هشدارهای پنتاگون درباره کاهش ذخایر موشک‌های پاتریوت و تاد، بحران عمیق‌تری را در ظرفیت تولید غرب آشکار کرده است. عِران اورتال، ژنرال پیشین اسرائیلی، توضیح می‌دهد سیاست رهگیری چگونه ممکن است تغییر کند و چرا اسرائیل نیز می‌تواند از این بحران تاثیر بپذیرد.
کارشناسان می‌گویند ادامه یک جنگ فرسایشی می‌تواند توان دفاع هوایی آمریکا، کشورهای خلیج فارس و اسرائیل را با فشار فزاینده‌ای روبه‌رو کند.
به گزارش وب‌سایت اسرائیلی وای‌نت، پس از نزدیک به دو هفته تبادل آتش شبانه میان جمهوری اسلامی و آمریکا، نگرانی از کاهش شدید ذخایر موشک‌های رهگیر به یکی از موضوعات اصلی گفت‌وگوهای پشت درهای بسته در واشینگتن تبدیل شده است.
نیویورک‌تایمز گزارش داده است که نگرانی از واکنش گسترده حکومت ایران و مصرف بخش قابل‌توجهی از موشک‌های پاتریوت و دیگر رهگیرهای مستقر در خاورمیانه، یکی از دلایل تصمیم دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، برای کنارگذاشتن موقت طرح تشدید حملات بوده است.
با این حال، مشخص نیست کمبود رهگیرها عامل تعیین‌کننده این تصمیم بوده یا تنها یکی از ملاحظات واشینگتن به شمار می‌رفته است.
حملات جمهوری اسلامی ذخایر پدافندی آمریکا را تحت فشار گذاشت
سامانه‌های آمریکایی در هفته‌های اخیر با موج‌های سنگینی از موشک‌های بالستیک و پهپادهای ایرانی روبه‌رو شده‌اند که پایگاه‌هایی در اردن، کویت، بحرین و امارات متحده عربی را هدف قرار داده‌اند.
به نوشته وای‌نت، ناکامی پدافند هوایی در رهگیری یک موشک بالستیک در جریان حمله ترکیبی جمهوری اسلامی به اردن، به کشته‌شدن تعدادی از نیروهای آمریکایی منجر شد. این روایت به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی منتشر شده است.
ژنرال دن کِین، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، در جلسات خصوصی هشدار داده بود ارتش توانایی ازسرگیری جنگ گسترده علیه حکومت ایران را دارد، اما چنین اقدامی ممکن است شمار رهگیرهای در اختیار فرماندهی مرکزی آمریکا را تا سطحی خطرناک کاهش دهد.
برآوردهای داخلی وزارت جنگ آمریکا که در ماه آوریل منتشر شد، نشان می‌داد این کشور تا آن زمان بیش از یک‌هزار و ۲۰۰ موشک رهگیر پاتریوت در جریان جنگ مصرف کرده است. قیمت هر موشک بیش از چهار میلیون دلار برآورد می‌شود.
مقام‌های نظامی آمریکا وضعیت ذخایر را در همان زمان نیز نگران‌کننده می‌دانستند. به گفته آنها، این وضعیت از ماه آوریل تاکنون به میزان قابل‌توجهی وخیم‌تر شده است.
بحران کنونی ریشه در کاهش ظرفیت تولید غرب دارد
عِران اورتال، سرتیپ ذخیره ارتش اسرائیل، فرمانده پیشین مرکز دادو و رییس برنامه مطالعات نظامی مرکز بگین‌ـ‌سادات دانشگاه بارایلان، می‌گوید بحران کنونی از مشکلی عمیق‌تر در ظرفیت صنعتی غرب حکایت دارد.
به گفته او، کشورهای غربی در پنج دهه گذشته بخش بزرگی از توان تولیدی خود را به شرق منتقل کرده‌اند و اکنون با پیامدهای این تصمیم روبه‌رو شده‌اند.
سامانه‌های پدافندی پیشرفته غرب در ابتدا برای رهگیری شمار محدودی از سلاح‌های هسته‌ای بسیار گران‌قیمت طراحی شده بودند، اما اکنون باید با ده‌ها هزار موشک بالستیک، موشک کروز و پهپاد ارزان‌تر مقابله کنند.
اورتال گفت موشک‌ها به ابزار اصلی قدرت‌های منطقه‌ای برای به چالش کشیدن برتری آمریکا تبدیل شده‌اند؛ چین در شرق آسیا، روسیه در اروپا و جمهوری اسلامی در خاورمیانه از این راهبرد استفاده می‌کنند.
رهگیرهای پاتریوت، تاد و اس‌ام‌ـ۳ در مقایسه با بسیاری از موشک‌ها و پهپادهای مهاجم، بسیار گران‌تر و ساخت آنها نیز پیچیده‌تر است. حتی با اختصاص منابع مالی هنگفت، نمی‌توان ظرفیت تولید این سامانه‌ها را در مدتی کوتاه افزایش داد.
این عدم توازن در جنگ‌های طولانی به یک مشکل اساسی تبدیل می‌شود. مهاجم می‌تواند شمار زیادی موشک یا پهپاد ارزان‌تر تولید کند، در حالی که مدافع ناچار است برای رهگیری هر هدف از سلاحی چند میلیون دلاری استفاده کند.
اوکراین به سوی رهگیرهای ارزان‌تر حرکت کرده است
اوکراین نیز در جنگ با روسیه با مشکل مشابهی روبه‌رو شده است. نیروهای روسیه برای حمله به این کشور از موشک‌ها و پهپادهای شاهد طراحی‌شده در ایران استفاده می‌کنند و اوکراین گاهی برای مقابله با آنها ناچار به استفاده از موشک‌های پاتریوت شده است.
کی‌یف در واکنش، توسعه پهپادهای رهگیر ارزان‌قیمت را آغاز کرده است تا پهپادهای شاهد را با هزینه‌ای کمتر سرنگون کند.
به گفته اورتال، اوکراین مجوز آمریکا را برای تولید داخلی سامانه‌های پاتریوت نیز دریافت کرده، اما قصد دارد نمونه‌هایی ساده‌تر و ارزان‌تر بسازد. این کشور همچنین در حال تبدیل یک موشک کروز ساخت داخل به سلاح رهگیر است.
این سامانه‌ها احتمالا توانایی کمتری از تجهیزات فعلی آمریکا و اسرائیل خواهند داشت، اما تولیدشان آسان‌تر و هزینه آنها پایین‌تر خواهد بود.
آمریکا ممکن است در انتخاب اهداف سخت‌گیرانه‌تر شود
کاهش ذخایر می‌تواند آمریکا را به سوی سیاست گزینشی‌تر در رهگیری تهدیدها سوق دهد. در چنین سیاستی، سامانه پدافندی فقط موشک‌هایی را هدف قرار می‌دهد که احتمال می‌رود به مناطق پرجمعیت، پایگاه‌های نظامی یا زیرساخت‌های حیاتی برخورد کنند.
اورتال میان «رهگیری گزینشی» و «رهگیری تبعیضی» تفاوت قائل است. در رهگیری گزینشی، محل احتمالی اصابت تعیین می‌کند که آیا یک تهدید باید منهدم شود یا نه. در رهگیری تبعیضی، ماهیت سلاح - برای نمونه هسته‌ای‌بودن یا داشتن چند کلاهک - صرف‌نظر از محل اصابت، آن را در اولویت قرار می‌دهد.
اسرائیل از مدت‌ها پیش رهگیری گزینشی را با دقت زیادی اجرا می‌کند، اما آمریکا به‌طور سنتی از محدوده‌های جغرافیایی گسترده‌تری محافظت کرده است.
به گفته اورتال، کاهش ذخایر ممکن است واشینگتن را وادار کرده باشد میان مناطق حیاتی و نقاط کم‌اهمیت‌تر تمایز بیشتری قائل شود. این تغییر می‌تواند علت موفقیت برخی حملات به زیرساخت‌های کشورهای خلیج فارس را توضیح دهد.
حکومت ایران سامانه‌های پدافندی را هدف قرار داده است
گزارش وای‌نت تاکید می‌کند مشکل دفاع هوایی فقط به تعداد رهگیرها محدود نیست. در جریان جنگ، برخی رادارها و دیگر تجهیزات حیاتی پدافندی نیز هدف قرار گرفته‌اند.
اورتال می‌گوید [حکومت] ایران موشک‌های خود را به‌طور تصادفی شلیک نمی‌کند، بلکه ساختار سامانه‌های دفاع هوایی را بررسی و تلاش می‌کند رادارها و تجهیزات اصلی آنها را از کار بیندازد. در صورت موفقیت چنین حملاتی، کارایی کل شبکه پدافندی کاهش پیدا می‌کند.
[حکومت] ایران همچنین ممکن است الگوهای پروازی موشک‌های خود را به‌گونه‌ای تغییر دهد که رهگیری آنها دشوارتر شود. یکی از راه‌های مقابله با کاهش دقت دفاعی، شلیک دو رهگیر به سوی هر موشک مهاجم است؛ روشی که در شرایط کمبود ذخایر به‌آسانی قابل ادامه نیست.
موشک‌های دارای چند کلاهک نیز رهگیری دشوارتری دارند و ممکن است برای مقابله با هرکدام به چند موشک پدافندی نیاز باشد.
فشار بر ذخایر می‌تواند به اروپا و اسرائیل سرایت کند
ذخایر موشک‌های رهگیر برای واشینگتن فقط مساله‌ای مربوط به خاورمیانه نیست. آمریکا باید همزمان نیازهای نظامی خود در اروپا و منطقه اقیانوس هند و آرام را نیز در نظر بگیرد.
اورتال گفت مهم‌ترین جبهه راهبردی آمریکا رقابت با چین است و واشینگتن نمی‌خواهد ذخایر مورد نیاز برای آن منطقه را در خاورمیانه مصرف کند. به گفته او، توقف انتقال پاتریوت‌ها به اوکراین نیز با همین محدودیت ارتباط دارد.
این بحران می‌تواند اسرائیل را نیز تحت تاثیر قرار دهد، زیرا آمریکا سهم قابل‌توجهی از مسئولیت دفاع از اسرائیل را در جریان حملات موشکی بر عهده گرفته است.
سامانه‌های دفاع هوایی اسرائیلی، بر اساس گزارش‌ها، در شماری از کشورهای خلیج فارس مستقر شده‌اند. با این حال، اورتال تاکید کرد صنایع دفاعی اسرائیل در زمان جنگ ابتدا نیازهای داخلی این کشور را تامین خواهند کرد.
اسرائیل ممکن است سلاح‌هایی را که پیش‌تر به مشتریان خارجی فروخته است پس بگیرد و تحویل جایگزین آنها را به زمان دیگری موکول کند. همچنین اگر ارتش اسرائیل به رهگیرهای تازه‌تولیدشده نیاز داشته باشد، احتمالا این تجهیزات به کشورهای دیگر صادر نخواهند شد.
گنبد آهنین جایگزین کامل پاتریوت نیست
گنبد آهنین در اصل برای مقابله با تهدیدهای کوتاه‌برد طراحی شده است؛ در حالی که کمبود اصلی در جنگ با حکومت ایران به رهگیری موشک‌های بالستیک مربوط می‌شود. به همین دلیل، نقش این سامانه در بحران فعلی محدودتر است.
با این حال، گنبد آهنین برای رهگیری برخی موشک‌های بالستیک میان‌برد نیز سازگار شده و می‌تواند در کنار پاتریوت نقشی مکمل داشته باشد. گزارش‌ها حاکی از استقرار تعدادی از آتشبارهای این سامانه در منطقه خلیج فارس است.
در حال حاضر جایگزین موثری برای پاتریوت در مقابله با شمار زیاد موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد وجود ندارد. بنابراین، اگر جنگ با شدت کامل از سر گرفته شود، پاتریوت همچنان بخش عمده بار پدافندی را بر دوش خواهد کشید.
اورتال انتظار دارد کشورهای خلیج فارس برای مقابله با پهپادهای شاهد و نمونه‌های مشابه، بیشتر به پهپادهای رهگیر ارزان‌قیمت روی بیاورند. به گفته او، این کشورها احتمالا برای دستیابی به چنین فناوری‌هایی با اوکراین تماس گرفته‌اند.
اسرائیل نیز در نبود گزینه‌ای ارزان‌تر، گاهی برای سرنگونی پهپادهای ورودی از لبنان یا عراق از موشک‌های گنبد آهنین استفاده می‌کند. هزینه این پهپادها بسیار کمتر از موشک رهگیر است و مهاجم می‌تواند شمار زیادی از آنها را به کار گیرد. اختلاف هزینه در صورت استفاده از پاتریوت حتی بیشتر خواهد بود.
دور بعدی جنگ ممکن است برای پدافند دشوارتر باشد
اورتال هشدار داد کارایی سامانه‌های دفاع هوایی در روزهای پایانی دور قبلی جنگ، پیش از آتش‌بس ماه آوریل، کاهش یافته بود.
به گفته او، [حکومت] ایران در هر دور از درگیری اطلاعات بیشتری درباره سامانه‌های پدافندی آمریکا، کشورهای خلیج فارس و اسرائیل به دست می‌آورد. مهاجم نیز معمولا می‌تواند سریع‌تر از مدافع خود را با شرایط تازه سازگار کند.
تغییر مشخصات یا الگوی پرواز یک موشک مهاجم در مدتی کوتاه، آسان‌تر از طراحی دوباره یک رهگیر برای مقابله با آن است.
در نتیجه، اگر جنگ از سر گرفته شود، نیروهای مدافع ممکن است همزمان با دو مشکل روبه‌رو شوند: ذخایر محدودتر موشک‌های رهگیر و موشک‌های ایرانی که توانایی بیشتری برای عبور از سامانه‌های پدافندی پیدا کرده‌اند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با اشاره به حمله اوکراین علیه یک کشتی ایرانی در دریای خزر گفت این اقدام «بی‌پاسخ نخواهد ماند». مقام‌های اوکراینی می‌گویند شناورهای هدف قرار گرفته در انتقال محموله‌های نظامی مرتبط با حکومت ایران نقش داشته‌اند.
عراقچی یکشنبه مدعی شد حمله اوکراین «به خواست اسرائیل» انجام شده و هدف آن کشاندن اروپا به جنگ بوده است. او با این حال مدرکی برای اثبات نقش اسرائیل ارائه نکرد.
وزارت امور خارجه حکومت ایران این حمله را «خصمانه و جنایت‌کارانه» توصیف کرد و گفت انفجار کشتی به کشته‌شدن یک ملوان و زخمی‌شدن چند نفر دیگر منجر شده است. این وزارتخانه همچنین کاردار اوکراین در تهران را احضار و اعتراض جمهوری اسلامی را به او ابلاغ کرد.
تهران تاکید کرده است که این شناور کاربری تجاری داشته و جمهوری اسلامی «هرگز در درگیری میان روسیه و اوکراین مداخله نکرده است».
اوکراین از هدف‌گرفتن محموله‌های نظامی خبر داد
ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهوری اوکراین، روز شنبه اعلام کرد نیروهای این کشور در دریای خزر «شناورهای مورد استفاده برای انتقال محموله‌های نظامی مرتبط با ایران» را هدف قرار داده‌اند.
شبکه ۱۲ اسرائیل نیز به نقل از سفیر اوکراین در اسرائیل گزارش داد که این شناورها حامل تسلیحات ایرانی برای روسیه بوده‌اند؛ تسلیحاتی که قرار بود در جنگ علیه اوکراین به کار گرفته شوند.
از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، کی‌یف بارها مسکو را به استفاده از پهپادهای طراحی‌شده در ایران متهم کرده است. اوکراین همچنین مدعی است روسیه توانایی‌های شناسایی ماهواره‌ای در اختیار تهران قرار داده تا حکومت ایران بتواند پایگاه‌های آمریکا در منطقه را هدف قرار دهد.
زلنسکی پیش‌تر به کشورهای خاورمیانه پیشنهاد کرده بود تجربه اوکراین در رهگیری و سرنگون‌کردن پهپادهای ایرانی را در اختیار آنها بگذارد.
عراقچی منشور سازمان ملل را مطرح کرد
عراقچی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، زلنسکی را «مفت‌خور» خواند و اوکراین را به نقض آشکار منشور سازمان ملل متحد متهم کرد.
او همچنین گفت در گفت‌وگوهای تلفنی با کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، و سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، تاکید کرده است که اقدام کی‌یف «نمی‌تواند بی‌پاسخ بماند».
وزارت امور خارجه روسیه در بیانیه‌ای اعلام کرد لاوروف در تماس با عراقچی، جان‌باختن ملوان ایرانی را تسلیت گفته است. به نوشته این وزارتخانه، عراقچی از مقام‌های منطقه آستراخان روسیه، مبدا حرکت کشتی، برای کمک به خدمه آن تشکر کرد.
بر اساس روایت مسکو، وزیر امور خارجه حکومت ایران همچنین خواستار پایان‌یافتن «چنین ماجراجویی‌هایی از سوی حکومت کی‌یف» شد و لاوروف را در جریان تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش در خاورمیانه قرار داد.
توقف موقت حملات ایران و آمریکا
همزمان با این تحولات، یک منبع ارشد ایرانی یکشنبه به خبرگزاری رویترز گفت جمهوری اسلامی تا زمانی که آمریکا نیز از حمله خودداری کند، عملیات خود را در سراسر منطقه متوقف خواهد کرد.
آمریکا پس از ۱۳ شب حمله پیاپی به ایران، برای دو شب متوالی عملیات نظامی خود را متوقف کرده است. این حملات بزرگ‌ترین دور درگیری‌های منطقه‌ای از زمان برقراری آتش‌بس در ماه فروردین توصیف شده‌اند.
آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند سال گذشته کارزار مشترکی از حملات هوایی علیه حکومت ایران را با هدف بی‌ثبات‌کردن جمهوری اسلامی و نابودی برنامه‌های هسته‌ای و موشکی بالستیک آن آغاز کردند.
حکومت ایران نیز با حملات موشکی و پهپادی به اهدافی در سراسر منطقه و مسدودکردن تنگه هرمز واکنش نشان داد.
اکسیوس به نقل از یک منبع آگاه به موضوع گزارش داد که حملات ارتش آمریکا به جنوب ایران به توصیه دریاسالار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، متوقف شد زیرا از نظر او این دور از حملات به بیشینه اثربخشی خود رسیده بود.
این رسانه آمریکایی، در گزارشی که شامگاه یکشنبه ۴ مرداد به وقت ایران منتشر کرد، نوشت کوپر به رییس‌جمهوری آمریکا اطلاع داد تقریبا تمام مواضع تعیین‌شده در حاشیه ساحلی جنوب ایران، طی دو هفته عملیات هوایی هدف قرار گرفتند و توانایی جمهوری اسلامی برای حمله به کشتی‌ها را به میزان قابل‌توجهی کاهش یافته است.
به نوشته اکسیوس، این مقام ارشد نظامی آمریکا همچنین در گزارش‌های خود اشاره کرد که یکی از گام‌های احتمالی بعدی می‌تواند ازسرگیری عملیات رزمی گسترده برای انهدام ۲۰ درصد از اهدافی باشد که ارتش آمریکا در جریان عملیات خشم حماسی تعیین کرده اما هدف قرار نداده بود
به گفته منابع اکسیوس، او تاکید کرد اگر تصمیمی برای ازسرگیری عملیات رزمی گسترده گرفته نشود، ادامه کارزار بمباران ۲ هفته گذشته بی‌فایده خواهد بود.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری ایالات متحده، ۳۱ تیر همزمان با یازدهمین شب حملات ارتش این کشور به جنوب ایران، تهدید کرد که اگر جمهوری اسلامی به حملات خود به کشتی‌ها در تنگه هرمز ادامه دهد، بابت هدف قرار گرفتن هر کشتی، یک پل یا نیروگاه در ایران را نابود می‌کند.
این اظهارات ترامپ با تهدید‌هایی از سوی مقام‌های جمهوری اسلامی مبنی بر هدف قرار گرفتن نیروگاه‌ها و زیرساخت‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس پاسخ گرفت و در نهایت ترامپ ادبیات شدیدتری علیه جمهوری اسلامی به کار برد. او پنجشنبه یکم مرداد در مصاحبه‌ای کوتاه با باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، گفت به تصمیم‌گیری برای ازسرگیری عملیات رزمی عمده علیه جمهوری اسلامی نزدیک شده است؛ عملیاتی به گفته او «بزرگ‌تر و گسترده‌تر» از عملیات خشم حماسی.
در واپسین ساعات پنجشنبه، گمانه‌زنی‌ها از احتمال تشدید درگیری میان آمریکا و جمهوری اسلامی در روزهای جمعه و شنبه خبر می‌داد؛ با این حال، گزارش‌های منتشرشده در شنبه سوم مرداد نشان داد ترامپ از صدور دستور آغاز عملیاتی گسترده علیه جمهوری اسلامی خودداری کرده است.
اکسیوس یکشنبه به نقل از منابع آگاه گزارش داد ارزیابی کوپر درباره محدودیت اثربخشی ادامه حملات و هدف قرار گرفتن بخش عمده اهداف تعیین‌شده در جنوب ایران، در کنار نظر دیگر مشاوران، بر تصمیم ترامپ برای توقف حملات در روز جمعه تاثیر گذاشت.
منابع به این رسانه گفتند دریاسالار کوپر اوایل هفته توصیه خود درباره گام‌های بعدی را به پنتاگون، ستاد مشترک ارتش آمریکا و کاخ سفید ارائه کرده بود.
به گفته منابع، ترامپ در روزهای پیش از این نشست به ازسرگیری عملیات رزمی گسترده تمایل داشت، اما دیدگاه او از شامگاه پنجشنبه تغییر کرد. تصمیم او برای کاستن از شدت بمباران تنگه هرمز روز جمعه قطعی شد.
روزنامه نیویورک‌تایمز نیز سوم مرداد گزارش داده بود که کاهش نگران‌کننده ذخایر موشک‌های رهگیر پاتریوت و خطر گسترش جنگ در خاورمیانه از عوامل اصلی موثر بر تصمیم ترامپ برای پرهیز از تشدید حملات علیه جمهوری اسلامی بود.
این رسانه به نقل از مقام‌های آمریکایی، ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در جلسات خصوصی به ترامپ هشدار داده است که از سر گرفتن عملیات گسترده علیه [حکومت] ایران از نظر نظامی امکان‌پذیر است، اما ذخایر موشک‌های رهگیر فرماندهی مرکزی آمریکا را به‌شدت کاهش خواهد داد.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، یکشنبه چهارم مرداد گفت رییس‌جمهوری آمریکا برای فرصت دادن به مذاکرات، حملات آمریکا به ایران را متوقف کرد. ارتش جمهوری اسلامی نیز از توقف حملات تلافی‌جویانه خبر داد. همزمان با این تحولات، رایزنی‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیری‌ها ادامه دارد.
مقام‌های عمانی دوم مرداد برای رایزنی درباره بحران تنگه هرمز به تهران سفر کردند. شبکه العربیه یکشنبه به نقل از یک منبع گزارش داد جمهوری اسلامی به مقام‌های پاکستانی اطلاع داده است که از مذاکرات خارج نشده و فقط گفت‌وگوها را تعلیق کرده است.
بر اساس این گزارش، تهران خواستار ازسرگیری مذاکرات از همان نقطه‌ای است که پیش‌تر متوقف شده بود و تاکید دارد گفت‌وگوها باید بر پایه یادداشت تفاهم ادامه یابد. تهران همچنین آمادگی خود را برای ادامه رایزنی‌ها در ژنو، دوحه یا اسلام‌آباد اعلام کرده است.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، گفت رییس‌جمهوری آمریکا برای فرصت دادن به مذاکرات، حملات آمریکا به ایران را متوقف کرد. ارتش جمهوری اسلامی نیز از توقف حملات تلافی‌جویانه خبر داد. همزمان با این تحولات، رایزنی‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیری‌ها ادامه دارد.
سفیر آمریکا در سازمان ملل یکشنبه چهارم مرداد گفت رایزنی‌های تهران و واشینگتن در سطوح مختلف، از گفت‌وگوهای فنی تا بالاترین سطوح سیاسی، ادامه دارد.
والتز در گفت‌وگو با شبکه‌های فاکس‌نیوز و ان‌بی‌سی گفت تلاش‌های دیپلماتیک، به‌ویژه در روزهای اخیر، افزایش یافته است، اما تاکید کرد ارتش آمریکا «آماده اقدام» است و ترامپ همچنان همه گزینه‌ها را روی میز نگه داشته است.
او همچنین گفت اختلاف‌های داخلی در جمهوری اسلامی روند مذاکرات را دشوار کرده است.
در همین حال، خبرگزاری رویترز عصر یکشنبه به وقت ایران به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی گزارش داد موضع تهران همچنان «حمله در برابر حمله» است و تا زمانی که آمریکا توقف حملات هوایی را ادامه دهد، حکومت ایران نیز عملیات خود را متوقف خواهد کرد.
این مقام که خواسته است نامش فاش نشود، به رویترز گفت این پیام پیش‌تر به ایالات متحده منتقل شده است و اگر آمریکا حملات خود را از سر بگیرد، جمهوری اسلامی نیز برای اجرای «پاسخی گسترده» آماده خواهد بود.
او همچنین گفت در تهران بدبینی نسبت به توقف حملات بیش از خوش‌بینی است و دیدگاه غالب این است که این وقفه، اقدامی تاکتیکی است، نه نشانه تغییری واقعی در موضع واشینگتن.
همزمان با انتشار این گزارش در رویترز، یک مقام ایرانی در مصاحبه با رسانه آمریکایی سی‌بی‌اس، مذاکرات میان جمهوری اسلامی و عمان در دو روز گذشته را «سازنده» توصیف کرد و افزود مذاکرات برای بازگشایی تنگه هرمز نیز «در جهت مثبت» پیش می‌رود.
مقام‌های عمانی دوم مرداد برای رایزنی با جمهوری اسلامی به تهران سفر کردند.
پنتاگون پس از ۱۳ شب حملات هوایی به جمهوری اسلامی، اواخر روز جمعه سوم مرداد عملیات خود را متوقف کرد و شنبه و یکشنبه نیز هیچ حمله‌ای از سوی آمریکا گزارش نشد.
جمهوری اسلامی نیز که در پی حملات شبانه آمریکا، کشورهای همسایه میزبان پایگاه‌های این کشور را هدف قرار می‌داد، طی این دو روز حمله‌ای انجام نداد.
نگرانی درباره ذخایر تسلیحاتی آمریکا
اظهارات والتز پس از انتشار گزارش‌هایی در رسانه‌های آمریکایی درباره نگرانی مقام‌های نظامی از کاهش مهمات مطرح شد.
شبکه سی‌ان‌ان گزارش داد دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در نشست جمعه کاخ سفید درباره پیامدهای احتمالی تشدید جنگ، از جمله کاهش ذخایر تسلیحاتی، به ترامپ هشدار داده است.
والتز با اشاره به کاهش بخشی از ذخایر تسلیحاتی آمریکا، این وضعیت را نتیجه ارسال سلاح به اوکراین و عملکرد دولت پیشین دانست، اما تاکید کرد ارتش آمریکا همچنان همه تجهیزات لازم برای اجرای عملیات را در اختیار دارد.
تهران: عملیات‌های متقابل جمهوری اسلامی متوقف شده است
محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، صبح یکشنبه به وقت ایران گفت با توقف حملات آمریکا در دو شب گذشته، عملیات متقابل جمهوری اسلامی نیز متوقف شده است.
به گفته او، راهبرد جمهوری اسلامی در این دوره «بازدارندگی تلافی‌جویانه» بوده و هدف از این عملیات‌ها، واداشتن آمریکا به پایبندی به مفاد تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بوده است.
اکرمی‌نیا همچنین هشدار داد اگر آمریکا بر ادامه حملات، به‌ویژه حملات هوایی، اصرار کند، جغرافیای جنگ بیش از این گسترش خواهد یافت و جمهوری اسلامی نیز راهبردهای جدیدی را به کار خواهد گرفت.
گزارش العربیه از مسیر مذاکرات
شبکه العربیه به نقل از یک منبع گزارش داد جمهوری اسلامی به مقام‌های پاکستانی اطلاع داده است که از مذاکرات خارج نشده و فقط گفت‌وگوها را تعلیق کرده است.
بر اساس این گزارش، تهران خواستار ازسرگیری مذاکرات از همان نقطه‌ای است که پیش‌تر متوقف شده بود و تاکید دارد گفت‌وگوها باید بر پایه یادداشت تفاهم ادامه یابد. تهران همچنین آمادگی خود را برای ادامه رایزنی‌ها در ژنو، دوحه یا اسلام‌آباد اعلام کرده است.
العربیه همچنین گزارش داد تهران با ایجاد مسیر جدید در تنگه هرمز مخالفت کرده و خواستار آن شده است که مذاکرات ابتدا بر پرونده هرمز، سپس دارایی‌های مسدودشده و در نهایت برنامه هسته‌ای متمرکز شود.
همزمان، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، هشدار داد اگر جمهوری اسلامی، چه به‌طور مستقیم و چه از طریق نیروهای نیابتی خود، با موشک‌های بالستیک، پهپادها یا پهپادهای انتحاری به اسرائیل حمله کند، «اشتباه بزرگی» مرتکب خواهد شد.
او در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز افزود در چنین شرایطی، پاسخ اسرائیل «بسیار، بسیار قاطع» خواهد بود.
شبکه سی‌بی‌اس نیوز به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد مذاکرات تهران و مسقط درباره بازگشایی تنگه هرمز با «پیشرفت» همراه بوده است. سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی نیز گفت‌وگوهای اخیر با مقام‌های عمانی را «مفید» توصیف کرد و در عین حال گفت تغییری در وضعیت این آبراه ایجاد نشده است.
دو منبع منطقه‌ای بامداد یکشنبه چهارم مرداد به سی‌بی‌اس نیوز گفتند روند مذاکرات در مسیر مثبتی قرار دارد، اما دستیابی به توافق نهایی مستلزم زمان بیشتری است.
مقام‌های عمانی دوم مرداد برای رایزنی درباره بحران تنگه هرمز به تهران سفر کردند. این سفر همزمان با تصمیم دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، برای توقف حملات به مواضع جمهوری اسلامی پس از ۱۳ شب عملیات پیاپی انجام گرفت.
به نوشته سی‌بی‌اس نیوز، این تصمیم آمریکا با هدف فراهم کردن فرصت برای ادامه روند دیپلماتیک و جلوگیری از اختلال در مذاکرات اتخاذ شد.
این رسانه افزود واشینگتن مذاکرات میان تهران و مسقط را از نزدیک دنبال می‌کند.
در هفته‌های اخیر، اقدام عمان در اعلام مسیر جایگزین برای تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز واکنش تهران را در پی داشته است.
جمهوری اسلامی این اقدام را مغایر با تفاهم‌نامه اسلام‌آباد می‌داند و به همین دلیل، برخی شناورها را در این گذرگاه راهبردی هدف قرار داده است.
تنگه هرمز گذرگاه باریکی میان ایران و عمان است که پیش از آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یک‌پنجم نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کرد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس پیش‌تر به نقل از «یک مقام منطقه‌ای دخیل در تلاش‌های میانجی‌گرانه» نوشت دیپلماسی میان تهران و واشینگتن ادامه دارد و وقفه در حملات متقابل «نشانه‌ای مثبت است که به تلاش‌ها برای کاهش تنش کمک می‌کند».
او افزود هم ایالات متحده و هم جمهوری اسلامی تمایل دارند به توافق آتش‌بس موقت بازگردند.
روایت بقایی از مذاکرات تهران و مسقط
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، صبح یکشنبه چهارم مرداد مذاکرات اخیر با مقام‌های عمانی را «مفید» خواند و از پیشرفت آن خبر داد.
او اعلام کرد دوم و سوم مرداد، چند دور گفت‌وگو میان معاونان وزیران امور خارجه جمهوری اسلامی و عمان در تهران برگزار شد.
بقایی گفت: «دو طرف در مورد اصول مشترک و سازوکارهای عملیاتی برای مدیریت تردد ایمن کشتیرانی در تنگه هرمز با رعایت حقوق حاکمیتی دو دولت ساحلی تبادل نظر کردند... هیات نمایندگی عمان عصر شنبه تهران را ترک کرد، اما رایزنی‌های فنی و سیاسی بین دو طرف ادامه دارد.»
او در عین حال تاکید کرد تغییری در وضعیت تردد در این گذرگاه ایجاد نشده است.
۳۱ تیر، پایگاه خبری ارم‌نیوز به نقل از منابع آگاه نوشت واشینگتن هرگونه آتش‌بس با تهران را به دستیابی به تفاهمی جدید درباره تنگه هرمز مشروط کرده است؛ چارچوبی که با کاهش توانمندی‌های تهاجمی سپاه پاسداران در اطراف این آبراه راهبردی، «بی‌طرف‌سازی نظامی» آن را تضمین کند.
بر اساس این گزارش، آمریکا به پاکستان به‌عنوان یکی از میانجی‌ها اطلاع داده است تا پیش از شکل‌گیری چارچوبی جدید برای مذاکره با تهران، با ورود به مرحله آتش‌بس موافقت نخواهد کرد.
نیویورک‌تایمز گزارش داد دونالد ترامپ، دست‌کم در شرایط کنونی، طرح گسترش چشمگیر حملات به اهداف نظامی در ایران را کنار گذاشته است. کاهش نگران‌کننده ذخایر موشک‌های رهگیر پاتریوت و خطر گسترش جنگ در خاورمیانه از عوامل اصلی این تصمیم عنوان شده‌اند.
بر اساس گزارش نیویورک‌تایمز، تصمیم رییس‌جمهوری آمریکا پس از نشست روز جمعه با مشاوران ارشد و اعضای بلندپایه کابینه اتخاذ شد. دو منبع مطلع گفتند بخش مهمی از گفت‌وگوها به کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر پاتریوت و دیگر مهمات پدافند هوایی آمریکا اختصاص داشت.
مقام‌های دولت آمریکا می‌گویند بازگشت به عملیات گسترده نظامی می‌تواند ذخایر تسلیحاتی پنتاگون در خاورمیانه را به‌طور خطرناکی کاهش دهد. همزمان، احتمال گسترش جنگ، آسیب‌پذیری متحدان آمریکا در خلیج فارس، افزایش قیمت انرژی، فشار بر اقتصاد جهانی و تشدید بحران پناه‌جویی نیز موجب نگرانی کاخ سفید شده است.
عبور یک موشک از پدافند آمریکا سه کشته بر جای گذاشت
یک مقام ارشد آمریکایی به نیویورک‌تایمز گفت جمعه گذشته یک موشک بالستیک جمهوری اسلامی از پدافند هوایی آمریکا عبور کرد و سه نظامی آمریکایی را در اردن کشت. سامانه‌های دفاعی در زمان این حمله در حال مقابله با موجی از موشک‌ها و پهپادهای ایران بودند.
به گفته مقام‌های آمریکایی، ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در جلسات خصوصی به ترامپ هشدار داده است که از سر گرفتن عملیات گسترده علیه [حکومت] ایران از نظر نظامی امکان‌پذیر است، اما ذخایر موشک‌های رهگیر فرماندهی مرکزی آمریکا را به‌شدت کاهش خواهد داد.
به نوشته نیویورک‌تایمز، سخنگوی ژنرال کین از توضیح درباره توصیه‌های او به رییس‌جمهوری خودداری کرد.
یک حمله گسترده آمریکا احتمالا پاسخ شدیدتری از سوی [حکومت] ایران در پی خواهد داشت و فشار بیشتری بر سامانه‌های دفاعی مستقر در اردن، کویت، بحرین و امارات متحده عربی وارد خواهد کرد. پایگاه‌های آمریکا در این کشورها طی دو هفته گذشته زیر حملات سنگین جمهوری اسلامی قرار گرفته‌اند.
بیش از هزار و ۲۰۰ موشک پاتریوت مصرف شده است
نیویورک‌تایمز پیش‌تر در ماه آوریل گزارش داده بود پنتاگون در جریان جنگ بیش از هزار و ۲۰۰ موشک رهگیر پاتریوت مصرف کرده است. بهای هر موشک بیش از چهار میلیون دلار برآورد می‌شود.
بر اساس ارزیابی‌های داخلی وزارت جنگ و اطلاعات ارائه‌شده به اعضای کنگره، ذخایر پاتریوت در همان زمان به سطحی نگران‌کننده رسیده بود. مقام‌های نظامی این هفته گفتند وضعیت از ماه آوریل تاکنون بدتر شده است.
کاهش ذخایر دفاعی تنها نگرانی دولت ترامپ نیست. مقام‌های آمریکایی گفته‌اند گسترش جنگ می‌تواند متحدان کلیدی واشینگتن در خلیج فارس را که در برابر حملات [حکومت] ایران آسیب‌پذیرند، از آمریکا دور کند و بحران‌های انرژی، اقتصادی و پناه‌جویی را شدت ببخشد.
حلقه نزدیک ترامپ با گسترش حملات موافق نبود
دو منبع مطلع به نیویورک‌تایمز گفتند شمار اندکی از اعضای حلقه نزدیک ترامپ، یا شاید هیچ‌یک از آنها، تشدید جنگ را تصمیمی عاقلانه نمی‌دانستند.
یک مقام ارشد آمریکایی نیز ابراز تردید کرد که از سر گرفتن حملات گسترده بتواند جمهوری اسلامی را به میز مذاکره بازگرداند.
این مقام گفت بمباران‌ها ممکن است نتیجه‌ای برخلاف هدف مورد نظر واشینگتن داشته باشند؛ زیرا به حفظ انسجام داخلی ایران کمک می‌کنند و به رهبران جمهوری اسلامی امکان می‌دهند افکار عمومی را بر تهدیدی خارجی متمرکز کنند.
استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، گفت ترامپ همواره راه‌حل دیپلماتیک را ترجیح داده است، اما اگر [حکومت] ایران به اقداماتش در تنگه هرمز یا حمله به متحدان آمریکا ادامه دهد، همه گزینه‌ها همچنان روی میز خواهند بود.
چونگ افزود پس از تحریم‌های فلج‌کننده و حملات مکرر، به سود [حکومت] ایران است که برای دستیابی به توافق از راه مذاکره تلاش کند؛ در غیر این صورت، تهران «می‌داند چه اتفاقی خواهد افتاد».
توقف حملات پس از ۱۳ شب متوالی
درگیری مستقیم آمریکا و جمهوری اسلامی شنبه برای نخستین بار طی دو هفته کاهش یافت. نیروهای آمریکایی پس از ۱۳ شب حمله پیاپی به ایران، عملیات تازه‌ای را در طول شب اعلام نکردند.
با این حال، تنش‌ها در منطقه همچنان بالا بود و درگیری میان نیروهای مورد حمایت عربستان سعودی و حوثی‌های همسو با جمهوری اسلامی در یمن شدت گرفت.
ترامپ پیش از نشست جمعه تاکید کرده بود ارتش آمریکا برای اجرای حملات سنگین‌تر آماده است. او به خبرنگاران گفت نیروهای آمریکایی «کاملا آماده» هستند، اما همزمان مذاکرات با [حکومت] ایران ادامه دارد و ممکن است دو طرف به نقطه‌ای تعیین‌کننده برسند یا نرسند.
رییس‌جمهوری آمریکا پنجشنبه نیز در مصاحبه با اکسیوس گفته بود در حال بررسی حمله‌ای «عظیم و بزرگ‌تر از هر زمان دیگری» است و به تصمیم‌گیری نزدیک شده است.
با این حال، تا پایان روز جمعه، ارزیابی مشاوران نظامی درباره کاهش مهمات پدافندی ظاهرا او را متقاعد کرد طرح حملات گسترده‌تر را موقتا کنار بگذارد.
کارزار چندمرحله‌ای بمباران بررسی شده بود
چند مقام پنتاگون و فرمانده ارتش آمریکا پیش از نشست جمعه گفته بودند ترامپ به تایید مرحله نخست یک کارزار چندمرحله‌ای بمباران تمایل پیدا کرده است.
بر اساس طرح مورد بررسی، رادارهای ساحلی، پرتابگرهای موشک‌های ضدکشتی، ناوگان قایق‌های کوچک تهاجمی ایران و مراکز دیگری هدف قرار می‌گرفتند که به گفته پنتاگون در حمله به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز نقش داشته‌اند.
حملات بیشتر به زیرساخت‌های انرژی، پل‌های راه‌آهن و مراکز هسته‌ای ایران، از جمله مجموعه زیرزمینی موسوم به «کوه کلنگ»، نیز بررسی شده بود.
ارتش آمریکا پیش‌تر به شماری از پل‌های راه‌آهن ایران را آسیب زده یا منهدم کرده است. غیرنظامیان از این پل‌ها استفاده می‌کنند، اما به گفته مقام‌های آمریکایی، فرماندهان جمهوری اسلامی نیز از آنها برای انتقال تجهیزات و تدارکات به مناطق ساحلی جنوب در نزدیکی تنگه هرمز بهره می‌برند.
پنتاگون طی روزهای اخیر نیروها، تجهیزات و تسلیحات بیشتری را برای آمادگی در برابر تشدید احتمالی درگیری‌ها به خاورمیانه منتقل کرده است.
شکست آتش‌بس، ترامپ را در برابر یک انتخاب قرار داد
نشست جمعه پس از فروپاشی آتش‌بسی شکننده و یک تفاهم‌نامه برگزار شد که قرار بود آمریکا و حکومت ایران را برای مذاکره درباره خلع سلاح هسته‌ای بلندمدت به میز گفت‌وگو بازگرداند.
نیویورک‌تایمز نوشت تلاش‌های دیپلماتیک تاکنون شکست خورده و دور تازه حملات گسترده آمریکا نیز ظاهرا نتوانسته است [حکومت] ایران را از ادامه عملیات نظامی بازدارد.
ترامپ همزمان در تلاش است راهی برای بازگشایی تنگه هرمز پیدا کند؛ در حالی که از سر گرفته شدن درگیری‌ها طی دو هفته گذشته، قیمت سوخت را بار دیگر افزایش داده است.
مشاوران ادامه مذاکره و فشار اقتصادی را پیشنهاد کردند
بسیاری از مشاوران ترامپ، از جمله جرد کوشنر، داماد او، ادامه مذاکرات همراه با اعمال فشار اقتصادی بلندمدت را گزینه‌ای کم‌خطرتر می‌دانند.
هنوز مشخص نیست گفت‌وگویی میان واشینگتن و تهران در جریان است یا نه و مذاکرات احتمالی تا چه اندازه می‌تواند بر اختلافات داخلی حکومت ایران درباره پذیرش توافق غلبه کند.
تحلیلگران می‌گویند محاصره دریایی آمریکا علیه کشتی‌های ورودی به بنادر ایران یا خروجی از آنها، نتایج متفاوتی داشته است.
به گفته مقام‌های آمریکایی، جمهوری اسلامی پس از امضای تفاهم‌نامه در اواخر خرداد، بخشی از صادرات نفت خود را عمدتا به چین از سر گرفت. قسمت بزرگی از این محموله‌ها تازه به مقصد رسیده است و بازگشت کامل فشار اقتصادی به زمان نیاز دارد.
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، گفته است چین طی ماه‌های اخیر خرید نفت خام از ایران را حدود ۴۰ درصد کاهش داده و این کاهش، درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی را به میزان قابل‌توجهی کم کرده است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز جمعه ۹ شرکت و چهار فرد مرتبط با شبکه تجاری بابک زنجانی، سرمایه‌دار ایرانی تحت تحریم، را تحریم کرد.
بر اساس گزارش نیویورک‌تایمز، ترامپ تشدید گسترده جنگ را در شرایط کنونی کنار گذاشته، اما این تصمیم نهایی نیست. کاخ سفید تاکید کرده است اگر [حکومت] ایران حملات خود در تنگه هرمز یا علیه متحدان آمریکا را ادامه دهد، گزینه نظامی همچنان روی میز خواهد بود.
