ارتش آمریکا اعلام کرد از آغاز عملیات محاصره دریایی سواحل جنوبی ایران، ۴۹ کشتی تجاری متعلق به جمهوری اسلامی مجبور به تغییر مسیر شدهاند. همزمان، گزارش تانکر ترکرز، نهاد مستقل ردیابی کشتیها، نشان میدهد که در یک ماه گذشته ۲۵ نفتکش حامل نفت خام از آبهای سرزمینی ایران خارج شدهاند.
همزمان با ادامه جدال لفظی میان مقامهای جمهوری اسلامی و آمریکا درباره وضعیت ترافیک دریایی در تنگه هرمز و سرنوشت جنگ، فرماندهی مرکزی ایالات متحده با اعلام اینکه از آغاز محاصره در ۲۳ فروردین ۴۹ کشتی تجاری را مجبور به تغییر مسیر کرده است، تاکید کرد: «نیروهای آمریکا به اجرای کامل عملیات محاصره متعهدند.»
از سوی دیگر تانکر ترکرز، نهاد مستقل ردیابی کشتیها، یکشنبه ۱۳ اردیبهشت در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که از ابتدای ماه آوریل (۱۲ فروردین) ۲۵ نفتکش حامل نفت خام از آبهای سرزمینی ایران خارج شدهاند.
بر اساس این گزارش، از این تعداد، آمریکا هفت نفتکش را در دریای عرب و اقیانوس هند به سمت ایران بازگرداند، دو نفتکش دیگر نیز در اقیانوس هند به دست نیروهای آمریکایی توقیف شدند و ۱۵ نفتکش که بیشتر آنها در نیمه نخست آوریل (نیمه دوم فروردین) از ایران خارج شده بودند، به مقاصد یا نقاط تعیینشده اولیه رسیدند.
وزارت جنگ ایالات متحده سوم اردیبهشت اعلام کرد سومین کشتی حامل نفت مرتبط با جمهوری اسلامی را در آبهای بینالمللی توقیف کرد. در این اطلاعیه به مکان دقیق توقیف، مبداء و مقصد نفتکش توقیفشده اشاره نشده بود.
افزون بر این، تانکر ترکرز در پست یکشنبه ۱۳ اردیبهشت خود نوشت که یک نفتکش بسیار بزرگ شرکت ملی نفتکش ایران با بیش از ۱.۹ میلیون بشکه نفت خام، پس از دور زدن سامانههای رهگیری آمریکا به آبهای شرق دور رسیده است. ارزش محموله این شناور حدود ۲۲۰ میلیون دلار برآورد میشود.
مزاحمتهای مشکوک برای کشتیهای تجاری و باری در تنگه هرمز
این تحولات در حالی گزارش میشود که مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا از دو رویداد امنیتی در آبهای اطراف ایران و امارات متحده عربی در روز یکشنبه خبر داده است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، وابسته به ارتش این کشور، از حمله به یک کشتی باری در نزدیکی بندر سیریک در سواحل دریای عمان و همینطور «ایجاد مزاحمت غیرعادی» در مسیر یک کشتی تجرای در محدوده آبهای سرزمینی امارات متحده عربی خبر داد.
این نهاد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «یک کشتی باری یکشنبه ۱۳ اردیبهشت، در حدود ۲۰ کیلومتری غرب سیریک در تنگه هرمز، هدف حمله قرار گرفته است.»
به گفته کاپیتان این کشتی «چند قایق کوچک» به آن حمله کردهاند با این حال تمامی خدمه کشتی در سلامت هستند.
این مرکز حدود یک ساعت بعد، در پستی دیگر نوشت که یک کشتی تجاری در حال عبور از آبهای منطقه راسالخیمه در امارات متحده عربی، از فعالیتهای مشکوک و مزاحمت غیرعادی در مسیر خود خبر داده است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا افزود که به کشتیها توصیه شده با احتیاط تردد کنند و هرگونه فعالیت مشکوک را به این مرکز گزارش دهند.
در هیچیک از اطلاعیههای مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا به هویت عاملان حمله یا ایجاد مزاحمت برای کشتیها اشاره نشده است.
سخنگوی وزارت دفاع کویت نیز یکشنبه اعلام کرد که نیروهای مسلح این کشور صبح شنبه یک عملیات نفوذ دریایی به آبهای سرزمینی کویت را خنثی کردند.
بر اساس این گزارش که جزئیات اندکی در آن ارائه شده بود، چهار فرد که قصد ورود غیرقانونی از طریق دریا را داشتند، بهدست نیروهای امنیتی کویت بازداشت شدند.
محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران بعد از ظهر ۲۳ فروردین (به وقت ایران و بامداد ۲۴ فروردین به وقت شرق آمریکا) آغاز شد. سنتکام اعلام کرد که تمام کشتیهایی که در حال حرکت به مقصد بندرهای ایران یا از مبدا این بندرها باشند، توقیف میشوند و محمولههای بشردوستانه مشمول محاصره دریایی علیه جمهوری اسلامی نخواهند شد.
شرکتهای تحلیل دادههای کشتیرانی در گزارشهایی درباره ۴۸ ساعت نخست محاصره دریایی گزارش دادند که در این مدت دستکم سه نفتکش مرتبط با ایران از تنگه هرمز عبور کردند.
مقامهای ایالات متحده در روزهای گذشته بارها بر اثرگذاری محاصره بندرهای جنوب ایران تاکید کرده و گفتهاند که این محاصره ضربهای کاری بر پیکر اقتصاد جمهوری اسلامی وارد خواهد کرد.
بسنت: در حال خفه کردن سپاهیم و اموال مردم ایران را برایشان حفظ میکنیم
در یکی از تازهترین اظهارنظرها، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، صبح یکشنبه در گفتوگو با شبکه خبری فاکس این محاصره را ادامه فرمان دونالد ترامپ مبنی بر «فشار حداکثری» به جمهوری اسلامی خواند که از بهار سال گذشته آغاز و سه هفته پیش تشدید شد.
او به برنامه «ساندی مورنینگ فیوچرز» گفت: «میتوان گفت ما در ۱۲ ماه گذشته در حال دویدن در یک ماراتن بودیم و حالا به سمت خط پایان میدویم. ما در حال خفه کردن این رژیم هستیم. آنها دیگر حتی نمیتوانند حقوق سربازانشان را پرداخت کنند.»
بسنت با تاکید بر اینکه همه بخشهای دولت آمریکا در اجرای محاصره دخیلاند و فشار بر «هر کسی» که تلاش کند برای «کمک به سپاه پولی به ایران منتقل کند» افزایش یافته است، گفت: «سپاه نهادی فاسد است. آنها سالهاست از مردم ایران دزدی کردهاند. پولهایی در خارج از کشور دارند. ما رد آن پولها را پیدا کردهایم، به این کار ادامه خواهیم داد و این داراییها را برای مردم ایران که در سوی دیگر این درگیری هستند، حفظ خواهیم کرد.»
او در بخش دیگری از صحبتهایش گفت: «رژیم ایران کنترل اوضاع را در دست ندارد.»
کوین هست، مدیر شورای ملی اقتصاد کاخ سفید، نیز یکشنبه در گفتوگو با شبکه سیبیاس بر اثرگذاری محاصره تاکید کرد و گفت که تلاشهای آمریکا فشار زیادی به حکومت ایران وارد میکند.
او همچنین گفت که جمهوری اسلامی با یک «اَبَر تورم» مواجه است.
خبرگزاری رویترز ۱۲ اردیبهشت به نقل از یک مقام کاخ سفید نوشت که ترامپ در نشستهای خصوصی احتمال محاصره دریایی طولانیمدت جنوب ایران، احتمالا برای چند ماه دیگر را مطرح کرده است تا صادرات نفت جمهوری اسلامی را بیش از پیش محدود و تهران را به توافق هستهای وادار کند.
ترامپ روز شنبه در گفتوگو با خبرنگاران تاکید کرد که احتمال اقدام نظامی جدید وجود دارد، اما در عین حال گفت: «نمیتوانم چنین چیزی را به یک خبرنگار بگویم… اگر آنها رفتاری نادرست داشته باشند یا اقدام اشتباهی انجام دهند؛ اما فعلاً باید صبر کنیم و ببینیم چه پیش میآید. این سناریویی است که قطعاً میتواند رخ دهد.»
او همچنین با انتشار پیامی در شبکه تروث سوشال ضمن اشاره به اینکه «بهزودی طرحی را که ایران همین حالا برای ما فرستاده بررسی خواهم کرد، اما تصور نمیکنم قابل قبول باشد» تاکید کرد [حکومت] ایران «هنوز بهای کافی برای آنچه طی ۴۷ سال گذشته بر سر بشریت و جهان آورده، نپرداخته است.»
ترامپ در ادامه درباره محاصره بنادر جنوب ایران نیز گفت: «این یک محاصره بسیار دوستانه است» و درباره توان باقیمانده تولید موشکی حکومت ایران اظهار داشت: «دوست دارم آن را از بین ببرم… مایلم آن را بهطور کامل نابود کنم.»
پیشنهاد ۱۴ بندی تهران و روایتهای مختلف
به نوشته اکسیوس، حکومت ایران روز پنجشنبه یک پیشنهاد ۱۴ مادهای برای توافق چارچوبی به آمریکا ارائه کرده است. همزمان، رسانههای نزدیک به حکومت ایران از جمله خبرگزاری فارس و خبرگزاری تسنیم روز شنبه گزارش دادهاند که این طرح از طریق میانجی پاکستانی ارسال شده و در واکنش به پیشنهاد ۹ مادهای آمریکا تنظیم شده است.
بر اساس این گزارشها، تهران در این طرح بر «خطوط قرمز» خود تاکید کرده و نقشه راهی برای پایان جنگ ارائه داده است. تسنیم اعلام کرده این پیشنهاد شامل محورهایی مانند تضمین عدم تجاوز نظامی، خروج نیروهای آمریکا از منطقه، رفع محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای بلوکهشده، پرداخت غرامت، لغو تحریمها و ایجاد سازوکار جدید برای تنگه هرمز است.
همچنین، به گفته منابع مطلع، این پیشنهاد دارای ساختاری دو مرحلهای است: در مرحله نخست، موضوعاتی مانند تنگه هرمز و پایان جنگ بررسی میشود و در مرحله دوم، مذاکرات درباره برنامه هستهای و تحریمها دنبال خواهد شد.
همزمانی دیپلماسی و آمادگی نظامی
اکسیوس گزارش داده است در حالی که مسیر دیپلماتیک ادامه دارد، ترامپ همزمان گزینههای نظامی را نیز بررسی میکند. در همین راستا، او از سوی برد کوپر، فرمانده سنتکام درباره طرحهای جدید حمله به ایران توجیه شده است.
کوپر پس از این جلسه به منطقه اعزام شد و با نیروهای آمریکایی در ناو یواساس تریپولی در دریای عرب دیدار کرد. موضوعی که در رسانهها نشانهای از ادامه آمادهباش نظامی آمریکا در منطقه تفسیر شد.
تردید درباره امکان توافق
در حالی که برخی گزارشها، از جمله گزارش والاستریت ژورنال، از وجود نشانههایی از مصالحه در پیشنهاد [حکومت] ایران خبر دادهاند، ترامپ پیشتر اعلام کرده بود از این پیشنهاد رضایت ندارد و گفته بود: «مطمئن نیستم به توافق برسیم.»
در مقابل، رسانههای ایرانی گزارش دادهاند که تهران در انتظار پاسخ رسمی واشینگتن است و احتمال آغاز دور جدیدی از مذاکرات در آینده نزدیک وجود دارد.
به گزارش اکسیوس، همزمانی بررسی پیشنهاد دیپلماتیک تهران با افزایش تهدیدهای نظامی از سوی واشینگتن، نشاندهنده تشدید فشار چندلایه بر حکومت ایران است. این وضعیت در حالی ادامه دارد که بنبست در مذاکرات پابرجاست و هرگونه شکست در مسیر دیپلماسی میتواند به بازگشت درگیریهای نظامی منجر شود.
این گزارش میافزاید در حالی که جنگ وارد سومین ماه خود شده، راهبرد دونالد ترامپ برای اعمال فشار اقتصادی - از جمله محاصره دریایی در نزدیکی تنگه هرمز - هنوز نتوانسته حکومت ایران را به پذیرش شروط واشینگتن وادار کند. تهران همچنان از توقف غنیسازی اورانیوم خودداری کرده و این موضوع به افزایش سرخوردگی در دولت آمریکا انجامیده است.
به نوشته هاآرتص، در صورت تداوم این بنبست، احتمال دارد آمریکا بار دیگر حملات هوایی را از سر بگیرد؛ حملاتی که اینبار ممکن است بر زیرساختهای حیاتی، بهویژه تاسیسات انرژی ایران متمرکز باشد؛ اهدافی که تاکنون کمتر مورد حمله قرار گرفتهاند.
تردید درباره عملیات گسترده
این گزارش تاکید میکند که استقرار گسترده نیروهای آمریکایی در منطقه، امکان اقدام سریع را فراهم کرده و اسرائیل نیز برای چنین سناریویی آماده است؛ گزینهای که بهگفته تحلیلگران، مورد حمایت بنیامین نتانیاهو است.
با این حال، ترامپ احتمالاً از ورود به یک عملیات زمینی گسترده در خلیج فارس که میتواند طولانی و پرهزینه شود، پرهیز خواهد کرد. بهویژه آنکه ولادیمیر پوتین در تماس اخیر خود با ترامپ درباره چنین سناریویی هشدار داده است.
شرط موفقیت: توقف غنیسازی
یک مقام ارشد نظامی اسرائیل نیز در گفتوگو با خبرنگاران تاکید کرده است که پایان جنگ بدون توقف غنیسازی اورانیوم و تعیین تکلیف حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ایران، «شکست» محسوب خواهد شد.
به نوشته هاآرتص، همین مساله باعث شده طرفها بر مواضع خود پافشاری کنند و چشمانداز دستیابی به توافق همچنان دور از دسترس باشد.
تاثیر آتشبس بر جبهه لبنان
این گزارش همچنین به پیامدهای آتشبس در خلیج فارس بر جبهه لبنان پرداخته است. حدود یک هفته پس از توقف درگیری با حکومت ایران، ترامپ آتشبس در لبنان را نیز اعلام کرد، اما در عمل پیشرفت قابل توجهی در مذاکرات حاصل نشده و درگیریها همچنان ادامه دارد.
به نوشته هاآرتص، در این میان، با وجود تلفات سنگین حزبالله، این اسرائیل است که با چالشهای بیشتری مواجه شده است. محدودیتهای عملیاتی اعمالشده باعث شده ارتش اسرائیل نتواند بهطور گسترده در لبنان اقدام کند، در حالی که حزبالله استفاده از پهپادهای انتحاری با هدایت فیبر نوری را افزایش داده است.
چالش پهپادهای حزبالله
منابع نظامی اذعان دارند که در حال حاضر راهحل فناوری موثری برای مقابله با این نوع پهپادها وجود ندارد و برخی از آنها حتی توانستهاند از خطوط دفاعی اسرائیل عبور کنند. این وضعیت باعث کشته و زخمی شدن شماری از نیروهای اسرائیلی در هفتههای اخیر شده است.
فشار داخلی و نگرانیهای امنیتی
در داخل اسرائیل نیز نگرانیها افزایش یافته و محدودیتهای امنیتی در مناطق مرزی شمالی تشدید شده است. آزمون مهم پیشرو، مراسم «لاگ بعومر» در کوه مرون است که نگرانیهایی درباره رعایت دستورالعملهای امنیتی در آن وجود دارد.
چالش چندجبههای برای واشینگتن
به گزارش هاآرتص، همزمان گزارشهایی درباره احتمال تغییر در ساختار هماهنگی آمریکا در غزه و کاهش حضور نظامی این کشور منتشر شده که نشانهای از فشار فزاینده بر واشینگتن برای مدیریت همزمان چندین بحران در خاورمیانه است.
این گزارش نتیجه میگیرد که دولت آمریکا ممکن است در بلندمدت ناچار به بازتنظیم اولویتهای خود در منطقه شود؛ تصمیمی که به گفته هاآرتص میتواند پیامدهای مهمی برای موقعیت راهبردی اسرائیل داشته باشد.
بر اساس این گزارش و به نقل از دو دیپلمات عرب آگاه از روند مذاکرات، حماس در پاسخ به پیشنهاد «هیات صلح» - که با هدایت ایالات متحده برای مدیریت پس از جنگ غزه تشکیل شده - تاکید کرده است که موضوع خلع سلاح تنها در چارچوبی گستردهتر و در نهایت در مسیر تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی قابل بررسی است.
این در حالی است که این هیات بهدنبال اجرای یک روند تدریجی برای خلع سلاح حماس است. به گفته منابع دیپلماتیک، حماس خواستار تضمینهای روشنتر درباره حق تعیین سرنوشت فلسطینیان شده و اعلام کرده پیش از دستیابی به چنین تضمینهایی، درباره واگذاری سلاح وارد مذاکره نخواهد شد.
انتقاد از عملکرد اسرائیل در آتشبس
به نوشته تایمز اسرائیل، حماس همچنین اسرائیل را به نقض تعهدات مرحله نخست توافق آتشبس که در ماه اکتبر حاصل شد، متهم کرده است.
این گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی، بهطور مشخص به گسترش کنترل اسرائیل در بخش شرقی نوار غزه، ادامه حملات در مناطق غربی و کاهش میزان ورود کمکهای انسانی - کمتر از سطح توافقشده - اعتراض کرده است.
نقش میانجیها و محدودیتهای فشار
یکی از دیپلماتهای عرب به تایمز اسرائیل گفته است که همچنان امکان متقاعد کردن حماس به خلع سلاح تدریجی وجود دارد، اما این امر مستلزم اعمال فشار همزمان از سوی ایالات متحده بر اسرائیل برای پایبندی به تعهداتش است.
با این حال، این منبع تاکید کرده که با توجه به تمرکز کنونی جامعه بینالمللی بر تحولات مربوط به ایران، احتمال اعمال چنین فشار هماهنگی پایین است.
چشمانداز مبهم غزه
به گزارش تایمز اسرائیل، این وضعیت نشاندهنده تداوم بنبست در مذاکرات غزه است؛ بنبستی که در صورت ادامه، میتواند تثبیت شرایط فعلی را به دنبال داشته باشد و بازگشت به وضعیت پیشین را دشوارتر کند.
بر اساس این گزارش، پاسخ حماس به طرح خلع سلاح، شکافهای عمیق در مسیر دستیابی به توافق را آشکار کرده و نشان میدهد که پیشرفت در مذاکرات غزه همچنان به عوامل سیاسی گستردهتری - از جمله آینده تشکیل دولت فلسطینی - وابسته است.
