گلفنیوز در گزارشی با مقایسه وضعیت کنونی تنگه هرمز با بحران موشکی کوبا در دوران جنگ سرد، از شکلگیری «بنبستی خطرناک» میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده خبر داده و نوشته است که تهران در حال تبدیل کنترل این آبراه راهبردی به ابزاری برای اعمال فشار سیاسی، نظامی و اقتصادی است.
این گزارش میگوید اکنون همان پرسشی که در اوج بحران موشکی کوبا ذهن جان اف. کندی را مشغول کرده بود - «چه کسی اول عقبنشینی میکند؟» ـ- بر فضای تقابل حکومت ایران و آمریکا در تنگه هرمز سایه انداخته است.
بر اساس تحلیل سیانان که گلفنیوز به آن استناد کرده، جمهوری اسلامی عملاً عبور عادی کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را محدود کرده و از کشتیها میخواهد از مسیرهای تحت کنترل ایران عبور کنند و از سامانه تازه تعیین مسیر و پرداخت عوارض تبعیت کنند.
در مقابل، آمریکا نیز با اعمال محاصره علیه بنادر ایران هشدار داده است اگر تهران حملونقل جهانی را مختل کند، خود ایران نیز از دسترسی عادی به مسیرهای دریایی محروم خواهد شد.
گلفنیوز این وضعیت را «بنبست بزرگ تنگه» توصیف کرده؛ شرایطی که در آن هر دو طرف تصور میکنند زمان و فشار به سود آنها عمل میکند و همین مساله احتمال مصالحه را کاهش داده است.
تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان محسوب میشود و پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از این مسیر عبور میکرد.
تلاش تهران برای بازتعریف کنترل هرمز
گزارش همچنین با استناد به نیویورکتایمز مینویسد جمهوری اسلامی دیگر تنها به تهدید بستن تنگه هرمز بسنده نمیکند، بلکه در حال بازتعریف عملی نحوه اداره و عبور و مرور در این آبراه است.
محمد اکبرزاده، از مقامهای نیروی دریایی سپاه پاسداران، گفته است جمهوری اسلامی اکنون تنگه هرمز را منطقهای میداند که «از سواحل جاسک و سیریک تا فراتر از جزیره تنب بزرگ» امتداد دارد؛ تعریفی که حوزه عملیاتی مورد ادعای تهران را بهطور چشمگیری گسترش میدهد.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی بهطور فزایندهای از کشتیها میخواهد برای عبور مجوز بگیرند، از مسیرهای تعیینشده توسط ایران استفاده کنند و احتمالاً عوارض ترانزیت بپردازند.
گلفنیوز همچنین به اظهارات مقامهای ایرانی اشاره کرده که کنترل تنگه هرمز را نهفقط یک ابزار نظامی، بلکه فرصتی اقتصادی میدانند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه که در این مطلب به آن استناد شده، محمد اکرمینیا، سخنگوی نظامی جمهوری اسلامی، گفته است نظارت تهران بر هرمز میتواند «درآمد اقتصادی قابل توجهی» ایجاد کند و حتی درآمد نفتی ایران را دو برابر سازد.
او گفته سپاه پاسداران کنترل بخش غربی تنگه را در اختیار دارد و نیروی دریایی ایران بر بخش شرقی نظارت میکند.
گلفنیوز مینویسد این اظهارات نشانهای از تلاش جمهوری اسلامی برای عادیسازی سامانهای تازه در هرمز است؛ سامانهای که شامل عبور کنترلشده، تعیین مسیر اجباری و دریافت عوارض از کشتیهای تجاری میشود.
ماه گذشته نیز حمیدرضا حاجیبابایی، نایبرییس مجلس شورای اسلامی، مدعی شده بود حکومت ایران نخستین درآمدهای خود از عوارض ترانزیت کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را دریافت کرده است.
افزایش ناامنی و «خاموش شدن» کشتیها
گلفنیوز گزارش داده وخامت اوضاع امنیتی در خلیج فارس اکنون رفتار کشتیها را نیز تغییر داده است.
آمی دنیل، مدیرعامل شرکت اطلاعات دریایی «ویندوارد»، به نیویورکتایمز گفته است «فعالیتهای خاموش» در منطقه ۶۰۰ درصد افزایش یافته است.
بر اساس این گزارش، بسیاری از کشتیها برای جلوگیری از شناسایی، هنگام عبور از هرمز دستگاههای موقعیتیاب و حتی رادارهای خود را خاموش میکنند.
پژوهشگران ویندوارد همچنین از حضور صدها شناور گشتی سپاه پاسداران در منطقه خبر دادهاند؛ موضوعی که نگرانی شرکتهای کشتیرانی و اپراتورهای حملونقل جهانی را افزایش داده است.
به نوشته گلفنیوز، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی در اسفند، بیش از سه دهه حمله تلافیجویانه ایران علیه کشتیهای تجاری ثبت شده است.
مداخله آمریکا و سردرگمی در کشتیرانی جهانی
گلفنیوز به نقل از فرماندهی مرکزی آمریکا گزارش داده است که نیروهای آمریکایی در چارچوب محاصره اعمالشده علیه بنادر ایران، مسیر ۶۵ کشتی تجاری را تغییر داده و چهار کشتی را از کار انداختهاند.
بر اساس این گزارش، همه این کشتیها مرتبط با ایران نبودهاند؛ موضوعی که نشاندهنده افزایش سردرگمی و نااطمینانی در صنعت کشتیرانی جهانی است.
نیویورکتایمز نیز گزارش داده بود یک نفتکش حامل نفت عراق به مقصد ویتنام، پس از عبور از هرمز و بهدنبال مداخله نیروهای آمریکایی، مسیر خود را تغییر داده و بازگشته است.
رسانههای ایرانی بعداً مدعی شدند این نفتکش برای عبور از تنگه مجوز تهران را دریافت کرده بود؛ موضوعی که به گفته گلفنیوز میتواند نشاندهنده اجرای عملی سامانه جدید کنترل عبور توسط جمهوری اسلامی باشد.
مقایسه با بحران موشکی کوبا
گلفنیوز در بخش دیگری از گزارش خود با اشاره به بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲، وضعیت کنونی را یکی از خطرناکترین رویاروییهای ژئوپلیتیک دهههای اخیر توصیف کرده است.
این گزارش یادآوری میکند همانگونه که بحران کوبا جهان را تا آستانه جنگ هستهای پیش برد، اکنون نیز خطر محاسبه اشتباه یا تشدید ناگهانی تنش در تنگه هرمز وجود دارد.
بر اساس تحلیل سیانان، در حالی که جمهوری اسلامی بر اعمال کنترل بر تنگه تاکید دارد، آمریکا نیز حاضر نیست الگویی را بپذیرد که میتواند سایر آبراههای راهبردی جهان، از جمله تنگه تایوان، را نیز با چالش مشابه مواجه کند.
گلفنیوز مینویسد گزینه نظامی نیز برای هر دو طرف پرهزینه و خطرناک است، زیرا حتی در صورت اقدام نظامی آمریکا برای تضمین عبور کشتیها، تهدید موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی که از عمق خاک ایران شلیک میشوند، همچنان پابرجا خواهد بود.
این گزارش همچنین یادآوری میکند جمهوری اسلامی بارها تهدید کرده در صورت تشدید درگیریها، زیرساختهای انرژی کشورهای عربی خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.
به گزارش واشینگتنپست، دو مقام آمریکایی که این ارزیابی را مطالعه کردهاند، گفتهاند گزارش یادشده این هفته برای ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، تهیه شده و نگرانیهایی جدی را در داخل پنتاگون درباره هزینههای راهبردی تقابل واشینگتن با جمهوری اسلامی برانگیخته است.
این گزارش که توسط اداره اطلاعات ستاد مشترک ارتش آمریکا تهیه شده، با استفاده از چارچوب موسوم به «DIME» واکنش چین به جنگ ایران را در چهار حوزه قدرت دولتی - دیپلماتیک، اطلاعاتی، نظامی و اقتصادی - بررسی کرده است.
بر اساس این ارزیابی، از زمان آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در ۹ اسفند، پکن توانسته از جنگ برای گسترش نفوذ خود بهره ببرد. گزارش میگوید چین به متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس تسلیحات فروخته؛ کشورهایی که برای محافظت از پایگاههای نظامی و زیرساختهای انرژی خود در برابر حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران به تجهیزات دفاعی نیاز پیدا کرده بودند.
واشینگتنپست همچنین گزارش داد چین در بحران ناشی از بسته شدن تنگه هرمز توسط جمهوری اسلامی، به کشورهایی که با کمبود انرژی روبهرو شده بودند کمک کرده و خود را بهعنوان تامینکننده راهحل معرفی کرده است. تنگه هرمز مسیر انتقال حدود یکپنجم نفت و گاز جهان به شمار میرود و اختلال در آن فشار شدیدی بر بازارهای جهانی انرژی وارد کرده است.
بر اساس این گزارش، یکی از نگرانیهای اصلی پنتاگون، مصرف گسترده ذخایر تسلیحاتی آمریکا در جنگ ایران است؛ موضوعی که میتواند توان بازدارندگی واشینگتن در برابر چین، بهویژه در سناریوی درگیری احتمالی بر سر تایوان، را تضعیف کند.
گزارش میگوید آمریکا حجم عظیمی از موشکها، بمبها و سامانههای رهگیر را برای دفاع از اسرائیل و متحدان عرب خود و همچنین نابودی زیرساختها و زرادخانه جمهوری اسلامی مصرف کرده است. در این میان، کاهش ذخایر سامانههای پدافندی پاتریوت، رهگیرهای تاد (THAAD) و موشکهای کروز تاماهاوک نگرانیهایی را در میان متحدان آمریکا در شرق آسیا ایجاد کرده است.
به نوشته واشینگتنپست، تایوان، ژاپن و کره جنوبی اکنون درباره آمادگی نظامی آمریکا و توان واشینگتن برای مداخله در صورت حمله احتمالی چین ابراز نگرانی میکنند.
این گزارش همچنین تاکید میکند جنگ ایران به چین فرصت داده تا نحوه عملیات نظامی آمریکا را از نزدیک مشاهده کرده و برای برنامهریزی نظامی آینده خود درس بگیرد.
در بخش دیگری از این ارزیابی آمده است که پکن از انتقادهای جهانی نسبت به جنگ استفاده کرده و در پیامرسانی رسمی خود این درگیری را «غیرقانونی» توصیف کرده است. به گفته نویسندگان گزارش، چین تلاش میکند آمریکا را بهعنوان قدرتی «تهاجمی» و «بیپروا» معرفی کند که نظم بینالمللی مبتنی بر قواعد را تضعیف میکند.
واشینگتنپست نوشت این گزارش در زمانی منتشر شده که ترامپ برای دیدارهایی حساس با شی جینپینگ وارد پکن شده است؛ دیدارهایی که هدف آن بازتنظیم روابط میان دو اقتصاد بزرگ جهان عنوان شده است.
این نشست قرار بود در ماه مارس برگزار شود اما به دلیل جنگ ایران به تعویق افتاد. اکنون نیز در شرایطی برگزار میشود که دولت ترامپ هنوز نتوانسته راهحلی برای بازگشایی کامل تنگه هرمز و حل نگرانیها درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی پیدا کند.
این گزارش همچنین به تضعیف جایگاه ترامپ در داخل آمریکا و در سطح بینالمللی اشاره کرده و میگوید نارضایتی عمومی از جنگ و آسیب آن به اقتصاد جهانی، فشارهای سیاسی بر دولت آمریکا را افزایش داده است.
با این حال ترامپ پیش از سفر به چین گفته بود واشینگتن برای پایان دادن به جنگ نیازی به کمک پکن ندارد و تاکید کرده بود: «ما به هر شکلی، چه مسالمتآمیز و چه غیر از آن، پیروز خواهیم شد.»
در حالی که ترامپ بسته شدن تنگه هرمز را تهدیدی جدی برای چین توصیف کرده بود، گزارش اطلاعاتی آمریکا نتیجهگیری میکند که پکن به دلیل توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و ذخایر بزرگ نفتی خود، بهتر از بسیاری از کشورها با بحران انرژی کنار آمده است.
رایان هاس، کارشناس چین در موسسه بروکینگز، به واشینگتنپست گفت: «چین پس از آمریکا، دومین کشوری است که بیشترین مصونیت را در برابر بحران انرژی دارد.»
او افزود پکن از این وضعیت برای تقویت نفوذ بینالمللی خود استفاده میکند و با ارائه سوخت و فناوری انرژی سبز به کشورهای مختلف، در حال ایجاد شکاف میان آمریکا و شرکای سنتیاش است.
هاس گفت: «این رفتار از روی نوعدوستی نیست؛ بلکه چین از فرصتی برای گسترش نفوذ ژئوپلیتیک خود بهره میبرد.»
در واکنش به این گزارش، شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، تاکید کرد ادعاها درباره تغییر موازنه قدرت جهانی به سود کشوری غیر از آمریکا «اساساً نادرست» است.
اولیویا والز، سخنگوی کاخ سفید، نیز گفت آمریکا «در ۳۸ روز توان نظامی جمهوری اسلامی را نابود کرده» و اکنون با «یکی از موفقترین محاصرههای دریایی تاریخ» در حال فلج کردن اقتصاد ایران است. سفارت چین در واشینگتن نیز به درخواست واشینگتنپست برای اظهارنظر پاسخ نداده است.
به گزارش نیویورکتایمز، نهادهای امنیتی آمریکا اطلاعاتی به دست آوردهاند که نشان میدهد شرکتهای چینی و مقامهای ایرانی درباره انتقال تسلیحات مذاکره کردهاند. با این حال هنوز مشخص نیست چه تعداد سلاح، اگر اصلاً منتقل شده باشد، به ایران رسیده و همچنین معلوم نیست دولت چین تا چه اندازه از این معاملات آگاه بوده یا آنها را تایید کرده است.
این گزارش در حالی منتشر میشود که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای دیدار با شی جینپینگ به پکن سفر کرده و انتظار میرود موضوع حمایت احتمالی چین از جمهوری اسلامی در جریان مذاکرات دو طرف مطرح شود.
ترامپ پیش از سفرش گفته بود قصد دارد درباره جنگ خاورمیانه «گفتوگویی طولانی» با رهبر چین داشته باشد و در عین حال تاکید کرده بود شی جینپینگ تاکنون در قبال ایران «نسبتاً خوب» عمل کرده است.
بر اساس این گزارش، برخی مقامهای آمریکایی معتقدند بخشی از محمولههای تسلیحاتی ممکن است پیشتر به کشورهای واسطه منتقل شده باشند، اما تاکنون هیچ سلاح چینی در میدان نبرد علیه نیروهای آمریکا یا اسرائیل مشاهده نشده است.
نیویورکتایمز یادآوری کرده که ماه گذشته نیز گزارش داده بود نهادهای اطلاعاتی آمریکا به اطلاعاتی دست یافتهاند که نشان میدهد چین احتمالاً موشکهای دوشپرتاب موسوم به «منپد» (MANPADS) را به ایران منتقل کرده یا در حال بررسی چنین انتقالی بوده است. این موشکها قابلیت هدف قرار دادن هواپیماهای در ارتفاع پایین را دارند.
به گفته مقامهای آمریکایی، واشینگتن در هفتههای اخیر هم بهصورت علنی و هم از مسیرهای دیپلماتیک تلاش کرده پکن را برای کاهش حمایت از جمهوری اسلامی تحت فشار قرار دهد.
این مقامها که به دلیل حساسیت موضوع و همزمانی آن با سفر ترامپ به چین به شرط ناشناس ماندن با نیویورکتایمز گفتوگو کردهاند، گفتهاند دولت آمریکا تلاشهای چین برای ارسال تجهیزات نظامی به ایران را «غیرقابلقبول» میداند و خواهان جلوگیری پکن از هرگونه انتقال تسلیحات است.
نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد تاکنون به درخواست این روزنامه برای اظهارنظر پاسخ نداده است. با این حال عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پیشتر در ماه مارس گفته بود حکومت ایران از چین و روسیه «همکاری نظامی» دریافت کرده، اما جزئیاتی درباره آن ارائه نکرده بود.
بر اساس این گزارش، مقامهای آمریکایی معتقد نیستند دولت چین بهطور رسمی انتقال تسلیحات به ایران را تصویب کرده باشد، اما تاکید میکنند بعید است چنین مذاکراتی میان شرکتهای چینی و مقامهای ایرانی بدون اطلاع حکومت چین انجام شده باشد.
به گفته این مقامها، دستکم یکی از کشورهای ثالثی که قرار بوده تسلیحات از طریق آن منتقل شود در آفریقا قرار دارد، هرچند هنوز مشخص نیست محمولهای به آن کشور رسیده یا نه.
ترامپ پس از انتشار گزارشهای اولیه درباره احتمال انتقال موشکهای دوشپرتاب به ایران گفته بود شخصاً از شی جینپینگ خواسته مانع هرگونه ارسال سلاح به جمهوری اسلامی شود.
او در گفتوگو با شبکه فاکس بیزنس گفته بود: «برای او نامهای نوشتم و خواستم چنین کاری نکند و او هم پاسخ داد که اساساً چنین کاری انجام نمیدهد.»
نیویورکتایمز همچنین گزارش داده از زمان آغاز جنگ، چین اطلاعات امنیتی و دسترسی به یک ماهواره جاسوسی را در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده که موقعیت نیروهای آمریکایی در منطقه را ردیابی میکند.
این روزنامه افزود چین همچنین قطعات دومنظورهای نظیر نیمهرساناها، حسگرها و مبدلهای ولتاژ را در اختیار ایران گذاشته؛ تجهیزاتی که در تولید پهپاد، موشک و دیگر سامانههای تسلیحاتی کاربرد دارند اما استفاده غیرنظامی نیز برای آنها تعریف شده و به همین دلیل حساسیت کمتری نسبت به فروش مستقیم سلاح ایجاد میکنند.
به نوشته نیویورکتایمز، چین در طول جنگ اوکراین نیز قطعات مشابهی را در اختیار روسیه قرار داده بود.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که تلاش برای انتقال تسلیحات از مسیر کشورهای ثالث نشان میدهد پکن قصد داشته این همکاریها با حکومت ایران محرمانه باقی بماند.
چین در حال حاضر بزرگترین خریدار نفت تحریمی ایران به شمار میرود و حدود ۸۰ درصد نفت صادراتی جمهوری اسلامی را خریداری میکند؛ نفتی که معمولاً با قیمتی پایینتر از نرخ بازار به پکن فروخته میشود.
نیویورکتایمز مینویسد اگرچه روابط اقتصادی با چین برای جمهوری اسلامی اهمیت بسیار بیشتری دارد، اما پکن نیز به دلیل وابستگی شدید به انرژی عبوری از تنگه هرمز، در حفظ روابط خود با تهران منافعی راهبردی میبیند.
با این حال، جنگ اخیر عملاً حملونقل دریایی در تنگه هرمز را مختل کرده و آتشبس برقرارشده در هفتههای گذشته نیز هنوز نتوانسته رفتوآمد عادی کشتیها را بهطور کامل احیا کند؛ وضعیتی که به گفته این گزارش، فشارهایی تازه بر بازارهای صادراتی چین وارد کرده است.
مقامهای اماراتی این گزارش را تکذیب کردهاند، اما نزدیکان نتانیاهو بر انجام این سفر تاکید دارند و وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیز امارات را به «همدستی با اسرائیل» متهم کرده است.
دفتر نخستوزیری اسرائیل شامگاه چهارشنبه اعلام کرد نتانیاهو در اوج جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، سفری مخفیانه به امارات متحده عربی داشته و با محمد بن زاید آل نهیان، رییس امارات، دیدار کرده است.
بر اساس بیانیه دفتر نتانیاهو، این سفر به یک «پیشرفت تاریخی» در روابط دو طرف منجر شده است. این دفتر جزئیات بیشتری درباره زمان دقیق سفر یا توافقهای احتمالی ارائه نکرد.
پیشتر نیز برخی مقامهای آمریکایی تایید کرده بودند اسرائیل در جریان جنگ با جمهوری اسلامی، یک سامانه گنبد آهنین و نیروهای مرتبط با آن را برای تقویت دفاع هوایی به امارات فرستاده بود؛ موضوعی که نشاندهنده گسترش همکاریهای امنیتی میان دو طرف در بحبوحه درگیریهای منطقهای تلقی میشود.
با این حال، وزارت امور خارجه امارات متحده عربی ساعاتی بعد با انتشار بیانیهای گزارشها درباره سفر نتانیاهو به ابوظبی را رد کرد و گفت ادعاها درباره «سفرهای اعلامنشده» بیاساس است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، وزارت خارجه امارات تاکید کرد هیچ سفر اعلامنشدهای از سوی نخستوزیر اسرائیل به این کشور انجام نشده است.
اما این تکذیب با واکنش چهرههای نزدیک به نتانیاهو روبهرو شد. زیو آگمون، سخنگوی وقت و رییس دفتر موقت نخستوزیر اسرائیل، در پیامی در فیسبوک نوشت که شخصاً در این «سفر تاریخی» همراه نتانیاهو بوده است؛ سفری که به گفته او «تا امروز کاملاً محرمانه» باقی مانده بود.
آگمون تاکید کرد نتانیاهو در ابوظبی «با احترام پادشاهان» مورد استقبال قرار گرفت و محمد بن زاید به همراه اعضای خانواده و مقامهای ارشد امارات از حضور نخستوزیر اسرائیل استقبال کردند.
او همچنین گفت رییس امارات شخصاً نتانیاهو را با خودروی شخصیاش از فرودگاه به کاخ منتقل کرده است.
همزمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در واکنشی شدید امارات را به «همدستی با اسرائیل» متهم کرد و هشدار داد تهران این اقدامات را بیپاسخ نخواهد گذاشت.
عراقچی بامداد پنجشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت جمهوری اسلامی از سفر ادعایی نتانیاهو به ابوظبی اطلاع داشته و این موضوع پیشتر از سوی نهادهای امنیتی حکومت ایران به رهبران جمهوری اسلامی منتقل شده بود.
او نوشت: «نتانیاهو اکنون بهطور علنی چیزی را فاش کرده که سرویسهای امنیتی ایران مدتها پیش به رهبری کشور منتقل کرده بودند.»
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی بدون ارائه جزئیات بیشتر افزود: «دشمنی با مردم بزرگ ایران قماری احمقانه است» و «همدستی با اسرائیل در این مسیر نابخشودنی است.»
او همچنین هشدار داد: «کسانی که با اسرائیل برای ایجاد تفرقه همکاری میکنند، پاسخگو خواهند شد.»
امارات متحده عربی و اسرائیل از زمان امضای «توافق ابراهیم» در سال ۲۰۲۰ روابط رسمی دیپلماتیک برقرار کردهاند، اما جنگ اخیر و افزایش تنشهای منطقهای، روابط کشورهای عربی با اسرائیل را با فشارهای تازهای مواجه کرده است.
انتشارات دانشگاه کمبریج که کتاب شیرین سعیدی، استاد ایرانی-آمریکایی دانشگاه آرکانزاس را منتشر کرده، در حال بررسی اتهاماتی است مبنی بر اینکه این اثر شامل مصاحبههای جعلی یا بدون مجوز با زنان قربانی حکومت ایران است. این کتاب بر پایه رساله دکترای شیرین سعیدی نوشته شده است.
ایراناینترنشنال دریافته است که دانشگاه کمبریج نیز در حال بررسی رساله دکترای سعیدی بهدلیل احتمال تقلب است.
دکتر جی سیلوریا، رییس دانشگاه آرکانزاس، سعیدی را به دلایلی غیرمرتبط با تحقیقات کمبریج اخراج کرده است. او این تصمیم را به هیات امنای دانشگاه ابلاغ کرده و قرار است این هیات در ۲۱ مه پرونده اخراج او را بررسی کند.
کتاب سعیدی با عنوان «زنان و جمهوری اسلامی: چگونه شهروندی جنسیتی دولت ایران را شکل میدهد» اکنون در بریتانیا زیر ذرهبین قرار دارد.
سخنگوی انتشارات دانشگاه کمبریج به ایراناینترنشنال گفت: «انتشارات دانشگاه کمبریج تمام شکایات مربوط به آثار منتشرشده را جدی میگیرد و بررسی مسائل مطرحشده را مطابق با دستورالعملهای استاندارد COPE ادامه میدهد.»
COPE مخفف کمیته اخلاق در انتشار است که به مسائل اخلاقی در آثار علمی میپردازد.
ایراناینترنشنال نسخهای از نامهای را به دست آورده که مریم نوری، نویسنده خاطرات «در جستوجوی رهایی»، به انتشارات دانشگاه کمبریج ارسال کرده و در آن سعیدی را به ساختگی بودن روایتهایش متهم کرده است.
نوری، که در سال ۱۹۸۵ در حالی که باردار بود بهدست جمهوری اسلامی زندانی شد و بهگفته خودش مجبور شد فرزندش را در زندان به دنیا بیاورد، در نامهاش نوشته است: «این نامه را برای ثبت شکایت رسمی درباره استفاده غیراخلاقی و بدون مجوز از خاطرات شخصیام و جعل محتوای مصاحبه از سوی دکتر شیرین سعیدی مینویسم.»
او تاکید کرد: «من هرگز با خانم سعیدی ملاقات نکردهام و هیچگونه مصاحبهای با او در شهر کلن یا هیچ شهر دیگری در آلمان نداشتهام. او از محتوای کتاب من در رساله دکتری و کتاب منتشرشده خود بدون اجازه کتبی یا شفاهی من استفاده کرده و از آن برای منافع شخصی، از جمله ارتقای جایگاه دانشگاهی و حرفهای خود بهره برده است.»
نوری افزود: «این اقدام را نقض آشکار حقوق و کرامت شخصی خود میدانم و آن را بهشدت محکوم میکنم.»
سخنگوی دانشگاه کمبریج نیز اعلام کرد: «دانشگاه اتهامات مربوط به تخلفات علمی را جدی میگیرد و هرگونه نگرانی مطرحشده را مطابق با سیاستها و رویههای مربوطه بررسی میکند. این فرایندها ذاتا محرمانه هستند.»
نسرین پروَز، که هشت سال در ایران زندانی و شکنجه شده بود، نیز در مجموعهای از هفت پست در شبکه ایکس در ماه دسامبر، ادعای مصاحبه سعیدی با خود را رد کرد.
او نوشت: «من هرگز سعیدی را نمیشناختم و هیچ مصاحبهای با او نداشتهام. او فقط از نسخه فارسی کتاب من که بیش از ۲۰ سال پیش منتشر شده استفاده کرده است.»
سعیدی و وکیلش، جیجی تامپسون، به پرسشهای رسانهای ایراناینترنشنال پاسخی ندادهاند.
دانشگاه آرکانزاس پیش از اخراج سعیدی نیز او را بهدلیل استفاده ادعایی نادرست از سربرگ دانشگاه برای درخواست آزادی حمید نوری مورد تنبیه قرار داده بود. حمید نوری در سال ۲۰۲۲ در دادگاهی در سوئد بهدلیل مشارکت در اعدام هزاران زندانی سیاسی در زندان گوهردشت در سال ۱۹۸۸ محکوم شد.
سعیدی مدعی است برای استفاده از سربرگ دانشگاه مجوز داشته است.
پروَز در شبکه ایکس نوشت: «دفاع او از حمید نوری، یکی از عاملان اعدامهای سال ۱۹۸۸، نشان میدهد او در کدام سوی تاریخ ایستاده است.»
لادن بازرگان، مدیر سازمان «ائتلاف علیه حامیان رژیم جمهوری اسلامی ایران»، نخستین کسی بود که نقش سعیدی در کمک به حمید نوری در سوئد را افشا کرد.
او که در دادگاه نوری حضور داشت، گفت مترجم دادگاه تایید کرده که سعیدی به نفع نوری مداخله کرده است.
بیژن بازرگان، برادر لادن بازرگان، از زندانیان سیاسی چپگرا بود که در کشتار سال ۱۹۸۸ بهدست حکومت ایران کشته شد.
بازرگان همچنین موارد ادعایی جعل در آثار علمی سعیدی را شناسایی کرده است.
او به ایراناینترنشنال گفت: «زندانیان سیاسی سابقی که نامشان در رساله و کتاب سعیدی آمده، بهطور علنی انجام مصاحبه با او را رد کردهاند و اکنون پرسشهایی جدی درباره اسناد، ضبطها، فرمهای رضایت، دقت استنادها و حتی وجود برخی افراد ذکرشده در این آثار مطرح است.»
او افزود: «در چنین شرایطی، دانشگاه کمبریج و انتشارات آن موظفاند به انجام یک بررسی جدی، شفاف و مستقل هستند.»
بازرگان ادامه داد: «اعتبار پژوهشهای تاریخ شفاهی کاملا به مستندسازی، رضایت آگاهانه و منابع قابل راستیآزمایی وابسته است. اگر شواهد این مصاحبهها وجود دارد، باید بهصورت مستقل بررسی و بهطور عمومی شفافسازی شود. در غیر این صورت، پایه علمی کل کتاب زیر سوال میرود.»
او همچنین خواستار بررسی نقش پروفسور گلن رنگوالا، استاد راهنمای سعیدی، شد و گفت: «باید روشن شود چرا این مصاحبهها و منابع در فرایند دکترا بهدرستی راستیآزمایی نشده و استانداردهای علمی رعایت نشده است.»
ایراناینترنشنال برای دریافت توضیح با رنگوالا نیز تماس گرفت اما او تا کنون به پرسشها در این زمینه پاسخ نداده است.
پستهای شیرین سعیدی در شبکههای اجتماعی نیز نشان میدهد او پیش از کشته شدن علی خامنهای در جریان کارزار مشترک آمریکا و اسرائیل و نیز پس از آغاز جنگ در ۹ اسفند، از رهبر پیشین جمهوری اسلامی تمجید کرده است.
او در پستهایی در ماه نوامبر در شبکه ایکس برای خامنهای دعا کرده و او را رهبری خوانده بود که «ایران را در جریان حمله اسرائیل حفظ کرد».
حساب کاربری سعیدی در شبکه ایکس بعدا تعلیق شد.
