پس از لغو حمله از سوی ترامپ، خبرنگار صدا و سیما در سازمان ملل خواستار حمله به اسرائیل شد
پس از اعلام دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مبنی بر لغو حمله برنامهریزیشده به ایران، خبرنگار صداوسیمای جمهوری اسلامی در سازمان ملل، در پیامی خواستار هدف قرار گرفتن زیرساختهای اسرائیل به عنوان پاسخ جمهوری اسلامی به رفتار ترامپ شد.
مرتضی غرقی، نوشت رفتار ترامپ، نمونهای از «جنگ روانی و تبلیغاتی» برای تحت فشار قرار دادن ایران است و افزود اقدامات تلافیجویانه جمهوری اسلامی، علاوه بر زیرساختهای منطقه، زیرساختهای اسرائیل را نیز در بر خواهد گرفت.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد به درخواست جمهوری اسلامی و دیگر کشورهای منطقه و به شرط دسترسی سریع به توافقی که بر اساس آن تنگه هرمز کاملا و فورا باز و تهدید هستهای تهران برطرف شود، از حملهای گستردهتر از هر حمله دیگر بعد از جنگ جهانی دوم، چشم پوشیده است.
او شامگاه شنبه ۱۰ مرداد در شبکه اجتماعی تروثسوشیال نوشت: «ایالات متحده آمریکا در بالاترین سطح آمادگی نظامی، قدرت و توان رزمی قرار دارد؛ سطحی که از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون سابقه نداشته است و کاملا آماده اقدام علیه جمهوری اسلامی ایران است.»
ترامپ افزود: «با وجود این، ایران و همچنین دیگر کشورهای خاورمیانه از ما خواستهاند که فعلا از هرگونه حمله خودداری کنیم، زیرا بر سر چارچوب یک توافق به تفاهم رسیدهاند.»
رییسجمهوری آمریکا تاکید کرد: «این توافق شامل بازگشایی فوری، کامل و بدون هیچ قید و شرطی تنگه هرمز و همچنین پایان دادن به تهدید هستهای ایران خواهد بود.»
ترامپ افزود: «بر اساس این درخواست، به خاطر منافع آینده جهان و نیز برای بقای ایرانی موفق و شکوفا، با لغو این حمله موافقت کردهام؛ مشروط بر اینکه بتوانیم بهسرعت به یک توافق دست یابیم.»
او در پایان نوشت: «دولت اسرائیل نیز در این تعهد با من همراه است. همه دست به کار شوید و این توافق را نهایی کنید.»
پیام دونالد ترامپ ساعاتی پس از انتشار گزارشی مبنی بر نگرانی عربستان سعودی از تشدید درگیریها و درخواست این کشور از آمریکا برای خودداری از حمله گسترده به جمهوری اسلامی منتشر شد.
ساعاتی پیش از انتشار این پیام، اکسیوس به نقل از مقام آمریکایی گفت که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، روز شنبه ۱۰ مرداد در تماس تلفنی با ترامپ نسبت به احتمال تشدید درگیری میان آمریکا و ایران ابراز نگرانی کرد و خواستار شفاف شدن برنامه عملیاتی آمریکا شد.
آسوشیتدپرس نیز بهنقل از فردی آگاه از این گفتوگو نوشت عربستان نگران است که اگر آمریکا زیرساختهای انرژی یا دیگر تاسیسات حیاتی ایران را هدف قرار دهد، تهران همانطور که اعلام کرده دست به حمله به زیرساختهای انرژی عربستان و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس بزند.
عربستان سعودی، اگرچه در هفته گذشته همراه با آمریکا مواضع گروههای مورد حمایت ایران در عراق را هدف حمله قرار داد، اما همزمان از واشینگتن و تهران خواسته است بار دیگر به میز مذاکره بازگردند تا راهی برای پایان دادن به جنگ پنجماهه پیدا شود.
در همین راستا، محمد بن سلمان برادر خود، شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، را نیز این هفته به واشینگتن فرستاد تا در دیدارهای جداگانه با ترامپ و معاون او، جیدی ونس، درباره راهبرد آمریکا در قبال جمهوری اسلامی گفتوگو کند.
آسوشیتدپرس مینویسد ادامه عملیات نظامی آمریکا میتواند برای ترامپ و حزب جمهوریخواه هزینه سیاسی قابل توجهی داشته باشد؛ زیرا این جنگ در میان بخش قابل توجهی از افکار عمومی آمریکا محبوب نیست و همزمان اقتصاد جهانی را نیز تنها چند ماه مانده به انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر تحت تاثیر قرار داده است.
ترامپ پیشتر وعده داده بود پس از حمله غافلگیرانه جمهوری اسلامی به یک پایگاه نظامی آمریکا در اردن، واکنش نشان خواهد داد.
او جمعه ۹ مرداد نیز به تاکید بر اینکه اعتماد خود به رهبران جمهوری اسلامی برای مذاکره را از دست داده، به خبرنگاران گفته بود: «ما فقط میخواهیم پیروز شویم.»
دیدار محمد بن سلمان با ترامپ در کاخ سفید، واشینگتن، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۵
وبسایت اکسیوس بهنقل از دو مقام آمریکایی و یک منبع آگاه دیگر گزارش داد محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، شنبه ۱۰ مرداد در گفتوگویی با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نسبت به طرح او برای انجام حملات گسترده جدید علیه جمهوری اسلامی ابراز نگرانی کرد.
رسانههای آمریکا پیش از این گزارش داده بودند که ترامپ بهطور جدی در حال بررسی حمله به زیرساختهای انرژی ایران در روزهای آینده است؛ اقدامی که در واکنش به حمله موشکی جمهوری اسلامی به پایگاه نظامی آمریکا در اردن و ادامه اخلال تهران در کشتیرانی تنگه هرمز مطرح شده است. با این حال، او هنوز دستور نهایی برای اجرای این حملات را صادر نکرده است.
بهنوشته اکسیوس چنین حملهای میتواند به بیسابقهترین مرحله از تشدید جنگ پنجماهه میان آمریکا و حکومت ایران منجر شود؛ جنگی که تاکنون چندین بار با تلاشهای دیپلماتیک ترامپ متوقف شده اما هر بار پس از شکست مذاکرات، دوباره از سر گرفته شده است.
جمهوری اسلامی هشدار داده است که در صورت حمله، با هدف قرار دادن تاسیسات انرژی و زیرساختی اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس پاسخ خواهد داد.
یکی از مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفت: «سعودیها نگرانی خود را ابراز کردند و خواستار شفاف شدن برنامه عملیاتی آمریکا شدند.»
منبع دیگری که از محتوای تماس آگاه بوده نیز به اکسیوس گفت محمد بن سلمان از ترامپ خواسته است تنشها را کاهش دهد و از اجرای حملات صرفنظر کند.
کاخ سفید و سفارت عربستان در واشینگتن از اظهار نظر درباره این تماس خودداری کردند.
ترامپ چهارشنبه با شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی و برادر ولیعهد این کشور، دیدار کرده بود.
اکسیوس بهنقل از یک منبع آگاه نوشت این دیدار پس از ملاقات خالد بن سلمان با جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، به برنامه سفر او اضافه شد. در آن دیدار، وزیر دفاع عربستان به ونس گفته بود که ریاض خواهان کاهش تنش با جمهوری اسلامی است.
این موضع در حالی مطرح شد که هفته گذشته آمریکا و عربستان بهطور مشترک مواضع گروههای شبهنظامی نزدیک به جمهوری اسلامی در عراق را هدف حمله قرار داده بودند.
بهگفته همان منبع، دیدارهای انجامشده با مقامهای آمریکایی با هدف انتقال دیدگاههای محمد بن سلمان درباره جنگ ایران و تحولات گستردهتر منطقه صورت گرفته است.
بهنوشته اکسیوس عربستان سعودی که یکی از مهمترین متحدان واشینگتن در منطقه به شمار میرود، با وجود برخی اختلافها طی پنج ماه گذشته، در چند مقطع حساس از آغاز جنگ بر سیاست ترامپ در قبال جمهوری اسلامی تاثیر گذاشته است.
اکسیوس افزود همزمان، دیگر قدرتهای منطقه از جمله قطر، امارات متحده عربی، ترکیه و پاکستان نیز در حال اعمال فشار بر آمریکا و حکومت ایران برای کاهش تنشها هستند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه با ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان که از میانجیهای اصلی میان تهران و واشینگتن به شمار میرود، گفتوگو کرد. او همچنین با وزیران امور خارجه ترکیه و عربستان درباره احتمال حمله آمریکا رایزنی کرد.
اکسیوس در عین حال گزارش داد که میانجیهای قطری نیز شنبه بهطور جداگانه با عباس عراقچی، استیو ویتکاف نماینده ویژه کاخ سفید، و مقامهای عمانی دیدار کردند تا به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز دست یابند.
بهگفته یک منبع مطلع از این مذاکرات، گفتوگوها پیشرفتهایی داشته است، اما هنوز مشخص نیست که این پیشرفتها برای مهار بحران و جلوگیری از تشدید درگیریها کافی خواهد بود.
بهنوشته روزنامه واشینگتنپست مقامهای فدرال آمریکا هشدار دادهاند که زیرساختهای حیاتی این کشور ممکن است در معرض خطر قرار گرفته باشند، زیرا دستکم هفت ایالت طی هفته جاری از حملاتی سایبری خبر دادهاند که موجب اختلال در سامانههای آب یا فاضلاب شده است.
بر اساس هشدار مشترکی که اداره تحقیقات فدرال آمریکا (افبیآی) و آژانس حفاظت از محیط زیست منتشر کردهاند، «عوامل سایبری مخرب» از راه دور در کنترلکنندههای منطقی قابل برنامهریزی (PLC) که از طریق اینترنت به سامانههای آب متصل هستند، دستکاری کردهاند؛ اقدامی که باعث کاهش فشار آب و بروز آبگرفتگی در برخی تاسیسات شده است.
این هشدار در حالی منتشر میشود که مقامهای اطلاعاتی آمریکا اعلام کردهاند احتمال زیادی وجود دارد جمهوری اسلامی پشت حمله هماهنگ سایبری به بیش از ۳۰ سامانه آب شهری در ایالت مینهسوتا باشد. کارشناسان نیز سالهاست هشدار میدهند که صنعت آب آمریکا، که در برابر مقررات سختگیرانه امنیت سایبری مقاومت کرده است، در برابر چنین حملاتی آسیبپذیر است.
با این حال، نهادهای اطلاعاتی آمریکا هنوز بهطور قطعی نتیجه نگرفتهاند که تهران مسئول حملات مینهسوتاست. اما این حملات پس از هشدارهای مکرر مقامهای فدرال امنیت سایبری رخ داده است؛ هشدارهایی که میگفتند حکومت ایران طی ماههای گذشته دستگاههای متصل به اینترنت را که عملیات تاسیسات آب، فاضلاب و انرژی آمریکا را کنترل میکنند، هدف قرار داده است.
با این همه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمعه در نشست کابینه در کمپ دیوید، نقش حکومت ایران در حمله مینهسوتا را رد کرد و بار دیگر مقامهای این ایالت را مقصر دانست.
او گفت: «من مینهسوتا را مقصر میدانم، چون بهشدت بیکفایت هستند. فرماندار فاسد مینهسوتا مقصر است. ایران مشکلات بسیار بزرگتری دارد تا اینکه بخواهد نگران مینهسوتا باشد.»
در مقابل، تیم والز، فرماندار دموکرات مینهسوتا، هم جمهوری اسلامی و هم ترامپ را مسئول دانست و در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ترامپ دقیقا میداند چه کسی مسئول این حمله است و میداند ایالتهای دیگری هم هدف قرار گرفتهاند. این همان چیزی است که جنگ مدرن امروز به آن شباهت دارد و بیش از پیش نشان میدهد هیچ برنامهای برای پیروزی در جنگ با ایران وجود ندارد.»
مقامهای فدرال نام ایالتهای آسیبدیده را اعلام نکردهاند. با این حال، علاوه بر مینهسوتا، ایالتهای میشیگان و داکوتای جنوبی نیز وقوع حملات مشابه را گزارش کردهاند.
بهنوشته واشینگتنپست کارشناسان معتقدند شمار ایالتهای درگیر احتمالا بسیار بیشتر است.
جاشوا کورمن، کارشناس امنیت عمومی و تابآوری در موسسه امنیت و فناوری، گفت: «ما فقط یک اینترنت داریم و همین تجهیزات در اختیار همه این قربانیان است. از نظر تئوری، این آسیبپذیریها میتواند در هر ۵۰ ایالت وجود داشته باشد.»
به گفته الک دیویسون، تحلیلگر برنامه واتر ایساک (WaterISAC) که با دولت آمریکا برای تقویت امنیت سایبری بخش آب همکاری میکند، مهاجمان تاکنون از روشهایی «نهچندان پیچیده» استفاده کردهاند. آنها معمولا کنترلکنندههایی را هدف قرار دادهاند که دارای رمز عبور ضعیف یا حتی بدون هیچگونه اعتبارسنجی امنیتی بودهاند.
پس از نفوذ، مهاجمان رمزهای عبور را تغییر داده، اپراتورها را از سامانه خارج کرده و ارتباط کنترلکنندهها را قطع کردهاند.
دیویسون گفت این حملات باعث شده برخی شهرها هشدار جوشاندن آب صادر کنند و بسیاری از تاسیسات ناچار شوند برای مدت طولانی بهصورت دستی فعالیت کنند.
کارشناسان هشدار میدهند خطر اصلی زمانی ایجاد میشود که مهاجمان منطق کنترلی یا نرمافزار این سامانهها را تغییر دهند، بهگونهای که اپراتورها متوجه مشکل نشوند؛ برای مثال ممکن است سطح مواد شیمیایی خطرناک تغییر کند، در حالی که صفحههای نمایش همچنان وضعیت عادی را نشان دهند.
کرت گودت، رییس بخش اطلاعات شرکت امنیت سایبری دراگوس (Dragos)، به واشینگتنپست گفت: «اپراتورها همه چیز را عادی میبینند، هیچ هشداری فعال نمیشود و سامانه ممکن است بدون اینکه کسی متوجه شود وارد وضعیتی ناایمن شود.»
بهنوشته این روزنامه کارشناسان تقریبا اتفاق نظر دارند که زیرساختهای آب آمریکا بیش از یک دهه است که بهشدت آسیبپذیر بودهاند.
بر اساس گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال، سرهنگ شهرزاد ضمیری، معاون اجتماعی پلیس فتای استان خراسان رضوی، پس از بازداشت در جریان اعتراضات انقلاب ملی دیماه، بدون صدور حکم و برگزاری دادگاه در زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشود.
منابع آگاه از وضعیت سرهنگ شهرزاد ضمیری به ایراناینترنشنال گفتند اتهامهای مطرحشده در پرونده او مرتبط با حضور در اعتراضات دیماه و کمک به معترضان عنوان شده است.
آنها افزودند شهرزاد ضمیری، متولد ۱۳۵۴، چند روز پس از اعتراضات برای مراجعه به فراجا احضار و سپس بازداشت شد. او پس از بازداشت، حدود دو ماه در سلول انفرادی نگهداری شد و در این مدت از تماس تلفنی و ملاقات با خانواده محروم بود.
این منابع گفتند که او تحت بازجویی قرار داشته، تاکنون امکان دسترسی به وکیل نداشته و پروندهاش همچنان در مرحله بازپرسی است.
بهگفته این منابع، اموال متعلق به شهرزاد ضمیری توقیف شده است. تماس تلفنی و ملاقات او با خانواده از خرداد ماه قطع شده است و او همچنان در زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشود.
اخبار مربوط به بازداشت کادرهای نظامی و انتظامی در جمهوری اسلامی غالبا منتشر و علنی نمیشود با این حال پیش از این هم از بروز مخالفتها و مقاومتهای نیروهای انتظامی و نظامی در سرکوب مردم گزارشهایی منتشر شده است.
در حالی که هنوز شمار دقیق بازداشتشدگان پس از اعتراضات انقلاب ملی دی ماه ۱۴۰۴ اعلام نشده، حکومت ایران در ماههای گذشته موج جدیدی از سرکوب شهروندان را از طریق احضارها و بازداشتهای گسترده، صدور احکام سنگین حبس و افزایش چشمگیر اجرای احکام اعدام به راه انداخته است.
کنشگران بر این باورند که جمهوری اسلامی بهویژه پس از تنشهای نظامی اخیر قصد دارد با ایجاد فضای رعب و وحشت، مانع از فوران دوباره خشم عمومی علیه بحرانهای فزاینده معیشتی و سیاسی شود.
استان اصفهان در روزهای اخیر کانون یکی از گستردهترین موارد اجرای احکام اعدام برای متهمان بازداشتشده بهدنبال انقلاب ملی ایرانیان بوده است.
محور اصلی این اعدامها، پرونده موسوم به «میدان علیخانی» اصفهان است که ۱۲ تن از بازداشتشدگان آن به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم شدند. ابوالفضل سپاهیبادجانی و امیرحسین صفری، در میدان علیخانی اصفهان و در ملاءعام اعدام شدند. پیش از این دو نیز عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی، دو تن دیگر از متهمان این پرونده، اعدام شدند.
آنها پس از اعدام اسفندیاری و محمدی، از جمهوری اسلامی خواستند اجرای احکام اعدام ۱۰ معترض دیگر را فورا متوقف و این احکام را لغو کند.
تشدید سرکوب با گسترش اعدامها
بررسیهای ایراناینترنشنال نشان میدهد دستگاه قضایی حکومت ایران از ابتدای سال جاری تاکنون بیش از ۵۰ زندانی سیاسی را اعدام کرده و برای دهها تن دیگر نیز با اتهامهای سیاسی، حکم اعدام صادر کرده است.
سازمان عفو بینالملل ششم مرداد اعلام کرد از ابتدای سال ۲۰۲۶ دستکم ۲۶ نفر در ارتباط با اعتراضات دیماه و ۲۶ نفر دیگر با اتهامهای دارای انگیزه سیاسی اعدام شدهاند.
این سازمان همچنین هشدار داد دستکم ۶۰ نفر با اتهامهای سیاسی در معرض اجرای حکم اعدام قرار دارند و افراد بیشتری نیز با اتهامهایی روبهرو هستند که مجازات آنها اعدام است.
یک منبع آگاه دهم مرداد به ایراناینترنشنال گفت که مهدی ظریف، ۲۱ ساله، دندانساز و اهل شاندیز مشهد، پس از تایید حکم اعدامش در دیوان عالی کشور، در خطر اجرای این حکم قرار دارد.
به گفته این منبع، ظریف ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ در منزل بازداشت و پس از مدتی نگهداری در سلول انفرادی، در جریان بازجوییها بر اثر فشارها دچار عارضه قلبی شد.
این منبع افزود شعبه پنجم دادگاه انقلاب مشهد به ریاست «قاضی یزدانخواه»، با استناد به «قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با اسرائیل و کشورهای متخاصم علیه امنیت ملی»، ظریف را به اعدام محکوم کرده است.
این حکم در دیوان عالی کشور نیز تایید شده و این در حالی است که به گفته این منبع، وکیل او به متن کامل حکم و مستندات پرونده، دسترسی نداشته است.
تهدید مخالفان با اعدام
از سوی دیگر، در ادامه برخوردهای قضایی جمهوری اسلامی با منتقدان و معترضان، دادستانی تهران علیه شماری از شهروندان به دلیل مخالفت با اعدام بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و محکومان پروندههای مرتبط با جنگ ۴۰ روزه، اعلام جرم کرد.
خبرگزاری میزان، رسانه قوه قضاییه جمهوری اسلامی، گزارش داد این پروندهها پس از دریافت گزارش از نهادهای امنیتی و اطلاعاتی و رصد مطالب منتشرشده در فضای مجازی تشکیل شدهاند.
میزان جزییاتی درباره هویت و تعداد افرادی که علیه آنها اعلام جرم شده، محتوای مطالب منتشرشده از سوی آنان یا اتهامهای مشخص منتسب به این شهروندان منتشر نکرد اما نوشت که پروندههای تشکیلشده، برای رسیدگی به دادگاه ارجاع شدهاند.
صبح پنجشنبه ۹ مرداد، گروههای کوچکی از سواحل اطراف شهر الفنیدق (Fnideq) در شمال مراکش برای عبور از مرز و رسیدن به سئوتا (سبته)، خود را به آب زدند. برخی شناکنان، برخی با حلقههای بادی یا جلیقه نجات و بعضی با کیفهای ضدآبی که مدارک و تلفنهای همراه خود را در آن گذاشته بودند.
به روایت خبرنگاران فایننشالتایمز، عدهای نیز با لباس غواصی وارد آب شدند. با انتشار نخستین تصاویر از عبور مهاجران در شبکههای اجتماعی، افراد بیشتری راهی ساحل شدند و در مدت کوتاهی، سئوتا با بحرانی بیسابقه از ورود مهاجران روبهرو شد.
یکی از مقامهای این شهر این بحران را چنین توصیف کرد: «امروز صبح مرز فرو ریخت. هنوز حتی آمار دقیقی نداریم. وضعیت فوقالعاده وخیم است.»
برآوردهای اولیه از ورود حدود ۶۰ هزار نفر حکایت دارد. در جریان این موج مهاجرتی، دستکم ۸۶ نفر جان خود را از دست دادند. بیشتر قربانیان هنگام شنا در مسیر عبور غرق شدند و برخی نیز در ازدحام و تلاش برای عبور از موجشکن مرزی جان باختند.
مقامهای اسپانیایی هشدار دادهاند که احتمال افزایش شمار قربانیان نیز وجود دارد. تا عصر جمعه ۳۱ ژوئیه، بیش از ۴۸ هزار نفر از مهاجران دوباره به مراکش بازگشتند.
پس از ورود چه اتفاقی در شهر افتاد؟
ورود ناگهانی هزاران مهاجر، شهر کوچک سئوتا را با کمبود ظرفیت مراکز پذیرش، استقرار گسترده نیروهای پلیس و گارد مدنی و آغاز همزمان عملیات جستوجو، امدادرسانی، ثبت هویت و بازگرداندن مهاجران روبهرو کرد.
همزمان، تصاویر و ویدیوهای منتشرشده در رسانههای اسپانیایی و شبکههای اجتماعی، صحنههایی از درگیری، تخریب اموال، آتشزدن خودروها و شکستن شیشه برخی مغازهها را نشان میداد. در مقابل، عملیات جستوجو و نجات در دریا، انتقال مجروحان، ثبت هویت مهاجران و تلاش برای بازگرداندن بخشی از آنها به مراکش بهطور همزمان آغاز شد.
در نگاه نخست، سئوتا (سبته) و ملیا (ملیله) تنها دو شهر کوچک در ساحل شمالی آفریقا به نظر میرسند. اما از منظر ژئوپلیتیک، این دو منطقه یکی از حساسترین مرزهای جهان را تشکیل میدهند. بر اساس آمار رسمی موسسه ملی آمار اسپانیا (INE)، سئوتا با حدود ۸۵ هزار نفر جمعیت و ملیا با حدود ۸۶ هزار نفر، دو قلمرو خودمختار اسپانیا در شمال آفریقا هستند که تنها مرز زمینی اتحادیه اروپا با قاره آفریقا را تشکیل میدهند.
پیشینه حضور اسپانیا در این دو شهر به چند قرن پیش بازمیگردد. سئوتا از سال ۱۶۶۸ و ملیا از اواخر قرن پانزدهم تحت حاکمیت اسپانیا قرار گرفتهاند و امروز نیز مادرید آنها را بخشی جداییناپذیر از خاک خود میداند. در مقابل، مراکش همچنان حاکمیت اسپانیا بر این دو شهر را به رسمیت نمیشناسد و آنها را «باقیمانده دوران استعمار» توصیف میکند.
اگرچه این اختلاف تاکنون به رویارویی مستقیم منجر نشده، اما دهههاست یکی از محورهای ثابت تنش در روابط مادرید و رباط به شمار میرود و بسیاری از تحلیلگران آن را یکی از زمینههای دائمی اختلاف میان دو کشور میدانند.
اهمیت این دو شهر تنها به اختلافات تاریخی محدود نمیشود. هر شهروند مراکشی که بتواند خود را به سئوتا یا ملیا برساند، وارد خاک اسپانیا و در نتیجه وارد مرز خارجی اتحادیه اروپا شده است. به همین دلیل، این دو شهر سالهاست یکی از اصلیترین مسیرهای مهاجرت غیرقانونی از شمال آفریقا به اروپا محسوب میشوند.
دولت اسپانیا برای کنترل این مرز، حصارهای فلزی چندلایه، سامانههای نظارت الکترونیکی، دوربینهای حرارتی، گشتهای دریایی و نیروهای گارد مدنی را مستقر کرده است. آژانس مرزبانی اتحادیه اروپا (Frontex)، نیز این منطقه را یکی از حساسترین نقاط مرزی اتحادیه اروپا معرفی کرده است.
با این حال، مقامهای اسپانیایی و کارشناسان امنیت مرزی بارها تاکید کردهاند که این تجهیزات بدون همکاری مراکش کارایی محدودی دارند. در عمل، بخش بزرگی از کنترل مرز در سمت مراکش انجام میشود و هرگونه کاهش یا افزایش حضور نیروهای امنیتی این کشور میتواند بر حجم تلاش برای عبور اثر بگذارد. این موضوع در بحران مه ۲۰۲۱ به یکی از محورهای اصلی اختلاف دو کشور تبدیل شد.
رویترز و بیبیسی گزارش دادند که دولت اسپانیا معتقد بود نیروهای مرزی مراکش در آن مقطع کنترل همیشگی را اعمال نکردند؛ برداشتی که برخی تحلیلگران آن را با تنش سیاسی دو کشور بر سر پرونده صحرای غربی مرتبط دانستند.
در مقابل، دولت مراکش این اتهام را رد کرد و تاکید داشت که بحران، ریشه در عوامل اجتماعی و مهاجرتی داشته است. این اختلاف روایت همچنان یکی از موضوعات مورد بحث در تحلیلهای روابط اسپانیا و مراکش است و تاکنون اجماع کاملی درباره آن وجود ندارد.
بر اساس آمارهای آژانس مرزبانی اتحادیه اروپا، مسیر غرب مدیترانه در سالهای مختلف یکی از پرترددترین مسیرهای مهاجرت غیرقانونی به اروپا بوده است، هرچند شدت آن نسبت به مسیرهای مرکزی مدیترانه فراز و فرود داشته است.
اما آنچه بحران اخیر را از بسیاری از موجهای گذشته متمایز میکند، فقط تعداد افرادی نیست که به سمت مرز حرکت کردند؛ بلکه شیوه شکلگیری این حرکت جمعی است. پرسش اصلی اینجاست که چگونه هزاران نفر تقریبا همزمان به این نتیجه رسیدند که «اکنون بهترین زمان برای حرکت است»؟
در تحلیل رسانهها، موج اخیر حاصل چند عامل همزمان بود. یکی از مهمترین آنها، رای دیوان عالی اسپانیا در ۸ ژوئیه بود که تصریح میکرد مهاجرانی که از مسیر دریا و با شنا خود را به سئوتا و ملیا میرسانند، دیگر مشمول «بازگرداندن فوری» نیستند و پیش از هرگونه بازگرداندن، باید روند قانونی رسیدگی به پرونده آنها طی شود.
این حکم به معنای قانونی شدن ورود غیرقانونی یا تضمین ماندن مهاجران در اسپانیا نبود، بلکه فقط تاکید میکرد بازگرداندن این افراد باید از مسیر قانونی انجام شود، نه بهصورت آنی.
با این حال، به گزارش آسوشیتدپرس، فایننشال تایمز و رسانههای داخلی اسپانیا، این حکم در شبکههای اجتماعی مراکش به شکلی نادرست دستبهدست شد و این تصور را ایجاد کرد که هر فردی که خود را از مسیر دریا به سئوتا برساند، دیگر به مراکش بازگردانده نخواهد شد.
انتشار گسترده این برداشت در گروههای واتساپ، کانالهای تلگرام، صفحات فیسبوک و ویدئوهای تیکتاک، همراه با انتشار تصاویر نخستین افرادی که موفق به عبور شده بودند، احساس «فرصت استثنایی» را در میان بسیاری از جوانان مراکشی تقویت کرد.
در کنار این شایعات، شبکههای قاچاق انسان نیز از فضای ایجادشده استفاده کردند. بهگزارش آسوشیتدپرس، مقامهای اسپانیایی معتقدند قاچاقچیان با بزرگنمایی آثار حکم دادگاه، افراد بیشتری را به حرکت تشویق کردند.
فایننشال تایمز نیز در گزارش میدانی خود نوشت بسیاری از مهاجران از قبل برای عبور آماده شده بودند؛ آنها اطلاعات مسیر، زمان مناسب حرکت و نحوه عبور را در شبکههای اجتماعی با یکدیگر به اشتراک میگذاشتند و برخی حتی برای شنا در مسیر دریایی خود را آماده کرده بودند.
عامل دیگری که در اغلب گزارشها تکرار شده، شرایط جوی بود. به نوشته رویترز، آرام بودن دریا در روزهای پایانی ژوئیه باعث شد عبور از مسیر دریایی نسبت به بسیاری از روزهای سال کمخطرتر به نظر برسد و همین موضوع بر تعداد افرادی که تصمیم به شنا یا عبور از آب گرفتند افزود.
از بحران ۲۰۱۴ تا امروز؛ آیا تاریخ در سئوتا تکرار میشود؟
بحران اخیر نخستین چالش مهاجرتی سئوتا نیست. در فوریه ۲۰۱۴، دستکم ۱۴ مهاجر هنگام تلاش برای شنا از ساحل تاراخال به سئوتا جان باختند؛ حادثهای که پس از استفاده نیروهای گارد مدنی اسپانیا از گلولههای لاستیکی و تجهیزات ضدشورش برای جلوگیری از ورود مهاجران، به یکی از جنجالیترین پروندههای مرزی این کشور تبدیل شد و سالها موضوع تحقیقات قضایی و گزارشهای سازمانهای حقوق بشری بود.
پس از آن نیز بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸، سئوتا چندین بار شاهد یورشهای گروهی به حصار مرزی بود؛ از جمله در ژوئیه ۲۰۱۸ که بیش از ۶۰۰ مهاجر با استفاده از قیچی، چوب و ابزار برش از حصار عبور کردند و دهها مامور مرزبانی اسپانیا زخمی شدند.
این حوادث در نهایت مادرید را به تقویت حصارها، افزایش تجهیزات نظارتی و گسترش همکاری امنیتی با مراکش برای کنترل مرزهای جنوبی اتحادیه اروپا سوق داد.
اما بزرگترین آزمون این مرز در مه ۲۰۲۱ رقم خورد. پس از تشدید تنش دیپلماتیک میان مادرید و رباط بر سر پذیرش ابراهیم غالی، رهبر جبهه پولیساریو، برای درمان در اسپانیا، حدود هشت هزار نفر تنها در دو روز وارد سئوتا شدند.
رویترز و بیبیسی گزارش دادند که دولت اسپانیا با اعزام ارتش و نیروهای گارد مدنی، کنترل مرز را در دست گرفت و با ازسرگیری همکاری امنیتی با مراکش، بخش عمده مهاجران بزرگسال را ظرف چند روز بازگرداند؛ هرچند وضعیت کودکان و نوجوانان بدون همراه به دلیل الزامات حقوقی پیچیدهتر بود.
بحران ۲۰۲۱ اگرچه ظرف چند روز مهار شد، اما بحران ۲۰۲۶ نشان داد که مدیریت یک موج مهاجرتی، الزاما به معنای حل ریشههای آن نیست. به تحلیل شورای اروپایی روابط خارجی (ECFR) و موسسه سیاست مهاجرت (MPI)، شکاف اقتصادی میان شمال آفریقا و اروپا، گسترش شبکههای اجتماعی، فعالیت شبکههای قاچاق انسان و وابستگی اتحادیه اروپا به همکاری کشورهای همسایه برای کنترل مرزها، همچنان مهمترین عوامل شکلگیری چنین موجهایی هستند.
به باور این اندیشکدهها، اروپا ناگزیر است میان دو هدف گاه متعارض تعادل برقرار کند: از یک سو حفاظت از مرزهای خارجی اتحادیه و از سوی دیگر، رعایت تعهدات حقوقی در قبال پناهجویان و مهاجران. در غیر این صورت، سئوتا احتمالاً آخرین بحران از این دست نخواهد بود؛ بلکه میتواند به الگویی تکرارشونده در مرزهای جنوبی اروپا تبدیل شود.
بحران سئوتا نشان داد که مرزهای اروپا دیگر فقط با حصار، دوربین و نیروی نظامی تعریف نمیشوند؛ بلکه تصمیمهای سیاسی، شکافهای اقتصادی، شبکههای اجتماعی و روابط میان دولتها نیز میتوانند در مدت کوتاهی یک شهر کوچک مرزی را به کانون یکی از بزرگترین بحرانهای انسانی اروپا تبدیل کنند.
