آنکه «نظر دیگری» نسبت به تفاهمنامه اسلامآباد داشته، بهدلیل تعهد پزشکیان در خصوص «پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت»، با آن موافقت کرده است.
همزمان، غیبت مجتبی خامنهای از انظار عمومی بر ابهامها درباره میزان نقشآفرینی او در مذاکرات افزوده و به بحران مشروعیت حکومت دامن زده است.
شرکت نفتی آرامکو عربستان سعودی سهشنبه ۱۳ مرداد اعلام کرد با وجود اختلال بیسابقه در عرضه نفت، توانسته است با استفاده از مسیرهای جایگزین، جریان تولید و صادرات خود را حفظ کند.
این شرکت همچنین از افزایش حدود ۴۴ درصدی سود خود در سهماهه دوم سال جاری میلادی خبر داد.
شرکت بزرگ انرژی بریتانیا، بیپی (از بزرگترین شرکتهای نفت و گاز جهان)، نیز اعلام کرد سود خالص این شرکت در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶، همزمان با افزایش قیمت انرژی در پی جنگ آمریکا و جمهوری اسلامی، بیش از دو برابر شده و به سه میلیارد و ۹۱۰ میلیون دلار رسیده است.
بهگزارش خبرگزاری فرانسه پنج شرکت بزرگ انرژی غربی، شامل بیپی، شورون، اکسونموبیل، شل و توتالانرژیز، در مجموع نزدیک به ۴۷ میلیارد دلار سود خالص در سهماهه دوم سال ثبت کردهاند.
امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، همچنین گفت این شرکت برای ادامه صادرات نفت از خط لوله شرق به غرب، بندر ینبع، مسیر بابالمندب، کانال سوئز و خط لوله سومد استفاده کرده است.
بهگفته او، حجم انتقال انرژی از تنگه هرمز اکنون به حدود یکدهم سطح پیش از آغاز درگیریها کاهش یافته است.
ناصر ابراز امیدواری کرد راهی برای بازگشت کشتیرانی به وضعیت عادی و تثبیت بازار پیدا شود، اما هشدار داد عادیشدن شرایط زمان خواهد برد.
او افزود کشورهای آسیایی تاکنون بیشترین آسیب را از اختلال در عرضه دیدهاند و در اوج بحران، واردات نفت خام این منطقه حدود شش میلیون بشکه در روز کاهش یافت.
طی هفتههای اخیر، حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز به تشدید تنشها در منطقه انجامیده است.
همچنین با گسترش دامنه تنشها و ورود حوثیهای یمن به درگیریهای منطقهای، دریای سرخ و تنگه بابالمندب نیز به کانون نگرانیهای امنیتی تبدیل شدهاند.
حمله به کشتی در نزدیکی تنگه هرمز
هشدار مدیرعامل آرامکو همزمان با حملهای تازه به یک کشتی در نزدیکی تنگه هرمز مطرح شد؛ حادثهای که نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی و جریان جهانی انرژی را افزایش داده است.
خبرگزاری رویترز ۱۳ مرداد گزارش داد آمریکا و جمهوری اسلامی در حالی پیامهای متناقضی درباره وضعیت مذاکرات برای پایان دادن به جنگ پنجماهه منتشر میکنند که ادامه اختلال در تردد کشتیها، بنبست میان دو طرف را آشکارتر کرده است.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا ۱۳ مرداد اعلام کرد یک کشتی باری گزارش داده است در حدود ۳۷ کیلومتری شمالشرقی شهر خصب عمان هدف یک شی ناشناس قرار گرفته است.
این نهاد افزود مقامهای مربوطه در حال بررسی حادثه هستند.
کانال اخبار سپاه پاسداران نیز نوشت: «یک کشتی که قوانین عبور تعیینشده از سوی سپاه پاسداران را نقض کرده بود، مورد اصابت موشک قرار گرفت و بهطور مستقیم در سواحل عمان هدف قرار گرفت.»
در هفتههای اخیر، اقدام عمان در اعلام مسیر جایگزین برای تردد کشتیها در تنگه هرمز واکنش تهران را در پی داشته است. جمهوری اسلامی این اقدام را مغایر با تفاهمنامه اسلامآباد میداند.
ادامه محدودیت تردد و محاصره دریایی
بر اساس دادههای رهگیری شرکت کپلر، تردد در تنگه هرمز ۱۲ مرداد همچنان با محدودیت همراه بود.
در این روز شش شناور شامل سه نفتکش و سه کشتی فلهبر از این آبراه عبور کردند، در حالی که شمار کشتیهای عبوری در روز پیش از آن هفت فروند بود.
فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، شامگاه ۱۲ مرداد اعلام کرد نیروهای آمریکایی به اجرای محاصره دریایی جمهوری اسلامی ادامه میدهند.
بر اساس اعلام سنتکام، تا پایان ۱۲ مرداد، مسیر ۴۴ کشتی تجاری تغییر داده شده، دو کشتی از کار افتاده و نیروهای آمریکایی وارد دو کشتی شدهاند.
تداوم محدودیت شدید کشتیرانی در تنگه هرمز، حمله به کشتیها و نامشخص بودن سرنوشت مذاکرات، چشمانداز بازگشت جریان انرژی به وضعیت عادی را همچنان مبهم نگه داشته است.
بهنوشته رویترز این موشکها عمدتا شامل موشکهای زمینبهزمین ارتش آمریکا موسوم به سامانه موشکی تاکتیکی ارتش (ATACMS) و موشک تهاجمی دقیق (PrSM) هستند. به گفته دو نفر از این منابع، آمریکا «تقریبا تمام» این تسلیحات را مصرف کرده است. میزان کاهش ذخایر این موشکها تاکنون گزارش نشده بود.
رویترز در گزارش خود افزود این مهمات دوربرد که بهای هر فروند از آنها بیش از یک میلیون دلار است، از مهمترین ابزارهای زرادخانه آمریکا به شمار میروند و امکان اجرای حملات دقیق از فاصلهای امن را فراهم میکنند. سامانه موشکی تاکتیکی ارتش (ATACMS) ارسالی آمریکا نقش مهمی در جنگ اوکراین ایفا کردهاند و به نیروهای اوکراینی امکان دادهاند اهدافی را در داخل خاک روسیه هدف قرار دهند. موشک تهاجمی دقیق (PrSM) نسل جدیدتر و پیشرفتهتر این سامانه است که قرار است بهتدریج جایگزین ATACMS با برد کوتاهتر شود.
کاهش شدید ذخایر این موشکهای دقیق و دوربرد به این معناست که اگر دونالد ترامپ تصمیم بگیرد حملات گسترده علیه جمهوری اسلامی را از سر بگیرد، ممکن است ناچار شود بیش از گذشته به ماموریتهای بمباران با هواپیماهای سرنشیندار متکی شود؛ گزینهای که خطر بیشتری برای نیروهای آمریکایی دارد.
این منابع حاضر نشدند تعداد دقیق موشکهای باقیمانده از هر دو نوع را اعلام کنند.
ترامپ جنگ ایران را در ۹ اسفند ۱۴۰۴بهطور مشترک با اسرائیل آغاز کرد و پیشبینی کرده بود که این درگیری کوتاهمدت خواهد بود. اما با طولانی شدن جنگ، سه منبع آگاه هشدار دادهاند که کاهش ذخایر موشکی میتواند توان آمریکا را برای بازدارندگی در برابر رقبایی همچون روسیه و چین محدود کند.
منبع چهارم نیز به رویترز گفت هرچند فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، تقریبا تمام موشکهای زمینی موجود خود را که پیش از آغاز جنگ در اختیار داشت مصرف کرده، اما توانسته است از ذخایر سایر مناطق جهان برای جبران این کمبود استفاده کند.
تمام منابع این گزارش بهدلیل حساسیت موضوع، به شرط ناشناس ماندن با رویترز گفتوگو کردهاند.
واکنش کاخ سفید
کاخ سفید در پاسخ به پرسش رویترز درباره وضعیت ذخایر موشکی، بیانیهای از سوی ترامپ منتشر کرد که در آن آمده است: «ایالات متحده بسیار بیشتر از هر کشور دیگری مهمات در اختیار دارد؛ بسیار بیشتر از آنچه به آن نیاز داریم.»
ترامپ افزود: «شرکتهای دفاعی ما هماکنون بیش از هر زمان دیگری در حال تولید مهمات هستند و همزمان کارخانهها و تجهیزات خود را با سرعتی بیسابقه گسترش میدهند.»
تحلیلگران نیز تایید میکنند که تولید برخی مهمات، از جمله گلولههای توپخانه و چند نوع موشک، به رکوردهای جدیدی رسیده است، اما هشدار میدهند که این تولید ممکن است برای تامین نیازهای یک جنگ طولانی کافی نباشد.
شرکت لاکهید مارتین، سازنده موشکهای ATACMS، PrSM و سامانه ضد موشکی «تاد» (THAAD)، به پرسشهای رویترز درباره اظهارات ترامپ یا میزان ذخایر پاسخی نداد.
شرکت ریتیون، سازنده موشکهای تاماهاوک و رهگیرهای پاتریوت، نیز از اظهار نظر خودداری کرد.
شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، در پاسخ به رویترز گفت: «ارتش آمریکا قدرتمندترین نیروی نظامی جهان است و هر آنچه برای اجرای ماموریتها در زمان و مکانی که رییسجمهوری تعیین کند نیاز دارد، در اختیار دارد. ما در چندین فرماندهی رزمی عملیات موفق اجرا کردهایم و همزمان اطمینان حاصل کردهایم که ارتش آمریکا همچنان از زرادخانهای عمیق برای حفاظت از مردم و منافع کشور برخوردار باشد.»
نگرانی در داخل دولت آمریکا
به گفته منابع رویترز، آمار مربوط به کاهش ذخایر موشکی طی هفته گذشته در میان مقامهای دولت آمریکا دستبهدست شده و در جریان بحثهای پرتنش درباره ادامه حملات به جمهوری اسلامی مطرح بوده است؛ بحثهایی که محور آنها این بوده که آمریکا تا چه مدت دیگر میتواند بدون کاهش خطرناک ذخایر خود به حملات ادامه دهد.
یکی از منابع گفت کاهش ذخایر ATACMS و PrSM نتیجه تصمیم دولت ترامپ برای پرهیز از روشهای پرخطرتر حمله، از جمله استفاده از هواپیماهای سرنشیندار برای بمباران اهداف در خاک ایران بوده است.
از آنجا که این موشکها امکان هدف قرار دادن دشمن از فاصله دور را فراهم میکنند، کارشناسان نظامی معتقدند در هرگونه جنگ احتمالی با کشوری دارای پدافند هوایی قدرتمند مانند چین، اهمیت ویژهای خواهند داشت. گزارشی که مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) در ماه مارس منتشر کرد نیز تایید میکند که از این موشکها برای حمله به اهدافی در داخل ایران استفاده شده است.
بر اساس این گزارش، ذخایر موشک PrSM از ابتدا نیز محدود بود، زیرا این سامانه هنوز نسبتا جدید است، اما ارتش آمریکا سفارش بزرگی برای تولید آن در سال ۲۰۲۷ ثبت کرده است. ارتش همچنین اعلام کرده که موشکهای ATACMS بهتدریج از خدمت خارج میشوند و تولید به سمت PrSM منتقل خواهد شد.
هشدار درباره کاهش ذخایر دفاعی
دو منبع آگاه گفتند فرماندهان نظامی طی هفتههای اخیر بارها به ترامپ هشدار دادهاند که ذخایر تسلیحات دفاعی، از جمله رهگیرهای پاتریوت که برای مقابله با موشکهای بالستیک به کار میروند، به شدت کاهش یافته است.
هفته گذشته نیز چند رسانه گزارش دادند که ترامپ تا حدی بهدلیل همین هشدارها از اجرای یک حمله گسترده دیگر علیه ایران صرفنظر کرده است.
با این حال، یک مقام آمریکایی این روایت را رد کرد و گفت دلیل اصلی انصراف ترامپ، فشار کشورهای عربی حوزه خلیج فارس بوده است.
کاهش ذخایر سامانههای دفاع موشکی
مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) هفته گذشته برآورد کرد که بین ماههای اسفند تا تیر حدود ۶۵ درصد از رهگیرهای سامانه پاتریوت مصرف شده و تعداد رهگیرهای سامانه تاد نیز نسبت به آغاز جنگ دستکم ۳۸ درصد کاهش یافته است.
سامانههای پاتریوت و تاد از مهمترین سامانههای دفاع موشکی آمریکا هستند که وظیفه شناسایی و انهدام موشکهای ورودی را بر عهده دارند.
هرچند رویترز به این آمار داخلی دسترسی مستقیم نداشته، اما دو منبع تایید کردند که این ارقام با دادههای داخلی دولت آمریکا مطابقت دارد.
یکی از منابع همچنین گفت آمریکا از زمان آغاز جنگ، اندکی کمتر از نیمی از کل ذخیره جهانی موشکهای کروز تاماهاوک خود را نیز مصرف کرده است.
رویترز نتوانسته است این رقم را بهطور مستقل تأیید کند.
موشک تاماهاوک، که از ناوشکنها، رزمناوها و زیردریاییهای نیروی دریایی آمریکا شلیک میشود، سالهاست اصلیترین ابزار این نیرو برای حمله به اهداف بهشدت محافظتشده بدون به خطر انداختن جان خلبانان به شمار میرود.
شرکت ریتیون بهتازگی به توافق اولیه چندسالهای با پنتاگون برای افزایش تولید موشکهای تاماهاوک و سایر مهمات دست یافته است؛ اقدامی که در چارچوب تلاش واشینگتن برای بازسازی ذخایر تسلیحاتی خود صورت میگیرد.
