این حملات سومین دور عملیات نظامی آمریکا علیه جمهوری اسلامی پس از پایان جنگ ۴۰ روزه بود و پس از دو دور کوتاه حمله در ۱۹ و ۲۰ خرداد و ۵ و ۶ تیرماه انجام شد. هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان و خوزستان، چهار استانی که مهمترین پایگاههای دریایی جمهوری اسلامی در آنها قرار دارند، بیشترین سهم از حملات را به خود اختصاص دادند.
سپاه پاسداران پنج منطقه دریایی در خلیج فارس و دو پایگاه مستقل در دریای عمان دارد که همه آنها در این حملات دو هفتهای هدف بمباران قرار گرفتند: منطقه اول صاحبالزمان در بندرعباس، منطقه دوم امام حسن در بوشهر، منطقه سوم امام حسین در ماهشهر، منطقه چهارم ثارالله در عسلویه و منطقه پنجم امام باقر در بندر لنگه.
علاوه بر اینها، دو پایگاه دریایی مستقل سپاه، امام علی در چابهار و امامت در جاسک، نیز در ساحل دریای عمان قرار دارند و بمباران شدند.
ارتش نیز چهار منطقه دریایی دارد که سه منطقه آن در جنوب بمباران شدند: منطقه اول امامت در بندرعباس، منطقه دوم ولایت در بوشهر و منطقه سوم نبوت در کنارک. در منطقه چهارم امام رضا، مربوط به ناوگان شمال، در این حملات دو هفتهای بمبارانی مشاهده نشد.
سیستان و بلوچستان؛ تمرکز بمبارانها بر چابهار و کنارک
سیستان و بلوچستان استانی است که بخشی از مهمترین مراکز دریایی جمهوری اسلامی در سواحل دریای عمان را در خود جای داده است. پایگاه دریایی مستقل امام علی نیروی دریایی سپاه، محل استقرار شناورهای رزمی و تجهیزات پشتیبانی، و همچنین برج کنترل ترافیک دریایی بندر، در چابهار هدف قرار گرفتند.
برج کنترل کاربری دوگانه داشت و هم برای اهداف تجاری و ماهیگیری و هم برای رصد کشتیها و اهداف نظامی استفاده میشد. کنارک نیز، که منطقه سوم دریایی ارتش و پایگاه دهم شکاری نیروی هوایی در آن قرار دارند، در فهرست اهداف قرار داشت.
فرودگاههای ایرانشهر و سراوان نیز، که محل استقرار برخی مراکز وابسته به نیروهای مسلح، از جمله تیپهای لشکر ۸۸ زرهی ارتش، هستند، هدف حملات قرار گرفتند. ممکن است برخی یگانهای موشکی مخفی سپاه نیز در این منطقه بوده باشند و هدف بمباران قرار گرفته باشند.
پادگان نیروی زمینی ارتش در بمپور نیز بمباران شد و شماری از نیروهای آن، از جمله سربازان وظیفه کشته شدند. راسک نیز از دیگر اهداف این حملات بود.
استان هرمزگان؛ مهمترین کانون عملیات
هرمزگان استانی است که مهمترین مراکز فرماندهی، عملیاتی و لجستیکی نیروی دریایی سپاه و ارتش در آن مستقر هستند و به همین دلیل گستردهترین حملات را تجربه کرد.
جاسک و سیریک، در مسیر ورودی به تنگه هرمز، دو منطقهای هستند که بارها بمباران شدند. جاسک محل استقرار پایگاه دریایی مستقل امامت نیروی دریایی سپاه است که در سالهای اخیر به مرکز استقرار یگانهای دریایی و موشکی جمهوری اسلامی تبدیل شده بود و از آن برای حمله به کشتیها استفاده میشد.
جاسک همچنین به دلیل دسترسی مستقیم به دریای عمان و نقش آن در کنترل مسیرهای منتهی به تنگه هرمز اهمیت ویژهای دارد. در شمال سیریک، طاهرویه نیز محل استقرار بخشی از زیرساختهای نظامی سپاه برای حمله به کشتیها در خروجی تنگه هرمز بود.
نیروی دریایی سپاه بارها از این منطقه به کشتیها و نفتکشها حمله کرد و از جمله فجیره، یکی از هفت امارت امارات متحده عربی، را هدف قرار داد. فجیره مقصد نهایی خط لوله نفتی ابوظبی–فجیره است که به امارات متحده عربی امکان میدهد با دور زدن تنگه هرمز و از مسیر خشکی، نفت صادراتی خود را به دریای عمان برساند.
جزایر راهبردی قشم، لارک، هنگام و هرمز، که بر تنگه هرمز اشراف دارند، از دیگر اهداف بمبارانشده در این دو هفته بودند. این جزایر شبکه تهاجمی دریایی جمهوری اسلامی را در دهانه تنگه هرمز تشکیل میدهند و محل استقرار یگانهای دریایی و موشکی و سامانههای تهاجمی ساحلی هستند.
مهمترین بخش حملات آمریکا در بندرعباس انجام شد که محل استقرار ستادهای نیروهای دریایی ارتش و سپاه هستند. بندرعباس علاوه بر این، شهری است که منطقه یکم دریایی سپاه، منطقه یکم دریایی ارتش، قرارگاه دریایی خاتمالانبیا، پایگاه نهم شکاری نیروی هوایی، اسکلههای نظامی، مراکز تعمیراتی، انبارهای لجستیکی و دیگر مراکز پشتیبانی در آن متمرکز شدهاند.
بندر رجایی، مهمترین معبر واردات و صادرات ایران، و پالایشگاه ستاره خلیج فارس، یکی از بزرگترین پالایشگاههای ایران که حدود چهل درصد بنزین کشور را تولید میکند، در این منطقه قرار دارند.
با این حال، بندر رجایی و پالایشگاه ستاره خلیج فارس بهطور مستقیم بمباران نشدند؛ زیرا تمرکز اصلی حملات آمریکا بر زیرساختهای نظامی و پشتیبانی وابسته به نیروهای مسلح بود. زیرساختهای اقتصادی، با توجه به ضعف پدافندی جمهوری اسلامی، کاملاً در تیررس بودند، اما آمریکا در این حملات از بمباران آنها خودداری کرد.
بندر خمیر در غرب بندرعباس و برخی پلها و مسیرهای ارتباطی مورد استفاده در جابهجایی تجهیزات نظامی نیز هدف قرار گرفتند. بندر خمیر در مسیر مهم بندرعباس به شیراز قرار دارد.
حاجیآباد، در ۱۶۵ کیلومتری شمال بندرعباس، نیز که اهمیت راهبردی در اتصال بندرعباس به مناطق مرکزی ایران دارد، بمباران شد.
بندر لنگه نیز، که مقر منطقه پنجم نیروی دریایی سپاه پاسداران در خلیج فارس است، هدف حملات قرار گرفت. این منطقه دریایی سپاه مسئول عملیات نظامی در جزایر چهارگانه ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک و سیری است.
ابوموسی و تنب بزرگ، به دلیل استقرار تفنگداران دریایی سپاه و قایقهای تندرویی که به کشتیها حمله میکردند، هدف بمباران قرار گرفتند.
تاسیسات نظامی کیش نیز، که بیشتر بهعنوان یک جزیره تجاری شناخته میشود، بمباران شد. شناور موشکانداز سپاه در بندر کنگ نیز، مانند بسیاری از شناورهای سپاه، هدف حمله قرار گرفت و غرق شد.
جزیره فارور نیز، که محل استقرار بخش دیگری از تفنگداران دریایی سپاه است، بمباران شد.
استان بوشهر؛ حملات شدید به مراکز موشکی سپاه
استان بوشهر یکی از مهمترین مراکز دریایی سپاه و همچنین بخشی از زیرساختهای پشتیبانی نیروی هوایی ارتش را در خود جای داده است.
مهمترین هدف در این استان، منطقه دوم دریایی سپاه امام حسن در شهر بوشهر بود که از یگانهای اصلی عملیاتی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس به شمار میرود. همزمان، پایگاه ششم شکاری نیروی هوایی ارتش نیز هدف قرار گرفت؛ پایگاهی که در پشتیبانی و عملیات هوایی جنوب ایران نقش مهمی دارد.
دامنه حملات به شهر بوشهر محدود نماند و چغادک، خورموج، کنگان و دیر نیز، که محل استقرار یگانهای موشکی و پهپادی برای حمله به کشورهای جنوب خلیج فارس بودند، هدف حمله قرار گرفتند.
جزیره خارک، بهعنوان مهمترین پایانه صادرات نفت ایران، نیز مورد حمله قرار گرفت، اما تاسیسات نظامی آن بمباران شد و نه تاسیسات نفتی. مراکز نظامی عسلویه نیز بهطور مشابهی بمباران شد.
کاملا آشکار بود که آمریکا در این حملات قصد بمباران اهداف اقتصادی، مانند فازهای بیستوچهارگانه گازی پارس جنوبی را که بسیار آسیبپذیر بودند، نداشت.
خوزستان؛ حمله به زیرساخت نظامی جنوب غرب ایران
در اهواز، مرکز استان خوزستان، مراکز فرماندهی و پشتیبانی نیروهای مسلح، از جمله تاسیسات و تجهیزات لشکر زرهی ۹۲ ارتش و مراکز موشکی سپاه که از آنجا حملاتی به سوی کویت انجام میشد، هدف حمله آمریکا قرار گرفتند.
در اطراف اهواز، مناطق نظامی حمیدیه، دشت آزادگان و هویزه، از جمله منطقه مرزی چذابه، هدف قرار گرفتند. ماهشهر، جایی که ستاد منطقه سوم دریایی سپاه امام حسین مستقر است و یکی از مهمترین پایگاههای نیروی دریایی سپاه در شمال خلیج فارس محسوب میشود، از دیگر کانونهای حمله بود.
مراکز نظامی بندر خمینی نیز، که بندری راهبردی در کنار شهر ماهشهر است، از جمله اهداف بودند. هدف قرار گرفتن این مراکز، ادامه همان الگوی حمله به شبکه دریایی سپاه از چابهار تا بندرعباس و بوشهر و ماهشهر در شمال خلیج فارس بود.
در امیدیه، پایگاه پنجم شکاری نیروی هوایی ارتش هدف قرار گرفت؛ یکی از مراکز مهم دفاع هوایی در جنوب غرب ایران. عملیات سپس به بهبهان و هندیجان گسترش یافت؛ شهرهایی که برخی مراکز و زیرساختهای وابسته به نیروهای مسلح در آنجا قرار دارند.
تاسیسات اتمی در حال ساخت دارخوین، در منطقه شادگان، نیز هدف قرار گرفت. در این تاسیسات هنوز مواد هستهای وجود ندارد و این مرکز فاقد راکتور است.
در شمال استان، دزفول و اندیمشک نیز هدف حملات قرار گرفتند. اهمیت این دو شهر به استقرار پایگاه چهارم شکاری وحدتی و مجموعهای از تاسیسات نظامی، آموزشی و لجستیکی بازمیگردد که طی دهههای گذشته از مهمترین مراکز نیروی هوایی ارتش بودهاند.
حملات تنها به پایگاههای هوایی و دریایی محدود نماند و مراکز موشکی و پهپادی آبادان نیز، به دلیل نقش آن در حملات به کویت، هدف قرار گرفتند.
در مرحله پایانی، بمبارانها بهطور محدود به عمق ایران گسترش یافت و مناطق نظامی عمقیتر در جنوب، مانند شیراز، دژکرد و کیار در چهارمحال و بختیاری، نیز مورد حمله قرار گرفتند.
استانهای غربی؛ تمرکز بر انهدام پدافند هوایی و مراکز راداری
در استان ایلام، مناطق چوار و دینارکو آبدانان به دلیل استقرار برخی تاسیسات راداری و پدافندی هدف قرار گرفتند. یک منطقه در اطراف دهلران نیز بمباران شد.
در استان کرمانشاه، شهرهای اسلامآباد غرب (شاهآباد) و کنگاور، که میزبان سامانههای پدافند هوایی و برخی زیرساختهای موشکی هستند، هدف حملات قرار گرفتند.
منطقه ویسیان در استان لرستان و مراکز نظامی خرمآباد نیز، که محلی برای حملات موشکی دوربرد سپاه است، تحت حمله قرار گرفتند.
در استان همدان نیز پایگاه سوم شکاری شهید نوژه و سامانههای راداری و پدافندی اطراف آن در منطقه کبودرآهنگ هدف قرار گرفتند.
استانهای مرکزی؛ بمباران ذخایر موشکی و پهپادی
در استان یزد، شهرستان تفت که میزبان برخی تاسیسات نظامی و پشتیبانی است، هدف حملات قرار گرفت. در استان اصفهان نیز نائین هدف قرار گرفت. سپاه پاسداران از استانهای مرکزیتر، مانند اصفهان و یزد، برای استقرار شهرهای موشکی خود استفاده میکند.
پس از بمباران گسترده یگانهای موشکی در مناطق غربی کشور، مانند کرمانشاه و لرستان، در دو جنگ قبلی، سپاه موشکهای دوربردتر خود را به مناطق مرکزی و شرقی ایران منتقل کرده است؛ با این حال، با توجه به توان بمبافکنهای راهبردی آمریکا و ظرفیت استفاده از هواپیماهای سوخترسان، بعید است این مراکز از بمباران در امان بمانند. تاسیسات اتمی آب سنگین خنداب اراک در استان مرکزی نیز بهطور مکرر و در چندین نوبت بمباران شد.
در شمالغرب کشور، پیرانشهر و بانه در استانهای آذربایجانغربی و کردستان، به دلیل موقعیت مرزی و استقرار برخی یگانهای نظامی و مرزبانی، هدف قرار گرفتند. برخی مناطق نظامی در اطراف تبریز، در استان آذربایجانشرقی، و سیلوانای ارومیه نیز بمباران شدند.
زیباکنار؛ هدف قرار گرفتن مرکز آموزش نیروی دریایی سپاه
در میان اهداف عملیات، زیباکنار در استان گیلان جایگاه ویژهای داشت. برخلاف بسیاری از شهرهای دیگر که میزبان پایگاههای رزمی یا سامانههای دفاعی هستند، مهمترین هدف در این منطقه دانشگاه علوم و فنون دریایی خمینی سپاه بود؛ مرکزی که در آموزش افسران و تربیت فرماندهان نیروی دریایی سپاه نقش اساسی دارد.
هدف قرار گرفتن این مرکز نشان میدهد که دامنه عملیات از یگانهای عملیاتی فراتر رفته و مراکز آموزشی و تربیت نیروی انسانی نیروهای مسلح را نیز دربر گرفته است.
تهران؛ شناسایی اهداف احتمالی آینده، نه بمباران
تهران در جریان این دو هفته بمباران نشد و در شمار شهرها و مناطق هدفگرفتهشده قرار نمیگیرد. اما حضور هوایی آمریکا در آسمان تهران در اواخر عملیات دو هفتهای و فعالیت شدید و پرحجم سامانههای پدافندی نشان میدهد که در این مرحله، شناسایی اهداف حملات بعدی و سنجش توان پدافندی جمهوری اسلامی در تهران مدنظر بوده است.
اهمیت تهران عمدتا نه به دلیل پایگاههای رزمی، بلکه به سبب استقرار عالیترین سطوح فرماندهی نیروهای مسلح است. ستاد کل نیروهای مسلح، فرماندهی سپاه پاسداران، قرارگاههای فرماندهی و مراکز اطلاعاتی و تصمیمگیری نظامی در تهران قرار دارند.
به نظر میرسد در صورت نرسیدن به توافق سیاسی و آغاز دور بعدی حملات، حملات به مناطق عمقیتر ایران، از جمله تهران، گسترش یابد؛ زیرا از ژنرال برد کوپر، فرمانده سنتکام و فرمانده عالی میدانی جنگ با جمهوری اسلامی، نقل شده است که دیگر اهداف نظامی مهمی در جنوب باقی نمانده و اگر قرار است حمله دیگری انجام شود، این حملات باید به مناطق عمقیتر گسترش یابند.
