دونالد ترامپ اعلام کرد ایالات متحده از روز دوشنبه ۱۴ اردیبهشت طرحی با عنوان «پروژه آزادی» را برای هدایت امن کشتیهای گرفتار در تنگه هرمز آغاز میکند. او این اقدام را «انساندوستانه» توصیف کرد و هشدار داد هرگونه اخلال در آن با پاسخ قاطع مواجه خواهد شد.
رییس جمهوری آمریکا در پیامی که در تروثسوشال منتشر شد اعلام کرد که کشورهای مختلف جهان - که به گفته او در درگیریهای جاری خاورمیانه نقشی ندارند - از واشینگتن خواستهاند برای آزادسازی کشتیهایشان که در تنگه هرمز گرفتار شدهاند، کمک کند.
او تاکید کرد این کشتیها متعلق به کشورهایی هستند که «بیطرف و بیگناه» بوده و نقشی در بحران منطقهای ندارند و افزود ایالات متحده تصمیم گرفته است آنها را از آبراههای محدودشده بهصورت امن عبور دهد تا بتوانند فعالیتهای تجاری خود را از سر بگیرند.
آغاز «پروژه آزادی»
ترامپ اعلام کرد این طرح با عنوان «پروژه آزادی» از صبح دوشنبه به وقت خاورمیانه آغاز خواهد شد. به گفته او، نمایندگان آمریکا مامور شدهاند تا با «حداکثر تلاش» خروج امن کشتیها و خدمه آنها را تضمین کنند.
او همچنین گفت بسیاری از این کشتیها با کمبود مواد غذایی و اقلام ضروری مواجه هستند و اجرای این طرح میتواند به بهبود شرایط انسانی خدمهها کمک کند.
تاکید بر ماهیت انساندوستانه و هشدار نظامی
رییسجمهوری آمریکا این اقدام را «حرکتی انساندوستانه» از سوی ایالات متحده و کشورهای منطقه - بهویژه ایران - توصیف کرد و آن را نشانهای از حسننیت در شرایط تنشهای اخیر دانست.
با این حال، ترامپ هشدار داد: «اگر به هر شکل در این روند انساندوستانه اختلال ایجاد شود، این دخالت ناگزیر باید با قاطعیت پاسخ داده شود.»
همزمانی با مذاکرات با حکومت ایران
ترامپ همچنین به وجود «گفتوگوهای بسیار مثبت» میان نمایندگان آمریکا و جمهوری اسلامی اشاره کرد و گفت این مذاکرات میتواند به نتایج مثبتی برای همه طرفها منجر شود.
او در عین حال تاکید کرد که بسیاری از کشورها اعلام کردهاند تا زمانی که امنیت کامل برای کشتیرانی در منطقه برقرار نشود، کشتیهایشان به این مسیر باز نخواهند گشت.
طرح «پروژه آزادی» از سوی ترامپ در شرایطی مطرح شده که تنگه هرمز بهدلیل تنشهای نظامی و محاصره دریایی به یکی از کانونهای اصلی بحران تبدیل شده است؛ اقدامی که از یکسو با هدف کاهش فشار بر تجارت جهانی توصیف میشود و از سوی دیگر با هشدارهای نظامی همراه است.
در هفتم اکتبر ۲۰۲۳، زمانی که جنگهای کنونی با حمله حماس به اسرائیل و کشتار بیش از ۱۲۰۰ نفر آغاز شد، بازارهای مالی اسرائیل تعطیل بودند. در آخرین روز کاری پیش از این حمله، ارزش هر دلار آمریکا معادل ۳.۸ شِکِل بود. با آغاز نخستین روز کاری پس از جنگ، واحد پول اسرائیل روندی نزولی به خود گرفت و این سقوط تا حدود سه هفته ادامه یافت؛ تا جایی که در اواخر ماه اکتبر، نرخ هر دلار به مرز ۴.۱ شِکِل نیز رسید.
اما از هفته چهارم، ورق برگشت و با وجود افت و خیزهای مقطعی، ارزش شکل روندی صعودی را طی کرد. امروز بهای هر دلار آمریکا به کمتر از ۳ شِکِل رسیده است؛ رقمی که نشان میدهد واحد پول اسرائیل هماکنون در قویترین وضعیت خود در بیش از سه دهه گذشته قرار دارد. اما دلیل این پدیده، که برخلاف بسیاری از پیشبینیهای اولیه رخ داد، چیست؟
کارشناسان چندین دلیل اقتصادی و یک عامل راهبردی سیاسی-امنیتی را برای این موضوع برمیشمرند. از منظر سیاسی-امنیتی، بازارهای مالی و سرمایهگذاران بینالمللی بر این باورند که در پایان این نبردها، موقعیت امنیتی اسرائیل بهبود چشمگیری خواهد یافت. توان نظامی حماس عملاً از میان رفته و بازسازی آن سالها زمان خواهد برد. حزبالله لبنان نیز، اگرچه همچنان توان پرتاب موشک و پهپاد را حفظ کرده، اما قدرت امروزش تنها کسری از تواناییهای این گروه در سه سال پیش است.
در مورد جمهوری اسلامی نیز، توان نظامی تهران در پی عملیاتهای گسترده اسرائیل و ایالات متحده بهشدت تضعیف شده و با ضربه خوردن نیروهای نیابتی، نفوذ منطقهای آن کاهش یافته است. مجموع این عوامل، تصویری مثبت از افق امنیتی اسرائیل ترسیم میکند که مستقیماً به معنای تشویق سرمایهگذاری خارجی، ورود ارز و در نتیجه تقویت واحد پول ملی است.
در بعد اقتصادی، نخستین نکته مورد توجه کارشناسان، استقلال بانک مرکزی اسرائیل است. این استقلال در تصمیماتی نظیر حفظ نرخ بهره بالاتر از ۴ درصد (علیرغم فشارهای سیاسی) متجلی شد. این سیاست نه تنها مانع هجوم نقدینگی به بازار ارز شد، بلکه تورم در شرایط جنگی را نیز مهار کرد.
موتور محرک اقتصاد اسرائیل، یعنی بخش فنآوری (High-Tech) و استارتاپها، نه تنها با جنگ متوقف نشدند، بلکه در مواردی با قدرت بیشتری به کار خود ادامه دادند. بسیاری از این شرکتها بودجه خود را به دلار دریافت کرده یا محصولاتشان را در بازارهای جهانی به دلار میفروشند، اما برای پرداخت حقوق کارمندان و هزینههای داخلی، ناچار به فروش دلار و خرید شِکل هستند؛ تقاضایی دائمی که به تقویت پول ملی میانجامد. ماهیت دیجیتال این کسبوکارها نیز باعث شده که برخلاف صنایع سنتی، تحت تاثیر حملات موشکی یا مسدود شدن تنگهها قرار نگیرند.
علاوه بر فناوری، صنایع نظامی و انرژی نیز دو ستون دیگر ثبات کنونی هستند. تجهیزات دفاعی اسرائیل که کارایی خود را در میدان جنگ ثابت کردهاند، اکنون مشتریان جهانی فراوانی دارند. از سوی دیگر، اسرائیل با کشف میادین گازی نظیر «تامار» و «لویاتان»، از یک واردکننده انرژی به صادرکننده بدل شده است. بحران تنگه هرمز و اختلال در صادرات خلیج فارس، هم بهای گاز صادراتی اسرائیل را افزایش داده و هم مشتریان جدیدی برای آن ایجاد کرده است.
درآمد حاصل از این میادین در صندوق ثروت ملی (صندوق شهروندان اسرائیل) ذخیره میشود تا در بازارهای بینالمللی سرمایهگذاری شود. این رویکرد مانع از بروز «بیماری هلندی» و تورم ناشی از ورود ارز به اقتصاد داخلی میشود و ثروت را برای نسلهای آینده حفظ میکند.
در نهایت، هیچکدام از این موفقیتها بدون زیربنای قوی میسر نبود. اسرائیل با مازاد تراز حساب جاری و ذخایر ارزی بیسابقهای بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیارد دلار وارد این جنگ شد. همین پشتوانه عظیم به بانک مرکزی اجازه داد تا در روزهای نخست با تزریق میلیاردها دلار به بازار، شوک اولیه جنگ را مهار کرده و اجازه دهد بازار با خروج از شوک، روند منطقی خود را بازیابی کند.
در تحلیل نهایی، ثبات خیرهکننده شِکل در میانه یکی از طولانیترین نبردهای تاریخ اسرائیل، حاصل دههها انضباط مالی و استقلال نهادهای اقتصادی است. تفاوت بنیادین اینجاست که در اقتصادهای رانتی و دستوری نظیر آنچه در جمهوری اسلامی شاهد هستیم، هر تنش سیاسی به سرعت به سقوط آزاد ارزش ریال و تبخیر داراییهای مردم منجر میشود؛ چرا که واحد پول در آنجا نه بر پایه تولید، بلکه بر پایه هیجانات سیاسی نوسان میکند.
اما در اسرائیل، حتی زیر بار سنگینترین هزینههای نظامی، واحد پول ملی به جای سقوط، تقویت میشود. این پدیده حامل یک پیام روشن برای مخاطب ایرانی است: ساختار اقتصادی اگر بر پایه تولید ثروت واقعی و استقلال کامل از تصمیمات ابزاری سیاستمداران بنا شده باشد، حتی جنگ هم نمیتواند پشتوانههای مالی آن را در هم بشکند. شِکِل امروز برای بازارهای جهانی، نه پولِ یک کشور در حال درگیری، بلکه نماد اقتصادی است که توانسته ثبات خود را از میدانهای نبرد مصون بدارد و برتری خود را نه با شعار، بلکه با اعداد و ارقام در تابلوهای صرافیهای جهان به اثبات برساند.
شبکه کان، رسانه عمومی اسرائیل، شامگاه یکشنبه ۱۳ اردیبهشت، در گزارشی اعلام کرد که ترامپ در گفتوگوی تلفنی با این رسانه گفت پیشنهاد جدید حکومت ایران برای او «قابل قبول نیست».
کان به نقل از ترامپ گفت: «من این پیشنهاد را مطالعه و بررسی کردم. برای ما قابل قبول نیست.»
از سوی دیگر، الجزیره، در خبری فوری، اعلام کرد که رییسجمهوری آمریکا طرح پیشنهادی ۱۴ مادهای را بررسی کرده و آن را «غیرقابلقبول» خوانده است. این رسانه به نقل از ترامپ گفت که روند نبرد «بهخوبی پیش میرود».
این رسانه همچنین اعلام کرد که مشاور سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی به این رسانه گفته است که آمریکا اصلاحاتی بر این پیشنهاد اعمال کرده و تهران اکنون در حال بررسی این پیشنهادهاست.
الجزیره، بدون اشاره به نام این مشاور، به نقل از او نوشت که پاسخ تهران از طریق پاکستان به دست آمریکا خواهد رسید. به گفته او توقف جنگ در همه جبههها از جمله لبنان و بررسی وضعیت تنگه هرمز بخشهایی از تازهترین طرح پیشنهادی حکومت ایران است.
افزون بر اینها، رسانههای دولتی ایران به نقل از سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی گزارش دادند که مقامهای آمریکا «پاسخ طرح ۱۴ بندی ایران را به طرف پاکستانی دادهاند و ما در حال بررسی آن هستیم.»
او افزود: «در این مرحله ما مذاکره هستهای نداریم.»
ترامپ شنبه اعلام کرد که بعید میداند با پیشنهاد ۱۴ مادهای جمهوری اسلامی برای پایان دادن به درگیریها موافق باشد.
او در شبکه تروث سوشال ضمن اشاره به اینکه «بهزودی طرحی را که ایران همین حالا برای ما فرستاده بررسی خواهم کرد، اما تصور نمیکنم قابل قبول باشد» تاکید کرد [حکومت] ایران «هنوز بهای کافی برای آنچه طی ۴۷ سال گذشته بر سر بشریت و جهان آورده، نپرداخته است.»
خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران، شنبه ۱۲ اردیبهشت در گزارشی نوشت که این پیشنهاد ۱۴ بندی، پاسخی به پیشنهاد ۹ مادهای ایالات متحده برای مذاکرات است که بر «خطوط قرمز» مد نظر حکومت تاکید میکند و «نقشه راهی روشن» برای پایان جنگ نیز ارائه میدهد.
همچنین خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، در گزارشی از جزییات پیشنهاد ۱۴ بندی نوشت: «واشینگتن خواستار آتشبس دو ماهه شده اما تهران تاکید کرده است که موضوع باید ظرف ۳۰ روز تعیین تکلیف شود.»
به نوشته این خبرگزاری، «تضمین عدم تجاوز نظامی، خروج نیروهای آمریکا از منطقه، رفع محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای بلوکهشده، پرداخت غرامت، لغو تحریمها و سازوکار جدید برای تنگه هرمز» از محورهای این پیشنهاد است.
این دو خبرگزاری در گزارشهای خود روشن نکردند که این پیشنهاد همان پیشنهادی است که خبرگزاری دولتی ایرنا جمعه ۱۱ اردیبهشت از آن خبر داده بود یا خیر.
ایرنا گزارش داده بود مقامهای حکومت ایران متن «تازهترین طرح مذاکرات» با آمریکا را به پاکستان به عنوان میانجی ارائه کردهاند.
در این ارتباط، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمعه اعلام کرده بود که از آخرین پیشنهاد ایران ناراضی است و تاکید کرد: «مطمئن نیستم به توافق برسیم.»
روزنامه والاستریت ژورنال نیز جمعه از «پیشنهاد جدید جمهوری اسلامی شامل ۱۴ بند برای شکستن بنبست دیپلماتیک با واشینگتن» خبر داده و نوشته بود: «نشانههایی از نوعی مصالحه در آن دیده میشود.»
این روزنامه افزوده بود که تهران در حال «بررسی احتمال آغاز مذاکرات جدید در اوایل هفته آینده» است.
بر اساس این گزارش، تهران یک طرح دو مرحلهای پیشنهاد داده است؛ در مرحله نخست، موضوع تنگه هرمز و آینده آن در کنار شرایط پایان جنگ و دریافت تضمین از آمریکا برای توقف حملات بررسی میشود. در مرحله دوم، برنامه هستهای و تحریمها در دستور کار قرار خواهد گرفت.
همزمان با گزارشهای مرتبط با ادامه تلاشهای مبتنی بر دیپلماسی به میانجیگری پاکستان، گمانهزنیها درباره احتمال ازسرگیری درگیریها ادامه دارد.
رسانههای اسرائیل شامگاه یکشنبه ۱۳ اردیبهشت از دیدار بنیامین نتانیاهو با دستیاران ارشد و تعدادی از اعضای کابینه امنیتی خود خبر داد.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا وابسته به نیروی دریایی این کشور نیز اعلام کرد یک کشتی باری یکشنبه ۱۳ اردیبهشت، در حدود ۲۰ کیلومتری غرب سیریک در تنگه هرمز، هدف حمله چند قایق کوچک قرار گرفت که به نیروهای نظامی جمهوری اسلامی تعلق داشت.
نتانیاهو ساعاتی پیش از برگزاری این نشست، بار دیگر روی برتری هوایی ارتش اسرائیل در قبال جمهوری اسلامی تاکید کرد و گفت: «خلبانان ما میتوانند به هر نقطهای در آسمان ایران برسند و آماده هستند تا در صورت نیاز، این کار را انجام دهند.»
سایت رویداد۲۴، ضمن اشاره به تشدید فضای امنیتی در تهران، گزارش داد که شنبه فضای بسیاری از ادارهها و ارگانهای دولتی تحت تاثیر دستورالعملهای رسمی و غیررسمی اما جدی قرار داشت و به بسیاری از نیروهای ستادی و عملیاتی دستور «آمادهباش کامل» داده شده بود.
بر اساس گزارش این رسانه، منابع آگاه در صداوسیمای جمهوری اسلامی تایید کردهاند که به کارمندان این مجموعه هشدار داده شده بود لوازم شخصی و ضروری خود را جمعآوری کنند و برای تخلیه احتمالی ساختمان در صورت اعلام وضعیت اضطراری آماده باشند.
همزمان با ادامه جدال لفظی میان مقامهای جمهوری اسلامی و آمریکا درباره وضعیت ترافیک دریایی در تنگه هرمز و سرنوشت جنگ، فرماندهی مرکزی ایالات متحده با اعلام اینکه از آغاز محاصره در ۲۳ فروردین ۴۹ کشتی تجاری را مجبور به تغییر مسیر کرده است، تاکید کرد: «نیروهای آمریکا به اجرای کامل عملیات محاصره متعهدند.»
از سوی دیگر تانکر ترکرز، نهاد مستقل ردیابی کشتیها، یکشنبه ۱۳ اردیبهشت در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که از ابتدای ماه آوریل (۱۲ فروردین) ۲۵ نفتکش حامل نفت خام از آبهای سرزمینی ایران خارج شدهاند.
بر اساس این گزارش، از این تعداد، آمریکا هفت نفتکش را در دریای عرب و اقیانوس هند به سمت ایران بازگرداند، دو نفتکش دیگر نیز در اقیانوس هند به دست نیروهای آمریکایی توقیف شدند و ۱۵ نفتکش که بیشتر آنها در نیمه نخست آوریل (نیمه دوم فروردین) از ایران خارج شده بودند، به مقاصد یا نقاط تعیینشده اولیه رسیدند.
وزارت جنگ ایالات متحده سوم اردیبهشت اعلام کرد سومین کشتی حامل نفت مرتبط با جمهوری اسلامی را در آبهای بینالمللی توقیف کرد. در این اطلاعیه به مکان دقیق توقیف، مبداء و مقصد نفتکش توقیفشده اشاره نشده بود.
افزون بر این، تانکر ترکرز در پست یکشنبه ۱۳ اردیبهشت خود نوشت که یک نفتکش بسیار بزرگ شرکت ملی نفتکش ایران با بیش از ۱.۹ میلیون بشکه نفت خام، پس از دور زدن سامانههای رهگیری آمریکا به آبهای شرق دور رسیده است. ارزش محموله این شناور حدود ۲۲۰ میلیون دلار برآورد میشود.
مزاحمتهای مشکوک برای کشتیهای تجاری و باری در تنگه هرمز
این تحولات در حالی گزارش میشود که مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا از دو رویداد امنیتی در آبهای اطراف ایران و امارات متحده عربی در روز یکشنبه خبر داده است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، وابسته به ارتش این کشور، از حمله به یک کشتی باری در نزدیکی بندر سیریک در سواحل دریای عمان و همینطور «ایجاد مزاحمت غیرعادی» در مسیر یک کشتی تجرای در محدوده آبهای سرزمینی امارات متحده عربی خبر داد.
این نهاد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «یک کشتی باری یکشنبه ۱۳ اردیبهشت، در حدود ۲۰ کیلومتری غرب سیریک در تنگه هرمز، هدف حمله قرار گرفته است.»
به گفته کاپیتان این کشتی «چند قایق کوچک» به آن حمله کردهاند با این حال تمامی خدمه کشتی در سلامت هستند.
این مرکز حدود یک ساعت بعد، در پستی دیگر نوشت که یک کشتی تجاری در حال عبور از آبهای منطقه راسالخیمه در امارات متحده عربی، از فعالیتهای مشکوک و مزاحمت غیرعادی در مسیر خود خبر داده است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا افزود که به کشتیها توصیه شده با احتیاط تردد کنند و هرگونه فعالیت مشکوک را به این مرکز گزارش دهند.
در هیچیک از اطلاعیههای مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا به هویت عاملان حمله یا ایجاد مزاحمت برای کشتیها اشاره نشده است.
سخنگوی وزارت دفاع کویت نیز یکشنبه اعلام کرد که نیروهای مسلح این کشور صبح شنبه یک عملیات نفوذ دریایی به آبهای سرزمینی کویت را خنثی کردند.
بر اساس این گزارش که جزئیات اندکی در آن ارائه شده بود، چهار فرد که قصد ورود غیرقانونی از طریق دریا را داشتند، بهدست نیروهای امنیتی کویت بازداشت شدند.
محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران بعد از ظهر ۲۳ فروردین (به وقت ایران و بامداد ۲۴ فروردین به وقت شرق آمریکا) آغاز شد. سنتکام اعلام کرد که تمام کشتیهایی که در حال حرکت به مقصد بندرهای ایران یا از مبدا این بندرها باشند، توقیف میشوند و محمولههای بشردوستانه مشمول محاصره دریایی علیه جمهوری اسلامی نخواهند شد.
شرکتهای تحلیل دادههای کشتیرانی در گزارشهایی درباره ۴۸ ساعت نخست محاصره دریایی گزارش دادند که در این مدت دستکم سه نفتکش مرتبط با ایران از تنگه هرمز عبور کردند.
مقامهای ایالات متحده در روزهای گذشته بارها بر اثرگذاری محاصره بندرهای جنوب ایران تاکید کرده و گفتهاند که این محاصره ضربهای کاری بر پیکر اقتصاد جمهوری اسلامی وارد خواهد کرد.
بسنت: در حال خفه کردن سپاهیم و اموال مردم ایران را برایشان حفظ میکنیم
در یکی از تازهترین اظهارنظرها، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، صبح یکشنبه در گفتوگو با شبکه خبری فاکس این محاصره را ادامه فرمان دونالد ترامپ مبنی بر «فشار حداکثری» به جمهوری اسلامی خواند که از بهار سال گذشته آغاز و سه هفته پیش تشدید شد.
او به برنامه «ساندی مورنینگ فیوچرز» گفت: «میتوان گفت ما در ۱۲ ماه گذشته در حال دویدن در یک ماراتن بودیم و حالا به سمت خط پایان میدویم. ما در حال خفه کردن این رژیم هستیم. آنها دیگر حتی نمیتوانند حقوق سربازانشان را پرداخت کنند.»
بسنت با تاکید بر اینکه همه بخشهای دولت آمریکا در اجرای محاصره دخیلاند و فشار بر «هر کسی» که تلاش کند برای «کمک به سپاه پولی به ایران منتقل کند» افزایش یافته است، گفت: «سپاه نهادی فاسد است. آنها سالهاست از مردم ایران دزدی کردهاند. پولهایی در خارج از کشور دارند. ما رد آن پولها را پیدا کردهایم، به این کار ادامه خواهیم داد و این داراییها را برای مردم ایران که در سوی دیگر این درگیری هستند، حفظ خواهیم کرد.»
او در بخش دیگری از صحبتهایش گفت: «رژیم ایران کنترل اوضاع را در دست ندارد.»
کوین هست، مدیر شورای ملی اقتصاد کاخ سفید، نیز یکشنبه در گفتوگو با شبکه سیبیاس بر اثرگذاری محاصره تاکید کرد و گفت که تلاشهای آمریکا فشار زیادی به حکومت ایران وارد میکند.
او همچنین گفت که جمهوری اسلامی با یک «اَبَر تورم» مواجه است.
خبرگزاری رویترز ۱۲ اردیبهشت به نقل از یک مقام کاخ سفید نوشت که ترامپ در نشستهای خصوصی احتمال محاصره دریایی طولانیمدت جنوب ایران، احتمالا برای چند ماه دیگر را مطرح کرده است تا صادرات نفت جمهوری اسلامی را بیش از پیش محدود و تهران را به توافق هستهای وادار کند.
ترامپ روز شنبه در گفتوگو با خبرنگاران تاکید کرد که احتمال اقدام نظامی جدید وجود دارد، اما در عین حال گفت: «نمیتوانم چنین چیزی را به یک خبرنگار بگویم… اگر آنها رفتاری نادرست داشته باشند یا اقدام اشتباهی انجام دهند؛ اما فعلاً باید صبر کنیم و ببینیم چه پیش میآید. این سناریویی است که قطعاً میتواند رخ دهد.»
او همچنین با انتشار پیامی در شبکه تروث سوشال ضمن اشاره به اینکه «بهزودی طرحی را که ایران همین حالا برای ما فرستاده بررسی خواهم کرد، اما تصور نمیکنم قابل قبول باشد» تاکید کرد [حکومت] ایران «هنوز بهای کافی برای آنچه طی ۴۷ سال گذشته بر سر بشریت و جهان آورده، نپرداخته است.»
ترامپ در ادامه درباره محاصره بنادر جنوب ایران نیز گفت: «این یک محاصره بسیار دوستانه است» و درباره توان باقیمانده تولید موشکی حکومت ایران اظهار داشت: «دوست دارم آن را از بین ببرم… مایلم آن را بهطور کامل نابود کنم.»
پیشنهاد ۱۴ بندی تهران و روایتهای مختلف
به نوشته اکسیوس، حکومت ایران روز پنجشنبه یک پیشنهاد ۱۴ مادهای برای توافق چارچوبی به آمریکا ارائه کرده است. همزمان، رسانههای نزدیک به حکومت ایران از جمله خبرگزاری فارس و خبرگزاری تسنیم روز شنبه گزارش دادهاند که این طرح از طریق میانجی پاکستانی ارسال شده و در واکنش به پیشنهاد ۹ مادهای آمریکا تنظیم شده است.
بر اساس این گزارشها، تهران در این طرح بر «خطوط قرمز» خود تاکید کرده و نقشه راهی برای پایان جنگ ارائه داده است. تسنیم اعلام کرده این پیشنهاد شامل محورهایی مانند تضمین عدم تجاوز نظامی، خروج نیروهای آمریکا از منطقه، رفع محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای بلوکهشده، پرداخت غرامت، لغو تحریمها و ایجاد سازوکار جدید برای تنگه هرمز است.
همچنین، به گفته منابع مطلع، این پیشنهاد دارای ساختاری دو مرحلهای است: در مرحله نخست، موضوعاتی مانند تنگه هرمز و پایان جنگ بررسی میشود و در مرحله دوم، مذاکرات درباره برنامه هستهای و تحریمها دنبال خواهد شد.
همزمانی دیپلماسی و آمادگی نظامی
اکسیوس گزارش داده است در حالی که مسیر دیپلماتیک ادامه دارد، ترامپ همزمان گزینههای نظامی را نیز بررسی میکند. در همین راستا، او از سوی برد کوپر، فرمانده سنتکام درباره طرحهای جدید حمله به ایران توجیه شده است.
کوپر پس از این جلسه به منطقه اعزام شد و با نیروهای آمریکایی در ناو یواساس تریپولی در دریای عرب دیدار کرد. موضوعی که در رسانهها نشانهای از ادامه آمادهباش نظامی آمریکا در منطقه تفسیر شد.
تردید درباره امکان توافق
در حالی که برخی گزارشها، از جمله گزارش والاستریت ژورنال، از وجود نشانههایی از مصالحه در پیشنهاد [حکومت] ایران خبر دادهاند، ترامپ پیشتر اعلام کرده بود از این پیشنهاد رضایت ندارد و گفته بود: «مطمئن نیستم به توافق برسیم.»
در مقابل، رسانههای ایرانی گزارش دادهاند که تهران در انتظار پاسخ رسمی واشینگتن است و احتمال آغاز دور جدیدی از مذاکرات در آینده نزدیک وجود دارد.
به گزارش اکسیوس، همزمانی بررسی پیشنهاد دیپلماتیک تهران با افزایش تهدیدهای نظامی از سوی واشینگتن، نشاندهنده تشدید فشار چندلایه بر حکومت ایران است. این وضعیت در حالی ادامه دارد که بنبست در مذاکرات پابرجاست و هرگونه شکست در مسیر دیپلماسی میتواند به بازگشت درگیریهای نظامی منجر شود.
این گزارش میافزاید در حالی که جنگ وارد سومین ماه خود شده، راهبرد دونالد ترامپ برای اعمال فشار اقتصادی - از جمله محاصره دریایی در نزدیکی تنگه هرمز - هنوز نتوانسته حکومت ایران را به پذیرش شروط واشینگتن وادار کند. تهران همچنان از توقف غنیسازی اورانیوم خودداری کرده و این موضوع به افزایش سرخوردگی در دولت آمریکا انجامیده است.
به نوشته هاآرتص، در صورت تداوم این بنبست، احتمال دارد آمریکا بار دیگر حملات هوایی را از سر بگیرد؛ حملاتی که اینبار ممکن است بر زیرساختهای حیاتی، بهویژه تاسیسات انرژی ایران متمرکز باشد؛ اهدافی که تاکنون کمتر مورد حمله قرار گرفتهاند.
تردید درباره عملیات گسترده
این گزارش تاکید میکند که استقرار گسترده نیروهای آمریکایی در منطقه، امکان اقدام سریع را فراهم کرده و اسرائیل نیز برای چنین سناریویی آماده است؛ گزینهای که بهگفته تحلیلگران، مورد حمایت بنیامین نتانیاهو است.
با این حال، ترامپ احتمالاً از ورود به یک عملیات زمینی گسترده در خلیج فارس که میتواند طولانی و پرهزینه شود، پرهیز خواهد کرد. بهویژه آنکه ولادیمیر پوتین در تماس اخیر خود با ترامپ درباره چنین سناریویی هشدار داده است.
شرط موفقیت: توقف غنیسازی
یک مقام ارشد نظامی اسرائیل نیز در گفتوگو با خبرنگاران تاکید کرده است که پایان جنگ بدون توقف غنیسازی اورانیوم و تعیین تکلیف حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ایران، «شکست» محسوب خواهد شد.
به نوشته هاآرتص، همین مساله باعث شده طرفها بر مواضع خود پافشاری کنند و چشمانداز دستیابی به توافق همچنان دور از دسترس باشد.
تاثیر آتشبس بر جبهه لبنان
این گزارش همچنین به پیامدهای آتشبس در خلیج فارس بر جبهه لبنان پرداخته است. حدود یک هفته پس از توقف درگیری با حکومت ایران، ترامپ آتشبس در لبنان را نیز اعلام کرد، اما در عمل پیشرفت قابل توجهی در مذاکرات حاصل نشده و درگیریها همچنان ادامه دارد.
به نوشته هاآرتص، در این میان، با وجود تلفات سنگین حزبالله، این اسرائیل است که با چالشهای بیشتری مواجه شده است. محدودیتهای عملیاتی اعمالشده باعث شده ارتش اسرائیل نتواند بهطور گسترده در لبنان اقدام کند، در حالی که حزبالله استفاده از پهپادهای انتحاری با هدایت فیبر نوری را افزایش داده است.
چالش پهپادهای حزبالله
منابع نظامی اذعان دارند که در حال حاضر راهحل فناوری موثری برای مقابله با این نوع پهپادها وجود ندارد و برخی از آنها حتی توانستهاند از خطوط دفاعی اسرائیل عبور کنند. این وضعیت باعث کشته و زخمی شدن شماری از نیروهای اسرائیلی در هفتههای اخیر شده است.
فشار داخلی و نگرانیهای امنیتی
در داخل اسرائیل نیز نگرانیها افزایش یافته و محدودیتهای امنیتی در مناطق مرزی شمالی تشدید شده است. آزمون مهم پیشرو، مراسم «لاگ بعومر» در کوه مرون است که نگرانیهایی درباره رعایت دستورالعملهای امنیتی در آن وجود دارد.
چالش چندجبههای برای واشینگتن
به گزارش هاآرتص، همزمان گزارشهایی درباره احتمال تغییر در ساختار هماهنگی آمریکا در غزه و کاهش حضور نظامی این کشور منتشر شده که نشانهای از فشار فزاینده بر واشینگتن برای مدیریت همزمان چندین بحران در خاورمیانه است.
این گزارش نتیجه میگیرد که دولت آمریکا ممکن است در بلندمدت ناچار به بازتنظیم اولویتهای خود در منطقه شود؛ تصمیمی که به گفته هاآرتص میتواند پیامدهای مهمی برای موقعیت راهبردی اسرائیل داشته باشد.
