یک منبع آگاه از روند مذاکرات به ایراناینترنشنال گفت که سفر حساس اخیر یک هیات عالیرتبه جمهوری اسلامی به ریاست محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، به دوحه، پایتخت قطر، با یک ناکامی بزرگ دیپلماتیک برای تهران پایان یافته است.
به گفته این منبع، بهرغم اصرار قاطع تهران مبنی بر آزادسازی فوری و بیقیدوشرط ۱۲ میلیارد دلار پول نقد بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم اولیه با ایالات متحده، مقامات قطری با رد این درخواست، تنها با آزادسازی نیمی از این مبلغ، آنهم تحت محدودیتهای شدید، موافقت کردهاند.
بر اساس گزارش، یک منبع نزدیک به یکی از مقامات قطری حاضر در این گفتوگوها، اشاره کرد که دوحه از انتقال مستقیم یا نقدی این منابع مالی به ایران امتناع کرده است. در عوض، این پول تنها در قالب اعتبار تخصیص مییابد تا تهران بتواند کالاها و محصولات اساسی را به طور مستقیم از قطر خریداری کند.
این محدودیتها در پی مخالفت شدید ایالات متحده با اعطای دسترسی مستقیم و بدون محدودیت حکومت ایران به پول نقد در قطر اعمال شده است.
جزییات این خبر را اینجا بخوانید.
یک منبع آگاه از روند مذاکرات تهران و واشینگتن، پنجشنبه هفتم خرداد به ایراناینترنشنال گفت: «درباره میزان اطلاع مجتبی خامنهای از روند گفتوگوها و ابعاد تفاهم تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی با دولت دونالد ترامپ، ابهامهای جدی وجود دارد.»
بر اساس این اطلاعات، سفر اخیر قالیباف و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، به قطر و «خودداری تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی از سفر به پاکستان» یا پیشبرد گفتوگوها در تهران، بر گمانهزنیها درباره تشدید اختلافنظرها و نبود هماهنگی کامل در سطوح بالای حاکمیت افزوده است.
پیشتر در ۳۰ اردیبهشت، شبکه الحدث گزارش داد همکاری میان حکومت ایران و پاکستان با چالشهایی روبهرو شده و فضای بیاعتمادی بر سطح هماهنگیهای دو طرف سایه انداخته است.
این رسانه افزود میان تهران و اسلامآباد درباره کانالهای مذاکره و محل برگزاری گفتوگوها، اختلاف نظر وجود دارد.
بر اساس این گزارش، پاکستان از ایجاد کانالهای ارتباطی جدید میان تهران و واشینگتن ابراز نارضایتی کرده است.
اکنون اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد افزایش نقشآفرینی دوحه و سفر هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی به قطر، ممکن است نشانهای از اختلافات داخلی و تغییر در مسیر هماهنگیهای دیپلماتیک جمهوری اسلامی باشد.
مجتبی خامنهای از زمان انتصاب بهعنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی، در هیچ مراسم یا مکانی عمومی حاضر نشده و هیچ پیام صوتی یا تصویری منتشر نکرده است.
پیامهای منتسب به خامنهای تنها بهصورت مکتوب منتشر میشوند.
در این بازه زمانی، برخی رسانهها و حامیان جمهوری اسلامی بارها تصاویر و ویدیوهایی از او را که با هوش مصنوعی ساخته شدهاند، به اشتراک گذاشتهاند.
اختلاف در حاکمیت بر سر مذاکره با آمریکا
در هفتههای گذشته، گزارشهای متعددی درباره بروز اختلاف نظر در ساختار حاکمیت جمهوری اسلامی بر سر نحوه پیشبرد جنگ و مذاکرات با آمریکا منتشر شده و حتی اطلاعات رسیده از توبیخ قالیباف حکایت داشته است.
ابوالفضل ابوترابی، نماینده مجلس شورای اسلامی، هفتم خرداد در مصاحبه با پایگاه خبری دیدهبان ایران، به مذاکرات تهران و واشینگتن پرداخت و گفت: «تمام خطوط قرمز رهبری از تنگه هرمز، مساله هستهای و گرفتن غرامت، نقض شده است.»
ابوترابی توافق احتمالی دو طرف را «برجام دو» خواند و با اشاره به مفاد آن افزود: «امروز دارند با یک آبنبات چوبی ما را فریب میدهند ... این ۱۴ بند با آن ۱۰ بندی که با نظر مستقیم رهبری تهیه شده بود، کاملا و ۱۸۰ درجه متفاوت است.»
این اظهارات در شرایطی مطرح شد که علیرغم در جریان بودن رایزنیهای دیپلماتیک، درگیریهای پراکنده میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی همچنان ادامه دارد.
بامداد هفتم خرداد، ارتش آمریکا اعلام کرد چند پهپاد جمهوری اسلامی را در نزدیکی تنگه هرمز سرنگون کرده و یک سایت نظامی مرتبط با پرتاب پهپادها را هدف قرار داده است.
در مقابل، سپاه پاسداران از حمله به یک پایگاه هوایی آمریکا خبر داد.
بر اساس آخرین آمار رسمی سایت مهاجرت و پناهندگی کانادا حدود ۳۰ هزار دانشجوی ایرانی در این کشور زندگی میکنند؛ دانشجویانی که بسیاری از آنها با امید به آیندهای امنتر و باثباتتر، هزاران کیلومتر دورتر از خانوادههایشان به این کشور آمدهاند.
اما محدودیتهای اینترنتی در ایران، اختلال در ارتباط با خانوادهها، دشواری انتقال پول و فشار اقتصادی، زندگی شماری از آنان را در ماههای اخیر به بحرانی مالی و روانی تبدیل کرده است.
بسیاری از این دانشجویان میگویند نهتنها امکان دریافت منظم حمایت مالی از خانوادههای خود را از دست دادهاند، بلکه هفتهها و گاه ماهها ارتباط عاطفی پیوسته با پدر، مادر و نزدیکانشان نیز ممکن نبوده است.
شایان کبیری هفت سال پیش همراه خانوادهاش به کانادا آمد؛ اما حالا بسیاری از دوستانش را میبیند که تنها و با امید ساختن آیندهای روشنتر، از ایران به کانادا آمدهاند و امروز درگیر بحرانی شدهاند که نه فقط تحصیل، بلکه امنیت روانی و آیندهشان را تهدید میکند.
او که فعال حقوقی انجمن دانشجویان ایرانی دانشگاه متروپولیتن تورنتو است، میگوید برخلاف خودش که خانوادهاش در کانادا هستند، بسیاری از دوستانش ماههاست زیر فشار شدید مالی و روحی زندگی میکنند.
او گفت: «بیش از ۹۹ درصد دانشجویان ایرانی از این موضوع آسیب دیدهاند؛ نه فقط از نظر عاطفی، بلکه از نظر مالی. خیلیها دیگر به پولی که خانوادههایشان میفرستند دسترسی ندارند.»
شایان میگوید مشکل فقط فشار روحی نیست و بسیاری از دانشجویان بینالمللی اکنون برای پرداخت شهریه دانشگاه و حتی هزینههای اولیه زندگی با مشکل روبهرو هستند.
او گفت: «قوانین انتاریو به دانشگاه اجازه میدهد اگر دانشجو نتواند شهریهاش را پرداخت کند، او را اخراج کند. آن وقت خطر بازگشت به ایران هم وجود دارد.»
ترس از بازگشت؛ نگرانی دانشجویانی که در اعتراضات شرکت کردهاند
اما برای بخشی از این دانشجویان، بازگشت به ایران فقط به معنای پایان تحصیل نیست. بسیاری از آنها در تجمعها و اعتراضات تورنتو علیه جمهوری اسلامی شرکت کردهاند و نگرانند در صورت بازگشت، با خطرهای امنیتی روبهرو شوند.
شروین اخلاقی، کاپیتان تیم جوجیتسوی دانشگاه متروپولیتن تورنتو، عضو هیات امنای دانشگاه و از اعضای انجمن دانشجویان ایرانی این دانشگاه، میگوید این نگرانی در ماههای اخیر به یکی از بزرگترین دغدغههای دانشجویان تبدیل شده است.
او گفت: «خیلیها در تجمعات فعال بودند و تصاویرشان منتشر شده است. اگر به هر دلیلی نتوانند تحصیلشان را ادامه دهند و مجبور شوند به ایران برگردند، خدا میداند چه اتفاقی برایشان میافتد.»
به گفته او، فشار مالی دانشجویان تا جایی پیش رفته که برخی از آنان برای تامین غذای روزانه به بانکهای غذای دانشگاهها مراجعه میکنند.
شروین گفت: «خیلی از دانشجوها الان از خدمات اضطراری غذا استفاده میکنند. هزینه زندگی در کانادا بسیار بالاست و خیلیها هم اجازه ندارند بیش از چند ساعت محدود در هفته کار کنند.»
فشار روانی، انزوا و آیندهای نامشخص
در کنار بحران مالی، فشار روانی ناشی از دوری از خانواده، بیخبری و آینده نامشخص نیز بر زندگی این دانشجویان سایه انداخته است.
سارا رحیمی، رواندرمانگر و نویسنده، میگوید بسیاری از دانشجویان ایرانی با اضطراب شدید، افسردگی و احساس درماندگی روبهرو هستند.
او گفت: «این بچهها احساس میکنند وسط یک طوفان گیر افتادهاند. نه روی آیندهشان کنترلی دارند و نه مطمئناند میتوانند تحصیلشان را تمام کنند.»
رحیمی میگوید برای بسیاری از این دانشجویان، قطع ارتباط با خانواده فقط یک مشکل ارتباطی نیست، بلکه ضربهای عاطفی عمیق است.
او گفت: «این برای خیلی از دانشجوها مثل جدا شدن بند ناف عاطفی است. آنها هنوز به حمایت روانی خانواده نیاز دارند و حالا آن ارتباط ناگهان قطع شده است.»
رحیمی همچنین هشدار میدهد فشارهای روانی، خشم و احساس سوگ، برخی از دانشجویان را در معرض رفتارهای پرخطر یا تنشهای اجتماعی قرار داده است؛ موضوعی که میتواند حتی موقعیت تحصیلی یا شغلی آنان را نیز تهدید کند.
حمایت محدود دانشگاهها و نبود سیاست مشخص دولتی
در واکنش به این بحران، برخی دانشگاههای کانادا اقداماتی محدود از جمله تعویق پرداخت شهریه، انعطاف در زمان امتحانات، مشاوره رایگان و صندوقهای کمک اضطراری در نظر گرفتهاند.
با این حال، دانشجویان میگویند این حمایتها پراکنده، محدود و ناکافی است و همه دانشگاهها چنین امکاناتی ارائه نمیکنند.
دولت انتاریو نیز اخیرا در قالب «لایحه ۳۳» اختیارات بیشتری برای مداخله در امور دانشگاهها به دست آورده است؛ اختیاراتی که میتواند امکان در نظر گرفتن شرایط ویژه برای دانشجویان کشورهای بحرانزده را فراهم کند.
با این حال، تاکنون هیچ برنامه مشخص یا سیاست رسمی برای حمایت ویژه از دانشجویان ایرانی اعلام نشده است.
شروین اخلاقی میگوید انجمنهای دانشجویی دانشگاههای مختلف انتاریو، از جمله دانشگاه تورنتو، یورک، کویینز و متروپولیتن، تلاش کردهاند موضوع را به دولت استانی منتقل کنند، اما پاسخ دریافتی ناامیدکننده بوده است.
«پاسخی تکراری» به بحرانی پیچیده
به گفته شروین، پاسخ وزارت آموزش عالی انتاریو بیشتر شبیه متنی از پیش آماده و غیرشخصی بوده است.
او گفت: «احساس ما این بود که انگار این جواب را با هوش مصنوعی نوشتهاند؛ چون دقیقا همان پاسخ تکراری را برای انجمنهای دانشجویی و حتی رسانهها فرستادند.»
وزارت آموزش عالی انتاریو در پاسخ به پرسشهای ایراناینترنشنال، بدون اشاره مستقیم به دانشجویان ایرانی، تنها اعلام کرد دانشگاهها و کالجها «امکانات و حمایتهایی» برای دانشجویان آسیبدیده از بحرانهای جهانی در نظر گرفتهاند و دانشجویان باید با موسسات آموزشی خود تماس بگیرند.
اما فعالان دانشجویی میگویند مساله فراتر از یک پاسخ عمومی یا ارجاع دانشجویان به دانشگاههاست.
به گفته آنها، دانشجویان ایرانی اکنون همزمان با بحران مالی، فشار روانی، نگرانی مهاجرتی و ترس از بازگشت به ایران روبهرو هستند و به سیاستهای مشخص و فوری نیاز دارند؛ از جمله انعطاف در پرداخت شهریه، کمکهای اضطراری مالی، خدمات تخصصی سلامت روان و تضمینهای مهاجرتی برای کسانی که در صورت بازگشت به ایران ممکن است با خطر روبهرو شوند.
بحرانی که با وصل شدن اینترنت پایان پیدا نمیکند
با وجود اینکه در روزهای اخیر دسترسی به اینترنت در برخی نقاط ایران تا حدی بهتر شده، بسیاری از دانشجویان میگویند بحران آنها به این سادگی پایان پیدا نمیکند.
کاهش شدید توان مالی خانوادهها، اختلال در انتقال پول و ماهها بیثباتی اقتصادی باعث شده مشکلات معیشتی و روانی این دانشجویان همچنان ادامه داشته باشد.
برای بسیاری از دانشجویان ایرانی در کانادا، بحران اخیر فقط به قطع اینترنت یا دشواری انتقال پول محدود نمیشود. این بحران اکنون آینده تحصیلی، امنیت روانی و حتی امکان ماندن آنان در کانادا را با ابهام روبهرو کرده است.
نیومن چهارشنبه ششم خرداد اعلام کرد هدف این مذاکرات، «برچیدن توان هستهای جمهوری اسلامی، توقف کامل غنیسازی و نبود هرگونه ذخیره اورانیوم غنیشده در ایران» است.
به گفته او، موضوع برنامه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی و حمایت تهران از گروههای نیابتی که موجب بیثباتی در سراسر خاورمیانه میشوند، از دیگر محورهای اصلی مذاکرات به شمار میرود.
نیومن ادامه داد: «اگر بتوانیم از طریق مذاکرات و گفتوگوهای دیپلماتیک به این اهداف برسیم، بسیار خوب است. در غیر این صورت ممکن است مجبور شویم دوباره به کارزار نظامی بازگردیم تا این اهداف را محقق کنیم. اما این اهداف حتما باید محقق شوند. ما نمیتوانیم بر سر اهداف خود مصالحه کنیم.»
در روزهای گذشته، گمانهزنیها درباره سرنوشت مذاکرات تهران و واشینگتن و مفاد توافق احتمالی دو طرف بالا گرفته است.
روزنامه والاستریت ژورنال پنجم خرداد به نقل از مقامهای حکومت ایران و میانجیهای عرب گزارش داد تهران در مذاکرات با واشینگتن دو هدف اصلی را دنبال میکند: کاهش فشار اقتصادی و دسترسی دوباره به منابع مالی و بازار نفت.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی در عین حال تلاش دارد از ارائه امتیازهایی که بتواند از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بهعنوان «پیروزی سیاسی» معرفی شود، خودداری کند.
تفاهم اسرائیل و آمریکا درباره مذاکرات
سفیر اسرائیل در استرالیا در ادامه مصاحبه با ایراناینترنشنال اعلام کرد آمریکا و اسرائیل در مورد اهداف مذاکرات با جمهوری اسلامی با یکدیگر «تفاهم» دارند و «درک مشترک» دو طرف این است که گفتوگوهای جاری باید به تحقق این اهداف بینجامد.
نیومن ادامه داد: «رییسجمهور ترامپ گفته است که درباره موضوع غنیسازی اورانیوم و توانایی هستهای ایران مصالحه نخواهد کرد.»
او اضافه کرد: «ما مخالف راهحل دیپلماتیک نیستیم. ما میخواهیم جان انسانها حفظ شود. اگر بتوانیم از طریق یک راهحل دیپلماتیک جان انسانها را نجات دهیم، بسیار خوب است. بنابراین اکنون نیز از گفتوگوها حمایت میکنیم، به شرط آنکه مذاکرات به اهداف مورد نظر برسد.»
سفیر اسرائیل در استرالیا همچنین برجام را «توافقی بد» خواند و افزود اسرائیل در دوران ریاستجمهوری باراک اوباما، «تقریبا تنها کشوری» بود که بهصراحت از این توافق انتقاد کرد.
در روزهای گذشته، ترامپ بارها رویکرد اوباما در قبال برنامه هستهای جمهوری اسلامی را مورد انتقاد قرار داده و برجام را «فاجعه» خوانده است.
او پیشتر در واکنش به انتقادها از توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن تاکید کرد حاضر به پذیرش «توافق بد» با جمهوری اسلامی نیست و توافق مدنظر او کاملا متفاوت از برجام خواهد بود.
ترامپ در نخستین دوره حضور خود در کاخ سفید، سیاست فشار حداکثری را در برابر حکومت ایران در پیش گرفت و سرانجام سال ۱۳۹۷ از برجام خارج شد.
نیومن: در حال ایجاد فرصت برای مردم ایران هستیم
سفیر اسرائیل در استرالیا در ادامه، از دستاوردهای کارزار نظامی اخیر علیه جمهوری اسلامی تمجید کرد و گفت تضعیف سپاه پاسداران و بسیج «موفقیتهای عظیمی» هستند که نباید آنها را نادیده گرفت.
نیومن تاکید کرد: «ما در حال ایجاد فرصت برای مردم ایران هستیم تا سرنوشت خود را به دست بگیرند و درباره رهبری آینده کشورشان تصمیمگیری کنند.»
او افزود اسرائیل آتشبس را پذیرفته، زیرا در پی آن است که «با حسن نیت، فرصت مناسبی برای گفتوگوها و حلوفصل دیپلماتیک مساله فراهم شود».
نیومن بار دیگر خاطرنشان کرد در صورت ناکامی مسیر دیپلماتیک، اسرائیل ممکن است بار دیگر گزینه نظامی را «با هماهنگی ایالات متحده» در دستور کار قرار دهد.
این منبع گفت که تهران بدون دسترسی تضمینشده به این منابع، تفاهم مقدماتی را پیش نخواهد برد. او همچنین آزادسازی این منابع مشخص در قطر را پیششرطی سختگیرانه برای مرحله اولیه یادداشت تفاهم دانست.
او گفت تهران تاکید کرده است که در همین مرحله نخست، پیش از قدم برداشتن بهسوی هرگونه تفاهم دیپلماتیک اولیه، باید دسترسی واقعی و تضمینشده به این ۱۲ میلیارد دلار فراهم شود.
این منبع تاکید کرد که ۱۲ میلیارد دلار یادشده، فقط مبلغی است که تهران برای ورود به مرحله نخست نق
شه راه دیپلماتیک مطالبه کرده و همه داراییهایی را که حکومت ایران خواستار آزادسازی آنهاست، شامل نمیشود.
به گفته این منبع، موضع گستردهتر تهران در مذاکرات این است که همه داراییهای مسدودشدهاش در سراسر جهان باید در چارچوب هر شکلی از توافق جامع نهایی، بهطور کامل آزاد شود.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، صبح یکشنبه ۳ خرداد به نقل از «شنیدهها» جزئیاتی درباره مفاد تفاهمنامه اولیه منتشر کرد و درباره آزادسازی داراییهای مسدود شده نوشت که جمهوری اسلامی اصرار داد که بخشی از داراییهای بلوکه شدهاش باید در گام اول و پیش از شروع مذاکرات بر سر موضوعات اصلی توافق، آزاد شود. این رسانه نوشت: «هرگونه تفاهم اولیه، منوط به آزادسازی بخشی از این داراییها به شکلی است که تهران امکان دسترسی به آن را داشته باشد.»
به نوشته این رسانه وابسته به سپاه، آمریکا در هفتههای گذشته تلاش کرده بود آزادسازی این داراییها را به توافق نهایی هستهای موکول کند، اما جمهوری اسلامی خواستار آزادسازی بخشی از منابع مالی در ابتدای تفاهم و مشخص شدن سازوکار آزادسازی بخشهای بعدی در طول مذاکرات شده است.
تسنیم همچنین نوشت: «سازوکار آزادسازی بخش دیگر باید در طول روند مذاکرات مشخص باشد و در صورتی که آمریکاییها مجددا مانع آزادسازی شوند، تهران در مذاکرات آتی تجدیدنظر خواهد کرد.»
تسنیم یکشنبه در گزارش دیگری اعلام کرد که «مانعتراشی آمریکا» بر سر برخی بندهای توافق احتمالی، از جمله آزادسازی داراییهای مسدودشده تهران، همچنان ادامه دارد و به همین دلیل، احتمال دارد توافق لغو شود.
خبرگزاری رویترز در نیمه فروردین به نقل از یک منبع ارشد جمهوری اسلامی گزارش داده بود که آمریکا در جریان مذاکرات اسلامآباد با آزادسازی داراییهای مسدود شده حکومت ایران در قطر و دیگر بانکهای خارجی موافقت کرده است.
۲۲ فروردین، این رسانه به نقل از یک مقام آمریکایی این اظهارات را رد کرد.
نیویورکتایمز نیز سوم خرداد در گزارشی به نقل از مقامهای آمریکایی اعلام کرده بود که جمهوری اسلامی تنها پس از دستیابی به توافق نهایی هستهای به بخش عمده داراییهای مسدود شده خود که آمریکا و متحدانش در صندوق بازسازی قرار خواهند داد، دسترسی خواهد یافت.
در این گزارش تاکید شده بود که آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور یکی از مولفههای کلیدی هر توافقی خواهد بود و به جمهوری اسلامی انگیزه میدهد در مذاکرات باقی بماند و به توافق برسد.
خبرگزاری رویترز ۲۸ اردیبهشت به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی نوشت که تهران از آمریکا خواسته «تمام» داراییهای مسدودهاش را در مرحله نخست تفاهمنامه آزاد کند.
جمهوری اسلامی بلافاصله با آغاز آتشبس و مذاکراتی که به واسطه پاکستان در جریان بود، خواسته آزادسازی داراییهای مسدودشدهاس را مطرح کرد. محمدباقر قالیباف که هدایت تیم مذاکرهکننده را بر عهده داشت، ۲۱ فروردین در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که پیش از انجام هر مذاکرهای با آمریکا دو پیششرط به گفته او اساسی باید محقق شود: «برقراری آتشبس در لبنان» و «آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران».
